# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Question Paper

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2021, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2021/519f9057-9e63-4c65-887e-28dd947f537e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Question paper
- Year: 2021
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 26

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2021/519f9057-9e63-4c65-887e-28dd947f537e)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2021 · sepedi. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P2 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2021-mg/06bf6e31-1d5e-45ab-a689-7507554271f0) — Memo · 2021 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                       DIBATSELA 2021

MEPUTSO: 80

NAKO: Diiri tše 2½

                           Palomoka ya matlakala a dipotšišo ke 26.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                       Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  2                           DBE/Dibatsela 2021
                                             NSC

DITAELO LE TSHEDIMOŠO

1.        Badišiša ditaelo tše ka šedi pele o thoma go araba dipotšišo.

2.        O se ke wa leka go bala lephephe la dipotšišo ka moka. Lebelela diteng
          letlakaleng la bone gomme o laetše dinomoro tša dipotšišo tša dingwalo tšeo
          o ithutilego tšona lenyaga. Ka morago ga moo, bala dipotšišo tše gomme o
          kgethe tšeo o tlogo di araba.

3.        Lephephe le le arotšwe ka DIKAROLO TŠE THARO:

          KAROLO YA A:            Theto                          (30)
          KAROLO YA B:            Padi/Dingwalotšhaba            (25)
          KAROLO YA C:            Papadi/Terama/Tiragatšo        (25)

4.        Araba dipotšišo TŠE TLHANO: TŠE THARO KAROLONG YA A, E TEE
          KAROLONG YA B le E TEE KAROLONG YA C ka tsela ye e latelago:

               KAROLO YA A: THETO
                DIRETO TŠEO DI BONWEGO: Araba dipotšišo TŠE PEDI.
                SERETO SEO SE SA BONWAGO: Araba potšišo ya KGAPELETŠO.

               KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA
                Araba potšišo E TEE ya padi goba E TEE ya dingwalotšhaba.

               KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO
                Araba potšišo E TEE.

5.        KGETHO YA DIPOTŠIŠO GO KAROLO YA B (PADI/DINGWALOTŠHABA)
          LE KAROLONG YA C (PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO)
           Araba dipotšišo ka dipuku tšeo o di badilego FELA
           Araba potšišo E TEE YE TELELE le E TEE YA DITSOPOLWA
             o Ge o araba potšišo ye telele KAROLONG YA B, o swanelwa ke go
               araba ya ditsopolwa KAROLONG YA C
             o Ge o araba potšišo ya ditsopolwa KAROLONG YA B, o swanelwa ke
               go araba ye telele KAROLONG YA C
             o Šomiša lenanetekolo/lenanetshwayatshwayo go go hlahla

6.        BOTELELE BJA DIKARABO
           Go potšišo ye telele ya karolo ya Theto, karabo e be mantšu a 250–300
           Go potšišo ye telele ya dikarolo tša Padi/Dingwalotšhaba le
            Papadi/Terama/Tiragatšo, karabo e be mantšu a 400–450
           Kabo ya meputso e tla šoma bjalo ka tlhahlo ya botelele bja karabo yeo e
            letetšwego go dipotšišo tša ditsopolwa
           Balekwa ba ikemišetše go fa karabothwi ka mokgwa wa maleba

7.        Latela ditaelo tšeo di hwetšwago mathomong a KAROLO YE NNGWE le YE
          NNGWE ka kelohloko.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                        3                 DBE/Dibatsela 2021
                                                   NSC

8.        Nomora dikarabo tša gago go swana thwi le ka fao dipotšišo di nomorilwego
          ka gona ka gare ga lephephe la dipotšišo.

9.        Thoma KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE letlakaleng LE LEFSA.

10.       Nako yeo e ukangwago:

          KAROLO YA A:            Metsotso ye 40
          KAROLO YA B:            Metsotso ye 55
          KAROLO YA C:            Metsotso ye 55

11.       Ngwala ka bothakga le ka mongwalo wa go balega.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                   4                             DBE/Dibatsela 2021
                                              NSC

DITENG

KAROLO YA A: THETO

Direto tšeo di bonwego: Araba dipotšišo TŠE PEDI fela go tše di latelago.
        NOMORO YA POTŠIŠO                    POTŠIŠO               MEPUTSO            NOMORO YA
                                                                                      LETLAKALA
1.   'Thaka e tshese'                        Potšišo ye telele          10                6
2.   'Bjola bophelo ke bo katakatela      Potšišo ya setsopolwa         10                   7
     ka sa morago'
3    'Serope sa mabu a Afrika'            Potšišo ya setsopolwa         10                   8
4.   'O gorogile'                         Potšišo ya setsopolwa         10                   9
                                                  LE
Sereto seo se sa bonwago (Ke kgapeletšo).
5. 'Tshadi itshwabeleng'             Potšišo ya setsopolwa              10                  10

ELA HLOKO: Mo KAROLONG YA B le YA C, araba potšišo E TEE ye telele le E TEE ya ditsopolwa. Ge
           o arabile potšišo ye telele KAROLONG YA B/C o swanetše go araba ya ditsopolwa go
           tšwa go KAROLO YA C/B. O swanetše go araba potšišo E TEE KAROLONG YA B le E
           TEE KAROLONG YA C.
KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA
PADI: Araba potšišo E TEE fela go tše di latelago.
6. Badimo ba boletše                        Potšišo ye telele           25                  12
7.   Badimo ba boletše                     Potšišo ya ditsopolwa        25                  12
8.   Kgalagalo tša setu                      Potšišo ye telele          25                  14
9.   Kgalagalo tša setu                    Potšišo ya ditsopolwa        25                  14
                                                GOBA
DINGWALOTŠHABA: Araba potšišo E TEE fela go tše di latelago.
10. Todi ya batlogolo                Potšišo ye telele                  25                  16
11. Todi ya batlogolo                      Potšišo ya ditsopolwa        25                  17

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO
Araba potšišo E TEE fela go tše di latelago.
12. O iphihletšeng?                          Potšišo ye telele          25                  19
13. O iphihletšeng?                        Potšišo ya ditsopolwa        25                  19
14. Naga ga di etelane                       Potšišo ye telele          25                  22
15. Naga ga di etelane                     Potšišo ye ditsopolwa        25                  22
16. Lehufa                                   Potšišo ye telele          25                  24
17. Lehufa                                 Potšišo ya ditsopolwa        25                  24

*ELA HLOKO:         Mo KAROLONG YA B le YA C, araba potšišo E TEE ye telele le E TEE ya ditsopolwa.
                    O se ke wa araba dipotšišo TŠE PEDI tše ditelele goba TŠE PEDI tša ditsopolwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 5                      DBE/Dibatsela 2021
                                            NSC

LENANETEKOLO/LENANETSHWAYATSHWAYO

Dira leswao la () go lenanetekolo le le latelago go kgonthišiša ge e ba o latetše
ditaelo gabotse.

KAROLO                            NOMORO YA       PALO YA DIPOTŠIŠO      TSHWAYO
                                   DIPOTŠIŠO      TŠEO DI ARABJAGO          ()
A: Theto                              1–4                  2
   (Direto tšeo di bonwego)
A: Theto (Sereto seo se sa            5                   1
   bonwago)
B: Padi (Potšišo ye telele
   goba ya ditsopolwa)               6–9
            GOBA
B: Dikanegelotšhaba                 10–11                 1
   (Potšišo ye telele
   goba ya
   ditsopolwa)
C: Papadi/Terama/Tiragatšo          12–17
   (Potšišo ye telele goba                                1
   ya ditsopolwa)

*ELA HLOKO:         Mo KAROLONG YA B le C, hlokomela gore o arabile potšišo E TEE ye
                    telele le E TEE ya setsopolwa.
                    O ka se arabe dipotšišo TŠE PEDI tše ditelele goba TŠE PEDI tša
                    ditsopolwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2              6                         DBE/Dibatsela 2021
                                         NSC

KAROLO YA A: THETO

MONTSHEPETŠABOŠEGO – M Mamabolo

DIRETO TŠEO DI BONWEGO

Araba dipotšišo TŠE PEDI fela.

