# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo > Grade 12 Sepedi HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2018, 23 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available. - Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2018-final-memo/16449aa0-065b-4724-84a0-e61d4e904919 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Sepedi HL - Grade: Grade 12 - Language: Sepedi - Document type: Memorandum - Year: 2018 - Exam period: NSC November Exam - Paper: 2 - Curriculum: CAPS - Pages: 23 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2018-final-memo/16449aa0-065b-4724-84a0-e61d4e904919) ## About this document Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 23 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Matching paper and memo - [Sepedi HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2018/b3c6684a-3579-4d26-aea5-90b92a1f8408) — QP · 2018 · Sepedi ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KREITI YA 12 SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA BOBEDI (P2) DIBATSELA 2018 TLHAHLO YA GO SWAYA MEPUTSO: 80 Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 23. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 2 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 2 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya DITŠHUPETŠO TŠA GO SWAYA • Ge molekwa a arabile dipotšišo tše di fetago palo yeo e nyakegago, swaya ya mathomo fela (Molekwa ga a swanela go araba potšišo ye telele le ye kopana go tšwa pukung e tee) • Karolong ya A, ge molekwa a arabile dipotšišo tše nne ka moka mo diretong tšeo di kgethilwego, swaya tše pedi tša mathomo • Go dikarolo tša B le C, ge molekwa a arabile dipotšišo tše kopana tše pedi goba tše telele tše pedi, swaya ya mathomo o hlokomologe ya bobedi. Ge molekwa a arabile dipotšišo ka moka tše nne, swaya fela ya pele mo karolong ye nngwe le ye nngwe ge e le gore go arabilwe potšišo ye kopana le ye telele • Ge molekwa a file dikarabo tše pedi, moo e lego gore ya mathomo e fošagetše mola ya bobedi e nepagetše, swaya ya mathomo gomme o hlokomologe ya bobedi • Ge dikarabo di sa nomorwa ka tshwanelo, swaya go ya ka memorantamo • Ge mopeleto wo o fošagetšego o ama tlhalošo, swaya phošo. Ge o sa ame tlhalošo, gona mo fe moputso • Potšišo ye telele: Ge karabo ya potšišo ye telele e le ka tlase ga botelele bjo bo nyakegago, se mo otle ka ge a šetše a ikotlile. Ge e le ye telele kudu, lekola fela mantšu ao e ka bago a 50 o hlokomologe taodišo yeo e šetšego fela o bale thumo • Dipotšišo tše kopana: Ge molekwa a sa šomiše ditsebjana moo a kgopetšwego go tsopola, se mo otle • Mabapi le dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo abja go dikarabo tša Ee/Aowa goba Dumela/Go se dumele. Meputso e tlo fiwa fela go lebaka le le fiwago • Ga go meputso ye e tlogo abja go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO. Meputso e tlo fiwa fela go lebaka le le fiwago Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 3 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 3 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA A: THETO MONTSHEPETŠABOŠEGO – M Mamabolo POTŠIŠO YA 1 Mohuta wa sereto Sereto se ke sonete. Sereto se se tšea mahlakore a mabedi e lego, sonete ya seisemane (go lebeletšwe lenaneo la morumokwano) le sonete ya setareane (go lebeletšwe tshwantšho le tirišo) Se bopilwe ka methalotheto ye lesomenne yeo e beakantšwego ka lenaneo la go ikgetha la morumokwano. Sonete e bopilwe ka dikarolo tše pedi e lego tshwantšho le tirišo. Methalotheto ye seswai ya mathomo seretong se e tšweletša tshwantšho mola ye tshela ya mafelelo, e lebane le tirišo. Tshwantšho e lebane le bothata bjo sereti se bego se lebane le bjona ka lekgarebe la gagwe leo le bego le mo kganyetša mola tirišo e lebane le tharollo ya bothata yeo e bilego go fedišwa ga lerato la bona. Sebopego sa ka ntle sa sereto Ge go bolelwa ka sebopego sa ka ntle go lebelelwa ditemanatheto le methalotheto tša sereto. Ditemanatheto di bopša ka methalotheto gomme temanatheto ye nngwe le ye nngwe e rwele kgopolo ye e itšego. Methalotheto • Sereto se bopilwe ka methalotheto ye lesomenne ye mekopana, ya magareng le ye metelele • Methalotheto ya sonete e bopilwe ka lenaneo la go ikgetha la morumokwano, mohlala: ABAB CDCD EFEF GG/ABAB CDCD DEDE FF Ditemanatheto • Ditemanatheto tša sonete ye ke tša boikgopolelo [10] GOBA POTŠIŠO YA 2 2.1 Le eja motho (1) 2.2 • Seretwa se bookelong • Seretwa se akelwa pholo • Seretwa se re go fola se ye sekolong fao bana ba se letilego (3) 2.3 Senoko sa -tla- - Tiromatlabi le matlabatlaba. Mohola: E tšweletša mošito ka gare ga sereto/wa sereto (2) 2.4 Seupi le ge re ka ithintha se gomaretše - phoko ye e go wetšego e ka se phumoge. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 4 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya 2.5 Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a manyami. • Ke nyamišwa ke batho ba go bolela dilo tšeo di sego tša netefatšwa le go nyakišišwa Goba Maikutlo a letšhogo. • Ke tšhošwa ke ka tsela yeo seretwa se hlagetšwego ke kotsi ka gona (2) [10] POTŠIŠO YA 3 3.1 Poeletšo ya 'O' Poeletšo ya ‘gae’/ ‘a’ - poeletšogare Mohuta: Poeletšothomi/Poeletšo ya modumo wa 'O' (2) 3.2 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: • Sereti se tumiša dipoelo tša bogale bja Mandela • Makgowa a tshwentšwe kudu ke tokollo ya gagwe (2) 3.3 Ba ile ba e hlaba ka meetlwa ya noko le hlong Bagale boMhlaba le boSegwale ba e bogela komatona Mohola: Go feleletša kgopolo ya ntwa ya tokologo yeo e bego e lwelwa (2) 3.4 Seretotumišo sa sebjalebjale - Go tumišwa bogale bja Mandela. (2) 3.5 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Maikutlo a lethabo. • Go lokollwa ga Mandela kgolegong • Go bewa setulong sa boetapele/bopresidente (E TEE fela) (2) [10] POTŠIŠO YA 4 4.1 • Ke motho yo a felago pelo • Moremarema ke motho • Ke motho yo a ngwathišago bana (2) 4.2 • Sereto se se bopilwe ka ditemanatheto tše hlano • Methalotheto ke ye mehlano temanathetong ye nngwe le ye nngwe • Methalotheto ke ye mekopana, magareng le ye metelele • Methalotheto ke ye masomepedihlano (2) (TŠE PEDI fela) 4.3 • Mpša ya tswetši/lephefo • E kaya lehu (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 5 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya 4.4 Leswao le (,) le laetša: (a) Sešura (b) Le arola metara ka dikarolometara tše pedi (2) 4.5 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: • Bošoro bja lehu • Bo swantšhwa le mediro ya mpša ya lephefo/tswetši (2) [10] LE POTŠIŠO YA 5: GE DI BOA ŠAKENG – MS Machitela 5.1 Mahlwana, dinaletšana, maramana, maphophoresana, matswejana, molongwana, nkwana (A MABEDI fela) (2) 5.2 • -etše -ile -ela/Morumokwanophetši/felo/Morumokwanotia • Lenaneo la morumokwano: AABBCC/AAAABB (2) 5.3 • Temanatheto ya 1 e a reta (go be go le bose) • Methalotheto ya 8 - 10 e a nyefola (ga go sa le bose) (2) 5.4 Mohuta: Poeletšothomi/Poeletšo ya sekafoko Mohola: Go gatelela kgopolo ya gore ga a sa mo nyaka/go tšweletša mošito wa sereto/ka gare ga sereto. (2) 5.5 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a lerato/kgahlego • Ke rata/kgahlwa ke sebopego sa lekgarebjana le Goba Maikutlo a kwelobohloko. • Ke kwela sereti bohloko ka ge moratiwa wa sona a se hlanametše (2) [10] PALOMOKA YA KAROLO YA A: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 6 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA B: PADI POTŠIŠO YA 6: BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele Mohlala wa karabo: Tikologo Tikologo ya sengwalo ke lefelo la ditiragalo tša baanegwa ka nako ye e rilego. Go na le tikologo ya sebjalebjale le ya segologolo. Tikologo ya Badimo ba boletše • Tikologo ke ya segologolo • Baanegwa le ditiro ke tša segologolo mola le bophelo go phelwa bja segologolo Nako: Ge go bolelwa ka nako go bolelwa ka nako yeo ditiragalo di diregago ka yona. • Dinaga di bušwa ke magoši - Mohu Kgoši Tsweke e be e le kgoši ya Bakone, Kgoši Manamela ke kgoši ya Bahlaloga • Tatelano ya bogoši - Kgoši ge e hlokofetše bogoši bo fiwa ngwana wa pele ka lapeng. Ditau o swanetše go tšea bogoši bja tatagwe • Go sepelwa ka maoto ge go tšewa maeto - Barongwa ba go tšwa ga Kgoši Manamela ba tlile ga Kgoši Pilošamadiba go tliša molaetša wa gore ka leo le latelago ba a hlaselwa • Melato e ahlolwa ke kgoši - Mothofela o amogela barongwa ba go tšwa ga Kgoši Manamela a se tsebiše Kgoši Pilošamadiba. O ile a ahlolwa ka gore a kgokelelwe mohlareng bošego ka moka • Mosadi o nyalelwa lapa – Mokgekolo Komanyi o roma barongwa go ya ga Kgoši Pilošamadiba go nyala Thabišo • Go tshephilwe dingaka tša setšo ge dilo di sa sepele gabotse. Ditau o išwa go Ngaka Ngwetšana kua ga Mmalebogo go hlapišwa. Mokgekolo Komanyi o ya go ngaka Mpotše gore a tle a fokafoke ka gae ka ge Ditau a be a lwala Lefelo: Go bolelwa ka lefelo la ditiragalo. Mafelo ke a segologolo. • Motse/Mošate wa Kgoši Pilošamadiba - Barongwa ba Kgoši Manamela ba tlile go kgopela sego sa meetse go Kgoši Pilošamadiba. Bona ba hweditše e le gore ba Kgoši Tsweke ba šetše ba ageleditše motšhidi • Motse/Mošate wa Kgoši Manamela – Go ntšhwa banna go ya go Kgoši Ntobe go ya go mo loma tsebe gore o a hlaselwa • Motse/Mošate wa Kgoši Tsweke - Ke fao go rerwago ditaba tša Ditau tša gore o swanetše a nyale ga Kgoši Pilošamadiba go ya ka thato ya mohu tatagwe gomme Ditau o ganana le taba yeo • Ngaka Mpotše - Komanyi o ile go Ngaka Mpotše go ya go kgopela thušo ya go thea motse wa Bakone • Kgoši Ntobe - Banna ba Kgoši Manamela ba tsena motseng wa Kgoši Ntobe go mo loma tsebe ka go hlaselwa ga gagwe. Ngaka Motšedi o foka motse • Ngaka Ngwetšana - Ditau o išitšwe go Ngaka Ngwetšana go ya go alafša [25] GOBA Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 7 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya POTŠIŠO YA 7: BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele SETSOPOLWA SA A 7.1 • MmaPilošamadiba o boledišana le Kgoši Pilošamadiba mabapi le sello sa morwedi wa bona • MmaPilošamadiba o laetša gore Thabišo o forane le lesogana la Mohlaloga, la Kgoši Manamela (2) 7.2 • Bana ba sa kgethelwa balekane • Go sa šomišwa madira • Go bolelwa ka ditaba tša bogoši (TŠE PEDI fela) (2) 7.3 • Go khunama ga MmaPilošamadiba pele ga monna wa gagwe • Go bitša monna wa gagwe ka moeno e sego ka leina (E TEE fela) (1) 7.4 Balekwa ba tla fa diponelopele tša go fapana. Mohlala: • Kgoši Pilošamadiba a ka fediša lerato la Thabišo le lesogana leo la Bahlaloga • MmaPilošamadiba a ka thekga Thabišo leratong la gagwe le lesogana la Bahlaloga • Thabišo a ka ipolaya • Thabišo a ka ngala ka gae • Thabišo a ka inyadiša – a nyalana le morwa wa Kgoši Manamela (TŠE PEDI fela) (2) 7.5 • Mongwadi o anega ditiragalo tšeo di lebanego le bogoši tšeo di tšwelelago ka mo pukung ye • O tšweletša dikgopolo tša gagwe malebana le bogoši ge a anega • O tšweletša dimelo tša baanegwa (Ditau ke mošemane wa go hloka tsebe), mafelo (ga Kgoši Pilošamadiba, ga Kgoši Manamela) le nako ya ditiragalo (Mesong - Ditau o setšwe gabo Mpimpi) (3) 7.