# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2016 Question Paper

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2016, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2016/2d613746-4175-4bb8-af58-0c6c00a32ad1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 27

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2016/2d613746-4175-4bb8-af58-0c6c00a32ad1)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · sepedi. Question paper, 27 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2016-memo/18be93e0-c4cc-4cea-ac63-56d313ee9dc0) — Memo · 2016 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRADE 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                       DIBATSELA 2016

MEPUTSO: 80

NAKO: Diiri tše 2½

                           Palomoka ya matlakala a dipotšišo ke 27.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                       Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  2                       DBE/Dibatsela 2016
                                             NSC

DITAELO LE TSHEDIMOŠO

1.        Badišiša ditaelo ka šedi.

2.        O se ke wa leka go bala lephephe la dipotšišo ka moka. Lebelela diteng
          letlakaleng la bone gomme o laetše dinomoro tša dipotšišo tša dingwalo tšeo
          o ithutilego tšona lenyaga. Ka morago ga moo, bala dipotšišo tše gomme o
          kgethe tšeo o tlogo di araba.

3.        Lephephe le arotšwe ka DIKAROLO TŠE THARO:

          KAROLO YA A:            Theto                       (30)
          KAROLO YA B:            Padi/Dingwalotšhaba         (25)
          KAROLO YA C:            Papadi/Terama               (25)

4.        Araba dipotšišo TŠE TLHANO ka tsela ye e latelago: TŠE THARO
          KAROLONG YA A, E TEE KAROLONG YA B le E TEE KAROLONG YA C go
          ya ka mo go latelago:

           •    KAROLO YA A: THETO
                DIRETO TŠEO DI BONWEGO: Araba dipotšišo TŠE PEDI.
                SERETO SEO SE SA BONWAGO: Araba potšišo YA KGAPELETŠO.

           •    KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA
                Araba potšišo E TEE ya padi goba E TEE ya dingwalotšhaba.

           •    KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA
                Araba potšišo E TEE.

5.        KGETHO YA DIPOTŠIŠO GO KAROLO YA B (PADI)/(DINGWALOTŠHABA)
          LE KAROLO YA C (PAPADI/TERAMA)
          • Araba dipotšišo ka dipuku tšeo o di badilego FELA.
          • Araba potšišo E TEE YE TELELE le E TEE YA SETSOPOLWA.
              Ge o araba potšišo ye telele KAROLONG YA B, o swanelwa ke go araba
              ya setsopolwa KAROLONG YA C. Ge o araba potšišo ya setsopolwa
              KAROLONG YA B, o swanelwa ke go araba ye telele KAROLONG YA C.
              Šomiša lenanetekolo/lenanetshwayatshwayo go go hlahla.

6.        BOTELELE BJA DIKARABO
          • Go potšišo ye telele ya karolo ya Theto, karabo e be mantšu a magareng
             ga 250–300.
          • Go potšišo ye telele ya dikarolo tša Padi/Dingwalotšhaba le Papadi/
             Terama, karabo e be mantšu a magareng ga 400–450.
          • Kabo ya meputso e tla šoma bjalo ka tlhahlo ya botelele bja karabo yeo
             e letetšwego go dipotšišo tša ditsopolwa. Balekwa ba ikemišetše go fa
             karabothwi ka mokgwa wa maleba.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                        3                DBE/Dibatsela 2016
                                                   NSC

7.        Latela ditaelo tšeo di hwetšwago mathomong a KAROLO YE NNGWE le YE
          NNGWE ka kelohloko.

8.        Nomora dikarabo tša gago go swana thwi le ka fao dipotšišo di nomorilwego
          ka gona ka gare ga lephephe la dipotšišo.

9.        Thoma KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE letlakaleng LE LEFSA.

10.       Nako yeo e ukangwago:

          KAROLO YA A:            Metsotso ye 40
          KAROLO YA B:            Metsotso ye 55
          KAROLO YA C:            Metsotso ye 55

11.       Ngwala ka bothakga le ka mongwalo wa go balega.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  4                             DBE/Dibatsela 2016
                                             NSC

KAROLO YA A: THETO
Direto tšeo di bonwego: Araba dipotšišo TŠE PEDI fela go tše di latelago.
     NOMORO YA POTŠIŠO                     POTŠIŠO                MEPUTSO          NOMORO YA
                                                                                   LETLAKALA
 1. 'Go pokolo'                            Potšišo ye telele           10              6
 2. 'Khudugo'                           Potšišo ya setsopolwa          10                7
 3. 'Wa boraro'                         Potšišo ya setsopolwa          10                8
 4. 'Re tšeane'                         Potšišo ya setsopolwa          10                9
                                                LE
Sereto seo se sa bonwago (Ke kgapeletšo)
 5. 'Lenyalo'                         Potšišo ya setsopolwa        10           10
*ELA HLOKO: Mo KAROLONG YA B le YA C, araba potšišo E TEE ye telele le E TEE ya
                setsopolwa. Ge o arabile potšišo ye telele KAROLONG YA B/C o swanetše go
                araba ya ditsopolwa go tšwa go KAROLO YA C/B. O swanetše go araba potšišo
                E TEE fela mo KAROLONG YA B le YA C.
KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA
PADI: Araba potšišo E TEE fela go tšwa pading ye o e badilego.
 6. Lenong la Gauta                     Potšišo ye telele              25               11
 7. Lenong la Gauta                     Potšišo ya setsopolwa          25               11
 8. Ngwana wa Mobu                         Potšišo ye telele           25               13
 9. Ngwana wa Mobu                      Potšišo ya setsopolwa          25               13
 10. Lešitaphiri                           Potšišo ye telele           25               15
 11. Lešitaphiri                        Potšišo ya setsopolwa          25               15
 12. Tlhakoleng                            Potšišo ye telele           25               17
 13. Tlhakoleng                         Potšišo ya setsopolwa          25               17
                                              GOBA
DINGWALOTŠHABA: Araba potšišo E TEE fela go tšwa go dingwalotšhaba tše di latelago.
 14. Todi ya Batlogolo            Potšišo ye telele           25               19

 15. Todi ya Batlogolo                  Potšišo ya setsopolwa          25               20
KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA
Araba potšišo E TEE fela go tšwa papading/terameng ye o e badilego.
 16. Naga ga di etelane                 Potšišo ye telele           25                  22
 17. Naga ga di etelane                 Potšišo ya setsopolwa          25                22
 18. Lehufa                                Potšišo ye telele           25               25
 19. Lehufa                              Potšišo ya setsopolwa          25            25
ELA HLOKO:          Mo KAROLONG YA B le YA C, kgonthišiša gore o arabile potšišo E TEE ye telele
                    le E TEE ya setsopolwa. O se ke wa araba dipotšišo TŠE PEDI tše ditelele goba
                    TŠE PEDI tša ditsopolwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               5                          DBE/Dibatsela 2016
                                          NSC

LENANETEKOLO/LENANETSHWAYATSHWAYO

Dira leswao la () go lenanetekolo le le latelago go kgonthišiša ge e ba o latetše
ditaelo gabotse.