POTŠIŠO YA 1: POTŠIŠO YE TELELE

Sekaseka ka fao mongwadi a tšweleditšego morumokwano seretong se.

THAKA E TSHESE – MM Rakoma

1     Tlhakahlakano ke ya eng?
2     Tsela le tla e bona neng?
3     Ba le lwetše balwelatokologo,
4     La lokologa la ba kgatelelong.

5     Koša e a kwagala,
6     Mohlodi e a o bina,
7     Ditsebe di a thibana
8     Eupša modumo ke setu fela.

9     Ntwa ke ya kgakanego,
10    Le kodumetše le a lwa,
11    La feleletša ka go hwa,
12    Dihlabane ke mekokoba.

13    Dithoro tša mabele a šele
14    Le a ja la ba la di nwa,
15    Tlala ya no šima e le swere.
16    La feleletša ka go wa.

17    'Bana le sa le bona
18    Ebile le nabo,
19    Sa bona sello ke sa lena,
20    Mekgato e thiba dinko.

21    E gare e a gwaya le a tseba,
22    Ke tlala ya mokhora wa tokologo,
23    Tlabego e le aparetše,
24    Tahlego e le tswetše.
                                                                        [Letl. 72–73]     [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                7                           DBE/Dibatsela 2021
                                           NSC

POTŠIŠO YA 2: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Badišiša sereto se ka tsenelelo le tsinkelo gore o kgone go araba dipotšišo tša go se
latela.

BJOLA BOPHELO KE BO KATAKATELA KA SA MORAGO – M Mamabolo

1      Ka ntakapedi ke bo bone ke thole mahlong a sehlalefi,
2      Dihlaeng tša ka bo nkgalaketše wa sekgopha ke kwele,
3      Go hlwa ke orela sebatama se tee le bjona
4      Ke go ikgogogela matswabadi, bogwahla le boitsholo.
5      Ka mehutahuta a ka mabotlelong ke kuketše,
6      Kgagolamegolo le dintshe ke galampetše nabo,
7      Bophelo bjola ga ke bo sotolle
8      Bankane le methepa bo mpharile ka bona ka leboga,
9      Eupša ba bile dikgenkgerepe tšeo di segago ka leino le tee
10     Mola ka le lengwe di epa.
11     Tša bophelo bjola ke di nyakuretše ka kelohloko,
12     Go katakatela morago go tšona ke go ikadietša ke bone.
13     Lesego le le tamollwago ka fale ke phiri yeo e re dikologago,
14     Menwešano le mekgogišano yela ke bohwirihwiri re diranago,
15     Ke phonkgetše ka gare ga tšona dingalo tša nthuta setho.
                                                                              [Letl. 96–97]

2.1       Tsopola:

          2.1.1 Tshwantšhišo ye sereti se e dirišitšego go laetša gore o thoma go bona]
                gore bophelo ke eng le gore bo gakantšha le ditsebi.

          2.1.2 Mothofatšo wo sereti se o dirišitšego go laetša gore bophelo bo ka dira
                gore o bone o kare o a ratwa.                                                   (2)

2.2       Laetša sebopego sa ka ntle sa sereto se o lebeletše methalotheto.                     (2)

2.3       Hlaloša ka mo kgetho le tirišo ya mantšu e dirišitšwego ka gona
          mothalothetong wa 2.                                                                  (2)

2.4       Na moya wo o fokago seretong se ke wa mohuta mang? Tiiša karabo ya
          gago ka lebaka.                                                                       (2)

2.5       Na o bona molaetša wa sereto se o ka ba le khuetšo maitshwarong a batho?
          Fahlela karabo ya gago.                                                               (2)
                                                                                                [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                    8                         DBE/Dibatsela 2021
                                               NSC

POTŠIŠO YA 3: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Bala ditemanatheto tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

SEROPE SA MABU A AFRIKA – LE Mphasha

1      Kgakgathi ke efe bana ba mpa?
2      Re reng re nkgišetšana mahwafa?
3      Sa mabu serope re bakela eng?
4      Ntlolerole ga e tswale kgoši ba gešo.

5      Re se filwe ke Mmopatšohle rope se,
6      A re se jeng, re thothe wa sona moro re le ka moka,
7      Sona ge A re fa, mellwane ga se A re segela.
8      Rena nka re segelana yona?

9      Rope se sa kgomo ke sa rena a re se ngwathelaneng,
10     Go ba le tshetla a re tlogeleng,
11     Bana ba mpa ga ba ke ba timana,
12     Ruri ba ngwathelana hlogwana ya tšie.

13     Go rwalelana marumo a re tlogeleng,
14     Tsebang gore ya ja nngwe ga e none,
15     Go išana ka fase ga mabu ga se go rarolla bothata,
16     Go kgotlelelana le go lebalelana a re ithuteng.

17     Re se se phaketše bangwe se ka tla sa re bipela,
18     Gobane ga se ngwege, ebile ga se fele,
19     Ba go ipha sona ka kgang a ba dio tlogela,
20     Gobane ba bantši se ba meditše, ebile se sa tlile go ba putetša.

21     Ka dipolelo go fapana go se re dire manaba,
22     Gore go thomile go dula mang pele, kae, ga go bohlokwa,
23     Go bolaelana naga ka moka e le ya rena a re tlogeleng,
24     A re itshwareng Seafrika Maafrika.
                                                                            [Letl. 118–119]

3.1       Efa setlabela se se dirišitšwego temanathetong ya 1 go gatelela kgopolo ye e
          tšweletšwago.                                                                         (1)

3.2       Tsopola seka se se tšweletšago moya wa ntwa temanathetong ya 1.                       (1)

3.3       Laetša ka fao sereto se se bopilwego ka gona o lebeletše ditemanatheto.               (2)

3.4       Hlaloša ka fao sereti se dirišitšego tlhalošothwii temanathetong ya 6 go
          tšweletša tharollo seretong se.                                                       (2)

3.5       Na sereto se ke sa mohuta mang? Fahlela karabo ya gago ka lebaka.                     (2)

3.6       Utolla molaetša wo o tšweletšwago ke temanatheto ya 3. Fahlela karabo ya
          gago o lebeletše mothalotheto wa mafelelo.                                            (2)
                                                                                                [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 9                          DBE/Dibatsela 2021
                                            NSC

POTŠIŠO YA 4: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Badišiša ditemanatheto tše gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

O GOROGILE – JN Mohlamonyane

1      O gorogile senatla sa Afrika nagasello,
2      O boile gae Gauteng motsemollakoma,
3      O tsene gae Transfala a farafarilwe ke bannatia,
4      O fihlile a hwetša ditaba di mo letile,
5      O goroga naga e hlakahlakane ka bophara.

6      Ke ngwana wa Mafrika yo a tšwago Thoseng,
7      O rile a kobja mengwagangwaga kgolegong ra nyama,
8      Ra gopola mohlako wa kgatelelo manyami,
9      Kganthe Modimo ga a fole patše,
10     O mo lokollotše Tate, Ramaatla, Kukamaditšhaba,
11     Lerumo la setšhaba la mo gobela megobo wa bagale.

