# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 memorandum from the November 2024 NSC, 24 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2024-mg/f49e27b2-6d67-4766-8011-8a2d952a070b
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 24

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2024-mg/f49e27b2-6d67-4766-8011-8a2d952a070b)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · sepedi. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2024/b185d151-c73b-4235-a36f-edaf15c17250) — QP · 2024 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

GRADE 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                         KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                       DIBATSELA 2024

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

                                      MEMORANTAMO
   MEPUTSO: 80

                      Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 24.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                            Phetla

### Page 2

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 2                           DBE/Dibatsela 2024
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

DITŠHUPETŠO TŠA GO SWAYA

•    Ge molekwa a arabile dipotšišo tše di fetago palo yeo e nyakegago, swaya ya
     mathomo fela (Molekwa ga a swanela go araba potšišo ye telele le ye kopana go
     tšwa pukung e tee).
•    Karolong ya A, ge molekwa a arabile dipotšišo tše nne ka moka mo diretong tšeo
     di bonwego, swaya tše pedi tša mathomo.
•    Go dikarolo tša B le C, ge molekwa a arabile dipotšišo tše kopana tše pedi goba
     tše telele tše pedi, swaya ya mathomo o hlokomologe ya bobedi. Ge molekwa a
     arabile dipotšišo ka moka tše nne, swaya fela ya pele mo karolong ye nngwe le ye
     nngwe ge e le gore go arabilwe potšišo ye kopana le ye telele.
•    Ge molekwa a file dikarabo tše pedi, moo e lego gore ya mathomo e fošagetše
     mola ya bobedi e nepagetše, swaya ya mathomo gomme o hlokomologe ya
     bobedi.
•    Ge dikarabo di sa nomorwa ka tshwanelo, swaya go ya ka tlhahlo ya go swaya.
•    Ge mopeleto wo o fošagetšego o ama tlhalošo, swaya phošo. Ge o sa ame
     tlhalošo, gona mo fe moputso.
•    Potšišo ye telele: Ge karabo ya potšišo ye telele e le ka tlase ga botelele bjo bo
     nyakegago, se mo otle ka ge a šetše a ikotlile. Ge e le ye telele kudu, lekola fela
     mantšu ao e ka bago a 50 o hlokomologe taodišo yeo e šetšego fela o bale
     thumo.
•    Dipotšišo tše kopana: Ge molekwa a sa šomiše ditsebjana moo a kgopetšwego go
     tsopola, se mo otle.
•    Mabapi le dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo abja go dikarabo tša
     Ee/Aowa goba Dumela/Go se dumele. Meputso e tlo fiwa fela go lebaka le le
     fiwago.
•    Ga go meputso ye e tlogo abja go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba
     NTLHA/KGOPOLO. Meputso e tlo fiwa fela go lebaka le le fiwago.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 3

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 3                         DBE/Dibatsela 2024
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: THETO

MONTSHEPETŠABOŠEGO – M Mamabolo

POTŠIŠO YA 1

ʹDITLOŠABODUTUʹ – MS Moropa

Mohlala wa karabo:

Teori ya Kgokanyi/Tlemanyithalo

Kgokanyi/Tlemanyithalo ke ge lentšu le le rumago mothalotheto wa ka godimo le
thoma mothalotheto wa go latela ka letsogong la nngele. E bitšwa poeletšo ya letsogo
la nngele. Mothalotheto wa bobedi o gatelela kgopolo ya mothalotheto wa mathomo
ntle le go šomiša makopanyi.

Mohola: Sereti se boeleditše mantšu go tlemaganya methalotheto nepo e le go
gatelela kgopolo/dikgopolo.

