# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Question Paper

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2022, 29 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2022/e180489d-acd0-480b-984c-24433506a5c3
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Question paper
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 29

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2022/e180489d-acd0-480b-984c-24433506a5c3)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · sepedi. Question paper, 29 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                       DIBATSELA 2022

MEPUTSO: 80

NAKO: Diiri tše 2½

                           Palomoka ya matlakala a dipotšišo ke 29.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                       Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  2                           DBE/Dibatsela 2022
                                             NSC

DITAELO LE TSHEDIMOŠO

1.        Badišiša ditaelo tše ka šedi pele o thoma go araba dipotšišo.

2.        O se ke wa leka go bala lephephe la dipotšišo ka moka. Lebelela diteng
          letlakaleng la bone gomme o laetše dinomoro tša dipotšišo tša dingwalo tšeo
          o ithutilego tšona lenyaga. Ka morago ga moo, bala dipotšišo tše gomme o
          kgethe tšeo o tlogo di araba.

3.        Lephephe le le arotšwe ka DIKAROLO TŠE THARO:

          KAROLO YA A:            Theto                          (30)
          KAROLO YA B:            Padi/Dingwalotšhaba            (25)
          KAROLO YA C:            Papadi/Terama/Tiragatšo        (25)

4.        Araba dipotšišo TŠE TLHANO: TŠE THARO KAROLONG YA A, E TEE
          KAROLONG YA B le E TEE KAROLONG YA C ka tsela ye e latelago:

               KAROLO YA A: THETO
                DIRETO TŠEO DI BONWEGO: Araba dipotšišo TŠE PEDI.
                SERETO SEO SE SA BONWAGO: Araba potšišo ya KGAPELETŠO.

               KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA
                Araba potšišo E TEE ya padi goba E TEE ya dingwalotšhaba.

               KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO
                Araba potšišo E TEE.

5.        KGETHO YA DIPOTŠIŠO GO KAROLO YA B (PADI/DINGWALOTŠHABA)
          LE KAROLONG YA C (PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO)
           Araba dipotšišo ka dipuku tšeo o di badilego FELA.
           Araba potšišo E TEE YE TELELE le E TEE YA DITSOPOLWA.
             o Ge o araba potšišo ye telele KAROLONG YA B, o swanelwa ke go
               araba ya ditsopolwa KAROLONG YA C.
             o Ge o araba potšišo ya ditsopolwa KAROLONG YA B, o swanelwa ke
               go araba ye telele KAROLONG YA C.
             o Šomiša lenanetekolo/lenanetshwayatshwayo go go hlahla.

6.        BOTELELE BJA DIKARABO
           Go potšišo ye telele ya karolo ya Theto, karabo e be mantšu a 250–300.
           Go potšišo ye telele ya dikarolo tša Padi/Dingwalotšhaba le
            Papadi/Terama/Tiragatšo, karabo e be mantšu a 400–450.
           Kabo ya meputso e tla šoma bjalo ka tlhahlo ya botelele bja karabo yeo e
            letetšwego go dipotšišo tša ditsopolwa.
           Balekwa ba ikemišetše go fa karabothwi ka mokgwa wa maleba.

7.        Latela ditaelo tšeo di hwetšwago mathomong a KAROLO YE NNGWE le YE
          NNGWE ka kelohloko.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                     3                   DBE/Dibatsela 2022
                                                NSC

8.        Nomora dikarabo tša gago go swana thwi le ka fao dipotšišo di nomorilwego
          ka gona ka gare ga lephephe la dipotšišo.

9.        Thoma KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE letlakaleng LE LEFSA.

10.       Nako yeo e ukangwago:

          KAROLO YA A:            Metsotso ye 40
          KAROLO YA B:            Metsotso ye 55
          KAROLO YA C:            Metsotso ye 55.

11.       Ngwala ka bothakga le ka mongwalo wa go balega.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                   4                             DBE/Dibatsela 2022
                                              NSC

DITENG

KAROLO YA A: THETO

Direto tšeo di bonwego: Araba dipotšišo TŠE PEDI fela go tše di latelago.
        NOMORO YA POTŠIŠO                    POTŠIŠO               MEPUTSO            NOMORO YA
                                                                                      LETLAKALA
1.   'Ga se ka phošo'                        Potšišo ye telele          10                6
2.   'A itheng?'                          Potšišo ya setsopolwa         10                   7
3    'Nkgotsofatše ke go kgotsofatše'     Potšišo ya setsopolwa         10                   8
4.   'Thepudi'                            Potšišo ya setsopolwa         10                   9
                                                  LE
Sereto seo se sa bonwago (Ke kgapeletšo).
5. 'O ntirile lekgowa'               Potšišo ya setsopolwa              10                  10
ELA HLOKO: Mo KAROLONG YA B le YA C, araba potšišo E TEE ye telele le E TEE ya ditsopolwa. Ge
           o arabile potšišo ye telele KAROLONG YA B/C o swanetše go araba ya ditsopolwa go
           tšwa go KAROLO YA C/B. O swanetše go araba potšišo E TEE KAROLONG YA B le E
           TEE KAROLONG YA C.
KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA
PADI: Araba potšišo E TEE fela go tše di latelago.
6. Badimo ba boletše                        Potšišo ye telele           25                  12
7.   Badimo ba boletše                     Potšišo ya ditsopolwa        25                  12
8.   Kgalagalo tša setu                      Potšišo ye telele          25                  15
9.   Kgalagalo tša setu                    Potšišo ya ditsopolwa        25                  15
                                                GOBA
DINGWALOTŠHABA: Araba potšišo E TEE fela go tše di latelago.
10. Todi ya batlogolo                Potšišo ye telele                  25                  17
11. Todi ya batlogolo                      Potšišo ya ditsopolwa        25                  18

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO
Araba potšišo E TEE fela go tše di latelago.
12. O iphihletšeng?                          Potšišo ye telele          25                  21
13. O iphihletšeng?                        Potšišo ya ditsopolwa        25                  21
14. Naga ga di etelane                       Potšišo ye telele          25                  24
15. Naga ga di etelane                     Potšišo ye ditsopolwa        25                  24
16. Lehufa                                   Potšišo ye telele          25                  27
17. Lehufa                                 Potšišo ya ditsopolwa        25                  27
*ELA HLOKO:         Mo KAROLONG YA B le YA C, araba potšišo E TEE ye telele le E TEE ya ditsopolwa.
                    O se ke wa araba dipotšišo TŠE PEDI tše ditelele goba TŠE PEDI tša ditsopolwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 5                      DBE/Dibatsela 2022
                                            NSC

LENANETEKOLO/LENANETSHWAYATSHWAYO

Dira leswao la () go lenanetekolo le le latelago go kgonthišiša ge e ba o latetše
ditaelo gabotse.

KAROLO                            NOMORO YA       PALO YA DIPOTŠIŠO      TSHWAYO
                                   DIPOTŠIŠO      TŠEO DI ARABJAGO          ()
A: Theto                              1–4                  2
   (Direto tšeo di bonwego)
A: Theto (Sereto seo se sa            5                   1
   bonwago)
B: Padi (Potšišo ye telele           6–9
   goba ya ditsopolwa)
            GOBA
B: Dikanegelotšhaba                 10–11                 1
   (Potšišo ye telele
   goba ya
   ditsopolwa)
C: Papadi/Terama/Tiragatšo          12–17
   (Potšišo ye telele goba                                1
   ya ditsopolwa)

*ELA HLOKO:         Mo KAROLONG YA B le C, hlokomela gore o arabile potšišo E TEE ye
                    telele le E TEE ya setsopolwa.
                    O ka se arabe dipotšišo TŠE PEDI tše ditelele goba TŠE PEDI tša
                    ditsopolwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 6                     DBE/Dibatsela 2022
                                            NSC

KAROLO YA A: THETO

MONTSHEPETŠABOŠEGO – M Mamabolo

DIRETO TŠEO DI BONWEGO

Araba dipotšišo TŠE PEDI fela.