12     Bana ba belegwa ba swana ka megopolo eke mafahla,
13     Ba ile ba e hlaba ka meetlwa ya noko le hlong
14     Bagale boMhlaba le boSegwale ba e bogela komatona,
15     Mengwaga ba fiwa kotlo ya lehloyo kgolegong,
16     Ka kgonthe se sa felego se a hlola baetena!

17     Wena Rolihlahla Mandela, o mogale senatla sa mantho,
18     Kgonthe o rile o lokollwa boRamošweu ba kokorega,
19     Ba itšhophatšhopha eke noga e ripilwe mosela,
20     Bogale bja gago bo phološitše Maafrika kgatelelong,
21     Aowa, ge e le setulo se ke sa gago, se dule ka nnete.

22     O rile go goroga manyami a phuthollwa kobong,
23     Bja gago bophelo ga se wa bo kwalela ka boiketlo,
24     Ba gago bana ba fepilwe ka leleme la kgatelelo,
25     Wa gago mosadi wa ganetšwa go mmona o se lekgwahla,
26     Lehono ke nako ya gago ya go ipshina le ya gago meloko.
                                                                          [Letl. 133–134]

4.1       Laetša ka moo sereti se dirišitšego poeletšo temanathetong ya 1. Efa dintlha
          TŠE THARO.                                                                          (3)

4.2       Akaretša temanatheto ya 2.                                                          (1)

4.3       Hlaloša tirišo ya tshwantšhokgopolo mothalotheto wa 19.                             (2)

4.4       Hlaloša tirišo ya kelelothalo temanathetong ya 3.                                   (2)

4.5       Akanya maikutlo a Mandela o lebeletše temanatheto ya 5.                             (2)
                                                                                              [10]

                                            LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                10                          DBE/Dibatsela 2021
                                           NSC

SERETO SEO SE SA BONWAGO (KE KGAPELETŠO)

POTŠIŠO YA 5: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

MATSIKINYANE – SJ Mokaba, KP Matsho, EM Phofi, MS Machitela

Bala ditemanatheto tše ka tlhokomelo gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

TSHADI ITSHWABELENG – EM Phofi

1     Lena mpotšeng mo …
2     Ka gore se se segotlane sa mamina
3     Se reng se rethwa ke phefo tša badiradibe?
4     Ngwana go tswalwa go pharwa sethobolong?
5     Ngee, ya go hlohleletšwa ke nyora la legae!
6     Makgopelatšhireletšo go bešweng ke tšatši,
7     Makgopelatšhutišo phulong tša dikolobe.

8     Le sa se setla seana la diiri le diirana
9     Phogwana e thapile boka tanyatanya
10    Kobo ya sona e le dikata di lahlilwego
11    Se goragora dikgobeng tša mphuthelatlakala
12    Se kama podile ka atlana tša tokomane.

13    Lena wee, le reng ka sephedi se seswa se?
14    Le reng ka motswalwaatswalelwa tshotlo yo?
15    Le reng ka mathomo a bofelo bja phelo bjo?
16    Tshadi wee, tshadi wee!
17    Mekgeledi ya megokgo ya yoo ga e go gagole pelo?
18    Meethimolo ya 'gwe ga e go tlerole moko?
19    Methothomelo yeo ga e go kgotlhantše moya?

20    O diabolose ka manaka mmagotlhokaina,
21    O sathane a ipheditše, ga wa romeletša,
22    O apola serithi sa botswadi nameng ruri,
23    Gomme o sa ba le sebete o ipitša mosadi.
24    Tshadi itshwabeleng!
                                                                            [Letl. 38–39]

5.1       Tsopola mohlala wa poeletšo ya senoko temathetong ya 1 o be o fe le
          mošomo wa yona.                                                                     (2)

5.2       Laetša tirišo ya tshwantšhokgopolo ye e tšweletšwago ke methalotheto
          ya 10 le 11.                                                                        (2)

5.3       Hlaloša mohuta wa setlabela seo se dirišitšwego methalothetong ya 17–19 go
          tšweletša maikutlo.                                                                 (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2               11                         DBE/Dibatsela 2021
                                          NSC

5.4       Hlaloša metara wo o tšwelelago mothalothetong wa 21 o lebeletše molawana
          wa kgaogano.                                                                     (2)

5.5       Ahlaahla ka mo sereti se dirišitšego tumelokganetši go ala kgopolokgolo ya
          sereto se.                                                                       (2)
                                                                                           [10]

                                                   PALOMOKA YA KAROLO YA A:                30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                12                         DBE/Dibatsela 2021
                                           NSC

KAROLO YA B: PADI/DIKANEGELOTŠHABA

Araba potšišo YE TELELE goba YA DITSOPOLWA. Ge o arabile ya ditsopolwa
KAROLONG YA B gona araba ye telele KAROLONG YA C. Ge o arabile ye telele
KAROLONG YA B gona araba ya ditsopolwa KAROLONG YA C.

POTŠIŠO YA 6: POTŠIŠO YE TELELE

BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele

Ala kahlaahlo ya tshwantšho ya baanegwa o lebeletše Komanyi.

Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.                                                     [25]

POTŠIŠO YA 7: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele

Badišiša setsopolwa sa A le sa B ka tlhokomelo gore o tle o kgone go araba dipotšišo
tša go latela.

SETSOPOLWA SA A

'A ke re go thwe yola Ditau bjale ebile o robile morwedi wa Moganwa leoto?'
'Ee, ba go se tšhabe melato le go šelema tšhidi ba re go bjalo, Mokone.'
'Ai! Ruri tše tšona di tloga di phurela maswikana ditaba tša morwa wa kgoši. Rena re
tla re re re ke dipitsi ra bona ka mebala.'
Senyama le Makgabo ba rile ba sa swere mehlamo ba bitšana ka meano ya bona                 5
bjalo, ba imakalela ba šetše ba tsena ka kgoro ya motse ba bile ba lebagane le yona
ya go tsena ka mošate thwii! Kgorong ba fihlilego go be go šetše go le diputswa tše
tharo, tšeo di bego di bonagala gabotse gore ka nnete di sa iphumula melomo ka
lebaka la tlhotlwa yeo di bego di e šielana gona moo kgorong.
Afa Senyama le Makgabo ga se ba sepela ka tshwanelo ka gore ke mo sephokwana               10
sa bjala se sa phephela kua lefaufaung. Ruri se sa phetha mošomo wa sona wa 'a re
šielaneng bana ba motho ba ngwathelana hlogwana ya tšie.'
'Maphephodikolo …! A na ruri lena ga le re bone ge le namile le dio kgonamiša
legapana le ilale?' Gwa botšiša Senyama a bile a phurolla diatla ka go felesetša sello
sa gagwe.                                                                                  15
'Ee, ge o bona le rena re iphumula melomo bjalo ke gore kutung ke mphela monna wa
gešo.' Gwa bolela Semoka yo mongwe wa bakgalabje bao ba bego ba le kgorong.
Senyama le Makgabo ba rile go dula fase mola, madume a nama a ya a ba a boa ka
tshwanelo.
'Bjale, le re go thweng ka tša masa monna wa gešo?' Gwa botšiša Senyama ka go              20
sebana le Semoka.
'Ditau ga a betha mosadi?'
                                                                             [Letl. 5–7]