           KAROLO                 NOMORO YA     PALO YA DIPOTŠIŠO         TSHWAYO
                                   DIPOTŠIŠO    TŠEO DI ARABJAGO             ()
A: Theto                              1–4                2
   (Direto tšeo di bonwego.)
              LE
A: Theto (Sereto seo se sa              5                    1
   bonwago)
B: Padi (Potšišo ye telele             6–13
   goba ya setsopolwa)
            GOBA                                             1
B: Dingwalotšhaba (Potšišo            14–15
   ye telele goba ya
   setsopolwa)
C: Papadi/Terama                      16–19                  1
   (Potšišo ye telele goba
   ya setsopolwa)
ELA HLOKO: Mo KAROLONG YA B le YA C, kgonthišiša gore o arabile potšišo E
                   TEE ye telele le E TEE ya setsopolwa. O se ke wa araba dipotšišo TŠE
                   PEDI tše ditelele goba TŠE PEDI tša ditsopolwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               6                     DBE/Dibatsela 2016
                                          NSC

KAROLO YA A: THETO

DIRETO TŠA SESOTHO SA LEBOA – Prof DM Kgobe

DIRETO TŠEO DI BONWEGO

Araba dipotšišo TŠE PEDI fela.

POTŠIŠO YA 1: POTŠIŠO YE TELELE

Re alele tshekatsheko yeo e nwešago a mokgako ya sereto sa ka tlase o lebeletše
dintlha tše di latelago:

1.1       Moko wa ditaba/Morero
1.2       Mohuta wa sereto
1.3       Sebopego sa ka ntle

                                                                         Teori:        (3)
                                                                        Dintlha:       (6)
                                                                        Polelo:        (1)

GO POKOLO – OK Matsepe

1         Go go makala go fetša nka se ke,
2         Gore sefapano o se belegetše eng.
3         Na se lebetšwe go wena e seng
4         Neng ka ntle ga letšatši lela ke se seke?
5         O dungwa ke nna, maaka ga a botse,
6         Ka sona o tla tsena le nna ke a bona.
7         A ke go amogetše, le nna o tla mpona,
8         Go Mo khunamela go nkweša bose.
9         Magetleng le nna a ke se rwale,
10        Kgopolong ke be yo ke hlatswegilego.
11        E sego gore go go tsebafela ke se ke se dirilego,
12        A ke sepedišane le wena ke be wa gago o nthwale.
13        O phathe ya Yomogolo,
14        A ke go rete ka bjago bogolo.

                                                                        [Letl. 41]     [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                               Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 7                        DBE/Dibatsela 2016
                                            NSC

POTŠIŠO YA 2: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Bala ditemanatheto tše ka tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone go araba dipotšišo
tša go di latela.

KHUDUGO – SR Machaka

1         … Moo ke yago ke yo thoma gape,
2         Ke tla hwetša dihlare tša mehuta,
3         Gomme ka thoma go ithuta tšona,
4         Ka fetša ka thoma go di fa maina,
5         A ntebatša tša mabu a ntetšego.

6         Moo ke agilego bangwe ba sepetše,
7         Ke hweditše ba tlogetše mehlala,
8         Ke lekile go e latela ka imelwa,
9         Ka palelwa go tseba pele le morago,
10        Ka se kwešiše ka omanya Khudugo.

11        Ke thomile go theolla dithaba,
12        Gape le dinoka ka di fa maina,
13        Didiba le meboto ka se di lebale;
14        Ka re wola leina la wona ke lona le,
15        Sela sona ka re la sona lona ke le.

16        Ge ke furalela fela dithaba –
17        Le malao a borakgolo ke a tlogetše,
18        Ke dumile fela ge nka be ke a kuke,
19        Ke itshepelele le marapo a madi a ka,
20        Nna ke šohle le ona mašohlošohlong.

                                                                              [Letl. 20]

2.1       Efa mehuta YE MEBEDI ya poeletšo ye e tšwelelago methalothetong ya 2–4.            (2)

2.2       Hlaloša tshwantšhokgopolo yeo e tšweletšwago ke temanatheto ya 2.                  (2)

2.3       Sereto se ke sa mohuta mang? Fahlela karabo ya gago ka ntlha E TEE.                (2)

2.4       Bontšha o be o hlaloše mohola wa papadišantšu yeo e lego mothalothetong
          wa 20.                                                                             (2)

2.5       Na maikutlo ao a aparetšego sereti ke a mohuta mang? Fahlela ka dintlha
          TŠE PEDI.                                                                          (2)
                                                                                             [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 8                           DBE/Dibatsela 2016
                                            NSC

POTŠIŠO YA 3: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Bala ka kelohloko gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go latela.

WA BORARO – BN Ntseke

1         O mmagohlomela maphankganya ntšhi sewelamaswing,
2         Mmatšhaatšhaa nawane tšhatšha sekopanyadikhutlo,
3         Tswiri, nonyana mogaši wa nonwane selo keleketla,
4         Wa boraro kgagaripane sephušola leago la baagišane.

5         Wa boraro, Dolara tše tharo ke bokae?
6         Wa boraro, sa bone bophelong ke eng?
7         Wa boraro, wa bohlano mojadibe ke mang?
8         Wa boraro, ya boselela hlatse ke mang?

9         O tshwetše mong-motsana ka didirwa ke mong-motse,
10        Wa ngetlela mong-motse a mong-motsana mafokodi,
11        Wa khutšo moya go tša bona dipelo wa šwahla,
12        Bobedi ka mehla ba utswana ka mesela ya mahlo,
13        Boka sa meetse sego ge se bona wa tšhobolo mmatswale.

14        Wa boraro, o swa o bapatša eng?
15        Ga o boife go tsena tše tharo difero,
16        Ka digwanapedi tša hlogo a masa mabarebare wa gamola,
17        Wa etša dintho o thonkga tše ahlamišitšego melomo,
18        Ka a lebone makhura wa tšhela sa mello serupampa,
19        Wena mmamoneanya sebjala tše ntshwanyana motseng …

                                                                                [Letl. 57]

3.1       Laetša mainagokwa A MABEDI fela ao sereti se a dirišitšego temanathetong
          ya 1.                                                                                (2)

3.2       Ka dintlha TŠE PEDI re alele kakaretšo ya molaetša seretong se.                      (2)

3.3       Bontšha poeletšatumammogo yeo e renago mothalothetong wa 2 o be o fe le
          mohola wa yona.                                                                      (2)

3.4       Efa sekapolelo seo se dirišitšwego mothalothetong wa 13 o be o hlaloše ka
          fao se šomišitšwego ka gona.                                                         (2)

3.5       Na o bona o ka re bompheane ba na le seabe go thubeng ga malapa
          bophelong bja matšatši a? Fahlela karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                (2)
                                                                                               [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 9                            DBE/Dibatsela 2016
                                            NSC

POTŠIŠO YA 4: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Bala ditemanatheto tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

RE TŠEANE – SN Tseke

1         … Maloba ke tlile bošego le mosegare go wena,
2         Maloba ke go etetše ka tlala le mokhora,
3         Maloba ke tlile ka ditšhila le malabuhla,
4         Maloba ke gorogile ka masa go sa sa,
5         Fela wa nkamogela ka lešoko le borutho.

6         Ke go khukhuneditše ke nkga bodiidi fela
7         Ke go farile ke le wa kudumela le lefetla,
8         Ke go atlile ka moya wa motšoko le maphoroma,
9         Ke go gokaretše ka lerato mahwafa e le poponono,
10        Fela ka mehla ke le moratiwa, diba sa lerato.