POTŠIŠO YA 1: POTŠIŠO YE TELELE

Na sereti se atlegile go tšweletša dikgopolokgolo ditemanathetong tša ka tlase go
thekga molaetša wa sereto? Tiiša karabo ya gago ka mehlala ya maleba.

GA SE KA PHOŠO – FJR Malebana

1     Ga se ka phošo ge tše bjalo di diragetše,
2     Tšatši ka tšatši ka yena go be go llwa,
3     Diyanokeng ka lekoko di mo kgakgautha
4     Bokameotlelwana e kgakgautha kgabutlana.

5     E ka phologa bjang thorwanatee ya moagišane
6     E hlobja e gaela ke konokono tša koša' bošego?
7     Tša re nxa o hlabjago ke mašimathe riting sa letswele,
8     Goba nxa le tswiri ke mafofotši a boradikgofakgofane.

9     Go dutlišwa bobete be go le gobe bja ka mehla,
10    E le makeketwa, makiniiwa bokamantebelekwane,
11    Wa mogogorupo wa thenwa ka sa magagane,
12    A tlogolofatšwa tlogolwana sa Kaika le Ndlhambe.

13    O phonyokgile lehu ka šobana la tšhwana,
14    A alamelwa ke sejanaga bokatšae la kgogo,
15    Šako la dumaela la kgotsa maatla a Rrawešo,
16    Bangwe ba swinetša ka la swine mankokonono.

17    Ka moswane ba le tsošetša bokamotšhitšhi,
18    Ballišane le bomenomašweu mabolayaasega,
19    Goba wa ratwa ke bohle o ka itoma sejabana,
20    Ka boela watleng la mme mailagoboelwa …

                                                                       [Letl. 60–61]      [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  7                         DBE/Dibatsela 2022
                                             NSC

POTŠIŠO YA 2: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Badišiša ditemanatheto tše ka tsenelelo le tsinkelo gore o kgone go araba dipotšišo tša
go se latela.

A ITHENG? – ME Ngake

1     A itheng banešo Yogodimo,
2     Gobane a le fa, le a belaela;
3     A le kuna, le a hlobaela?

4     A itheng Yogodimo banešo
5     Gobane a le phediša, le a lla;
6     A le sesefaletša bophelo, le a lla?

7     A itheng banešo Yogodimo
8     Gobane a le fa molao, le a o tshela;
9     A se le fe, le a hlobaela?

10    A itheng Yogodimo banešo
11    Gobane a le nešetša tša matlorotloro le a lla;
12    A le tlišetša komelelo le a ratharatha?

13    A itheng Yogodimo banešo
14    Gobane a tliša phišo, ra lla phišo;
15    A re tlišetša go tonya, ra buša ra lla go tonya? …

                                                                            [Letl. 67–68]

2.1       Efa mohuta wa morumokwano wo o tšwelelago seretong se.                               (1)

2.2       Ngwala ditlabela TŠE PEDI tša theto tše di renago seretong se go laetša go
          se kgotsofale ga batho.                                                              (2)

2.3       Akaretša diteng tša temanatheto ya 2.                                                (1)

2.4       Hlaloša tirišo ya kgethontšu temanathetong ya 4. Efa dintlha TŠE PEDI.               (2)

2.5       Ka dintlha TŠE PEDI hlatholla ka fao sereti se dirišitšego setlabela se
          'kgakantšhano' temanathetong ya 5.                                                   (2)

2.6       Akanya maikutlo ao a aparetšego sereti. Fahlela karabo ya gago.                      (2)
                                                                                               [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 8                            DBE/Dibatsela 2022
                                            NSC

POTŠIŠO YA 3: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Bala ditemanatheto tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

NKGOTSOFATŠE KE GO KGOTSOFATŠE – MJ Tauatsoala

1     Nkgotsofatše ke go kgotsofatše re kgotsofatšane,
2     Re kgotsofatšane re sa tšhelane phori mahlong.
3     Nkgotsofatše ke go kgotsofaditše ke be mokgotsofatšwa gane,
4     Re kgotsofatšane re mila ka nkotee pepeneneng,
5     Re se tlo ikgoboša kgobošo ya selata sa balata ruri.

6     Maloba kua geno re be re go hlanketše,
7     Mohlang wola go le monyanya wa kgaetšedi 'a gago,
8     Lapeng la rena dipotla re di phophothile ra ba hlankela,
9     Kgomo selotwapotleng re gorošitše lapeng ka sefahlego,
10    O myemyela o ntšhitše le la moseo mmagobanake.

11    Ke be ke re kotse re tla amogetšana komatona ya bophelo,
12    O mpotegele ke go botegele re botegelane re be babotegi,
13    Re metšiše mofetikatsela mare ka kamogetšano e se la bofelo,
14    E se la bofelo e be motšhaotšhele mohlakamotala ka bobotegi,
15    Gore lešo le leno e be ntepa le lešago segwera a itlame ruri.

16    Lehono gešo ba wele ka sefahlego ka motolo ba burame,
17    Gešo lehu le gorogile le itopetše le išitše botsebjakelona,
18    Lehono o ntlhapa diatla o šupa le le godimo go se tsenye letsogo,
19    O thuntšha meši ka dinko, o bolela o ka itoma sejabana
20    Ge bešo ba ka neelwa selotwapotleng go etša beno maloba …

                                                                                [Letl. 77–78]

3.1       Tsopola kgokanyi temanathetong ya 1.                                                    (1)

3.2       Laetša morumokwano wo o tšwelelago methalothetong ya 7–9 o be o fe le
          tirišo ya wona.                                                                         (2)

3.3       Efa tlhalošothwii ya mothalotheto wa 11.                                                (1)

3.4       Ke setlabela sefe sa theto se se šomišitšwego mothalothetong wa 12?
          Efa tirišo ya sona.                                                                     (2)

3.5       Hlaloša tshwantšhokgopolo ye e tšweletšwago             ke   tirišo    ya    dika
          temanathetong ya 4. Kgetha TŠE PEDI fela.                                               (2)

3.6       Sekaseka molaetša wa sereto se. Fahlela karabo ya gago.                                 (2)
                                                                                                  [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                    9                        DBE/Dibatsela 2022
                                               NSC

POTŠIŠO YA 4: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Badišiša ditemanatheto tše gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

THEPUDI – PM Mashilo

1     'Kgomo e a tshwa!'
2     'E gangwa ke mang?'
3     'E gangwa ke nna Thepudi mothontshororo,
4     Thepudi ke mothomatepetepe motho wa go tsošološa madiba.
5     Ke motšofe ke tšofetše wa go wela kgwahlana
6     Fela ge e le bjang ke ja bjo botalatala bokamohlaka,
7     Gobane bja go hlabja ke naka bo ka ntsentšha mokgohlwane.