7.1       Diteng tša puku ye di theilwe godimo ga tikologo ya segologolo. Efa dilo TŠE
          THARO tše di tsweletšago tikologo ye.                                                (3)

7.2       Moanegwa yo ditiragalo tša puku ye di dikologago godimo ga gagwe ke
          mang?                                                                                (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                13                        DBE/Dibatsela 2021
                                           NSC

7.3       Ke thulano ya mohuta mang ya Ditau le Mpimpi yeo go bolelwago ka yona
          setsopolweng se?                                                                   (1)

7.4       Bontšha tebelelo ya mongwadi setsopolweng se.                                      (1)

7.5       Hlaloša ka fao dipolelo tša baanegwa ba ba lego setsopolweng se di
          amanago le morero wa puku ye ka gona.                                              (2)

7.6       Hlatholla ka fao diteng tša setsopolwa se di tswalanago le phekgogo ya puku
          ye. Efa dintlha TŠE PEDI.                                                          (2)

7.7       Na maikutlo a gago ke afe mabapi le taba ya mohu Kgoši Tsweke ya go
          kgethela Ditau mosadi? Fahlela karabo ya gago.                                     (2)

                                           LE

SETSOPOLWA SA B

Kgorong ya Bakone ruri go be go tletše mo go bego go hlokega le bjona botshwelo bja
mare. Megopolo le yona e be e kgatlampana ka pelo tše tšhwaana. Mokete o be
o itaetša e ke o tla phala le wola wa nako ya ge Ditau a be a bewa setulong sa bogoši
a farafarilwe ke yoo lehono e lego Moganwa. Ee, ke ra Nthuše wa gaRamaphuelle.
Aowa, ba be ba swanetše ba thumasetše ka mokgwa wo le bona ba tla kgotsofalago 5
ka gona, kudu ka ge la nkwe lona go be go šogilwe letlalo le lefsa gore e re ge Ditau a
lekanela le yola Thabišo, a se tlo bonwa ka letata la go paologa la go galošwa ke phišo
ya letšatši.

Letšatši la ntshe ruri le bonwe ke bao ba bego ba hlapile mahlo mohlang woo. Magoši
a kgole le kgauswi a be a memilwe. Ba be ba tlile ka makatanamane baeng gona kua 10
Bakoneng, gomme ba dudišitšwe ka a mabedi a go hloka le sekaku. Kgokolo bjalo ka
majadihlogo o be a le gona le ge yena a be a bonagala a sa phadimiše sefahlego
gakaalo. Le ge Kgokolo a be a khupetše moya ka tsela yona yeo, ga go seo a bego a
ka se dira le gatee ka gore nnete gona ga di epše moleteng o tee. Di tlogile di mo fahla
tša Mpotše, a ba a bona bokaone e le go bea fase. O kgatlile motswiri a ba a betha le 15
yona tangwa eupša gwa se thuše selo. Letšatšing leo gona direto le tšona di ile tša
fegollwa madingwaneng. Kgadi ya Bakone, Sebodu o be a reta ebile a retebotša.
Ee, kgadi ga e na bosehlana lapeng la mmayo.
                                                                             [Letl. 172]

7.8       Ke semelo sa mohuta mang sa Kgokolo se se tšweletšwago ke setsopolwa
          se? Efa dintlha TŠE THARO.                                                         (3)

7.9       Bontšha bokamorago bja diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI.               (2)

7.10      Ka dintlha TŠE THARO re alele ponelopele ya gago mabapi le go khupela
          moya ga Kgokolo.                                                                   (3)

7.11      Go ya le ka fao o badilego puku ye, ke kgadimonthago efe ye o bago le yona
          mabapi le go se phadimiše sefahlego ga Kgokolo? Efa dintlha TŠE PEDI.              (2)

7.12      Ahlaahla ka fao moya wo o fokago setsopolweng se o amanago le tlemollo ya
          lehuto pukung ye. Efa dintlha TŠE THARO.                                           (3)
                                                                                             [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 14                          DBE/Dibatsela 2021
                                            NSC

POTŠIŠO YA 8: POTŠIŠO YE TELELE

KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

Ala kahlaahlo ya tshwantšho ya baanegwa o lebeletše Mojagobedi.

Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.                                                      [25]

POTŠIŠO YA 9: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

Lekodišiša ditsopolwa tše gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA C

... Molatelo a leba bookelong a fihla a re lephontshana la seanywapudi nyahla! Mola se
rego ngee, baoki ba batamela ba se phanakolla diphanakane tšeo se tlilego se
phanaketše ka tšona ba se phara sefegeng sa mmagosona! Mola se kgomago tlhoko
ya letswele la go šiša ka lerama, sa napa sa le kakatlela ka molomo e bile se fela se
leka go le thulathula ka phatla! Gore se be se rutilwe ke mang go dira bjalo na?       5

Go boeleng ga Molatelo gae a phuthetše lethabo leo ka lepayana, go ile gwa tsoga
sesasedi. E be e se sesasedi sa go tshwenya ka gore e be e le lethabo, bakgekolo le
basadi ba phepela ka maswielo le magogwa mola bakgalabje ba ba kgarama bjalo ka
mamane e le ge ba itia dikati. Morwa yoo wa Mojagobedi le Molatelo o ile a thewa la
Matome ka ge le be le lebane. Gape ke sona segagaborena bana ba thaka 10
rakgolwake. Ngwana ga a re go belegwa a fo thewa leina go ya ka mmala wa gagwe
goba sebopego e se kgomo goba pudi.
'O bona go ka ba bjang ge re ka ya go aga thoko?'
'O ra gore re tloge ka mo gae?'
'Ee, kgane wena o bona bjang?'                                                      15
'Ke a go kwa, eupša taba ye kaa o tšwa go e tšea kae? Gape ge e le gore go na le yo
a go tshwentšego o mpotše ke bonane le yena.'
'Wena a ke re ga o hlwe ka mo gae.'
'Molatelo, etšwa ka taba o tlogele go gata dirite.'
                                                                              [Letl. 27–28]

9.1       Diteng tša puku ye di theilwe godimo ga tikologo ya sebjalebjale. Efa dilo TŠE
          THARO tše di tšweletšago tikologo ye.                                                 (3)

9.2       Moanegwa yo ditiragalo tša puku ye di dikologago godimo ga gagwe ke
          mang?                                                                                 (1)

9.3       Ke thulano ya mohuta mang ya Mojabobedi le Molatelo ye go bolelwago ka
          yona setsopolweng se?                                                                 (1)

9.4       Bontšha tebelelo ya mongwadi setsopolweng se.                                         (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                15                        DBE/Dibatsela 2021
                                           NSC

9.5       Hlaloša ka fao dipolelo tša baanegwa ba ba lego setsopolweng se di
          amanago le morero wa puku ye ka gona.                                              (2)

9.6       Hlatholla ka fao diteng tša setsopolwa se di tswalanago le phekgogo ya puku
          ye. Efa dintlha TŠE PEDI.                                                          (2)

9.7       Na maikutlo a gago ke afe mabapi le taba ya Molatelo ya go nyaka go tšwa
          ka gabo Mojagobedi? Fahlela karabo ya gago.                                        (2)

                                           LE

SETSOPOLWA SA D

Mafelelong o ile a ikgodiša gore seo a gopolago gore o a se bona o tloga a se bona e
le ka nnete. O be a bona eng hle gomme ge e be e se mantšu a go ngwalwa ka
mongwalo wa go tlanywa ka moseka a go re: 'Cervical Cancer'? Ka hlogong ya gagwe
go ile gwa thoma go na sefako sa dipotšišo. Ruri o be a kgotsa ebile a makala gore
afaeya mogatšwagwe yoo a bego a ipotša gore o mo tseba gabotse a ka be a na le 5
kankere? Tša go ba le kankere ebile o be a di bona, sa go mo gakgamatša ka kudu
ebile gore na yoo Molatelo o be a homoletše eng a sa hlaloše gore o swa kgotelele?