11        O rutilwe ke mang go nthatharathiša?
12        Ka boyo le boboyo bja ka bošego le mosegare?
13        O thomile neng go ntlwaetša nako bokapudi?
14        O thomile kae go se ntshepe bokampša?
15        Se adingwe mekgwameswa adingwa tlhaloganyo.

16        Lenyalo ga se sa mogaba sefoka,
17        Tšeano ga se mokatwana wa mašemong;
18        Ka legae lerato, lešoko leratano fela;
19        Ke kgotlelelano, tirišano le go thekgana,
20        Wa boraro le wa bone go rena ke mosenyetša.

                                                                                 [Letl. 60]

4.1       Efa mohlala wa poeletšasenoko ye e tšwelelago kudu mothalothetong wa 4.                 (1)

4.2       Tsopola mothalotheto temanathetong ya 2 wo o hlalošago gore sereti se be
          se hloka le pudi ya leleme le letala.                                                   (1)

4.3       Efa leina le tlhalošo ya sekapolelo seo se tšwelelago mothalothetong wa 10.             (2)

4.4       Hlatholla kgopolokgolo yeo e tšweletšwago ke tirišo ya makgethepolelo/
          potšišorethoriki temanathetong ya 3. Efa dintlha TŠE PEDI fela.                         (2)

4.5       Na sereti se šupa eng ka methalotheto ya 8 le 9?                                        (2)

4.6       Na o bona diteng tša sereto se di gata ka mošito o tee le ditlwaelo le ditumelo
          tša setšo? Tiiša maemo a gago ka mabaka A MABEDI.                                       (2)
                                                                                                  [10]

                                            LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                10                             DBE/Dibatsela 2016
                                           NSC

SERETO SEO SE SA BONWAGO (KE KGAPELETŠO)
POTŠIŠO YA 5: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA
Bala ditemanatheto tše ka tlhokomelo gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go
di latela.

LENYALO – NS Puleng
1         Ga se mola go duduetšwa mekgolokwane,
2         Ga se mola go tšhollwa direto go hlahlawetšwa,
3         Ga se mola pholo le phokwana di ewa ka lefase;
4         Ke mola o laile pelo, o rokile molomo,
5         Ke mola o tswaletše mahlo o bona kgauswi,
6         Ke mola o ripile lenao o badile diema tša Salomo.
7         Rena re bjalo ka phuthego ya Kgoši Mmopi,
8         Re eme bjalo go ba dihlatse tša Mangwalo-
9         Go paka moreronkgotho serotha godimo marung;
10        Monyadiši ga se sejamolatša ke Ramasedi ka sebele,
11        Thapelo ke ya Moruti tšhegofatšo ke ya Legodimo,
12        Lapa ke la lefase, moya ke wa bophelo, lehu ke la badimo.
13        Ba ikanne ba bantši ba šitilwe ka megokgo,
14        Kgoro tša tsheko ba di tsene ka mehuta ya tšona,
15        Ba re ba lota mohlala wa lenyalo,
16        Tlhame ya boa ka sa yona le mogolodi ka sa wona,
17        Boikano bjola bja fetoga tshepišo ya maaka,
18        La tiba madibengmaso leselawatle la lenyalo.
19        Ka dirokolo le mešunkwane o ka se le rue lenyalo,
20        Leruoruo la lona ke leratorato la maratorato,
21        Ge o itseparetše ka mabarebare lago le ka se thupele;
22        Lapeng o itsenyetša diji le dithubanyametse,
23        Motse o tlo o hloka lenyalo wa le šupa ka letsikangope,
24        Lenyalo la mmakgonthe ga le sa le gona go šetše fela lehu.
                                                                       [NS Puleng: 1983: 44]

5.1       Ntšha poeletšothomi temanathetong ya 1.                                                 (1)
5.2       Laetša fao go lego sešura mothalothetong wa 10.                                         (1)
5.3       Ka dintlha TŠE PEDI, akaretša diteng tša temanatheto ya 3.                              (2)
5.4       Efa tlhalošo ya mmolelwana wa go iphihla wo o tšwelelago mothalothetong
          wa 16.                                                                                  (2)
5.5       Ke kgopolokgolo efe ye e utollwago ke methalotheto ya 19 le 20? Efa dintlha
          TŠE PEDI.                                                                               (2)
5.6       Na go ya ka wena, a o bona manyalo a matšatši a a theilwe godimo ga lerato,
          dithoto goba mešunkwane? Efa dintlha TŠE PEDI.                                          (2)
                                                                                                  [10]
                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA A:                     30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                11                         DBE/Dibatsela 2016
                                           NSC

KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA

Araba potšišo YE TELELE goba YA SETSOPOLWA. Botelele bja karabo ya potšišo
YE TELELE e be mantšu a magareng ga 400–450.

POTŠIŠO YA 6: POTŠIŠO YE TELELE

LENONG LA GAUTA – HDN Bopape

Sekaseka ka fao mongwadi a kgonnego/šitilwego go tšweletša morero/molaetša
wa paditseka ye.

6.1       Diteng                                                                              (15)
6.2       Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye 10.                             (10)
                                                                                              [25]

POTŠIŠO YA 7: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

LENONG LA GAUTA – HDN Bopape

Bala ditsopolwa tše ka tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša
go latela.

SETSOPOLWA SA A

'Bjang? Ke moratho wa mmago?'
'Aowa.'
'Aowa ya eng bjale? O reng o re aowa wa homola? Tšwela pele!'
'O be a nyalane le papa fela ga se mma.'
'Ooo! Ke a kwešiša bjale seo o bego o se bolela bošegong bja go feta. Papago o kae
gonabjale?'
'O hwile.' Mohlatlego a realo a bolela ka bothata.

'Re a bolela bjale. Go na le seo re se dirago. O ka be o iphokoleditše dihlabi le
mahloko a mantši mola o no bolela ka mokgwa woo go tloga le mathomong. Bjale
wena o hlwa o itirile mosadi o dikadika. Bjale mo o nyakang?' Ka botšiša le nna ke
thomile go letefala.
Mpho o ile a no fela a homotše.
'Bjale go reng Mohlatlego? Nka nke o rata go thoma gape? Se dire taba yeo ya bošilo.
Ke re o nyakang monna?'
Mpho … ke ra Mohlatlego o ile a no fela a sa homotše. O ile a botha hlogo, mme a
ikhupetša ka diatla. Ke ile ka gomarolla diatla tša gagwe sefahlegong gomme ka di
tshekga ka dikhuru, ka thoma go mo phasola gape. Mathomong ke thomile ke mo itia
ka gonnyane eupša ge ke bona a sa fela a homotše, ke ile ka tiiša letsogo ka
gonnyane ka gonnyane. O ile a no tšwela pele ka go homola fao ka thoma go mo
kgotla ka matswele.