8     Ge o ekwa ba re nna Thepudi ke sejato
9     Mathaka a a bone ge ke a amoga makgarebe,
10    Ke tloga ke a šupa ka la ka leleduntsobokwana,
11    Yona thitelwanaboreletšana lerita la makgwathasawane,
12    Lerita le llego megopo ya bommagomosadi fela.

13    Le se nnyatšeng mmele go šošobana lena makgarebe,
14    Khudumphato ke fa motšhaošhele
15    Go nna wa re o tloga wa be menototsi o itokonya leboelela,
16    O tloga o etša katse selo sa maruthorutho.

17    Ge a nkwera masogana
18    A re nna ke ba sepela ka fase bokathete,
19    E le ge a re mereana ke šomiša ya go utla maebana.
20    Nna ke bjalo ka kgotlaomone ke phala ba bantši,
21    Ke tloga ke phala ba bantši ba dilete mankgaleraga.
22    Ka selotwapotleng le gona ke a fologa
23    Gobane wena o sa fologego lesogana,
24    Ka mahlo o tla ja go bona,
25    Wa šebetša ka go nyama menyamo ...'
                                                                                [Letl.130]

4.1       Tsopola elemente ya:

          4.1.1        Matseno a sereto se                                                     (1)

          4.1.2        Boitsebišo bja sereti                                                   (1)

4.2       Laetša setlabela sa theto se se tšwelelago methalothetong ya 8 le 9 o be o fe
          tirišo ya sona.                                                                      (2)

4.3       Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša sebopego sa ka ntle sa sereto se o lebeletše
          methalotheto.                                                                        (2)

4.4       Hlatholla tshwantšhokgopolo ye e tšweletšwago ke methalotheto ya 17 le 18.           (2)

4.5       Utolla moya wo o fokago seretong se. Fahlela karabo ya gago.                         (2)
                                                                                               [10]
                                               LE
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                     10                     DBE/Dibatsela 2022
                                                NSC

SERETO SEO SE SA BONWAGO (KE KGAPELETŠO)

POTŠIŠO YA 5: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

DIRETO TŠA SESOTHO SA LEBOA – DM Kgobe

Bala ditemanatheto tše ka tlhokomelo gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

O NTIRILE LEKGOWA – VM Lebepe

1     O ntirile lekgowa la gago,
2     O ntirile motlišaodutše wa gago,
3     O ntirile lekgoba,
4     O ntirile seepamokoti sa gago,
5     O ntirile Maditsi wa boMaditsi
6     O ntirile setholwane sa gago,
7     O ntirile nkokoi ya 'rato la rena.

8     Ge ke go fa tšie o kuka nko,
9     Ge ke go fa ntsho ya mathudi o kuka magetla.
10    O rata manongonongo matšhatšhakhura,
11    O rata matsaka a Ratsaka,
12    Ke kodumetše ke epa mokoti,
13    Ke go phuphumiša ka swikatshipi la ramošweu,
14    O ntirile lekgowa la gago.

15    O ntirile sepanakariki sa gago,
16    Dipute ke go fa phamphamadiba,
17    E le ge ke ageletša motšhidi wa tšhidi.
18    Le ge ke ratharatha bjalo ka thaga,
19    Le ge ke emaema,
20    Le ge ke itlhoba boroko,
21    O sa ntše o tepelela.

22    Ge ke ntšha la mohlagare o a myemyela,
23    O bjalo ka lebotlana le anya lešokotšo,
24    Ge ke go swara ka ditsebe o nganga molala,
25    O rata fela ge ke kgoboketša mokgobo wa gauta,
26    O rata fela ge ke tliša silibera,
27    O thaba ge ke tliša taamane,
28    O namela thaba ge ke tliša koporo …

                                                                               [Letl. 61]

5.1       Tsopola dibokantšu TŠE PEDI temanathetong ya 1 tše di laetšago gore sereti
          se šomišwa bošaedi.                                                                 (2)

5.2       Bontšha poeletšo methalothetong ya 10 le 11 o be o fe mohola wa yona.               (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2              11                       DBE/Dibatsela 2022
                                         NSC

5.3       Sereto se ke sa mohuta mang? Fahlela karabo ya gago.                          (2)

5.4       Hlatholla sebopego sa ka ntle sa sereto se o beile šedi ya gago go
          ditemanatheto.                                                                (2)

5.5       Swayaswaya ka mo sereti se tšweleditšego molaetša wa sereto se. Fahlela       (2)
          karabo ya gago.                                                               [10]

                                                  PALOMOKA YA KAROLO YA A:              30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 12                      DBE/Dibatsela 2022
                                            NSC

KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA

Araba potšišo YE TELELE goba YA SETSOPOLWA. Ge o kgetha ditsopolwa
KAROLONG ye, gona araba ye telele KAROLONG YA C. Ge o kgetha ye telele
KAROLONG ye, gona araba ya ditsopolwa KAROLONG YA C. Botelele bja karabo ye
telele e be mantšu a 400–450.

POTŠIŠO YA 6: POTŠIŠO YE TELELE

BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele

Ahlaahla tikologo ya padi ye.

Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.                                                  [25]

POTŠIŠO YA 7: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele

Badišiša setsopolwa sa A le sa B ka tlhokomelo gore o tle o kgone go araba dipotšišo
tša go di latela.

SETSOPOLWA SA A

'O re o tseba di le bjang wena Mohlaloga, gongwe ga o rate ge ke go bitša ka moano?'
'Nka gana moano wa ka bjang monna wa gešo? Nnaena ruri ke be ke sa go kwe
gabotse hle, a di je di šie marapo Tlhantlhagane, Mokone nonyana ya dithoko. Tšwela
pele monna wa gešo. O reng?'
'Afa le re di tla thunya muši na Mohlaloga?'                                         5
'E le ge go rile eng wena monna wa gešo?'
'Wena ge motho a ka re o itsheba le wena a ka ba a tla a lefa ka kgomo. O setholo
na?'
'Tša go thunya muši o ra dife wena Mokone? O ra tša yola morwa kgoši?'
'O ntopile nta thekeng, Mohlaloga.'                                                  10
'Muši wona rena re tloga re gopola gore o tla thunya ka gore yena mong Thabišo o a
rata.'
'A ke re go thwe yola Ditau bjale ebile o robile morwedi wa Moganwa leoto?'
'Ee, ba go se tšhabe melato le go šelema tšhidi ba re go bjalo, Mokone.'
'Ai! Ruri tše tšona di tloga di phurela maswikana ditaba tša morwa wa kgoši. Rena re 15
tla re re re ke dipitsi ra bona ka mebala.'
Senyama le Makgabo ba rile ba sa swere mehlamu ba bitšana ka meano ya bona
bjalo, ba imakalela ba šetše ba tsena ka kgoro ya motse ba bile ba lebagane le yona
ya go tsena ka mošate thwii! Kgorong ba fihlilego go be go šetše go le diputswa tše
tharo, tšeo di bego di bonagala gabotse gore ka nnete di sa iphumula melomo ka 20
lebaka la tlhotlwa yeo di bego di e šielana gona moo kgorong.
                                                                            [Letl. 4–5]

7.1       Efa tswalano gare ga:
          7.1.1        Makgabo le Senyama                                                   (1)
          7.1.2        Ditau le Morwedi wa Moganwa                                          (1)
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2               13                         DBE/Dibatsela 2022
                                          NSC