Mojagobedi o ile a thoma go kwešiša ditabana tše ntši tšeo a bego a sa di kwešiše ka
mogatšagwe. Ditabana tša go etša go thaba kudukudu mohlang a ratile le go fo re tu,
mohlang a tsogile ka mokgwa wo mongwe! Le tabana yela ya go se rate go hweletša 10
Matome moratho o ile a thoma go kwešiša gore e ka be e be e hlohleletšwa ke eng.
Seo a bego a šitwa ke go se kwešiša e be e le gore ke ka lebaka la eng Molatelo a ile
a kgetha go dula taba ye kaa ka marago.

'Aretse! Mohlomongwe ga se ka bala gabotse, mogatšake ga a na kankere ya molomo
wa popelo. Ga ke kgolwe gore a ka nkutela taba ye kaa,' ke sefako sa dipotšišo le 15
dikgopolo gape se tloromana wa pula ya segou mmametlhake ka hlogong ya
Mojagobedi …
                                                                         [Letl. 131–132]

9.8       Ke semelo sa mohuta mang sa Mojagobedi se se tšweletšwago ke
          setsopolwa se? Efa dintlha TŠE THARO.                                              (3)

9.9       Bontšha bokamorago bja diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI.               (2)

9.10      Ka dintlha TŠE THARO akanya ponelopele ya Molatelo ka go se botše
          Mojagobedi ka bolwetši bja gagwe bja kankere ya molomo wa popelo.                  (3)

9.11      Go ya le ka fao o badilego puku ye, ke kgadimonthago efe ye Mojagobedi a
          bilego le yona morago ga go utolla gore Molatelo o na le kankere ya molomo
          wa popelo?                                                                         (2)

9.12      Ahlaahla ka fao moya wo o fokago setsopolweng se o huetšago tlemollo ya
          lehuto pukung ye. Efa dintlha TŠE THARO.                                           (3)
                                                                                             [25]

                                         GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                      16              DBE/Dibatsela 2021
                                                 NSC

DIKANEGELOTŠHABA

Araba potšišo YE TELELE goba YA DITSOPOLWA.

POTŠIŠO YA 10: POTŠIŠO YE TELELE

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe le AP Nkadimeng

Ahlaahla mehuta le mehola ya dingwalotšhaba tše di latelago:

10.1    Nonwane: 'Mmakgwadi le lejapela'
10.2    Sereto: 'Kgošigadi Modjadji (Kgoši ya go neša pula)'
10.3    Koša: 'Mathaka a rata nna fela'

Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.

NONWANE

MMAKGWADI LE LEJAPELA – AP Nkadimeng
Nonwane, nonwane!
Keleketla!
Mmakgwadi e be e le mokgekolo yoo a bego a tsebega kudu motseng wa gabo. O
be a tsebega ebile a tšhabega ka lebaka la bophelo bjo a bego a bo phela. O be a
phela bophelo bja go makatša gomme badudi ba motse wa gabo ba mo tšhaba. Le 5
ge e be e le motho yo mogolo o be a dula a nnoši, eupša a dira mediro yeo e bego
e makatša ba bantši. O be a dira mediro ye megolo ka nako e tee, a phala basadi
ba kgobokane.
                                                                       [Letl. 33]

SERETO

KGOŠIGADI MODJADJI (KGOŠI YA GO NEŠA PULA) – MBT Makobe
1      Re Balobedu, re boologa bohlabatšatši bja Zimbabwe,
2      Re ditlogolo tša Kgošikgolo Dzugudini
3      SebušaBakaranga banešapula tša mokhora,
4      Ba rego ge e duma e a tšhologana.
5      Ra tla ra ja maraka le dinyoba,
6      Ditlogolokhukhukhukhu tša Kgošikgolo Monomotapa …
                                                                            [Letl. 112]

KOŠA

MATHAKA A RATA NNA FELA – MBT Makobe

       Mathaka a rata nna fela,
       Šebalee ..., ba dutše dikhoneng!
       Ijoo …, ijoo … wee …!
       Mathaka a rata nna fela,
5      Šebalee ..., ba dutše dikhoneng!
       Ba rwele dikefa, ba rwele dikepisi! ...
                                                                         [Letl. 142]      [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2               17                          DBE/Dibatsela 2021
                                          NSC

POTŠIŠO YA 11: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe LE AP Nkadimeng

Bala setsopolwa sa E le sa F ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša
go latela.

SETSOPOLWA SA E

KGOMO E TSOGILE BAHUNG – AP Nkadimeng

Nonwane, nonwane!
Keleketla!
... Gabotsebotse Rahodu o be a belegetšwe motseng wa Leribe kua nageng ya
Lesotho. Ka go realo, o be a na le metse ye mebedi. Motse wo mongwe o be o le
kua Leribe, nageng ya Lesotho mola wo mongwe o le Soweto go la Gauteng.       5
Rahodu o be a na le leruo kua gagabo Leribe mola a na le lengwe mo Gauteng
motsengmogolo wa Soweto. Le gona kua gagabo o be a hloilwe ke batho ka lebaka
la mekgwa ya gagwe ya bophelo. Mo Soweto le gona o be a sa ratwe ke batho ka
lebaka la yona mekgwa yeo ya gagwe ya bophelo. Rahodu o be a se a hloiwa ke
batho bohle bao a phelago le bona. O be a hloilwe ke balemi goba barui ba 10
dikgomo, dipudi le dinku ka ge a be a ba utswetša leruo la bona.

O be a utswa leruo la Gauteng a iše Lesotho gomme ge a boa Gauteng go tšwa
Lesotho o be a gogola leruo la fao gomme a tle nalo Gauteng. Ka letšatši le lengwe
batho ba ile ba ya lapeng la Rahodu go yo reka kgomo ya monyanya. Lapa la
Kelahlile le be le thabetše go hwetša kgomo ka pela ntle le bothata. Rahodu o ile a 15
utswa kgomo ya motho yo mongwe a e iša moo monyanyeng. Kgomo e ile ya gapša
ya išwa gabomonyanya. Rahodu o rile go fihla monyanyeng a leka gore o
tlemaganya kgomo le mohlare. Ge ba tlema kgomo go wona, mohlare o ile wa
tomoga ka medu. Ba rile ba sa kgotsa, mohlare wa opela wa re:
'Jo ... nna. Jo ... nna! Ka bona dikgolo ...'                                       20
                                                                        [Letl. 83–84]

11.1      Tsopola matseno a nonwane ye.                                                      (1)

11.2      Molwantšhwa wa nonwane ye ke mang? Fahlela ka mabaka A MABEDI.                     (3)

11.3      Hlaloša tikologo ya nonwane ye ka dintlha TŠE THARO.                               (3)

11.4      Efa semelo sa Rahodu.                                                              (2)

11.5      Ke ponelopele efe ye o bago le yona mabapi le bohodu bja Rahodu? Efa
          dintlha TŠE THARO.                                                                 (3)

11.6      Ahlaahla molaetša wa nonwane. Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                         (3)

                                          LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  18                           DBE/Dibatsela 2021
                                             NSC