'Monna, ke re o nyakang mo?'
'Lenong la gauta …'
'Lenong la gauta? Ke selo mang sona seo?' Ka botšiša ke elelwa pampišana yeo ke e
bonego ka godimo ga wateropo ya Mmatšhego.
                                                                         [Letl. 138–139]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                12                         DBE/Dibatsela 2016
                                           NSC

7.1       Re fe leina la molwantšhwa wa paditseka ye go tšwa setsopolweng.                    (1)

7.2       Efa sedirišwa seo se laetšago gore tikologo ya mo setsopolweng se ke ya
          sebjalebjale.                                                                       (1)

7.3       Go ya ka fao o badilego paditseka ye, re alele bokamorago bja diteng tša
          setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI fela.                                             (2)

7.4       Ka dintlha TŠE THARO bapetša o be o fapantšhe Nnono le Sersanta Maroga
          go ya ka kgwekgwe/molaetša wa paditseka ye.                                         (3)

7.5       Go ya ka kwešišo ya gago ya paditseka ye, hlatholla thekniki ya tekolanthago
          ye e dirilego gore Nnono a hlasele Mpho.                                            (2)

7.6       Na o bona diteng tša setsopolwa di amana le molaetša wa paditseka ye?
          Fahlela karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                                         (2)

7.7       Ke maikutlo a mohuta mang ao a go aparelago mabapi le seo se utolotšwego
          ke Nnono Molaba setsopolweng se? Fahlela karabo ya gago ka lebaka.                  (2)

                                           LE
SETSOPOLWA SA B

'Sona seo Konstabolo Matseba a go boditšego sona.' Ka realo ka mereba.
'Ke eng ya go go fa kgopolo ya gore go na le seo a mpoditšego sona?'
'O ka be o sa tsebe gore go na le mokgwa ka ntlo ya ka,' ka fetola ka boripana.
'Ka lebaka la eng? Na e be e se tshwanelo ya ka go ka ba ke tsebišitšwe ka taba ye?
Ke ra bjalo ka mohlankedi wa molao?'

'Fao ga ke tsebe, mohlomphegi. Ga ke tsebe kudu ka ditokelo tša batho le gona go tla
ya le gore na thušo ya gago e be e tsomega na.'
'Ka mantšu a mangwe, o rata go mpotša gore wena Mna Nnono Molaba ga o nyake
thušo le tšhireletšo ya molao? O rata gore ke ntšhe dipampiri gonabjale o di saene
gore wena Mna Nnono Molaba mo letšatšing le la lehono o boditše Kgoro ya
Maphodisa gore wena ga o tsome thušo le tšhireletšo ya yona?'

'Ao, ke a holofela Sersanta, ga se mantšu ao o reng a boletšwe ke nna. Bokgole bjo ke
bo tsebago, ga ke elelwe ke ile ka bolela mantšu a mabjalo goba go nabiša taba ya ka
ka fao o šetšego o dirile ka gona.'
'Fela seo ke seo mantšu le ditiro tša gago di se šupago!'
'Fao gona nka se tsebe, Sersanta.'
'Mna Molaba, a o ka mpatamela?'
'Ga se ka batamela, Thobela? Ga ke kwešiše.' Ka realo ka kgonthe ke sa kwešiše gore
o ra eng ge a re ke mmatamele mola ke be ke le kgauswi ga gagwe.
                                                                          [Letl. 153–15]

7.8       Re laetše tswalano gare ga Konstabolo Matseba le Sersanta Maroga.                   (1)

7.9       Ka dintlha TŠE PEDI efa semelo sa Nnono Molaba go ya ka diteng tša
          setsopolwa.                                                                         (2)

7.10      Bontšha tebelelo ya mongwadi setsopolweng se.                                       (2)
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                13                           DBE/Dibatsela 2016
                                           NSC

7.11      Hlaloša ka fao diteng tša setsopolwa se di amanago le go utollwa ga sephiri
          sa paditseka ye.                                                                     (2)

7.12      Ahlaahla tema ye e kgathwago ke moanegi go paditseka ye.                             (2)

7.13      O bona tshepedišo ya maphodisa ya go hwetša mmolai wa Mmatšhego e
          phethagatša la mogologolo leo le rego 'setopo re šupa nakedi'? Tiiša karabo
          ya gago ka dintlha TŠE THARO.                                                        (3)
                                                                                               [25]

POTŠIŠO YA 8: POTŠIŠO YE TELELE

NGWANA WA MOBU – SPP Mminele

Sekaseka ka fao mongwadi a kgonnego/šitilwego go tšweletša morero/molaetša wa
padi ye.

8.1       Diteng                                                                               (15)
8.2       Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye 10.                              (10)
                                                                                               [25]

POTŠIŠO YA 9: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

NGWANA WA MOBU – SPP Mminele

Lekodišiša ditsopolwa tše gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go latela.

SETSOPOLWA SA C

... 'Ke hweditše go sa kgonege, Malome.'
'O ra gore ga se wa hwetša sebaka sa go no tsena a sa tšwele, wa goga puku tšeo,
wa di tliša mo gore re di tšhume? Ge o tšhaba go tšea tše ntši o ka be o ino tšea tše
pedi tšeo o tsebago gore ke tšona di thekgilego sekolo se.'

'Molato ke gore ga a atiše go tšwa ka mola ofising a ya kgole. Le gona, nako ye nngwe
le ye nngwe ge a etšwa o a kgonya. Ke bona gore o šetše a na le maseme.'
'Owe! Bjale re tla mo rea ka molaba wa mohuta mang?'
'Nna ke gopotše molaba wo mongwe wo ke nago le nnete ya gore o tla mo tanya.
A ke re re tšea leeto la go ya diphadiphadišanong Tshwane ka Labohlano la beke ye
e tlago?'
'Go bjalo!'

'A ke re Lahlang ke yena le mo kgopetšego gore a ngwalele Morena Mohola lengwalo
la go kgopela pese?'
'Go bjalo. O bile o mpoditše maloba gore Morena Mohola o re go lokile, o tla romela
pese ka Labohlano ge ledimadimana le tšeatšea.'

'Agaa ...! Bjale rena re swanetše go ngwala lengwalo re le romele Mohola, re mmotše
gore leeto lela la go ya Tshwane le padile ka ge batswadi ba palelwa ke go ntšha
tšhelete ye e lekanego leeto leo. Re swanetše go ngwala se nkego ke rena Lahlang, re
be re saene leina la gagwe ge re fetša. Ga re botše motho selo, re no re tu! ...'
                                                                             [Letl. 73–74]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                14                          DBE/Dibatsela 2016
                                           NSC

9.1       Re utollele leina la moanegwa yo e lego molwantšhwa wa padi ye go tšwa
          setsopolweng.                                                                       (1)

9.2       Efa lefelo leo le laetšago gore tikologo ya mo setsopolweng se ke ya
          sebjalebjale.                                                                       (1)

9.3       Go ya ka fao o badilego padi ye, re alele bokamorago bja diteng tša
          setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI fela.                                             (2)

9.4       Ka dintlha TŠE THARO bapetša o be o fapantšhe Phankga le Lahlang go ya
          ka kgwekgwe/molaetša wa padi ye.                                                    (3)

9.5       Ke tebelelopele/ponelopele efe yeo o bago le yona mabapi le maanomabe
          ao a logwago ke boMokhura kgahlanong le Lahlang? Tiiša karabo ya gago
          ka dintlha TŠE PEDI.                                                                (2)

9.6       Na o bona diteng tša setsopolwa se di amana le molaetša wa padi ye?
          Fahlela karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                                         (2)

9.7       Ke maikutlo a mohuta mang ao a go aparelago mabapi le ka fao boMokhura
          ba rerago maanomabe a go raka Lahlang? Fahlela karabo ya gago ka lebaka.            (2)
                                           LE
SETSOPOLWA SA D

Phankga o ile go bona go kgobokantšhwa dipuku tša bana, a kwa selo tsoko se mo
kgama, a bile a palelwa le ke go bolela. Go ba dipuku di kgobokantšhwa, bahlapetši ba
thoma go potiela mengwalo. Mahlo a mohlahlobimogolo a ile a tanywa ke mongwalo
wa ngwana yo mongwe wa mphato wa boselela. O ile go ba a senka mongwalo wo, a
botša ba bangwe gore ba tlogele lesolo leo. Ka morago ga ge a ngwadile leina la
ngwana yoo le mphato wo a lego ka go wona, a boetša puku yeo go tše dingwe, mme
a ba laela gore ba di bušetše go beng. Ya ba e le ge tša tlhahlobo ya sekolo di fedile.