7.2       Laetša boithekgo bja diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE THARO.                 (3)

7.3       Na molwantšhwa wa padi ye ke mang? Fahlela karabo ya gago.                          (2)

7.4       Ka dintlha TŠE THARO re alele ponelopele ya gago mabapi le maitshwaro a
          Ditau a go ba ratheto.                                                              (3)

7.5       Ahlaahla ka fao morero wa padi ye o sepelelanago le leina la yona. Efa
          dintlha TŠE THARO.                                                                  (3)

                                          LE

SETSOPOLWA SA B

'E bang o re re feletše kae?'
'Ka eng?'
'O re ka eng? Ka ngwana.'
'Ga ke tsebe.'
'Wa se tsebe bjang e le wena o swanetšego go mo tliša lefaseng?'                          5
'Ee, gona go bjalo.'
'Bjale?'
'Le wena e tšwa tema.'
'Le ge ba re sa tema ke go boeletša wena Seritša, ba be ba sa re ka mokgwa wona
wo.'                                                                                      10
'Ditau ...! Ge e le gore o lebeletše nna gore ke tlo go dira tatago ngwana goba bana
gona o moletangwedi wa go leta lefsifsi.'
'Afa ke go kwa gabotse Seritša?'
'O nkwa gabotse. Kgane ge o nnyala o be o nnyalela go belega bana?'
'Kgane wena o be o gopotše eng?'                                                          15
'Go nyalwa ke wena motswala, ngwana rakgadi gomme dikgomo di boele šakeng.'
'Aowa, moo gona o paletšwe.'
'Le gatee.'
'E le gore molato o go kae?'
'Le nna ke botšiša wena.'                                                                 20
Sebakeng sa gore Seritša a fetole Ditau a mmotše moo bothata bo robetšego gona ka
ge mmele e le wa gagwe, mosadi wa sesego sa go hlahlamolla sehloa sa marulelo a
se thwathwaša. A tloga a sega Ditau monna wa gagwe e ka o sega lešimelakgano la
maabane.
Ga se ka phošo ge Ditau a ile a tsentšha mogopolo wa gagwe tshekong. A tloga a            25
itshekiša gore a o tlo thoma go llela go mang gona a reng ka gore yeo taba yona e be
e tloga e le kgati yeo a ikgetšego yona a babaletše. O be a fela a gopola Mpimpi yo a
mo nyabegilego ka ngwana gwa se thuše selo. Mpimpi le yena ka ge a be a šetše a
topilwe ke ba malapa a bangwe, go nagana ka yena e be e le fela tshenyo ya nako.

                                                                        [Letl. 116–118]

7.6       Na mantšu a Seritša a go re 'Ga ke tsebe ... Kgane ge o nnyala o be o
          nnyalela go belega bana?', a tšweletša semelo sa mohuta mang sa gagwe?
          Efa dintlha TŠE PEDI.                                                               (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2               14                         DBE/Dibatsela 2022
                                          NSC

7.7       Laetša mohuta wa thulano ye e tšwelelago setsopolweng se.                        (1)

7.8       Hlaloša tema ye e kgathwago ke mongwadi setsopolweng se. Efa dintlha
          TŠE PEDI.                                                                        (2)

7.9       Re alele bohlokwa bja poledišano pading ye ka dintlha TŠE THARO.                 (3)

7.10      Ka dintlha TŠE PEDI hlatholla ka mo mongwadi a tlemollotšego lehuto ka
          gona pading ye.                                                                  (2)

7.11      Na maikutlo a gago ke afe mabapi le dipolelo tša Seritša? Fahlela ka ntlha
          E TEE.                                                                           (2)
                                                                                           [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                     15                      DBE/Dibatsela 2022
                                                NSC

POTŠIŠO YA 8: POTŠIŠO YE TELELE

KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

Ahlaahla tikologo ya padi ye.

Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.                                                        [25]

POTŠIŠO YA 9: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

Lekodišiša ditsopolwa tše gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA C

'Yola Mojagobedi nna ke lebetše gore o rile o ya kae. Ga se kgale a tšwele.'
'Gabotse motho yo ke tlilego go yena ke wena. Ke na le ditaba ge ke ilalo.'
'O na le ditaba le nna?'
'Go bjalo.'
'Tia di lle, tsebe ke hlwaile!'                                                               5
'Ke romilwe ke yola thaka.'
'Mojagobedi?'
'Go bjalo.'
'Ke tsebile ge o tsena mola seferong gore taba e ntshe. Mojagobedi a ka se re go tšwa
wena wa tsena. Bjale o re o hloma bjang Mojagobedi yoo wa gago?'                              10
'O re ka mo lapeng ga le phedišane gabotse.'
'Gomme o tloga a go boditše nnete.'
'O mpoditše nnete?'
'Motho yoo wa gago o a ntšhišimiša.'
'Ka eng?'                                                                                     15
'Ka go se fetwe ke roko. Ge o bona a tšwele bjalo o ile gona basading bao ba gagwe.'
'O na le nnete ya seo?'
'Ke monna wa ka, ke mo tseba go thoma ka mokhwi go phuleletša ka mo. A ka se
tsoge a nnyantšhitše monwana le gatee.'
'Moja ke mogwera wa ka go tloga kgale le wena o a tseba. Ditaba tšeo wena o mo                20
gopolelago gore o a di dira ga a di dire le gatee.'
'Ga o šike le yena ka mehla.'
'Ga ke šike le yena ka mehla, eupša o mpotša tšohle. Moja o a go botegela Molatelo,
ebile o a go rata. Ke ka baka leo o bonago a nkgopetše gore ke tle …'
'Owoo, wena o rile o tla di kgona!'                                                           25
'Mphe sebaka ke bolele. O a bona le yola Thabitha o mo hlapaotšego mogaleng, ga se
motho wa Moja. Ke molaodi wa rena kua mošomong.'
                                                                              [Letl. 39–40]

9.1       Efa tswalano gare ga:
          9.1.1        Tumpu le Mojagobedi                                                        (1)

          9.1.2        Mojagobedi le Thabitha                                                     (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                16                         DBE/Dibatsela 2022
                                           NSC

9.2       Laetša boithekgo bja diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE THARO.                 (3)
9.3       Na molwantšhwa wa padi ye ke mang? Fahlela karabo ya gago.                          (2)
9.4       Ka dintlha TŠE THARO re alele ponelopele ya gago mabapi le sephetho sa
          Mojagobedi sa go se botše Molatelo ka ngwana yo a nago le yena le Fiona.            (3)

9.5       Ahlaahla ka fao morero wa padi ye o sepelelanago le leina la yona. Efa
          dintlha TŠE THARO.                                                                  (3)
                                           LE
SETSOPOLWA SA D