SETSOPOLWA SA F

KGOŠI MALEBOHO – BMT Makobe

1       Ke Mohananwa wa Mmatšhwene a Lebula,
2       Tšhwene senaiwammele
3       Mola ka makopong e sa naiwe;
4       Ke setlogolo sa Batswana,
5       Basarwa batho ba boKgama le boMmangwato
6       Ngwato a' Mphela le Hlabirwa;
7       Ke tšhwene ya Mašialegare, thaka tša go šia go gobolwa,
8       Ke motho wa boSeiphi sa boRahlapi a bodiba
9       Ke Ratšhatšha Mashilo morwarre wa Magoboko,
10      Madireng ke ya ke le noši
11      Ga ke romeletše masogana.
12      Bana le bommabo ba ile ba ntshega go bopega,
13      Nna phoofolo sešikalethaba le mawa,
14      Ka hwa ka disego
15      Ka be ka nyaka go fegologa Mohlatsweng,
16      Ka re ke fetola ka re ga se lekopo ke dikepisi tša masogana tše!
17      Ba re mosela wa ntšokotšoko šoo o lekeletše,
18      Ka re ga se moselasela,
19      Ke dirotwane tša masogana.
20      Boya bjona ka gana nnang gore ke bjona,
21      Ka re ga se boya ke dipaki tša masogana!
                                                                             [Letl. 114–115]

11.7      Laetša o be o fe leina la setlabela se se dirišitšwego gore ge pula e e na
          Kgoši Maleboho o koloba mmele fela mo mothalothetong wa 2.                             (2)

11.8      Ke ntlha efe ya thetotumišo ye e tšweletšwago ke methalotheto ya 1–9
          seretong se?                                                                           (1)

11.9      Akaretša kgopolokgolo ye e rwelwego ke methalotheto ya 9–11.                           (1)

11.10     Mohola wa poeletšothomi ye e dirišitšwego methalothetong ya 14–16
          ke ofe?                                                                                (1)

11.11     Hlatholla tirišo ya setlabela sa theto methalotheng ya 18 le 19 ka dintlha
          TŠE PEDI.                                                                              (2)

11.12     Laetša ka fao sereti se dirišitšego morumokwanotshadi methalothetong
          ya 20 le 21.                                                                           (1)

11.13     Akanya moya wo fokago seretong se. Fahlela karabo ya gago.                             (2)
                                                                                                 [25]

                                                          PALOMOKA YA KAROLO B:                  25

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  19                          DBE/Dibatsela 2021
                                             NSC

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO
Araba potšišo YE TELELE goba YA DITSOPOLWA. Ge o arabile ya ditsopolwa
KAROLONG YA B gona araba ye telele KAROLONG ye. Ge o arabile ye telele
KAROLONG YA B gona araba ya ditsopolwa KAROLONG ye.
POTŠIŠO YA 12: POTŠIŠO YE TELELE
O IPHIHLETŠENG? – L Maphoso
Re alele tshekatsheko ye e kgodišago ya morero wa papadi ye.
Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.                                                         [25]
POTŠIŠO YA 13: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA
O IPHIHLETŠENG? – L Maphoso
Bala setsopolwa sa G le sa H ka kelohloko gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša
go latela.
SETSOPOLWA SA G
SETSOPOLWA SA G

(Ka gare bošego ka ntlong)
                                  (Go kwagala motho a lla)
JEMINA:           (O leka go mo homotša) Homola hle, ngwanangwanešo. Homola,
                  Rebone. Tšhiwana ye e sa hwego e leta monono.
REBONE:           O a tseba, mmane Jemina, nka be mma a sa phela.                              5
JEMINA:           (Ka pelobohloko) O a tseba mogolwake le yena o le lahlile le sa le ba
                  banyenyane.
REBONE:           Bjale, mmane, ke tla išwa ke mang sekolong tate o gana go nkiša?
                  Moruti o tla mmotša o tla kwešiša.
JEMINA:           Tate o re a ka se rekiše dikgomo tšela gobane di tla fela gomme              10
                  tatemogolo Sebaratlane a tla a kwa bohloko ge di fedile ka gore ke lefa
                  le a mo tlogeletšego lona.
REBONE:           O a tseba tatago le yena ka go kwešišetša ditumelo thoko. Gape
                  badimo ga ba re re ipolaiše tlala ka lebaka la bona.
JEMINA:           Bjale butiago Benjamene yena o kae?                                          15
REBONE:           Buti o humane mošomo ga Sebakweng wa go laiša mohlaba. A ke re
                  yena ka sekolo go padile ka gore ga se a fiwa ka mo hlogong.
JEMINA:           E le gore Mahunela o reng a sa mo tšeiše laesense ya go otlela gore a
                  kgone go inyakela mošomo?
REBONE:           Ba fapane kudu gona moo.                                                     20
JEMINA:           Ba fapana bjang?
REBONE:           Gape tate o re bokaone a mo rekele dimeila le dipokolo ka gore tšona
                  ga di nyake laesense ebile ga di je makhura.
JEMINA:           (Ka go itlhoboga) Owe! O a bona mo, Rebone ngwanamogolwake, le
                  lebane le tshotlego ye kgolo.                                                25
                                                Mminoratho
                                                                          [Letl. 21–22]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                           Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 20                      DBE/Dibatsela 2021
                                            NSC

13.1      Na babapadi ba ba latelago ba tswalana bjang le Rebone?

          13.1.1      Jemina

          13.1.2      Mahunela                                                                (2)

13.2      Ka dintlha TŠE THARO hlaloša mohola wa ditšhupasefala setsopolweng se.              (3)

13.3      Re alele boithekgo bja ditiragalo tša setsopolwa se.                                (2)

13.4      Hlatholla tema ye e kgathwago ke mminorathwana le khwelelo papading ye.             (2)

13.5      Na poledišano ya Jemina le Rebone e hlotšwe ke mohuta ofe wa thulano?
          Fahlela ka karabo ya gago.                                                          (2)

13.6      Swayaswaya ka mo Mahunela le Rebone ba fapanago ka maikutlo mabapi le
          thuto.                                                                              (2)

                                            LE

SETSOPOLWA SA H

(Ka ntle mosegare kgorwaneng)

MAHUNELA: (O noši) Ge nka be ke se ka fapana le Thokgola, nka be ke tseba gore
          ke tla ya go yena motho yo a tšerego tšhelete ya ka, a tle a golofale.
          Gore e ka ba e sobeletše ka kua gare ga mantle a botshwelamare, gona
          ke a gana. E re ke dio lebelela mehlala ye. (O a lebelela) Wo ke wa             5
          Rebone. Wo e ka ba wa Jemina. A! A! wo wona o nyakang? Ga ke
          kgolwe. (O a goelela) Rebone! Rebone!
REBONE:   (O kgojana) Tate!
MAHUNELA: Nke o tle mo o mpotše.
REBONE:   (O a goroga) Ke le botšang, Tate?                                               10
MAHUNELA: Mohlala wo o a o tseba?
REBONE:   Ga ke o bone gabotse. Ke ofe?
MAHUNELA: Šo o lebelele gabotse.
REBONE:   Aowa, nna ga ke o tsebe.
MAHUNELA: Mo botshwelamare go ile gwa tla wena le mang?                                   15
REBONE:   Ge ke gopola gabotse, ke nna le Jemina fela ba re tlilego mo morago ga
          gore ledimo le rwale botshwelomare bjo.
MAHUNELA: Yo mongwe gape?
REBONE:   Yo mongwe gape ga ke mo tsebe.
MAHUNELA: Gape mohlala wo o a mpelaetša.                                                  20
REBONE:   Kganthe ke wa mang?
MAHUNELA: (Ka pelobohloko le motsetlo wa senna) Tšhelete ya ka e ile. Na ke
          bomang? Dikgomo tša ka le tšona di ile! Na badimo le mpontšhang?
REBONE:   Le be le beile kae?
MAHUNELA: Gona ka mo ntlwaneng. Tšhelete ya ka e latela dikgomo.                          25
REBONE:   Gape nna Tate, ke be ke tseba le se na tšhelete.
MAHUNELA: Tšhelete e be e le gona, ngwanaka. E no ba nna ke be ke sa nyake go
          e šomiša.
                                                                        [Letl.102–103]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2              21                        DBE/Dibatsela 2021
                                         NSC