Ge sekolo se etšwa, bana ba sekolo ba be ba neana magetla le batswadi ba bona ba
etla kopanong. Ga se nke go eba le kopano ye kaa mo Makgwareng. Go be go tlile le
difofu le difoa. Go be go bothanwe ka fase ga moumo wa nkaratlatla kgauswi le
sekolo. Mohlarekgomo wo motho a ka bego a re badimo ba ino o hloma ka go tseba
gore tšatši le lengwe go tla ba le kgobokano ye kaaka, o be o ba akalaletše.

Mohlahlobimogolo o ile a thoma ka go ba laodišetša ka boteletšana ka ga lehloyo. A
ba botša dilo tšeo di hlolago lehloyo le dikenywa tša lona. Go ba a fetša, a thoma go
laodiša ka moo a tsebago Lahlang ka gona. 'Le nkwešišeng, batswadi. Ke re Lahlang
ke mo tseba gabotse. Sa mathomo, ke mo tseba e le morutiši. Sa bobedi, ke mo tseba
a dira mošomo wa gagwe gabotse ka go iketla …'
                                                                            [Letl. 88–89]

9.8       Re laetše tswalano gare ga Lahlang le mohlahlobimogolo.                             (1)

9.9       Ka dintlha TŠE PEDI efa semelo sa mohlahlobimogolo go ya ka diteng
          tša setsopolwa.                                                                     (2)

9.10      Bontšha tebelelo ya mongwadi setsopolweng se.                                       (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 15                          DBE/Dibatsela 2016
                                            NSC

9.11      Hlaloša ka fao diteng tša setsopolwa se di hueditšego tharollo ya bothata
          pading ye.                                                                             (2)
9.12      Ahlaahla tema ye e kgathwago ke mongwadi setsopolweng se.                              (2)
9.13      Na o bona tshepedišo ya Kgoro ya Thuto go rarolla bothata e le ya
          tshwanelo? Tiiša karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                                   (3)
                                                                                                 [25]

POTŠIŠO YA 10: POTŠIŠO YE TELELE
LEŠITAPHIRI – OK Matsepe
Sekaseka ka fao mongwadi a kgonnego/šitilwego go tšweletša morero/molaetša wa
padi ye.
10.1      Diteng                                                                                 (15)
10.2      Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye 10.                                (10)
                                                                                                 [25]

POTŠIŠO YA 11: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA
LEŠITAPHIRI – OK Matsepe
Badišiša ditsopolwa tše gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go latela.
SETSOPOLWA SA E

... Taudi o a gonontšha ka ge e sa le go bonwa le pelepele gore o na le seo a tlilego go
se dira. E sa le go belaetša ge a direla yo monnyane menyanya ye e sa felego eupša
yo mogolo a sa direlwe selo, e sa le go belaetša ge go romelwa yo mogolo ga
Mabothe, lehono go bonala gabotse gore maikemišetšo a gagwe e be e le eng.
Ditaba di ile go ba ka mokgwa woo, gwa re banna ba bangwe ba tla go
bomorwarragwe go tla go botšiša gore go ka dirwang. Mola ba di begelwago, ba di
boledišana le kgoši yoo a ilego a latola. Le ge boradia a na le bjona, ba ba ba
kgotsofala etšwe ba sa bolele gore go ka dirwang.
Afa ruri Tšhwahledi – motho wa moriri le mahlo, a ka tloga a timelela ka mokgwa wo o
sa tsebjego? Mphatong wa Mabothe ga a ntshe, ka gae ga a ntshe – e ka ba ke
mehlolo ya mohuta mang yona yeo? Ditaba di ile di tla befela pele, gwa bonwa serope
sa motho kua thabeng. Go thwe se šukumeditšwe ka gare ga mešwana. Mola go bago
bjalo, banna ba hlaba mokgoši wa sebatakgomo banna. Letšatši leo go ile gwa
senyega, Taudi ka go tlalelwa, a tšhabela gaMabothe.
Bjale gona o ba kgahlile gobane ba hweditše matseno a go mo momolla molomo ka
gore ke kgale a ba šetše morago etšwe morwedi wa gagwe a apeile potsa, ke kgale a
duletše go seba le mokgonyana wa gagwe.
                                                                               [Letl. 62–63]

11.1      Re utollele leina la moanegwa yo go ya ka setsopolwa se a gononelwago
          gore o na le seabe timelong ya Tšhwahledi.                                             (1)

11.2      Efa lefelo leo le laetšago gore tikologo ya mo setsopolweng se ke ya
          segologolo.                                                                            (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                16                         DBE/Dibatsela 2016
                                           NSC

11.3      Go ya ka fao o badilego padi ye, re alele bokamorago bja diteng tša
          setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI fela.                                            (2)
11.4      Ka dintlha TŠE THARO bapetša o be o fapantšhe Taudi le Mabothe go ya ka
          kgwekgwe/molaetša wa padi ye.                                                      (3)
11.5      Ke tebelelopele/ponelopele efe yeo o bago le yona mabapi le go timelela ga
          Tšhwahledi? Tiiša karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                              (2)
11.6      Na o bona diteng tša setsopolwa se di amana le molaetša wa padi ye?
          Fahlela karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                                        (2)
11.7      Ke maikutlo a mohuta mang ao a go aparelago mabapi le go timelela ga
          Tšhwahledi setsopolweng se? Fahlela karabo ya gago ka lebaka.                      (2)
                                           LE
SETSOPOLWA SA F
... Bosasa bjo bo latelago ke ge tatagwe a khuname dihlogong tša gagwe mo nkego ke
dihlogong tša phupu ya motswadi wa gagwe yoo a ikgopelelago ditšhegofatšo go
yena; le yena a tsoga a gokgama, a bolela ka lentšu le le korobetšego gore o be a
kgopela gore rragwe a mo thuše ka mphato woo o ka tšwago ka marumo a ya go
tsongwa gore mo a bonwego ntshe a nape e be mafelelo a gagwe. O reng a bolela
taba yela e tlogago e sa ratege, a tseba gore motho ga a bolawe o bolawa ke yoo le
mathomong a mo hlotšego?
Mola go bago bjalo, Mabothe a romela Taudi lentšu la gore a tle a ikwele ka noši. Nako
yeo ke ge a be a sa le ka madi a gagwe ka moka. Mo letšatšing leo ke gona mo Taudi
a ilego a phuma mogopolo wa gagwe a re:
'Ga ke kgolwe gore ruriruri mošemane yo a ka buša.'
'Re dire bjang?'
'Ka moo mosadi wa ka a bolelago ka gona.'
'Aowaowaowaa, seo ga se setho – ntoo ga e ile go ila dibedi.'
'Fao ke nnete, eupša go tshela noka ga se go wela …'
Ba ile ba di iša kua le kua, Mabothe a se kwane le bona, a fetša ka gore:
'Ge le rata gore a se ke a buša, bokaone ke go mo ngwathela setšhaba go tloga ka
mphato wa gagwe go ya morago.'
'Le bana ba bona?'
'Le bana ba bona ba ba wetšego fela.'
                                                                           [Letl. 69–70]