'Mpotše Molatelo, na o tseba Mojagobedi a na le mogwera GaMaupa?'
'Ga ke tsebe.'
'A ke re o a bona wena Keletšo, Mojagobedi ga a na mogwera yoo Molatelo a mo
tsebago kua GaMaupa. Le gona motho yoo ke bonego sefatanaga sa Mojagobedi se
tsena ka lapeng la gagwe ke mosadi yo a se nago monna. Wena Molatelo ke kgale ke 5
go botša gore o lema yola mogatšago.'
'Ke tla dira eng ge o lebeletše?'
'Ga o mo hlale o na le eng?'
'Napa o homole Mphapantšhi. Motho ga ba re go mo thea leina la Mphapantšhi a napa
a tšama a fapantšha batho.'
                                                                                   10
'Nna ruri ga ke tsebe gore ke reng goba ke dire eng. Monna yola ke a mo rata…'
'Mmalo! Ekwang gore lešilo la mosadi le reng. Hlala mpša e swabe! Nkabe ke le
wena ke be…'
'Molatelo, latela pelo ya gago o tlogele ditšiebadimo tše di bolelwago ke yo
Mphapantšhi. O kile a hlala mang yena ka gore le selo se go thwego ke lenyalo ga a 15
se tsebe o fo kwa go bolelwa ka sona?
Šedio, bana ba mokgalabje! Wa gore ga se a di kwa gabotse o tla be a bolela maaka
ao le ge nkabe e le baselina a ka se tlolwego ke motho. A ke re hle gomme maaka ao
a tla be a nkga ka baka la gona go bola! Ruri Keletšo o a rereša ge a re Mphapantšhi
ga e fo ba Mphapantšhi ka leina fela, eupša o tloga a fapantšha batho ka maele a 20
gagwe ao gabotse e lego maanomabe.
                                                                         [Letl. 119–120]

9.6       Na mantšu a Mphapantšhi a go re: 'Ga o mo hlale o na le eng?' le 'Hlala mpša
          e swabe!', a tšweletša semelo sa mohuta mang sa gagwe? Efa dintlha
          TŠE PEDI.                                                                           (2)
9.7       Laetša mohuta wa thulano ye e tšwelelago setsopolweng se.                           (1)
9.8       Hlaloša tema ye e kgathwago ke mongwadi setsopolweng se. Efa dintlha
          TŠE PEDI.                                                                           (2)
9.9       Re alele bohlokwa bja poledišano pading ye ka dintlha TŠE THARO.                    (3)
9.10      Ka dintlha TŠE PEDI hlatholla ka mo mongwadi a tlemollotšego lehuto ka
          gona pading ye.                                                                     (2)
9.11      Na maikutlo a gago ke afe mabapi le dipolelo tša Mphapantšhi? Fahlela ka
          ntlha E TEE.                                                                        (2)
                                                                                              [25]
                                         GOBA
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2               17                      DBE/Dibatsela 2022
                                          NSC

DINGWALOTŠHABA

Araba potšišo YE TELELE goba YA DITSOPOLWA.

POTŠIŠO YA 10: POTŠIŠO YE TELELE

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe le AP Nkadimeng

Ahlaahla mehuta le melaetša ya dingwalotšhaba tše di latelago:

10.1    Nonwane: Kgomo e tsogile bahung
10.2    Sereto: Babinakgomo: Ba gaMonareng
10.3    Koša: Sebakanyana

Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.

NONWANE

KGOMO E TSOGILE BAHUNG – AP Nkadimeng

Nonwane, nonwane!
Keleketla!
Kgalekgale mehleng ya bogologolo go be go na le monna yo mongwe yo a bego a
tsebega ka leina la Rahodu. Yena o be a dula motseng wa Soweto. Monna yo o be a
hlola tlhahlakano baduding ba motse wa Soweto, batho ba sa ipshine ka yena. O be a 5
ruile dikgomo le dipudi le dinku gomme a sa rate batho ba bangwe ba rua bjalo ka
yena.

                                                                          [Letl. 83]

SERETO

BABINAKGOMO BA GAMONARENG – CL Mokoena

1      Rena re tšwa kua Mogodumo 'mogolo,
2      Wa bana ba Tšhite 'a Nape,
3      Ga thaba tše kgolo go ratana go etelana.
4      Ke Sepitsi se rwele nkata'a kgomo se etela Mogodumo,
5      Ke Mogodumo 'o mogolo wa bana ba Tšhite 'a Nape,
6      Ga thaba tše kgolo go ratana go etelana.
7      Re batho ba boMogalane Radisele, magala maukganama,
8      Ba re e nkga le mohla e sewego.

                                                                         [Letl. 121]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2              18                        DBE/Dibatsela 2022
                                         NSC

KOŠA

'SEBAKANYANA' – BMT MAKOBE

1     Mohlabeledi: Modimo o re file!
2     Bahloboši: Sebakanyana se, sebaka … nya … na!
3     Mohlabeledi: Eee …, O re file!
4     Bahloboši: Sebakanyana se, sebaka … nya … na!
5     Mohlabeledi: Eee …, O re file!
6     Bahloboši: Sebakanyana se, sebakanya … na!
7     Mohlabeledi: Modimo o re file!
8     Bahloboši: Sebakanyana se, sebaka … nya … na!
9     Mohlabeledi: Eee …, O re file!
10    Bahloboši: Sebakanyana se, sebaka … nya … na!
11    Eee …, O re file!
12    Bahloboši: Sebakanyana se, sebakanya … na!

                                                                          [Letl. 156]     [25]

POTŠIŠO YA 11: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe le AP Nkadimeng

Bala setsopolwa sa E le sa F ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša
go di latela.

NGWANA WA DIMAKATŠO – AP Nkadimeng

SETSOPOLWA SA E

Nonwane, Nonwane!
Keleketla!
Go be go na le monna yo mongwe wa mohumi a bitšwa ka leina la Nkebe. Yena o be a
humile le dinala a na le diruiwa ka go fapana ga tšona. Ka lapeng la gagwe nama le
maswi di be di lahlwa. Ka manyami, Nkebe o be a hloka ngwana. Go na le mabaka ao 5
a dirilego gore a hloke ngwana.
Nkebe o tšamile a thetha le lefase a sepela dingakeng a re o nyaka bohumi. O be a
tsena a etšwa a sa hwetše kgotsofalo. O rile ge a fihla motseng wo mongwe a botšiša
gore ngaka ye kgolo ya fao ke mang ba mo šupa molapong wo mongwe wo moso wa
sethokgwa seo se boifišago le tšona dibatana. Go fihla moo legaeng la ngaka go be go 10
se bonolo. Ge o na le boi o ka gana le go batamela fao kgauswi le molapo. Legae la
ngaka le patogeng ya thaba ka gare ga sethokgwa se seso. Nkebe o ile a beta pelo a
leba moo molapong. O rile ge a batamela molapo a tlelwa ke letšhogo, a kwa meriri ya
gagwe e emelela ka lebaka la poifo.
Pele mo a yago o be a lebane le bodiba bjo botala bjo tsela yeo a sepelago ka yona e 15
felelago ka gare ga bjona. O ile a lebelela kua le kua a kwa leribiši le golola e le
mosegare wa sekgalela. Seo se ile sa godiša letšhogo leo a nago le lona. Moo tsela e
felelago o ile a bona gabotse gore ga go tsela ye nngwe ntle le go tsena ka fao
bodibeng bja Thakadu …
                                                                        [Letl. 76–77]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2               19                        DBE/Dibatsela 2022
                                          NSC

11.1      Tsopola matseno a nonwane ye.                                                   (1)

11.2      Molwantšhwa wa nonwane ye ke mang?                                              (1)

11.3      Efa ditiragalo TŠE PEDI tše di utollago gore tikologo ya nonwane ye ke ya
          segologolo.                                                                     (2)

11.4      Na setsopolwa se se utolla Nkebe bjalo ka motho wa mohuta mang? Efa
          dintlha TŠE PEDI.                                                               (2)

11.5      Ponelopele ya gago ke efe mabapi le go nyaka bohumi ga Nkebe? Fahlela ka
          dintlha TŠE PEDI.                                                               (2)