Tirišo:

    •   Mothalotheto wa 6 o felela ka ʹnyakalaloʹ mola mothalotheto wa 7 o thoma ka
        ʹnyakalaloʹ.
         Sereti se gatelela lethabo le legolo le le ilego la rena lapeng la sona ge go
         belegwa ngwana.
    •   Mothalotheto wa 13 o felela ka ʹleabelaʹ mola mothalotheto wa 14 o thoma ka
        ʹleabelaʹ.
         Go gatelelwa kgopolo ya go tšeelela go fetiša ga Kubjane.
    •   Mothalotheto 28 o felela ka Morwamotšhe mola mothalotheto wa 29 o thoma ka
        Morwamotšhe.
        Go gatelelwa kgopolo ya gore yo go bolelwago ka yena ke ʹMorwamotšheʹ,
        e be e se Morwamotšhe fela, eupša e le ʹMorwamotšheʹ wa Maroteng.
    •   Mothalotheto wa 29 o felela ka ʹMarotengʹ, mola mothalotheto wa 30 ka
        letsogong la nngele o thoma ka ʹMarotengʹ
        Go gatelelwa kgopolo ya gore Maroteng kae? Maroteng mo ba remago ka
        dilepe.
    •   Mothalotheto wa 34 o felela ka ʹmarumoʹ mola mothalotheto wa 35 o thoma
        ka ʹmarumoʹ.
        Go gatelelwa kgopolo ya gore go be go sa lwewe ntwa fela eupša go lwewa
        ntwa ya marumo.                                                                     [10]

                                           GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 4

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   4                        DBE/Dibatsela 2024
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 2

ʹMOLLO SETHUMAŠWAKANTLE SEBUTŠWIŠAKAGAREʹ – LE Mphasha

2.1       2.1.1     ʹKa go tuka le go tupa ga se na matepeʹ/‘Ya go thoma mollo pampiri
                    ga e nyakege’                                                            (1)
          2.1.2     ʹGe e le kapeelo yona e a makatšaʹ                                       (1)

2.2       Mothalotheto wa 13 – mateng
          Mothalotheto wa 16 – nameng
                                               GOBA
          Mothalotheto wa 14 – pala
          Mothalotheto wa 15 – utolla

          Tirišo
          Go gatelwa tshenyo ye e hlolwago ke motšoko.                                       (2)

2.3       Sereto se se bopilwe ka ditemanatheto tše 5.
          Temanatheto ye nngwe le ye nngwe e bopilwe ka methalotheto ye 4.                   (2)

2.4       Sereti se dirišitše Oksimorone /tumelokganetši.
           • Sereti se tšweletša dikgopolo tše pedi tše di ganetšanago mothalothetong
              e lego ya gore ge o fola o sesefatša matšatši a gago a bophelo e sego go
              a oketša.                                                                      (2)

2.5       •   Batho ba se ke ba fola motšoko
              Motšoko o kotsi mo e lego gore dingaka ga di kgone go bona tshenyo ya
              wona e sa le ka pela.
                                                 GOBA

          •   Batho ba se ke ba thoma go fola motšoko
              Ga go bonolo go tlogela motšoko.                                               (2)
                                                                                             [10]

POTŠIŠO YA 3

ʹTHWAGADIMAʹ – LI Masenya

3.1       3.1.1     Gwa tamiša seetša/Ya o latswa khulong e roroma e rarela le ngwako.       (1)

          3.1.2     E ganetša bahlakodiši go tsena.                                          (1)

3.2       •   Lehu la ngwana wa gagwe le mo kwešitše bohloko mo a ilego a thoma go
              sepela dingaka gomme a botšwa gore lehu le le hlotšwe ke meloko ya
              gagwe.
          •   Le ge a be a sa amogele, mafelelong ka thapelo o ile a fetša a amogetše
              gore ngwana a ka se boe le gona ntwa ga e agiše.                               (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 5

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  5                          DBE/Dibatsela 2024
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

3.3       •   Sereti se dirišitše ʹbjokong bja phukubje ya kaʹ go tšweletša kgopolo ya
              gagwe.
          •   Sereti se dirišitše ʹselaganyaʹ go gatelela ka mokgwa wo kgopolo e tlilego
              ka gona.                                                                        (2)

3.4       Thetosello
          • Seretong se go foka moya wa manyami a go tlišwa ke lehu la ngwana wa
             sereti.                                                                          (2)

3.5       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami/go kwa bohloko.
          • Sereti se nyamišitšwe/kwešitšwe bohloko ke go hlokofalelwa ke ngwana
             ka tsela ye sehlogo ya go rathwa ka tladi/go swelwa ke ngwako.                   (2)
                                                                                              [10]

POTŠIŠO YA 4

LEŠOKO LA GAGO LE KAE? – MW Morena

4.1       ʹKa wena ...ʹ
          ʹKa wena …ʹ
          • Go gatelela kgopolo ya gore sethunya se bolaile batho ba bantši.