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Morero wa padi o re lentšu la mohu ga le tshelwe. • Ditau o ratane le Mpimpi, Seritša le Nthuše ka maikemišetšo a go ba nyala eupša manyalo ao a folotša • Mafelelong o nyala Thabišo gomme ditlhokwa di a lala (3) SETSOPOLWA SA B 7.7 • Bana ba ithute go theeletša dikeletšo tša batswadi • Batswadi ga se ba swanela go kgethela bana balekane (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 8 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya 7.8 • Kgokolo e lego malome wa Ditau o etetše Komanyi go boledišana le yena mabapi le boitshwaro bja Ditau • Ditau ga a latele taelo ya mohu tatagwe ya gore a nyale Thabišo (2) 7.9 Megabaru (1) 7.10 • Ditau o nyala Thabišo • Ditau le Thabišo ba ba le bana (TŠE PEDI fela) (2) 7.11 Mohola: • Poledišano e utolla dimelo tša baanegwa (Senyama le Makgabo ba boledišana ka fao Ditau e lego ratheto ka gona) • Poledišano e utolla maikutlo a baanegwa (Kgokolo o laetša pefelo lebakeng la ge a leka go gapeletša Ditau go phetagatša taelo ya mohu tatagwe) • Poledišano e thuša go tšwetša ditiragalo pele (Setšhaba sa ga Kgoši Tsweke se tšea sepheto sa go nyalela Ditau mosadi yo a mo ratago) (3) 7.12 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a manyami • O be a iphetošitše motho wa go rata theto/basadi • O be a se a ikemišetša go phethagatša taelo ya mohu tatagwe (E TEE fela) (2) [25] POTŠIŠO YA 8: KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela Mohlala wa karabo: Tikologo Tikologo ya sengwalo ke lefelo la ditiragalo tša baanegwa ka nako ye e rilego. Go na le tikologo ya sebjalebjale le ya segologolo. Tikologo ya kgalagalo tša setu Ke tikologo ya sebjalebjale. Baanegwa le ditiro tša bona ke tša sebjalebjale mola le bophelo go phelwa bja sebjalebjale. Nako: Ge go bolelwa ka nako go bolelwa ka nako yeo ditiragalo di diregago ka yona. • Ditiragalo pukung ye di kgatlampana mafelong a sebjalebjale moo banna ba go swana le boMojagobedi le Tumpu ba šomago khamphaneng ya Tshedimošo ya Theknolotši ka toropong ya Polokwane • Melaetša e fihlišwa ka potlako ka difouno - Mojagobedi o šomiša iPhone ge a leletša Fiona le go amogela melaetša. Mphapantšhi o leleditše Mojagobedi mogala ka sellathekeng ge a se no kgaogana le yena kua toropong ge a be a išitše Yaris go hlahlobja • Mojagobedi o be a eja lešela ge a apara. O be a apara dipokathe tša maina a boGuess, boPolo le boDaniel Hetcher gape le boKurt Geiger le boTimberland Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 9 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya • Go bogelwa dithelebišene - Mojagobedi le morwa wa gagwe ba be ba bogetše ditaba thelebišeneng • Go iwa dikerekeng go baruti - Mojagobedi o rile go lemoga gore ditaba tša lapa la gagwe di a mo imela a ya go baruti go nyaka thušo. Ba ile ba mo rapelela ka go mmea diatla ba mo fa se le sela • Go rekwa mabenkeleng a ka toropong - Mojagobedi ge a tlo tsebana le Fiona, ba gahlane toropong ya Tzaneen fao Fiona a bego a ile go reka gomme Mojagobedi a thula troli ya gagwe Lefelo: Ditiragalo di direga mafelong a go fapana a sebjalebjale. • Ka phapošeng ya boapeelo ka ga boFiona, Fiona o ya godimo le fase a lokiša diyamaleng ge Mojagobedi a be a mo etetše • Ka phapošeng ya boapeelo ka ga Mojagobedi o a itsholela • Bookelong bja Kgapane fao Molatelo, Mphapantšhi le Keletšo ba bego ba šoma gona. Ke gona fao a ilego a amogelwa gona ka morago ga go thulwa ke sefatanaga kua toropong • Toropong ya Polokwane - fao go šomago Mojagobedi, khamphaneng ya Tshedimošo ya Theknolotši • Polokwane ga Ngaka Devendranath - fao Molatelo a dirilwego diteko gomme gwa utollwa gore o na le bolwetši bja kankere ya molomo wa popelo • Torotswana ya Tebele (Duiwelskloof)/Modjadjieskloof - fao Mphapantšhi a ilego a kopana le Mojagobedi • Toropong ya Tzaneen - fao Mojagobedi a ilego a tsebana le Fiona ka morago ga go thula troli ya gagwe [25] POTŠIŠO YA 9: KGALAGALO TŠA SEU – MS Machitela SETSOPOLWA SA C 9.1 • Mojagobedi o bolela le mogwera/mošomimmogo wa gagwe, Tumpu mabapi le mathata a lapa la gagwe • Tumpu o holofetša Mojagobedi gore o tla tla ga gagwe go tlo boledišana le mosadi wa gagwe (2) 9.2 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana: Mohlala: • Mogala/Sellathekeng • Sekhethe (2) 9.3 … ga ke motho wa go rata sekhethe. (1) 9.4 Balekwa ba tla fa diponelopele tša go fapana. Mohlala: • Tumpu a ka atlega poledišanong ya gagwe le Molatelo • Molatelo a ka mo raka ka la gore a kgone tša lapa la gagwe • Molatelo a ka no se iše ditaba tša Tumpu hlogong ka ge e le mogwera wa monna wa gagwe (TŠE PEDI fela) (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 10 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya 9.5 • Mongwadi o anega ditiragalo tšeo di lebanego le maitshwaro ka gare ga lenyalo • O tšweletša dikgopolo tša gagwe mabapi le phedišano ya monna le mosadi ka gare ga lenyalo ge a anega • O tšweletša dimelo tša baanegwa (Molatelo ke motho wa go ba le sephiri), mafelo (Fiona o be a dula gaSekgopo) le nako ya ditiragalo (Mphapantšhi o ya ntlong ya Mojagobedi bošego) (3) 9.