11.6      Nonwane ye ke ya mohuta mang? Fahlela karabo ya gago.                           (2)

11.7      Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša ka mo mongwadi a rarollotšego bothata ka gona
          nonwaneng ye.                                                                   (2)

11.8      Ahlaahla molaetša wa nonwane ye. Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                   (3)

                                          LE

SETSOPOLWA SA F

BABINATAU BA GAMALEKA – CL Mokoena

1      Ke Bahunoto bao ba tšwago Phakakang,
2      Ga boKanyane 'a Gobetse.
3      Batho bao re tšwago Phakakang
4      Ga re nene, re moloko mong,
5      Re hlwele re ena Rankanyane Swikeng.
6      Ke bana ba Mmankale Madimetša,
7      Ba meriri mebegakebolwe, ka bolwa ke ya dingakeng.
8      Ke bana ba Mogokolodi
9      A nakana, seripahlogo se sepela
10     Gwa šala sebelebele.
11     Ke ba Maleka 'a lehwiti la gare ga Tšhemo,
12     Ba segamelo sa mefoka,
13     Moo ba rego pula e nele bošego,
14     Ra tsoga re kgotsa dinoka go falala.
15     Ke bana ba mohlwammolayatšhemo,
16     Bengtšhemo ba lla.
17     Ke baTshwaane 'a Mpuru,
18     Ka dira a epa segwere le mongtseka.
19     Ke Mapono a Mzilikazi 'a Matšhoba,
20     A rego ka mo tia Moswatsi ka mo tia.
21     Ke bana ba Moruthane 'o mogolo,
22     Selepe sa Mafolo 'a Kanyane,
23     Ba rego ke bomang bale ba lego mola,
24     Ba re ke leloko la Moruthane.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                20                             DBE/Dibatsela 2022
                                           NSC

25      Ba re selepe se wele molapong,
26      Ba re se letšwa ke mang?
27      Ba re se letšwa ke Moruthane.
28      O rema mere, o tla be a rema
29      Le mekabi ya bokgoši,
30      E lego lekobatšie le mašemong ao e sego a bolona.
31      Ke ba Mmadingwe tša Rapudi,
32      Ba Phuti seenamokokotlo,
33      Bengbutši ba ena sebelebele,
34      Ka Moribeng wa Hunoto,
35      Ba re re tšhaba baditi!

                                                                             [Letl. 131–132]

11.9      Efa sebopego sa ka ntle sa sereto se o lebeletše methalotheto.                          (2)

11.10     Laetša kelelothalo ye e tšwelelago gare ga methalothetong ya 6–10.                      (1)

11.11     Laetša mohuta wa morumokwano wo o tšwelelago methalothetong ya 5 le 7.                  (1)

11.12     Efa poeletšo ye e tšwelelago methalothetong ya 24–27 o be o fe le tirišo ya
          yona.                                                                                   (2)

11.13     Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša tema ye e kgathwago ke mafetšo a 'Ke tšhaba
          mediti!' seretong se.                                                                   (2)

11.14     Hlatholla maikutlo a a go aparelago ge o bala diteng tša sereto se. Fahlela
          karabo ya gago.                                                                         (2)
                                                                                                  [25]

                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA B:                     25

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2               21                          DBE/Dibatsela 2022
                                          NSC

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO

Araba potšišo YE TELELE goba YA DITSOPOLWA. Ge o arabile ya ditsopolwa
KAROLONG YA B gona araba ye telele KAROLONG ye. Ge o arabile ye telele
KAROLONG YA B gona araba ya ditsopolwa KAROLONG ye.

POTŠIŠO YA 12: POTŠIŠO YE TELELE

O IPHIHLETŠENG? – L Maphoso

Na mongwadi o atlegile go tšweletša thulaganyo papading ye? Tiiša karabo ya gago o
lebeletše magato ao a latelago:

12.1     Kalotaba
12.2     Sethakgodi
12.3     Sehloa
12.4     Tlemollo ya lehuto

Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.                                                   [25]

POTŠIŠO YA 13: POTŠIŠO YA DITSOPOLWA

O IPHIHLETŠENG? – L Maphoso

Bala ditsopolwa tše ka tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša
go di latela.

SETSOPOLWA SA G

(Ka ntle mosegare mabenkelekgoparara)

                                (Go kwagala mašata a batho)
REBONE:  (Ka go duma le lethabo) Joo! Mahlogonolo mogwera o tšweletše!
HLOGI:   (Ka lethabo) Ke tšweletše, Rebone! Ke re ke ikhuditše go hlwa ke
         kgobokanetšwe ke bomorutišigadi Kgoroši. Ke ya yunibesithi!                     5
REBONE: E re le nna ke itebelele. (O a nyaka) Mmmmma …!
HLOGI:   Ke be ke sa tshepe gore ke tla ba ka hwetša marematlou.
REBONE: Mahuu … Rebone Mahunela. Leina la ka šele. (Lethabo le golela godimo)
         Ke tšweletše le nna, mogwera!
HLOGI:   O tšweletše le wena, mogwera?                                                   10
REBONE: Šele, le lebelele, mogwera!
HLOGI:   Mogwera re tšweletše. Ke re re ya yunibesithi.
KA MOKA: (Ka moka) Turf, re etla! (Go lla mogala)
REBONE: Hao! Bjale ke mang yo a nteletšago mogala?
HLOGI:   E lebelele, Rebone. Ke bagwera ba nyaka go go lebogiša.                         15
REBONE: Hallo.
MPOTI:   (Filthara) Rebone, ke Mpoti.
REBONE: (Ka go kgantšha) Mpoti, ke tšweletše. Le gona ka eksemšene.
MPOTI:   (O thabile) Na o reng, Rebone? O ra gore o swere marematlou?
REBONE: O a tseba ke be ke sa kgolwe?                                                    20

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  22                         DBE/Dibatsela 2022
                                             NSC

MPOTI:         Bjale ka mokgwa wola re tshepišanego, o tla neng mo go tlo dula le nna,
               gore ke kgone go tla go go nyakiša mošomo le go thoma motse wa rena?
REBONE:        Mpoti, nna mo go wena ga ke sa tla. Ke nyaka go tšwetša dithuto tša ka
               pele.
MPOTI:         Ao! Na Rebone o reng o mphetogela?                                      25
REBONE:        Thuto pele, banna ka morago.
MPOTI:         Bjale o tlo išwa ke mang gona moo yunibesithi?
                                           Mminorathwana

                                                                                [Letl. 18]

13.1      Tsopola ditšhupasefala TŠE PEDI tša go laetša maikutlo setsopolweng se.              (2)

13.2      Laetša lefelo la ditiragalo tša setsopolwa se.                                       (1)

13.3      Ke ka lebaka la eng Rebone e le mmapadiphethegi?                                     (1)

13.4      Hlaloša gore polelo ya Rebone ya go re 'Thuto pele, banna ka morago' e
          utolla semelo sa mohuta mang sa gagwe.                                               (1)

13.5      Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša tema ye e kgathwago ke medumo papading ye.               (2)

13.6      Hlatholla kgopolokgolo ya setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI.                         (2)

13.7      Akanya morero wa papadi ye o be o fahlele ka dintlha TŠE PEDI.                       (3)

                                             LE

SETSOPOLWA SA H

(Ka ntle mosegare lešakeng)