                                            GOBA
          ‘…matoko’
          ‘…maloko’
          • Go gatelela kgopolo ya gore metse ke marope ka ge batho bao ba bego
            ba dula moo ba bolailwe ka sethunya.                                              (2)

4.2       •   Sethunya se fetša batho ka bontši.
          •   Sethunya ga se na kwelobohloko.
          •   Ge go thuntšhwa batho ba a hlokofala ka lebaka la gore ga go bonolo go
              se phema.
              (TŠE PEDI fela.)                                                                (2)

4.3       •   Sereti se swantšha go lla ga sethunya kgafetšakgafetša le sehuba sa go
              se fole sa kotokotwane.
          •   Sereti se swantšha sethunya le serotswana sa kgogo se lebeletše
              sebopego sa sona.                                                               (2)

4.4       Kelelothalo/Entšampamente
          • Kgopolo ya bojagobe ye e lego mothalothetong wa 13 e tšwela pele
             mothalothetong wa 14.                                                            (2)

4.5       Balekwa ba tla fa moya wa go fapana.
          Mohlala:
          Moya wa manyami
           • Batho ba bolawa sehlogo ka sethunya.                                             (2)
                                                                                              [10]
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 6

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  6                         DBE/Dibatsela 2024
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

                                            LE

POTŠIŠO YA 5

SERETO SEO SE SEGO SA BONWA

DIRETO TŠA SESOTHO SA LEBOA – MD Kgobe

ʹGE KE GOPOLAʹ – TA Magolego

5.1       Sehlatšakhora
          Sehlwešatlala                                                                      (2)

5.2       ʹGo tsetsepalaʹ                                                                    (1)

5.3       Sereti se šomišitše maatla a tlou go laetša ka mo Bathobašweu ba
          šomišitšego maatla ka gona go ba huduša.                                           (1)

5.4       •   Ditemanatsopolwa tša sereto se di na le methalotheto ye 20.
          •   Methalotheto ke ye mekopana, ya magareng le ye metelele.                       (2)

5.5       •   Sereti se gopola ka mokgwa wo se hudušitšwego ka kgang nageng ya
              gabo.
          •   Se gopola ka mokgwa wo ba sepetšego leeto le letelele ka maoto.
          •   Se gopola le mengwako yeo ba e tlogetšego morago.
              (TŠE PEDI fela.)                                                               (2)

5.6       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami
             • Ke nyamišwa ke ka fao badudi ba Magagamatala ba hudušitšwego ka
                gona nageng ya bona.                                                         (2)
                                                                                             [10]

                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA A:              30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 7

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  7                        DBE/Dibatsela 2024
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA

BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele
POTŠIŠO YA 6
Mohlala wa karabo
Teori ya morero
Morero ke kgopolokgolo yeo mongwadi a ratago go e tšweletša ka sengwalo sa
gagwe. Morero o lebane le thuto yeo mongwadi a ratago go e fihliša go mmadi
bophelong.

Tirišo
Morero wa padi ye ke gore lentšu la mohu ga le tshelwe.
•    Tatago Ditau e lego Mohu Kgoši Tsweke o boletše a sa phela gore Ditau o
     swanetše go nyala Thabišo morwedi wa Kgoši Pilošamadiba pele a ka bewa
     setulong sa bogoši.
•    Ditau o thulana le taelo ya mohu tatagwe ka la gore ga se a rerišwa ebile yena ga
     a rate Thabišo.
•    Ditau o ratana le Mpimpi ebile o a mo imiša fela bophelo bja bona ga bo be bose.
•    Komanyi e lego mmago Ditau o hlohleletša morwagwe go phethagatša taelo ya
     mohu tatagwe eupša Ditau o a ngangabala o re yena ga a rate Thabišo.
•    Ditau o nyala Seritša morwedi wa malomeagwe Kgokolo eupša lenyalo la bona
      ga le atlege.
•    Ditau o tšwela pele o nyala Nthuše gomme le lona lenyalo leo ga le atlege. O
     belega bana ba go lekana le magotlwana, mafelelong ba feleletša ba hlalane.
•    Ditau o hloka khutšo le lethabo bophelong bja gagwe ka moka ka ge a gana go
     nyala Thabišo.
•    Ditau o a lwala ka lebaka la go se latele lentšu la mohu tatagwe ebile o a alafša
     gomme o thoma go bona diphošo tša gagwe.
•    Mafelelong o phethagatša lentšu la mohu ka go nyala Thabišo gomme ba phela
     ka lethabo le lerato le bana ba bona.
Thumo: Morero wa padi ye wa gore lentšu la mohu ga le tshelwe o tšweletše gabotse
ka ge mafelelong Ditau a ile a fetša a obametše lentšu la mohu tatagwe gomme
bophelo bja thoma go sepela gabotse.                                                        [25]