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Morero wa padi o re sephiri ga se age motse. • Molatelo o fihlela monna wa gagwe gore o swerwe ke bolwetši bja kankere ya molomo wa popelo • Mojagobedi ga a kgotlelele maitshwaro a Molatelo ka ge a sa tsebe gore o a lwala (3) SETSOPOLWA SA D 9.7 • Motho ge a na le seo se mo tshwenyago bophelong o swanetše go se bolela le batho ba maleba • Motho wa boraro ga a nyakege ditabeng tša lenyalo (2) 9.8 • Mojagobedi o etetše Molatelo bookelong • Mojagobedi o utollotše sephiri seo e lego tlhobaboroko lapeng la gagwe ka go tsitsinkela faele (2) 9.9 Mojagobedi (1) 9.10 • Mojagobedi o ikana go thekga mosadi wa gagwe go fihlela a fola fodifodi • Molatelo le Mojagobedi ba ba le ngwana (2) 9.11 Dikarabo tša maleba di tla amogelwa. • Poledišano e utolla dimelo tša baanegwa (Molatelo ke motho wa sekgapho) • Poledišano e utolla maikutlo a baanegwa (Molatelo o laetša pefelo ge a bolela le Tumpu) • Poledišano e thuša go tšwetša ditiragalo pele (Tumpu o ithaopile go ya go boledišana le Molatelo ka phedišano ya gagwe le Mojagobedi) (3) 9.12 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a manyami • Ke nyamišwa ke ge Molatelo a fihlela monna wa gagwe bolwetši bja gagwe (2) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 11 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya DIKANEGELOTŠHABA POTŠIŠO YA 10: TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe le AP Nkadimeng Mohlala wa karabo: Nonwane Mohuta wa nonwane ya Mmakgwadi le Lejapela • Ke nonwanekgogamašego • Baanegwa nonwaneng ye ke batho le noga yeo e bitšwago Lejapela • Lejapela le le na le dimelo tša bomotho • Nonwane ye e na le lefetla la go segiša • E anegwa bošego mola go etišitšwe Mehola ya dinonwane • Nonwane e tloša bodutu - ka nonwane ye, moanegi o tloša batheeletši (bana) bodutu • Ke nonwane ya go thuša go gapa boroko - nonwane ye e anegwa bošego ge go etišitšwe • E fa thuto ka bophelo - bohumi bja dihlare ga se bja loka ka gore Mmakgwadi o feleleditše a lobile bana ka lebaka la bohumi bja dihlare Direto Mohuta wa sereto sa Modjadji (Kgošigadi ya go neša pula) • Ke seretotumišo sa magoši • Go tumišwa kgošigadi Modjadji yo a bego a tumile ka go neša pula • Se bolela ka bokgoni, botšo le leloko la gagwe Mehola ya diretotumišo • Se lota setšo/bohwa - sereto se se bolela ka setšo sa ba gaModjadji • Se tumiša magoši - sereto se tumiša Kgošigadi Modjadji yo a bego a tumile ka go neša pula • Se utolla semelo sa Kgošigadi Modjadji bjalo ka motho wa go hlomphega (O be a hlompšha le ke Mazulu) Dikoša Mohuta wa koša ya Basadi ba mo ke baloi • Ke koša ya lenyalo • E hlohleletša le go kodutla bao ba nago le tseba gore le bona ba tsene lethabong Mehola ya dikoša • E tloša bodutu - baopedi ba yona ba thabiša batlalenyalong • E na le thuto ye e rileng - e ruta gore batho ba se ke ba ba le mona ge batho ba bangwe ba nyalwa/nyala [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 12 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya POTŠIŠO YA 11: TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe le AP Nkadimeng SETSOPOLWA SA E 11.1 Nonwane, nonwane! (1) 11.2 Mapulaneng/Ka gae/Ka lapeng la mokgalabje. (1) 11.3 • Ke motho wa go rata tlhago - o bjala mehlare le go rua diphoofolo tša naga • O be a rata bana - lapa la gagwe le be le tletše ka bana bao go sa tsebjego bommagobona ebile a ba alafa (2) 11.4 • Batho ga se ba swanela go kitimela go tšea diphetho go tšeo ba se nago le nnete ka tšona ka ge ba be ba naganela gore monna wa Mapulaneng ke moloi • Tlhago ke bohwa, e swanelwa ke go šireletšwa le go lotwa (2) 11.5 Nonwanekgogamašego • Ke nonwane yeo baanegwa e ka bago batho (monna wa Mapulaneng, badudi ba Mapulaneng le bana) diphoofolo (tšhwene ya roto le mehuta ye mengwe ya diphoofolo) • E anegwa bošego ge go etišitšwe • E ruta go lota tlhago - mokgalabje wa Mapulaneng o be a sa nyake gore tlhago e hwelele ka go rua diphoofolo tša mehutahuta le go bjala mehlare (4) 11.6 Monna wa Mapulaneng • Ditiragalo tša nonwane di theilwe godimo ga gagwe (2) 11.7 Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana. Mohlala: • Moanegi o anega ditiragalo tšeo di lebanego le bophelo bja go makatša bjo bo phelwago ke monna wa Mapulaneng • O tšweletša dikgopolo tša gagwe mabapi le phedišano ya monna wa Mapulaneng le diphoofolo tša naga • O tšweletša semelo sa moanegwa (Monna wa Mapulaneng bjalo ka motho wa go rata bana le tlhago) (3) SETSOPOLWA SA F 11.8 • Sereto se bopilwe ka ditemanatheto tše tharo • Se bopilwe ka methalotheto ye masomepedinne • Methalotheto ke ye mekopana, ya magareng le ye metelele (TŠE PEDI fela) (2) 11.9 • Boramahlale ba ka mo Afrika ba lotile tsebo ya bona lefelong le • Seswantšho sa go dirwa ka gauta sa tšhukudu se hwetšwa lefelong le (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 13 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya 11.10 • Seretotumišo • Se tumiša bohlokwa bja Maphungubwe (2) 11.11 Moo di/Go Mohola: Go gatelela kgopolo ya moo di kopanago gona. Goba Go gatelela kgopolo ya moo di elelago gona. (2) 11.12 Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a boikgantšho/lethabo. • Sereti se tšweletša boikgantšho ka ga bohlokwa bja Maphungubwe/Sereti se thabišwa ke seo Maphungubwe e lego sona (2) PALOMOKA YA KAROLO YA B: 25 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 14 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA POTŠIŠO YA 12: O IPHIHLETŠENG? – LT Maphoso Mohlala wa karabo: Thulano Thulano ke ge moanegwa a thulana le dikgopolo tša gagwe, tikologo goba le baanegwa ba bangwe. Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi o utolla morero wa sengwalo. 1. Thulanogare • Mpoti o balabala ka taba ya gore Mahunela o mo file morwedi wa gagwe yo le yena a bego a dutše a mo rata • Benjamene o lwa le dipelo tša gore a Mahunela ke tatagwe ka nnete goba aowa 2. Thulanontle Mahunela o thulana le Rebone • Rebone o botša Mahunela gore o nyaka tšhelete ya go tšwetša dithuto pele gomme Mahunela o mmotša gore yena ga a na tšhelete • Rebone o botša tatagwe gore o na le tokelo ya go ithuta ka gona a fiwe tšhelete ya go mo iša sekolong gomme Mahunela o mmotša gore ditokelo di tla mo iša sekolong • Mahunela o thulana le Rebone ge a mmotša gore yena ga a kgone go apea nama gomme Mahunela o mo gapeletša go e apea • Mahunela o botša Rebone gore o swanetše go nyalwa ke Konstabolo Phaswane gore a tle a mo iše sekolong Mahunela o thulana le Jemina • Jemina o befeletše Mahunela mabapi le taba ya go se nyake go iša Rebone sekolong Rebone o thulana le Sarinki • Rebone o befelela Sarinki yo a mo leleditšego mogala ebile a mmitša mogadibo • Rebone o thulana le Sarinki ge a mmotšiša ka tšhelete ya go ya sekolong le ge a mmitša mogadibo. O tima mogala a sa bolela Mpoti o thulana le Rebone • Mpoti o botša Rebone ka Phaswane gomme Rebone o a befelwa ebile o a mo raka Benjamene o thulana le Sarinki • Benjamene o galefile ge Sarinki a tlo mo lokolla kgolegong o re yena a ka upše a bolele ka kgolegong go na le gore a lokollwe ka tšhelete yeo a gopolago gore ke ya Sebakweng. O re Sebakweng o mo gatela mašemo Mpoti o thulana le Phaswane • Mpoti o leletša Phaswane mogala a mo kgalema ka taba ya gore o mo tšeela mosadi, Rebone • Mpoti le Phaswana ba a lwa kua mabenkelengkgoparara, ba lwela Rebone [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 15 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya POTŠIŠO YA 13: O I PHIHLETŠENG? – LT Maphoso SETSOPOLWA SA G 13.1 Kuranta/Tšhelete. (1) 13.2 • Mahunela ke mogwera wa Malewe • Mahunela ke tatago Rebone/Rebone ke morwedi wa Mahunela (2) 13.3 • Mahunela ke ngame - o botša Rebone gore yena ga a na tšhelete ya go mo iša sekolong • Mohunela o bogale – o bolela le Rebone ka bogale ge a mmotša ka go tšwetša dithuto pele (E TEE fela) (2) 13.4 Balekwa ba tla fa diponelopele tša go fapana. Mohlala: • Rebone a ka kgopela thušo ya mašeleng a go tšwetša dithuto pele • A ka šoma a tsena sekolo • A ka šoma lebakanyana a boela sekolong (3) 13.5 Go fišagalelwa go tswala katlego. • Rebone le ge tatagwe a mo gana ka tšhelete ya go tšwetša dithuto pele o ile a no fela a phegelela go fihla a phetha dithuto tša gagwe • Rebone o be a amogela thušo ye nngwe le ye nngwe a e hwetšago go tšwetša dithuto tša gagwe pele (3) 13.6 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a pefelo. • Ke maikarabelo a Mahunela bjalo ka motswadi go bona gore bokamoso bja Rebone bo a phadima (2) SETSOPOLWA SA H 13.7 Thulanontle (1) 13.8 (O thoma go hlonama) (1) 13.9 • Benjamene o rometše batho gore ba ye go mo nyalela Sarinki • Benjamene o be a gonona gore Sarinki o ratana le Sebakweng ebile o mo fa tšhelete (2) 13.10 • E tšweletša semelo sa mmapadi (Mohlala: Mpoti o bolela ka lenyatšo ka Phaswane) • E tšweletša maikutlo a mmapadi (Mohlala: Hlogi o kwela Rebone bohloko) • E thuša tšwetšopele ya ditiragalo (Mohlala: Mahunela o laetša pelaelo mabapi le dikgomo tša gagwe gomme o rera go nyakišiša) • E tšweletša thulano ya ka gare (Mohlala: Rebone o ipotšiša dipotšišo ka motho yo a mo thušago) (TŠE THARO fela) (3) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 16 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 16 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya 13.11 • Babadi ba be ba se ba letela gore Sarinki a ka thuša Rebone go lebeletšwe phedišano ya bona • Mafelelong Sarinki o tšwelela bjalo ka mothuši wa Rebone (2) 13.12 • Nako e a tšwelela - Ke mesong dipoelo tša mphato wa marematlou di tšwele • Tikologo le mmapadithwadi/moanegwathwadi - Mabenkelengkgoparara go bonala Rebone le Hlogi ba bona dipoelo ka gare ga kuranta • Tswalano ya babapadi - Rebone le Hlogi ke bagwera (3) [25] POTŠIŠO YA 14: NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu Mohlala wa karabo: Papalego Papalego ke tiragatšo ya papadi sefaleng. Mo potšišong ye go ya go sekasekwa papalego ya ‘Naga ga di etelane’ bjalo ka papadi ya sefala. Papadi ye e ka bapalega sefaleng. 1. Ditšhupasefala Ditšhupasefala di lebane le polelo ya mongwadi. Ke mantšu ao a ngwalwago ka mašakaneng, mantšu ao mongwadi a tšweletšago babapadi mathomong a tema ye nngwe le ye nngwe le mo gare ga temana. Mošomo wa ona ke go hlahla mmadi le go utolla dimelo tša babapadi. Mošomo wo mongwe wa ditšhupasefala ke go fokotša palo ya mafelo le ditšhitišo tšeo di ka bago gona. Mohlala: ('Ke mantšibua Mphaka o ka gae le ba lapa. Morago ga dilalelo Mphaka o biletša Hunadi ka phapošeng gomme o bitša Sebola …') Mongwadi o uta tšhitišo yeo e ka bago gona ya go tloga ka phapošeng ya bojelo go ya go yeo ba yago go bolelela go yona. 2. Poledišano Poledišano ke polelo gare ga babapadi. Ka ntle ga poledišano ga go papadi. Poledišano gare ga babapadi e swanetše go ba ye kopana yeo e nago le maatlakgogedi gore babogedi ba se otsele. Poledišano e swanetše go tšweletša maikutlo a babapadi. Ge maikutlo e le a go tšhoša babogedi ba bonale ba tšhogile mola ge e le a go thabiša ba tla bonala ba thabile. Poledišano e thuša gape go tsweletša dimelo tša babapadi. Mohlala: Hunadi ke motho yo boleta. Ka boyena o re: 'Aowa, papa, ge go na le se se go tshwenyago pelong o ka napa wa šitwa ke go mpegela ke le mogatšago?' Poledišano ya papadi ye e ka bapalega sefaleng. 