                               (Go kwagala dikgomo di gangwa)
MAHUNELA: (O a gama. O bolela le kgomo) Iketle Tsokotla. Iketle o mphe mafsi. Ga
          ke go dišetše mahala. (O ipshina ka go gama gomme o thoma go
          bolela a le noši) Rebone o a gafa. O nagana gore a ka ya sekolong e le 5
          mosadi? (Go kgomo gape) Heei! Tsokotla, nke o iketle. Wena mphe
          mafsi ke tlatše kgamelo ye. (O bolela a le noši gape) Tšhelete ye
          kaakakaaka ya no tšewa ke batho ba sekolong bao ke sa ba tsebego.
          (Kgomo e a raga) Joo! (Ka bohloko) E nthagile molomo kgomo yela.
          Joo! E nkgonotše leino! (Ga a sa kgona go bolela gabotse. Lebese le 10
          lona le tšhologile.) Joo, molomo o bohloko!
MALEWE:   (O a goroga) Na go reng, Mahunela?
MAHUNELA: Ao, ke … ke wena, Malewe?
MALEWE:   Ke go lebeletše ge kgomo e go fa mphašane o koma mmutedi ka
          melomo. Bona le maswana a tšhologile.                                  15
MAHUNELA: Ke be ke šetše ke tladitše pakete ye. Malewe, bona e ntšhitše leino.
          (O tšwa madi)
MALEWE:   Ke yona tšhelete ya gago, Mahunela. Ye ya gago tšhelete ke e hloetše
          gore e a itwela.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 23                        DBE/Dibatsela 2022
                                            NSC

MAHUNELA:         (Ka kgopelo) Nthuše hle, monna Malewe!                               20
MALEWE:           Go nyaka o no ya bookelong.
MAHUNELA:         Ke yo lefela bokae gona moo bookelong?
MALEWE:           O sa botšiša ka tšhelete? O a tseba o tlo hwa o hwela tšhelete, wena
                  Mahunela?
MAHUNELA:         O ra gore nka išwa bookelong ke leino? Ke tla fola. Ga se la mathomo 25
                  ke gobala. Wena gonabjale ke re nthuše re game kgomo ye.
MALEWE:           O sa nyaka go e gama o dutla madi ka ganong bjalo?
MAHUNELA:         Gape ga ke na le sešebo monna. Ke nyaka go yo tuba.
MALEWE:           Monna Mahunela, felo mo ke tlile ka taba.
MAHUNELA:         (Ka go tenega) Wa be o thomile ka ditabanatabana tša go se fele. 30
                  E reng?
MALEWE:           Gape lekgotla lela le kgobokeditšego tšhelete yela o rego e timetše,
                  le re ke wena o swanetšego go e lefela.
MAHUNELA:         Ga ba tsebe yo a e tšerego? Akere o a bona gore le lehodu la gona
                  šelewe le ile kgolegong.                                             35
                                                                              [Letl. 49]

13.8      Laetša tswalano gare ga Mahunela le Malewe.                                        (1)

13.9      Efa dilo TŠE PEDI tše di laetšago            tema   ye   e   kgathwago    ke
          moanegi/mongwadi setsopolweng se.                                                  (2)

13.10     Hlaloša molaetša wa setsopolwa se. Fahlela karabo ya gago.                         (2)

13.11     Bapetša mminorathwana le kgaola go ya le ka fao di dirišitšwego ka gona
          papading ye.                                                                       (2)

13.12     Ka dintlha TŠE PEDI re alele ponelopele ya gago mabapi le tšhelete ya go
          timela ye Malewe a rego lekgotla le re Mahunela a e lefe.                          (2)

13.13     Hlatholla ka mo mongwadi a tšweleditšego thekniki ya kgegeophetogi
          papading ye? Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                          (2)

13.14     Na maikutlo a gago ke afe mabapi le bongame bja Mahunela? Fahlela karabo
          ya gago.                                                                           (2)
                                                                                             [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 24                         DBE/Dibatsela 2022
                                            NSC

POTŠIŠO YA 14: POTŠIŠO YE TELELE
NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu
Na mongwadi o atlegile go tšweletša thulaganyo papading ye? Tiiša karabo ya gago o
lebeletše magato ao a latelago:
14.1    Kalotaba
14.2    Sethakgodi
14.3    Sehloa
14.4    Tlemollo ya lehuto
Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.
                                                                                                 [25]
POTŠIŠO YA 15: POTŠIŠO YA DITSOPOLWA
NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu
Badišiša setsopolwa sa I le sa J ka tlhokomelo gore o kgone go araba dipotšišo tša go
di latela.
SETSOPOLWA SA I
MPHAKA:          (O fihlile ka moraleng) Ao, mmago Raesibe, ke reng ka re ke go bitša
                 wa nkhomolela?
HUNADI:          (O kgathotše mahlong) Ke gona ge o mpitša ge o nkgoelela bjalo ka
                 lethumašana?
MPHAKA:          Afaeya, ge ke go bitša bjalo ke gona ge ke go goelela!                      5
HUNADI:          (O tšwela pele ka mešongwana ya gagwe ga a mo hlokomele)
                 O lokolotše pelo bjale ya go mpolediša?
MPHAKA:          (O maketše) O hloma bjang na mogatšaka?
HUNADI:          Nka re ke le mogatšago wa šitwa go mpadiša tšeo di babago pelo
                 ya gago?                                                                    10
MPHAKA:          E le gore o ra ge ke babja ke eng mosatšana towe?
HUNADI:          Sešane sa basadi! Ke sedupe mo nkago go kgona go bala tše lego
                 mafahleng a gago?
MPHAKA:          (O kgathola mahlong) Na o bolela le nna bjang nke o ntirile motlabo
                 wa gago?                                                                    15
HUNADI:          (O sega lesego la kgegeo) Uwe! Ge o le mo o tseba ge ke na le
                 motlabo? Wa tla wa iphora ka lefeela ruri.
MPHAKA:          Motho ga se naga ga a tsebje.
HUNADI:          Ke sona se se go balabadišago ge o le fa monna tena?
MPHAKA:          Tlogela go ngangabala. Lengwalo šele le tšwa go bomme, le bale o kwe        20
                 gore le reng.
HUNADI:          Ba reng?
MPHAKA:          (O mo fa lengwalo) Tšea o ipalele.
HUNADI:          Kgane ga se wa le bala wena mo o sa kgonego go ntaodišetša dikagare
                 tša lona.                                                                   25
MPHAKA:          (O mo šušumetša ka lengwalo) Ke re le bale o tla re ge o feditše ra
                 boledišana ka lona.
HUNADI:          (O tšea lengwalo a le phutholla mme a le bala) Aowa, di a kwala.
                 (O hlonama gannyane) Mme ruri! O šetše a fo tlaišwa ke pelo le bogolo.
                 Pelo e llela go bona ditlogolwana.                                          30
                                                                                [Letl. 16]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  25                         DBE/Dibatsela 2022
                                             NSC

15.1      Tsopola ditšhupasefala TŠE PEDI tša go laetša maikutlo setsopolweng se.                (2)

15.2      Laetša lefelo la ditiragalo tša setsopolwa se.                                         (1)

15.3      Ke ka lebaka la eng Mphaka e le mmapadiphethegi?                                       (1)

15.4      Hlaloša gore polelo ya Mphaka ya go re '... mosatšana towe?' e utolla semelo
          sa mohuta mang sa gagwe.                                                               (1)

15.5      Ke thulano ya mohuta mang ye e tšwelelago setsopolweng se? Fahlela
          karabo ya gago.                                                                        (2)

15.6      Hlatholla kgopolokgolo ya setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI.                           (2)

15.7      Akanya morero wa papadi ye o fahlele ka dintlha TŠE PEDI.                              (3)

                                             LE

SETSOPOLWA SA J

(Dikolo di ile ge di tswalelwa Mphaka le ba lapa la gagwe ba napa ba hudugela
Letsheng la Mogadisho moo a bego a filwe mošomo wa bofahloši gona lekaleng
la histori.)