                                            GOBA

POTŠIŠO YA 7: BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele
SETSOPOLWA SA A

7.1       Mehlala ya maleba e tla amogelwa.

          •   Batswadi ba kgethela bana balekani.
          •   Melato e rerwa le go ahlolwa kgorong.                                         (2)

7.2       7.2.1     Nkone ke mohlokomedi wa Thabišo.                                        (1)

          7.2.2     MmaPilošamadiba ke mmago Thabišo. (Ke mma le morwedi).                  (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 8

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                     8                              DBE/Dibatsela 2024
                                      NSC – Tlhahlo ya go swaya

7.3       • Barongwa ba ga Kgoši Manamela ba hlwele ba etetše lapa la
             Kgoši Pilošamadiba go tlo kgopela sego sa meetse.
          • Mothofela o lebetše go begela Kgoši Pilošamadiba ditaba tša ketelo ya ba
            ga Kgoši Manamela.
          • Kgoši Pilošamadiba o ile go di kwa a befelwa ka go tseba gore yena o
             tshepišitše Kgoši Tsweke gore Thabišo e tla ba ngwetši ya Bakone.
            (TŠE PEDI fela)                                                                          (2)

7.4       •   Go utolla maikutlo a Thabišo a go kwa bohloko ka ge tatagwe a
              befedišitšwe ke ketelo ya barongwa ba ga Kgoši Manamela.
          •   Go tšweletša semelo sa Thabišo sa go ineela ka pela, ge a bona
              gore Ditau ga a mo rate o dumela morwa wa kgoši Manamela ka ge a sa
              nyake go ba lefetwa/Go tšweletša semelo sa Thabišo sa go ba le lerato.
              Le ge a bona Ditau a sa mo rate yena o a mo rata.                                      (2)

7.5       •   Ditau o a hlatšišwa.
          •   Ditau o nyala Thabišo gomme go rena lethabo motseng wa Bakone.
          •   Ditau o bewa setulong sa bogoši.
          •   Ditau le Thabišo ba šegofatšwa ka mafahlana a mošemane le mosetsana.
              (TŠE THARO fela)                                                                       (3)

7.6       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami.
          • Ke nyamišwa ke ge Kgoši Pilošamadiba a befedišwa ke ketelo ya
             barongwa ba ga Kgoši Manamela le ge a bona gore Ditau ga a iše felo ka
             morwedi wa gagwe Thabišo.
          • Ke nyamišwa ke ge Kgoši Pilošamadiba a sa iše felo ka maikutlo a
             Thabišo yena a lebeletše tshepišo ye a e dirilego le Kgoši Tsweke.                      (3)

SETSOPOLWA SA B

7.7       7.7.1     ʹ… ge lena le ka lokolla yo Thabišo a tla ka mola kgorong ya Bakone,
                    gona ke mohla le tla tseba gabotse gore thetho ye ga ke a e tšwalela
                    lefela.’                                                                         (1)

          7.7.2     ʹDitau o ile go nyala Thabišo letšatši le penne ke a le botša hleʹ/ ‘E tla
                    be e se nna Komanyi’a la Mmakgwete seneša pula ka
                    mesarasarane.’                                                                   (1)

7.8           •   Molwantšhwa - Ditau
              •   Mohlohleletši - Kgang ya Ditau.                                                    (2)