11.8      Re laetše tswalano gare ga Kgoši Taudi le Kgoši Mabothe.                           (1)
11.9      Ka dintlha TŠE PEDI efa semelo sa Kgoši Mabothe go ya ka diteng tša
          setsopolwa.                                                                        (2)
11.10     Bontšha tebelelo ya mongwadi setsopolweng se.                                      (2)
11.11     Hlaloša ka fao diteng tša setsopolwa se di hueditšego tharollo ya bothata
          pading ye.                                                                         (2)
11.12     Ahlaahla tema ye e kgathwago ke mongwadi go padi ye.                               (2)
11.13     Na o bona sephetho seo se tšerwego ke setšhaba sa Kgoši Taudi se
          phethagaditše la mogologolo la gore 'tlhame e boe ka sa yona mogolodi ka sa
          wona'? Thekga karabo ya gago ka dintlha TŠE THARO.                                 (3)
                                                                                             [25]
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                17                          DBE/Dibatsela 2016
                                           NSC

POTŠIŠO YA 12: POTŠIŠO YE TELELE

TLHAKOLENG – MD Kekana

Sekaseka ka fao mongwadi a kgonnego/šitilwego go tšweletša morero/molaetša wa
padi ye.

12.1      Diteng:                                                                             (15)
12.2      Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye 10.                             (10)
                                                                                              [25]

POTŠIŠO YA 13: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

TLHAKOLENG – MD Kekana

Badišiša ditsopolwa tše ka go kitimiša mahlo, tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone
go araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA G

… Ditaelo tša ntshe e bile go mo nweša meetse a go fiša le ditee tša go hloka swikiri.
Gona fao ba se lebale go fela ba mo phula maotong ka ditšhwaana le go mo arametša.

Ka a mangwe matšatši o be a hlatšišwa gola ka a mangwe a gofišwa. Ka morago ga
dikgwetšana di se kae ke ge le yena a ikwa gore bjale le yena o a phela. Gona fao a
thoma go rata le go botegela kereke yeo. Tše ka moka o di dirile ka ntle ga kgopelo le
tumelelo ya Swele. Go fihla ka nako yeo o be a šetše a ipethile sefega gore mo go
kgaogang go kgaoge.

Dikgwedi di ile ge di dutše di hlaba di šielana Swele le yena ya ba nke o tlo fetoga. A
thoma go boa ka gae e sa le nako le gona a nnoši. Gore bathwana bale ba gagwe ba
feletše kae ga sa nka go tseba motho. Bogale bjola bja gagwe le bjona bo be bo
thomile go fokotšega. Taba ya go napa e tlaba Thušanang ke gore o be a thomile go
mo tšhabiša mahlo. Ge a bolela le yena o be a phela a gogobiša mahlo fase eke ke
leribiši le tsoma magotlo. Mosadi ge a kgopela tšhelete ya go ya kerekeng kaekae
phokgo e be e ntšha ka lebelo tšeo o ka rego e ka humana dintahle ge e ka se dire
bjalo.

Aowa, bjale gona o ka re dithapelo tša Thušanang di kwagetše. Lenyaga gona ge a ka
se tšwe leragwana nka tseba gore o dira ka boomo.
                                                                               [Letl. 21]

13.1      Re utollele leina la moanegwa yo go bolelwago ka yena temaneng ya
          mathomo setsopolweng se.                                                            (1)

13.2      Efa lefelo leo le laetšago gore tikologo ya mo setsopolweng se ke ya
          sebjalebjale.                                                                       (1)

13.3      Go ya ka fao o badilego padi ye, re alele bokamorago bja diteng tša
          setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI fela.                                             (2)

13.4      Ka dintlha TŠE THARO bapetša o be o fapantšhe Swele le Thušanang go ya
          ka kgwekgwe/molaetša wa padi ye.                                                    (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               18                          DBE/Dibatsela 2016
                                          NSC

13.5      Ke tebelelopele/ponelopele efe yeo o bago le yona mabapi le go ya kerekeng
          ga Thušanang mola Swele a sa tsebe? Tiiša karabo ya gago ka dintlha
          TŠE PEDI.                                                                           (2)

13.6      Na o bona diteng tša setsopolwa se di amana le molaetša wa padi ye?
          Fahlela karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                                         (2)

13.7      Ke maikutlo a mohuta mang ao a go aparelago mabapi le go fetoga ga Swele
          ka morago ga gore Thušanang a phethe ditaelo? Fahlela karabo ya gago
          ka lebaka.                                                                          (2)

                                           LE

SETSOPOLWA SA H

Polelo ya Moroko e ile ya felegetšwa ke legoa le melodi ya bafsa. Ba bangwe gona fao
ba thoma go foša Swele ka maswikana a mannyane. Le a ba tseba bafsa gore ba
bjang. Ba be ba direla gona gore yo a nang le sebete a foše le lekoto, e be gona ge go
senyegile. Ge nkabe ba se ka mošate ga ke tsebe gore lehono nkabe re bolela efe
taba.

Kgoši o ile go bona nako le nako go ka nkga go se go bole a emelela ka sebele. Gona
moo batho ba thoma go itlhopha, le bale ba bego ba swere maswika ba a lahla fase.
Batho ba bjale gona o ka re ba tla hlolela Swele. Gape ga se mathomo a topelwa goba
gona go ometšwa ka maswika.

'Bana ba ka, a re se keng ra touta felo gotee. Go molaleng gore monna wa moeng o
tseba yo Rabaki gabotse. Le Rabaki o a mo tseba. Letswalo le molato le ikahlotše. Go
homola ga Rabaki go bolela kudu go feta ka moo monna wa moeng a boletšego ka
gona. Bjale ke tla kgopela gore le ntheeletšeng. Yo Rabaki ga go le o tee yo a
swanetšego go mo iša seatla. Le se ke la nyaka go rumula beng ba motse wo ba
ithobaletše. Hleng le ga gabo moo a dirileng bošula ga sa nka ba mmolaya? Bjale lena
ntle le boradia le tla re o dirile eng se sebe moo le ka bago la mo gopolela kotlo ya
lehu?'
                                                                         [Letl. 135–136]

13.8      Re laetše tswalano gare ga Moroko le Swele.                                         (1)

13.9      Ka dintlha TŠE PEDI efa semelo sa Moroko go ya ka diteng tša setsopolwa.            (2)

13.10     Bontšha tebelelo ya mongwadi setsopolweng se.                                       (2)

13.11     Hlaloša ka fao diteng tša setsopolwa se di hueditšego sehloa sa padi ye ka
          gona.                                                                               (2)

13.12     Ahlaahla tema ye e kgathwago ke mongwadi pading ye.                                 (2)

13.13     Na o bona mokgwa wo Swele a phetšego le go hlokofala ka gona go
          phethagetše la mogologolo leo le rego 'moputso wa sebe ke lehu'? Tiiša
          karabo ya gago ka dintlha TŠE THARO.                                                (3)
                                                                                              [25]
                                         GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                19                       DBE/Dibatsela 2016
                                           NSC

DINGWALOTŠHABA

Araba potšišo YE TELELE goba YA DITSOPOLWA. Botelele bja karabo ye telele e be
mantšu a magareng ga 400–450.