HUNADI:          O ka re mo gona ke gae mogatšaka.
MPHAKA:          O realo?                                                                    5
HUNADI:          Ke bona go phala kua re bego re le gona. Ba bjang kua o rutang gona?
MPHAKA:          Ke batho ba kgobe e le ruri. Ba nkamogetše ka tše pedi.
HUNADI:          Batho ga nke ba swana e se meno.
MPHAKA:          O a tseba ge o tšwele ka difero tša geno o ikhwetša o le letlakala. Se
                 sengwe le se sengwe seo o se dirang o se dira ka kelohloko ye kgolo.        10
HUNADI:          A ke re go thwe phukubje ya tshela moedi ke mpšane?
MPHAKA:          E se maaka hle Hunadi. Nna seo ke bonago re swanetše go se
                 hlokomela kudu ke yo Sebola.
HUNADI:          O bona nke o tla boela mokgweng wola wa go re segiša batho kua re
                 tšwago?                                                                     15
MPHAKA:          E sa le re fihla mo ke bona a gagabiša mahlo ge ke bolela le yena.
HUNADI:          A re se mo felele pelo o tla loka. Ga se a be a ba le bagwera.
MPHAKA:          A re hutše bjalo. (Setu) Ke kwa gore le boLeshoka ba gona mo.
HUNADI:          Leshoka wa Leshokashoka?
MPHAKA:          Ke ra yena.                                                                 20
HUNADI:          Nna ke be ke re ba re o tsheletše Bohlabela?
MPHAKA:          Go thwe tša ntshe di ile tša mo retelela, a bona bokaone e le go gomela
                 mono.
HUNADI:          Motho ge a ebela le magoro a ka fela a re ke yena a rweleng bothata a
                 le noši, kganthe batho ba bangwe le bona ba dutše kgotelele ka marago.      25

                                                                                [Letl. 64]

15.8      Tsopola lentšu le le laetšago tswalano gare ga Mphaka le Hunadi.                       (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2               26                          DBE/Dibatsela 2022
                                          NSC

15.9      Efa dilo TŠE PEDI tše di laetšago           tema   ye   e    kgathwago   ke
          moanegi/mongwadi setsopolweng se.                                                 (2)

15.10     Hlaloša molaetša wa setsopolwa se. Fahlela karabo ya gago.                        (2)

15.11     Hlaloša thekniki ya polelonoši o be o laetše ka mo e dirišitšwego ka gona
          papading ye.                                                                      (2)

15.12     Re alele ponelopele ya gago mabapi le maitshwaro a Sebola go ya ka diteng
          tša setsopolwa se.                                                                (2)

15.13     Hlatholla ka mo mongwadi a tšweleditšego thekniki ya kgegeophetogi
          papading ye? Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                         (2)

15.14     Na maikutlo a gago ke afe mabapi le sephetho sa Mphaka sa go boela gae?
          Fahlela karabo ya gago.                                                           (2)
                                                                                            [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  27                         DBE/Dibatsela 2022
                                             NSC

POTŠIŠO YA 16: POTŠIŠO YE TELELE

LEHUFA – P Mothupi

Na mongwadi o atlegile go tšweletša thulaganyo papading ye? Tiiša karabo ya gago
o lebeletše magato ao a latelago:

16.1    Kalotaba
16.2    Sethakgodi
16.3    Sehloa
16.4    Tlemollo ya lehuto

Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450.                                                     [25]

POTŠIŠO YA 17: POTŠIŠO YA DITSOPOLWA

LEHUFA – P Mothupi

Bala setsopolwa sa K le sa L ka šedi gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA K

LERATO:             Moratiwa, ge o na le taba e bolele re kwe. E sego go no mphotlela ka
                    mokgwa wo.
RADITHEKISI:        (O šikinya hlogo) Ke gore o no ntena ge ke go bona. O tloga o
                    ntlapela bjalo ka nama ya mankhwiri. Ebile go re nkabe ke no hlatša
                    gonabjale.                                                             5
LERATO:             Segolothata ke go dirile eng? Go reng o sa no phula sekaku ya ba
                    taba ye e fedilego?
RADITHEKISI:        Lerato, o a tseba gore o dirile eng. O no ba o ntira sešilapuleng sa
                    gago.
LERATO:             O ra gore nka re ke tseba ka go botšiša?                               10
RADITHEKISI:        Ke eng se o ilego wa dumela gore o a se tseba?
LERATO:             Bjale ge o sa phule khudu ka mpeng o ra gore nna ke tlo tseba bjang?
RADITHEKISI:        (O goga molamo ka morago ga sofa) O tlo tseba fela ge nka go …
LERATO:             Joo! O se mpolaye hle, moratiwa! (O rarela ka tafolana ya disofa)
RADITHEKISI:        (O a mo obeletša) Bolela pele ke go pšhatla hlogwana ye ya go          15
                    se kwe!
LERATO:             Ke bolele eng se ke sa se tsebego? (Go kokota Maditaba e lego
                    mmagoRadithekisi)
MADITABA:           (O a kokota) Koko!
RADITHEKISI:        (O lebelela mojako o bona mmagwe) Tsena, mma.                          20
LERATO:             Etla o nnamolele, mmatswale.
MADITABA:           (O a tsena) Dumelang, banake.
BOBEDI:             Agee, mma.
MADITABA:           (O maketše) Ao, Lerato, o reng o lla?
LERATO:             Ke Radithekisi, mmatswale.                                             25
MADITABA:           (O lebelela Radithekisi) Radithekisi, o mo dirileng?
RADITHEKISI:        (Ka mereba) Ga se ka mo dira selo, mma, o no lla.
LERATO:             O go botša maaka, mmatswale, o …

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Sepedi HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2022/2c65fb5d-c29c-4cd1-8ef3-e78acdf8ea99) — Sepedi HL · QP · 2022 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2022/9f5c5029-90ac-4339-8672-82940a746d94) — Sepedi HL · QP · 2022 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2023/ab5ae5e4-9fa3-4dc9-9613-ba4b7d9a8469) — Sepedi HL · QP · 2023 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2021/519f9057-9e63-4c65-887e-28dd947f537e) — Sepedi HL · QP · 2021 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2019/e1a741ec-c08d-40d7-afcf-97dc8907e270) — Sepedi HL · QP · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2018/b3c6684a-3579-4d26-aea5-90b92a1f8408) — Sepedi HL · QP · 2018 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-june-2025-possible-answers/b62e3e2c-c7f8-4660-b96f-bd9ab7e48039) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025-mg/24e7e49f-6ff0-4ed7-85d1-32645e145c62) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025-mg/8de1c8ca-6ec0-4c3e-8a6f-601a6bff4495) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025-mg/55af0e4f-fc29-4491-bf04-fcec9e0e05d4) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-1-sepedi/63741d50-f994-4b99-b545-caebbee9c356) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