13.7      Efa dilo TŠE PEDI go tšwa polelonošing tše di utollago gore Mahunela ke
          motho wa go rata tšhelete.                                                     (2)

13.8      Na mmapadihlaedi ke mang setsopolweng se? Fahlela ka dintlha TŠE
          PEDI.                                                                          (3)

13.9      Hlaloša mohola wa segodišamantšu papading ye. Efa dintlha TŠE PEDI.            (2)

13.10     Hlatholla ka mo thekniki ya kgegeoteramatiki e tšweleditšwego ka gona
          papading ye. Efa dintlha TŠE PEDI.                                             (2)

13.11     Ahlaahla gore go timela ga tšhelete ya Mahunela botshwelamare go romela
          molaetša ofe bathong.                                                          (3)
                                                                                         [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 22                          DBE/Dibatsela 2021
                                            NSC

POTŠIŠO YA 14: POTŠIŠO YE TELELE

NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

Re alele tshekatsheko ye e kgodišago ya morero wa papadi ye. Botelele bja karabo e
be mantšu a 400–450.                                                                               [25]

POTŠIŠO YA 15: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

Badišiša setsopolwa sa I le sa J ka tlhokomelo gore o kgone go araba dipotšišo tša go
latela.

SETSOPOLWA SA I

HUNADI:        (O kgathola mahlong) O itote Hunadi, se re ke be ke bobola bjalo ka nose.
               O sa šupa gore ke hlarediahloga?
MPHAKA:        (O a ngaletša) Ge o gana go mpotša se se go tlaišago moyeng, gona ke
               le mogatšago, o tla šala o bobola bjalo o nnoši. E re nna ke yo bona
               dipitša tša ka.                                                                 5
HUNADI:        Ntšhiroge ke šale ke bobola ke nnoši, ka gore ke sebobodi se se se nago
               tlhaologanyo! Nxa, basadi! Motho o no go ferehla megopolo o iketlile go
               se na molato...
               (Raisibe o a kokota)
MPHAKA:        E re ke tloge, re tla be ra hwetšwa ke batho mo re bolela se sa                 10
               bonagalego. (O a ema o leba lebating o gahlana le Raesibe a swere
               mangwalo)
RAESIBE:       Mangwalo šea mma. Le lengwe o ka re le tšwa ga bokoko.
HUNADI:        (O fapana le yena) A fe tatago ngwanaka. (O a tšwa)
RAESIBE:       (O tsena ka phapošeng ya tatagwe ya go ngwalela.) Tate mangwalo šea.            15
MPHAKA:        Ke lebogile Mošopšadi. A tlile neng?
RAESIBE:       Raposo o sa tšo tla gonabjale o bile o sepetše.
MPHAKA:        Ke lebogile ngwanaka, o ka sepela.
               (O nyakurela mangwalo a gagwe.)
               Bjo bjona bo reng nke bo ile bja bulwa ke motho? E ka ba ba be ba nyaka         20
               eng go bjona? (O a bo bula gomme semamaretši se fo bulega gabonolo)
               Matlakane! Bjo bjona bo be bo butšwe. Na ba be ba tsoma go kwa eng?
               Ruri motho o se mo fetše ...
                                                                              [Letl.14–15]

15.1      Na babapadi ba ba latelago ba tswalana bjang le Mphaka?

          15.1.1      Hunadi

          15.1.2      Raesibe                                                                      (2)

15.2      Ka dintlha TŠE THARO hlaloša mohola wa ditšhupasefala setsopolweng se.                   (3)

15.3      Re alele boithekgo bja ditiragalo tša setsopolwa se.                                     (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                23                         DBE/Dibatsela 2021
                                           NSC

15.4      Hlaloša mohuta wa thulano wo o tšwelelago setsopolweng se.                            (2)

15.5      Hlatholla ka fao mongwadi a tšweleditšego kgegeophetogi papading ye.                   (1)

15.6      Utolla molaetša wa setsopolwa se.                                                      (1)

15.7      Swayaswaya ka mo Mphaka le Hunadi ba fapanago ka maikutlo mabapi le go
          boela gae Bonwatau.                                                                   (2)

                                            LE

SETSOPOLWA SA J

KALA:          O bolela bjalo ka setlatla monna.
MPHAKA:        (O kgathola mahlong) Kgetha mantšu a gago.
KALA:          (Bo šetše bo mo swere) O re ke direng? Ga se Bonwatau fa. Ge o tennwe
               ke go dula mo tšwa monna!
MBARI:         (O ba tsena ganong) Tlogelang go fafatla. Ga le bone gore re bothateng.      5
               Ba bangwe ba lena ba tlo lewa ke lerumo.
MPHAKA:        Bjale ka gore le thenotše mmušo a sa etetše Bobididi, ba tlo dirang ka
               yena ge a boa?
MBARI:         Ga go se sengwe, o swanetše go hlahlelwa. Wena ga o bone ge ba sa
               tletše mola lebaleng.                                                        10
MPHAKA:        O a tseba re itshegiša ka ditšhaba.
KALA:          O sa šupa gore ga re tsebe se re se dirago motšwabotšo tena?
MPHAKA:        Se ntsene ganong. Dinageng tše kgolo bohwirihwiri le bonokwane bo
               gona eupša ge bo hweditšwe ga go dirwe sa pudi ya ja leotša.
MBARI:         (O a selekega) Monna, a nke o hlokomele seo o se bolelago. Mo ga se          15
               gageno. Ge o rata go re laetša gore re sepediše ditaba tša rena bjang o
               tlo wela bothateng.
MPHAKA:        Ga ke le rute gore le sepediše ditaba tša lena bjang. Ke fo re ge le sa
               hlwe le tsoma Rakgwakgwa le reng le sa mo tloše setulong ka ntle le go
               tšholla madi. Sehlwaseeme sela sa gagwe se agilwe ka tšhelete tša lena       20
               ga go bjalo?
                                                                               [Letl. 52]

15.8      Go tšwa setsopolweng se, efa dintlha TŠE PEDI tše di laetšago gore Kala o
          na le kgethologanyo.                                                                  (2)

15.9      Na mmapadiphethegi ke mang setsopolweng se? Fahlela ka dintlha
          TŠE PEDI.                                                                             (3)

15.10     Hlaloša moya wo o fokago setsopolweng se.                                             (2)

15.11     Hlatholla ka mo thekniki ya kgegeoteramatiki e tšweleditšwego ka gona
          papading ye. Efa dintlha TŠE PEDI.                                                    (2)

15.12     Na o bona ditiragalo tša setsopolwa se di ka bapalega sefaleng? Fahlela
          karabo ya gago ka dintlha TŠE THARO.                                                  (3)
                                                                                                [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                24                          DBE/Dibatsela 2021
                                           NSC

POTŠIŠO YA 16: POTŠIŠO YE TELELE

LEHUFA – P Mothupi

Re alele tshekatsheko ye e kgodišago ya morero wa papadi ye.

Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.                                                         [25]

POTŠIŠO YA 17: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

LEHUFA – P Mothupi

Bala setsopolwa sa K le sa L ka šedi gore o kgone go araba dipotšišo tša go latela.

SETSOPOLWA SA K

NTSHEPE:    (O bala kuranta)
NTLOGELENG: (O tšwa ka phapošeng ya bona o swere paki ka letsogo)
            Hee, wena Ntshepe! Ke dinomore tša mang tše?
NTSHEPE:    (O tsoša hlogo) O ra dinomoro tša dife bjale, mogatšaka?
NTLOGELENG: (Ka bogale) Ke bolela ka tše o di fihlilego ka mo morabeng wa paki!                5
NTSHEPE:    (Ka go iketla) Nke o di tliše mo ke di bone.
NTLOGELENG: O di bona ge di dira eng? A ke re o a di tseba.
NTSHEPE:    (O homola sebakanyana o beile monwana molomong)
NTLOGELENG: Bjale o homoletše eng? O sa nagana go tlo mpotša maaka?
NTSHEPE:    Aowa, mogatšaka, dinomoro tšeo o bolelago ka tšona ke tša Lerato.                  10
            O nneile tšona mesong ge …
NTLOGELENG: (O mo tsena ganong ka bogale) Ga o na dihlong, monna tena! Kgane
            ebile o a di tseba gore ke tša mang?
NTSHEPE:    Ke sa di tsebe ke itšeng mola di neilwe nna?
NTLOGELENG: Ke kgale ke go bona gore o na le mathaithai, Ntshepe. E sa le gore                 15
            re tle mo Motetema ga o sa swarega.
NTSHEPE:    Aowa, mmagwe, dinomoro tšeo ke tša Lerato yo ke ilego ka mo ruta
            kua Diepkloof.
NTLOGELENG: Bjale ge o ile wa mo ruta, o go neelang dinomoro tša mogala?
NTSHEPE:    Mogatšaka, Lerato o šoma lebenkeleng la diphahlo kua Groblersdal.                  20
            O nneile dinomoro tše gore ke fele ke mo leletša ge ke …
NTLOGELENG: Tlogela kua! o re o dira mang setlaela sa gago?
NTSHEPE:    Wena o tshwenya ka go ntsena ganong ke sa bolela.
NTLOGELENG: A ke re ke a kwa gore o thoma maaka a matala.
NTSHEPE:    Gomme ke go botša nnete, mogatšaka, dinomoro tšeo ke di tšere go                   25
            Lerato gore ge ke nyaka se sengwe lebenkeleng la bona ke kgone go
            mo leletša.
                                                                                 [Letl. 4]

17.1      Na babapadi ba ba latelago ba tswalana bjang le Ntshepe?

          17.1.1      Ntlogeleng

          17.1.2      Lerato                                                                       (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                   25                        DBE/Dibatsela 2021
                                              NSC

17.2      Ka dintlha TŠE THARO hlaloša mohola wa ditšhupasefala setsopolweng se.                  (3)

17.3      Re alele boithekgo bja ditiragalo tša setsopolwa se.                                    (2)

17.4      Hlaloša mohuta wa thulano wo o tšwelelago setsopolweng se.                              (2)

17.5      Hlatholla ka fao mongwadi a tšweleditšego kgegeophetogi papading ye.                    (1)

17.6      Utolla molaetša wa setsopolwa se.                                                       (1)

17.7      Swayaswaya ka mo Ntlogeleng le Ntshepe ba fapanago ka maikutlo mabapi
          le dinomoro tša mogala.                                                                 (2)

                                              LE

SETSOPOLWA L

TSARANE:              Le ge ke sa ba tsebe ka moka eupša yo a bego a na naye ga a
                      some le yena. Ke mparanyana ye nngwe ye e šomago ka mo
                      Motetema.
RADITHEKISI:          (O homola gannyane) A sefatanaga sa gagwe ke se se bjang?
TSARANE:              Mong'aka, go hlwa re go anegela e tlo no nka re go botša maaka.         5
                      (O ntšha khasete) Khasete ye re ba swantšhitšego go yona še.
                      (O mo nea yona)
RADITHEKISI:          (O amogela khasete ebile o e tsenya mo e swanetšego go bapala)
                      Ke nyaka go iponela ka bonna, banna.
                      (Setunyana) A! A! A! Mosadi wa ka a sepela le mpša ye! (O šikinya       10
                      hlogo) Banna, tšwelang ka kua ntle ke tlo le bitša ka moragonyana.
BOBEDI:               (Ba emelela ba a tšwa. Radithekisi o šala a lebeletše a nnoši)
RADITHEKISI:          (O šala a bolela a nnoši) Ke gore mosadi yo o nyaka go mpona gore
                      ke bjang. Lehono gona ke tlo mo rutela batho. (Go kwagala mošito
                      wa motho) Bjale ke mang yo a sepelasepelago ka mo ntlong ka gore        15
                      Lerato ga a gona? (O a theeletša) Hleng o ka re ke yena Lerato?
                      Ge e le yena o tlo ntseba gabotse. Nke ke ye ka kua phapošeng ke
                      bone gore ke mang. (O a emelela o ya ka phapošeng mo a
                      hwetšago Lerato)
LERATO:               Ao, mogatšake, ke itše ke tlo go dumediša ka bona o sa na le            20
                      boTsarane. A le hlwele bjang lehono?
RADITHEKISI:          (Ka bogale) A ga se ka go botša gore ke tlo ba ka go hwetša?
LERATO:               (O a tširoga) E o ra ka eng, moratiwa?
RADITHEKISI:          (O huna letswele) Ke tlo go ... (O mo lahla fase) Ke tlo go bolaya
                      nna.                                                                    25
LERATO:               (O pshikologa fase) Joo! O mpolaelang, joo!
                                                                              [Letl. 32–33]

17.8      Go tšwa setsopolweng se, efa dintlha TŠE PEDI tše di laetšago gore
          Radithekisi ga a na tlhompho.                                                           (2)

17.9      Na mmapadiphethegi ke mang papading ye? Fahlela ka dintlha TŠE PEDI go
          ya ka tsebo ya gago ya papadi ye.                                                       (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Sepedi HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2021/a915922e-3906-4d1e-a6ce-2355e7924ef6) — Sepedi HL · QP · 2021 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2021/0ed06420-5a0f-4d77-a2c2-1cd0b4810df1) — Sepedi HL · QP · 2021 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2021/d1060592-4b05-4dab-95ec-0fd68cd5dff7) — Sepedi HL · QP · 2021 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2021-1/2113f664-80a9-42ad-9190-d33f18e9df30) — Sepedi HL · QP · 2021 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2023/ab5ae5e4-9fa3-4dc9-9613-ba4b7d9a8469) — Sepedi HL · QP · 2023 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2022/e180489d-acd0-480b-984c-24433506a5c3) — Sepedi HL · QP · 2022 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-june-2025-possible-answers/b62e3e2c-c7f8-4660-b96f-bd9ab7e48039) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025-mg/24e7e49f-6ff0-4ed7-85d1-32645e145c62) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025-mg/8de1c8ca-6ec0-4c3e-8a6f-601a6bff4495) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025-mg/55af0e4f-fc29-4491-bf04-fcec9e0e05d4) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-1-sepedi/63741d50-f994-4b99-b545-caebbee9c356) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