POTŠIŠO YA 14: POTŠIŠO YE TELELE

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa

Sekaseka ka fao mongwadi a kgonnego/šitilwego go tšweletša morero/molaetša wa
nonwane ye ya ka tlase.

NONWANE: 'NGWANA WA DIMAKATŠO'

14.1      Diteng                                                                           (15)
14.2      Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye 10.                          (10)

SETSOPOLWA SA I

                                  NGWANA WA DIMAKATŠO

... O rile ge a re o tšea mosadi wa bobedi gwa thoma go tsoga bothata. Ngwana yola a
go mo iša go ngaka Thuhu o ile a tla go yena bošego a mmotša gore a se leke a nyala
mosadi yo mongwe goba go ikutswa le yo mongwe ka ntle ga mmagwe. Nkebe di ile
tša mmipela gomme a re a botšiša gore ke ka lebaka la eng a se a swanela go nyala
mosadi yo mongwe ngwana a fetola ka gore:
'Mahumo ao ke a ka a tlile ka nna. A lebane mma a nnoši. Ge o ka leka go nyala
mosadi yo mongwe o tla ntseba gabotse.'

Nkebe o ile a hlakahlakana a se tsebe pele le morago. O ile a se botše mosadi wa
gagwe ka seo a se boditšwego. Ka nako yeo o be a šetše a forana le yo mongwe a
bile a šetše a mo tshepišitše go mo nyala. Nkebe o ile a ganelela a ba a rulaganya
lenyalo la go nyala mosadi wa bobedi. Letšatši la lenyalo le ile la bewa gomme
dikgomo tša rulaganywa. Dikgomo tšeo ba ilego go nyala ka tšona di rile mola ba di
gapa tša goma tša rakediša bakgonyana. Di ba rakedišitše go fihla di ba swara gomme
tša ba gata ka dihlako.

Dikgomo di ile tša ba gobatša wo šoro. Letšatši la ka moswane le rile ge le hlaba
Nkebe a makala leruo la gagwe le hwile ka moka. Nkebe o ile a ahlamela phefo, ya ba
ge mohlako o tsene ka lapeng la gagwe. Mahumo ka moka a boetše mo a tšwago
gomme Nkebe a šala a ikgonere.
Mpho sa mosela wa seripa!
                                                                         [Letl. 78–79]     [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 20                           DBE/Dibatsela 2016
                                            NSC

POTŠIŠO YA 15: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa

Badišiša ditsopolwa tše gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA J

                                  KGOMO E TSOGILE BAHUNG
… Rahodu o rile go fihla monyanyeng a leka gore o tlemaganya kgomo le mohlare.
Ge ba tlema kgomo go wona, mohlare o ile wa tomoga ka medu. Ba rile ba sa kgotsa,
mohlare wa opela wa re:
'Jo … nna, jo … nna! Ka bona dikgolo
Dikgolo ka bona dikgomo di utswiwa
Di utswiwa mašaka a šala nyanyeng
Jo … nna, jo … nna! Lehu re hwile ra lla sello
Jo … nna, jo ... nna. Ka bona dikgolo
Dikgolo ka bona dikgomo di utswiwa!'
Mohlare o rile go fetša go opela kgomo ya thaola lerala leo ba e tlemilego ka lona
gomme ya gopola Rahodu e befetšwe gošoro. Ge e fihla go yena e ile ya mo namela
ka maoto, ya mo hlaba ka dinaka ya be ya mo loma ka meno. Rahodu o ile a rapalala
fase gomme kgomo ya boela morago. Ba ile ba dikanetša kgomo yeo go fihlela ba e
swara. Kgomo e ile ya hlabja gomme ge e le Rahodu a kukelwa ka ngwakong gore a
okwe.
Batho ba be ba tšhogile ba sa tsebe pele le morago. Kgomo e ile ya apewa gomme ya
gana go butšwa. Batho ba hlwele ka tlala ba letile gore nama e tla butšwa. Dikgong di
ile tša fela e le ka ge nama e gana go butšwa. Rakgadi wa monyadi o ile a ema a ya
kgauswi le moo nama e apeilwego. Ge a fihla go yona a e phopholetša, a e reta gore e
butšwe. Yena o ile a e opelela gore e butšwe ...
                                                                                  [Letl. 84]

15.1      Efa leina la molwantšhwa nonwaneng ye.                                                 (1)

15.2      Ka dintlha TŠE PEDI laetša tswalano gare ga Rahodu le kgomo yeo go
          bolelwago ka yona.                                                                     (2)

15.3      Go tšwa setsopolweng se ke tiragalo efe ya go makatša yeo e godišago
          bothata? Efa dintlha TŠE PEDI.                                                         (2)

15.4      Akaretša molaetša wa nonwane ye ka diema TŠE PEDI o be o fe ditlhalošo
          tša tšona.                                                                             (4)

15.5      Ke ka tsela efe yeo leina la molwantšhwa le nyalelanago le semelo sa
          gagwe? Efa ntlha E TEE fela.                                                           (1)

15.6      Laetša tsebo ya gago ya dinonwane ka go hlaloša gore nonwane ye ke ya
          mohuta ofe o be o fe le lebaka la go kwagala.                                          (2)

15.7      Akanya seo se ka diragalelago Rahodu go lebeletšwe ditlwaelo le ditumelo
          tša setšo. Efa dintlha TŠE THARO.                                                      (3)
                                             LE
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                21                        DBE/Dibatsela 2016
                                           NSC

SETSOPOLWA SA K

MODJADJI (KGOŠI YA GO NEŠA PULA)

1         Re Balobedu, re boologa bohlabatšatši bja Zimbabwe,
2         Re ditlogolo tša Kgošikgolo Dzugudini
3         SebušaBakaranga banešapula tša mokhora,
4         Ba rego ge e duma e a tšhologana,
5         Re tla ja maraka le dinyoba,
6         Ditlogolokhukhukhukhu tša Kgošikgolo Monomotapa,
7         Baagibagolo ba leboto monepenepeswika la marope a Zimbabwe.
8         Re šikatee le Bavenda le Baphalaborwa ba Malatji
9         Moo ba rego tshogana tlogelang go hubakela Borwa,
10        Ka ge mo go phala Borwa ebile go lla noto.
11        Re hlompšha le ke Mazulu, tlogolwana tša Kgoši Tšhaka,
12        Le leina ba le reetše Mabelemane, ka go leboga wa pula tša motlorotloro
          lefaseng re tlišago.
13        Re dikgošikgolo manešapula tša medupi, pula tša matlorotloro,
14        Re buša tšatši le hlabile!
15        Bošego re šuthelela batho ba bošego sebaka,
16        Re banwi ba meetsetlhweka a noka tša boMolototsi,
17        Magageng a thokgwa tša boDaja,
18        Diphororong tša boDibegeni,
19        Moo go fokago meoya ya badimo baletasetšhaba,
20        Mola bogoši bo ikadile Khetlhakone
21        Moo šaka la bogoši le hlomphilwego ngwageng wa 1936
22        Go ba bohwa bja naga ya Afrika-Borwa.
23        Ka ga borena ga re nyalwe, re a nyala,
24        Bane re swere mphodikgolo, mpho tša badimo le Modimo,
25        Re swere naka la pula maphedišaditšhabatšhaba,
26        Re swere todi tša magodimo madidimetša go tšwa kgole magodimodimong,
27        Re tšhaba go tswaka meeta le pitša tša badimo ka diaila ditlalemeso!