3. Polelonoši Yona e lebane le mmapadi o tee ge a ntšha seo se lego mafahleng a gagwe. E thuša go tšweletša semelo le maikutlo a mmapadi. Mošomo wa yona ke go gapa nako ya gore babapadi ba kgone go itokišetša temana ya go latela. Mohlala: Polelonoši ya Mphaka e mo tšweletša e le motho wa go ba le kgang. Yona e a kgonega go diragatšwa. E tšweletša tsebo ka ga ditiragalo tše di fetilego le tše di sa tlago le go utolla dikgopolo le maikutlo a babapadi. Ka tshwanelo polelonoši ye e be e swanetše go tšwelela mafelelong a temana. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 17 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 17 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya 4. Babapadi Babapadi ke bakgathatema ba papadi, ba tšweletša molaetša wa papadi le dimelo tša bona. Babapadi ga se ba swanela go ba bantši gore go se be le kgakanego. Mongwadi o etše taba ye ya babapadi hloko ka gobane bona ke ba 15. Ka ge e se ba bantši ga go kgakanego yeo e ka bago gona. Ka go realo mongwadi o atlegile mo tirišong ya babapadi. 5. Tikologo Tikologo (Nako le lefelo) ke lefasana leo babapadi ba phelago go lona, ba dirago ditiro gona ka dinako tše di rilego. Mafelo e se ke ya ba a mantši le gona a nyalelane le ditiragalo. Tiragatšo ye ke ya sebjalebjale ka gobane dinako le mafelo ao mongwadi a a tšweleditšego ke a sebjalebjale. Mafelo ao a dirišitšwego, mohlala: • Dikholetšhe - Mphaka ke mošomimmogo wa Tokari kholetšheng • Kereke - Hunadi o ya kerekeng mola Mphaka a e ya gaMbari • Pareng - Mphaka le Tokari ba nwa bjala ga Mbari Gape go na le dinako tšeo di dirišitšwego, mohlala: • Ka Sontaga go iwa kerekeng • Mesong - Hunadi o hwetša Mphaka ka seratswaneng a dutše letlapeng 6. Dilo tša tlhago Ga go na le mafelo a tlhago bjalo ka dinoka, dithaba ao a tšwelelago bjalo ka tikologo. Mongwadi o dirišitše mafelo ao a ka tšweletšwago sefaleng. [25] POTŠIŠO YA 15: NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu SETSOPOLWA SA I 15.1 Le na le yunibesithi Bonwatau/… go bouta Bonwatau/… go tšwetša dithuto tša gagwe pele. (SE TEE fela) (1) 15.2 • Tokari ke mošomimmogo wa Mphaka • Tokari le Rola ke banna ba motse wa Takone (2) 15.3 O na le borumolane - o kgotlakgotla Mphaka ka mantšu gore a befelwe. (2) 15.4 Balekwa ba tla fa diponelopele tša go fapana. Mohlala: • Mphaka a ka dula ka kgang mo Takone le ge banna ba gona ba mo nyatša • Mphaka a ka feleletša a bethile yo mongwe wa banna ba Takone • Badudi ba Takone ba ka feleletša ba logetše Mphaka maanomabe (3) 15.5 Legae la bomotho ga le na bosehlana. • Mphaka o tlogile gagabo a re o tšhaba pušo ya kgatelelo • Mphaka o gopola go boela gae ka ge a hlaka dinageng di šele (3) 15.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Maikutlo a manyami. • Ke nyamišwa ke ka moo Mphaka a bego a kgethollwa ka gona dinageng di šele (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 18 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 18 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya SETSOPOLWA SA J 15.7 Mphaka (1) 15.8 (O swabile) (1) 15.9 • Go laetšwa ga dipapetla tšeo di bego di laetša maikemišetšo a makgotlataolo a yunibesithi mabapi le poso ya ka godimo ga ya Mphaka • Go swarwa ga dikgetho tša lekgotla la yunibesithi (2) 15.10 • E tšweletša semelo sa mmapadi (Mohlala: Mphaka o na le kgang, o gana pušo ya kgatelelo motseng wa gabo) • E tšweletša maikutlo a mmapadi (Mohlala: Mphaka o befedišwa ke pušo ya kgatelelo o itia tafola ka letswele) • E thuša tšwetšopele ya ditiragalo (Mohlala: Ka polelonoši ye go lemogwa go tloga ga Mphaka gagabo) • E tšweletša thulano ya ka gare (Mohlala: Mphaka o thulana le kgopolo mabapi le go tloga ga gagwe Bonwatau) • E thuša go gapa nako ya gore babapadi ba kgone go itokišetša temana ya go latela (TŠE THARO fela) (3) 15.11 • Babadi ba be ba se ba letela gore Mphaka a ka boela gae Bonwatau ka ge a ikanne gore a ka se tsoge a boetše • Mafelelong Mphaka o nagana go boela gae Bonwatau ka ge bophelo bo mo thatafalela dinageng di šele (2) 15.12 • Mmapadithwadi/moanegwathwadi o a tšwelela - Mphaka o dutše setulong ka phapošeng ya go bala • Lefelo la ditiragalo - Hunadi le Raisibe ba ka moraleng ba dira medirwana ya lapa • Tswalano ya babapadi/baanegwa - Mphaka ke monna wa Hunadi (3) [25] POTŠIŠO YA 16: LEHUFA – P Mothupi Mohlala wa karabo: Papalego Papalego ke tiragatšo ya papadi sefaleng. Mo potšišong ye go ya go sekasekwa papalego ya ‘Lehufa’ bjalo ka papadi ya sefala. Papadi ye e ka bapalega sefaleng. 1. Ditšhupasefala Ditšhupasefala di lebane le polelo ya mongwadi. Ke mantšu ao a ngwalwago ka mašakaneng, mantšu ao mongwadi a tšweletšago babapadi mathomong a tema ye nngwe le ye nngwe le mo gare ga temana. Mošomo wa ona ke go hlahla mmadi le go utolla dimelo tša babapadi. Mošomo wo mongwe wa ditšhupasefala ke go fokotša palo ya mafelo le ditšhitišo tšeo di ka bago gona. Mohlala: 'Ke mosegare ge seširo se bulega Lerato o eme pele ga lebenkele le a šomago go lona. O bitša bareki gore ba tsene ka gare. Ge a sa goeletša go tšwelela Ntlogeleng a sentše sefahlego,' bjalobjalo. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 19 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 19 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya 2. Poledišano Poledišano ke polelo gare ga babapadi. Ka ntle ga poledišano ga go papadi. Poledišano gare ga babapadi e swanetše go ba ye kopana yeo e nago le maatlakgogedi gore babogedi ba se otsele. Poledišano e swanetše go tšweletša maikutlo a babapadi. Ge maikutlo e le a go tšhoša babogedi ba bonale ba tšhogile mola ge e le a go thabiša ba tla bonala ba thabile. Poledišano e thuša gape go tšweletša dimelo tša babapadi. Mohlala: Lerato ke motho yo boleta le boikobo. Ka boyena o re: 'Dumela rato'. Poledišano ya papadi ye e ka bapalega sefaleng. 3. Polelonoši Yona e lebane le mmapadi o tee ge a ntšha seo se lego mafahleng a gagwe. E thuša go tšweletša semelo le maikutlo a mmapadi. Mošomo wa yona ke go gapa nako ya gore babapadi ba kgone go itokišetša temana ya go latela. Mohlala: Polelonoši ya Lerato e mo tšweletša e le motho wa go ba le lerato le kgotlelelo. Yona e a kgonega go diragatšwa, ga se ye e ka lebalwago. E tšweletša tsebo ka ga ditiragalo tše di fetilego le tše di sa tlogo tla le go utolla dikgopolo le maikutlo a babapadi. 4. Babapadi Babapadi ke bakgathatema ba papadi, ba tšweletša molaetša wa papadi le dimelo tša bona. Babapadi ga se ba swanela go ba bantši gore go se be le kgakanego. Mongwadi o etše taba ye ya babapadi hloko ka gobane bona ke ba 14. Ka ge e se ba bantši ga go kgakanego yeo e ka bago gona. Ka go realo mongwadi o atlegile mo tirišong ya babapadi. 5. Tikologo Tikologo (Nako le lefelo) ke lefasana leo baanegwa ba phelago go lona, ba dirago ditiro gona ka dinako tše di rilego. Mafelo e se ke a ba a mantši le gona a nyalelane le ditiragalo. Tikologo ya tiragatšo ye ke ya sebjalebjale ka gobane dinako le mafelo ao mongwadi a a tšweleditšego ke a sebjalebjale. • Mafelo ao a dirišitšwego, mohlala: • Boemapeseng - Ntshepe o hwetša Lerato boemapese gomme o mo nametša sefatanaga sa gagwe • Mabenkeleng - Lerato o eme pele ga lebenkele o bitša bareki gore ba tsene ba reke • Kholetšheng - Leepo le Tsarane ba hlasela Ntshepe • Bookelong - Radithekisi o bookelong Gape go na le dinako tšeo di dirišitšwego, mohlala: • Ka Sontaga go iwa kerekeng, bjalobjalo 6. Maeto Maeto ke a makopana ao a sa šitišego papalego, Lerato o ya boemapese. 7. Dilo tša tlhago Ga go na le mafelo a tlhago bjalo ka dinoka, dithaba ao a tšwelelago tiragatšong ye. Mongwadi o dirišitše mafelo ao a kgonegago go tšweletšwa sefaleng. [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 20 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 20 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya POTŠIŠO YA 17: LEHUFA – P Mothupi SETSOPOLWA SA K 17.1 Kuranta/Dinomoro tša mogala/Paki (1) 17.2 • Ntshepe ke monna wa Ntlogeleng • Ntshepe ke morutiši wa maloba wa Lerato/Ntshepe ke monna wa Lerato (2) 17.3 • Ga a na tlhompho - o bolela le Ntshepe ka lenyatšo Goba • O ne le lehufa - o gononela Ntshepe gore o ratana le Lerato ka ge a mo file dinomoro tša mogala (2) 17.4 Balekwa ba tla fa diponelopele tša go fapana. Mohlala: • Lehufa la Ntlogeleng le ka hlola gore Ntshepe a ngale ka gae • Lehufa la Ntlogeleng le ka hlohleletša Ntshepe go ba le metlabo • Lehufa la Ntlogeleng le ka hlohleletša Ntshepe gore a hlale (3) 17.5 Lehufa ga le age motse. • Radithekisi o lobile Lerato ka lebaka la lehufa • Ntlogeleng o hlokofetše ka lebaka la lehufa (3) 17.6 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a pefelo. • Go tlaiša mosadi ka lebaka la lehufa ga se mekgwa ye mebotse (2) SETSOPOLWA SA L 17.7 Thulanontle (1) 17.8 (Ka go tshwenyega) (1) 17.9 • Go thuntšhana ga Tsarane le Leepo le Ntshepe • Go golegwa ga Tsarane morago ga mothuntšhano (2) 17.10 • E tšweletša semelo sa mmapadi (Mohlala: Ntlogeleng ke motho wa go rata dihlare) • E tšweletša maikutlo a mmapadi (Mohlala: Lerato o nyamišwa ke go namela dinamelwa tša bohle eupša monna wa gagwe a na le dikoloi) • E tšweletša thulano ya ka gare (Mohlala: Lerato o lwa le dipelo tša go botša Ntshepe gore o a mo rata) • E thuša go gapa nako ya gore babapadi ba kgone go itokišetša temana ya go latela (TŠE THARO fela) (3) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 21 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 21 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya 17.11 • Babadi ba be ba se ba letela gore Lerato a ka etela Radithekisi bookelong • Babadi ba be ba se ba letela gore Radithekisi a ka kgopela Ntshepe le Lerato tshwarelo (2) 17.12 • Lefelo la ditiragalo le mmapadithwadi/moanegwathwadi - boemapese o letetše dinamelwa tša go ya mošomong • Nako - Ke mesong • Tswalano ya babapadi/baanegwa - Ntshepe o hwetša Lerato gomme o mo tšea kgopu – Lerato ke morutwana wa maloba wa Ntshepe (3) PALOMOKA YA KAROLO YA C: 25 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 80 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 22 Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 22 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DIPOTŠIŠO TŠE TELELE: THETO [MEPUTŠO YE 10] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni 5-6 4 3 2 1 DITENG -Tlhalošo ye e -Kwešišo le tlhalošo ye -Tlhalošo ye e -Tlhalošo ya sererwa ga e -Ga go kwešišo ya tseneletšego ya sererwa botse ya sererwa. kgotsofatšago ya kgotsofatše. sererwa. Tlhalošo ya sererwa. -Tatelano ya dikgopolo -Potšišo e arabilwe ka sererwa. -Ga go dintlha tšeo di -Karabo ga e sepelelane Botebo bja dikgopolo, tša go ba le botlalo. -Go na le dintlha di se kae amanago le sererwa. le sereto. kgonthišišo le kwešišo ya maatlakgogedi tša go -Dikgopolo tšeo di filwego tšeo di amanago le -Ga go kwešišo ya -Morutwana ga a tsebe setsopolwa amana thwii le temana. di a kwagala eupša ga se sererwa. sengwalwa le sereto. selo ka ga sengwalwa le -Kwešišo ye e tšona ka moka tšeo di -Tše dingwe tša dikgopolo sereto. MEPUTSO YE 6 tseneletšego ya hlalošitšwego ka mo go di a kwagala eupša ga di sengwalwa le sereto. nyakegago. kgodiše. -Kwešišo ya sengwalwa -Kwešišo ya motheo ya le sereto e bonetše. sengwalo le sereto. 