                                                                         [Letl. 112–113]

15.8      Na Balobedu ba tšwa ba le kae pele ba etla Bolobedu?                                (1)

15.9      Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša tswalano ya Balobedu le Bakaranga.                      (2)

15.10     Hlatholla kgopolo yeo e tšweletšwago ke methalotheto ya 8, 9 le 10. Efa
          dintlha TŠE THARO.                                                                  (3)

15.11     Hlaloša gore sereto se ke sa mohuta mang o be o bolele gore ke ka lebaka la
          eng o realo.                                                                        (2)

15.12     Na ke maikutlo afe ao a go aparelago mabapi le mphokgolo yeo e filwego
          Balobedu? Šitlela karabo ya gago.                                                   (2)
                                                                                              [25]

                                                    PALOMOKA YA KAROLO YA B:                  25

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   22                           DBE/Dibatsela 2016
                                              NSC

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA

Araba potšišo YE TELELE goba YA SETSOPOLWA. Ge o kgethile potšišo ye telele go
KAROLO YA B, araba potšišo ya setsopolwa karolong ye. Botelele bja karabo ye telele
e be mantšu a magareng ga 400–450.

POTŠIŠO YA 16: POTŠIŠO YE TELELE

NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

Re alele semelo seo se kgodišago sa Mphaka.

16.1      Diteng                                                                                  (15)
16.2      Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye 10.                                 (10)
                                                                                                  [25]

POTŠIŠO YA 17: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

Bala ditsopolwa tše ka go kitimiša mahlo, tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone go
araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA L

MPHAKA: Wa tla wa bolela dikoma lehono ge!

HUNADI:       O rata go mpotša gore ge o hlamuketše maledu bjalo taba ye ga o e tsebe
              Tholo?

MPHAKA: E tsebja ke bao ba nago le bona.

HUNADI:       Uwe! Ikhomolele ngwana' babina Peba. O ka ntira kgogwanarobala ke le
              mmagoRaisibe ke le kaka! (Ba a sega gomme go latela setu go kwala
              dithipa fela ge di katana le go fokotša seo se lego ka megopong ya bona.)

MPHAKA: Etse gosasa re swanetše go tsogela kerekeng?

HUNADI:       Ka tshwanelo. Gape se lebale gore re tshepišitše moruti gore re tla ba
              gona selalelong.

MPHAKA: Ke therešo. Nape o re pele o robala o šidulle sutwana yela ya ka hle
        mogatšaka, le nna ba tle ba bone gore ke swana le ba bangwe banna.

HUNADI:       Go lokile Tholo. E tla re mola ke di gatagata, Raisibe a go direle teye.

MPHAKA: (O mo fa dibjana.) Aowa, lehono gona o tloga o mphepile mogatšaka.
        Ke a leboga.

HUNADI:       Ke thaba ge o ipshinne ka tšona. Go phala ge motho a ka re a eja dijo ya
              re ke ge a gapeletšwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  23                             DBE/Dibatsela 2016
                                             NSC

MPHAKA: Tlogela ditshele hle, naswana ya ka.

HUNADI:       O ra nna na! Ka be ka retwa ka mokgwa wo. Ke gona ge o ntšhela phori
              mahlong?

MPHAKA: Ke phori ya selo mang. Ge o sa retwe ke nna o tla retwa ke mang?

HUNADI:       Ruri. Ga go kgomo e latswago namane e šele. E re ke yo bona diaparo tša
              gago tša gosasa Tholo.

MPHAKA: Go lokile, le nna ke sa tšwela ntle nke ke hlabje ke moya.
        (Ba a tšwa.)
                                                                                  [Letl.18–19]

17.1      Ngwala lentšu LE TEE leo le utollago moya wa lerato setsopolweng se.                      (1)

17.2      Tsopola lentšu leo le utollago gore tikologo ke ya sebjalebjale.                          (1)

17.3      Ka dintlha TŠE THARO bontšha tema ye e kgathwago ke ditšhupasefala.                       (3)

17.4      O kwešiša eng ka thekniki ya mothalonako? Laetša ka moo mongwadi a
          e dirišitšego ka gona setsopolweng.                                                       (3)

17.5      Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša bohlokwa bja poledišano setsopolweng se.                      (2)

17.6      Na maikutlo a gago ke afe malebana le ka fao bafaladi ba swarwago
          ka gona? Fahlela ka lebaka.                                                               (2)

                                             LE

SETSOPOLWA SA M

OTŠE:           O rerešitše. Re swanetše go ba tsatsela bjalo ka phiri. Re ba tšitlanye
                pele ba ithera.

LETSOTA:        O ka re lena le rata go ba ralokiša le ba rapele gore ba le tšwele motse.
                Le reng le sa ba lebantšhe thwii, gomme la ba bea maemong a bona?

NTLHORE: Monna Letsota o se leke go re šaediša. Batho ba ba be ba re thuša go
         hlabolla setšhaba. Makaleng a mangwe re be re se na bao ba ka thibang
         difate. Motho ga a rakwe e se mpša. Sa rena ke go ba goletša mollwana
         wa go se time. Mollwana wo o tlogo fela o ba babola difularo tše go fihla
         ba itlhatlola ka bobona.

LETSOTA:        Ke a go kwa moo thobela. Fela ke fela ke boifa gore le tla senya sebaka.

OTŠE:           Nna ke re bokaone ke gore re dire molao wo o tlogo ba segela mellwane.

LETSOTA:        Se gomele taba monna. O šišinya gore o ka hlangwa bjang?

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                            Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Sepedi HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2016/d20c45c6-9d23-41e1-b52f-ca1cb10a109f) — Sepedi HL · QP · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2016/c196b746-82b4-4853-a92f-3eaf0322ebcb) — Sepedi HL · QP · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2016/63eb844e-71f4-497a-93b9-487d5188258c) — Sepedi HL · QP · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2016/bfe258bf-0623-41c3-ba57-51fd03333899) — Sepedi HL · QP · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2023/ab5ae5e4-9fa3-4dc9-9613-ba4b7d9a8469) — Sepedi HL · QP · 2023 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2022/e180489d-acd0-480b-984c-24433506a5c3) — Sepedi HL · QP · 2022 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-june-2025-possible-answers/b62e3e2c-c7f8-4660-b96f-bd9ab7e48039) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025-mg/24e7e49f-6ff0-4ed7-85d1-32645e145c62) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025-mg/8de1c8ca-6ec0-4c3e-8a6f-601a6bff4495) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025-mg/55af0e4f-fc29-4491-bf04-fcec9e0e05d4) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-1-sepedi/63741d50-f994-4b99-b545-caebbee9c356) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