4 3 2 1 0 SEBOPEGO LE -Sebopego se tšweletša -Sebopego se tšwelela -Sebopego se a tšwelela. -Sebopego se bontšha -Sebopego ga se sa POLELO tlemagano ya dikgopolo gabotse ebile se -Taodišo ga e na kelelo diphošo tša peakanyo. maleba. ye botsebotse. tšweletša go ela ga ye botse ya dintlha ebile -Dikgopolo ga se tša -Diphošo tša polelo ke tše Sebopego, kelelo le kalo -Dikgopolo di hlamegile dikgopolo. ga go tlemagano ya beakanywa ka tatelano ye ntšintši ebile le setaele se ya dikgopolo ebile di tšweleditšwe ka -Kelelo ye botse ya dikgopolo. botse. fošagetše kudu. Polelo, segalo le setaele bokgwari. dikgopolo. -Diphošo tša polelo ke tše -Diphošo tša polelo ke tše tšeo di dirišitšwego ge go -Polelo, segalo le setaele -Polelo, segalo le setaele nnyane eupša segalo le ntši. ngwalwa taodišo di a kgahliša, ke tša ke tša maleba. setaele ke tša maleba. -Segalo le setaele di maleba ebile di tšwele fošagetše. MEPUTSO YE 4 mahlalagading. -Ga go na le phošwana e tee ya popopolelo, mopeleto le maswaodikga. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 23 Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 23 DBE/Dibatsela 2018 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA B LE C: RUBRIKI YA GO SWAYA DIPOTŠIŠO TŠE TELELE – PADI, KANEGELOTŠHABA LE PAPADI [MEPUTSO YE 25] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 DITENG -Karabo ye botsebotse go -Kwešišo le tlhalošo ye -Kwešišo ya magareng ya -Kwešišo ye nnyane ya -Ga go kwešišo ya fetiša: 14–15. botse ya sererwa. sererwa eupša sererwa. sererwa. Tlhalošo ya sererwa -Karabo ye botsebotse: -Potšišo e arabilwe ka ga se dintlha ka moka -Ga go dintlha tšeo di -Maiteko a go araba Botebo bja dikgopolo, 12–13. botlalo. tšeo di hlalošwago ka hlalošwago ka botlalo. potšišo a fokola kudu. kgonthišišo le kwešišo ya -Tlhalošo ye e -Dikgopolo tšeo di filwego botlalo. -Dintlha tše nnyane di -Ditlhalošo ga di setsopolwa tseneletšego ya sererwa. di a kwagala eupša ga se -Bontši bja dintlha di amana le sererwa. kgotsofatše. -Tatelano ya dikgopolo tšona ka moka tšeo di amana le sererwa. -Tlhalošo e amana -Morutwana ga a tsebe MEPUTSO YE 15 tša go ba le hlalošitšwego ka mo go -Tše dingwe tša dikgopolo gannyane le sererwa. sengwalwa goba maatlakgogedi tša go nyakegago. di a kwagala eupša ga di -Kwešišo ye nnyane ya setsopolwa. amana thwii le temana. -Kwešišo ya sengwalwa kgodiše. sengwalwa le setsopolwa. -Kwešišo ye botsebotse le setsopolwa e a bonala. -Kwešišo ya motheo ya ya sengwalwa le sengwalwa le setsopolwa. setsopolwa. 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 SEBOPEGO LE -Sebopego se tšweletša -Sebopego se tšwelela -Sebopego se a tšwelela. -Sebopego se bontšha -Tlhokego ya peakanyo POLELO tlemagano ya dikgopolo gabotse ebile se -Peakanyo le tlemagano diphošo tša peakanyo. ye botse ya sebopego e ye botsebotse. tšweletša go ela ga ya dikgopolo e gona -Dikgopolo ga se tša dira gore dikgopolo di se Sebopego, kelelo le kalo -Matseno le mafetšo ke a dikgopolo. eupša e na le mafokodi. bewa ka tshwanelo. elele gabotse. ya dikgopolo mabotse kudukudu. -Go na le tlemagano ye -Diphošo tša polelo ke tše -Diphošo tša polelo ke tše -Diphošo tša polelo le Polelo, segalo le setaele -Dikgopolo di hlamegile botse magareng ga nnyane eupša segalo le ntši. setaele sa go fošagala di tšeo di dirišitšwego ge go ebile di tšweleditšwe ka matseno, mafetšo le setaele ke tša maleba. -Segalo le setaele ga se dira gore go be bothata ngwalwa taodišo bokgwari. ditemana tše dingwe tša -Peakanyo ya ditemana tša maleba. go bala le go kwešiša -Polelo, segalo le setaele taodišo yeo. ke ya maleba. -Peakanyo ya ditemana e molaetša wa taodišo. MEPUTSO YE 10 di a kgahliša, ke tša -Kelelo ye botse ya fošagetše. -Segalo le setaele di maleba ebile di tšwele dikgopolo. fošagetše kudu. mahlalagading. -Polelo, segalo le setaele -Peakanyo ya ditemana e ke tša maleba. fošagetše kudu. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe ## Related documents - [Sepedi HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2018-final-memo/8a17706a-8ce8-4be6-9a38-23b2858842f9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2018-final-memo/fd5027c6-062a-4b1f-8110-532527a6cae8) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2018-memo/d5e17642-1f54-43b0-b5b5-72ec50a1d1c9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018-memo/13c7e145-86e4-412b-aee0-9b9f29764e6b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Sepedi HL · Memo · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2021-mg/06bf6e31-1d5e-45ab-a689-7507554271f0) — Sepedi HL · Memo · 2021 · Sepedi ## More from Grade 12 Sepedi HL - [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP - [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/f71b50bf-1152-41cf-9225-618078e26499) — Memo · 2025 · Sepedi ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.