7.9           •   Thabišo a ka re go fihla lapeng la Bakone, Ditau a mo raka.
              •   Thabišo a ka re go fihla lapeng la Bakone, Ditau a mo amogela eupša
                  a mo tlaiša.
              •   Ditau a ka ngala ka gae ka ge ba tla be ba mo tlišeditše mosadi yo a sa mo
                  ratego.                                                                            (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                             Phetla

### Page 9

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   9                          DBE/Dibatsela 2024
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

7.10          •   Diteng tša padi di mabapi le lentšu la mohu tatagoDitau la gore a nyale
                  Thabišo.
              •   Leina la padi ke Badimo ba boletše.                                          (2)

7.11      Poledišano ke motheo wa tharollo ya mathata.
             • Ka morago ga go boledišana ga Komanyi le ba gaKgoši Pilošamadiba,
                ba fihlelela kwano ya go lokolla Thabišo.                                      (2)
                                                                                               [25]

POTŠIŠO YA 8: KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

Mohlala wa karabo:
Teori ya morero
Morero ke kgopolokgolo yeo mongwadi a ratago go e tšweletša ka sengwalo sa
gagwe. Morero o lebane le thuto yeo mongwadi a ratago go e fihliša go mmadi
bophelong.

Tirišo
Morero wa Kgalagalo Tša Setu ke gore sephiri se ka thuba lapa.
• Molatelo o lemoga gore o na le bolwetši bja kankere ya molomo wa popelo.
• O utela mogatšagwe taba yeo ka go tšhoga gore o tla mo hlala.
• Sephiri seo se fetotše bophelo ka lapeng la Molatelo le Mojagobedi ka ge a ile a
    thoma go itshwara ka mokgwa wa go se amogelege.
• Bolwetši bo tšeela Molatelo lethabo le go godiša go se boledišane ka lapeng.
• Molatelo o thoma go furalela Mojagobedi malaong.
• Molatelo o šireletša sephiri sa gagwe ka go naganela Mojagobedi gore o ratana ka
    ntle.
• Ka lebaka la sephiri seo, Mojagobedi o ratana le Fiona ebile ba ba le ngwana.
• Molatelo o thulwa ke sefatanaga ge a le tseleng gomme o rwalelwa bookelong.
• Mojagobedi o mo etela bookelong o utolla gore mosadi wa gagwe o na le bolwetši
    bja kankere ya molomo wa popelo e lego sephiri seo a bego a se utelwa.
• Sephiri se a utolloga gomme Mojagobedi o ikana go thekga mosadi wa gagwe go
    fihla a fola fodifodi.
Thumo: Morero wa padi ye wa gore sephiri se ka thuba lapa o tšweletše gabotse ka ge
lenyalo la Mojagobedi le Molatelo le nyakile go šwalalana ka lebaka la sephiri sa              [25]
Molatelo.

POTŠIŠO YA 9: KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

SETSOPOLWA SA C

9.1       Mehlala ya maleba e tla amogelwa.
          ‘Sellathekengʹ
          ʹMolaodiʹ                                                                            (2)

9.2       9.2.1     Mojagobedi le Tumpu ke bagwera/badirišanemmogo.                            (1)

          9.2.2     Thabitha ke molaodi wa Mojagobedi mošomong.                                (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 10

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  10                        DBE/Dibatsela 2024
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

9.3       •    Molatelo o naganela Mojagobedi gore o a ratana.
          •    Mojagobedi le Molatelo ga ba phedišane gabotse ka lapeng.                     (2)

9.4       •    Go utolla maikutlo a Mojagobedi a manyami ka ge Molatelo a sa mo
               tshepe.
          •    Go tšweletša semelo sa Tumpu sa leago ka ge a ithaopa go boledišana le
               Molatelo ka bothata bja lapa la bona.                                         (2)

9.5       • Mojagobedi o utolla gore mosadi wa gagwe o na le bolwetši bja kankere
            ya molomo wa popelo.
          • Mojagobedi o ikana go thekga mosadi wa gagwe go lwantšha bolwetši bjo
            bo mo swerego go fihla a fola fodifodi.
          • Lapeng la Mojagobedi le Molatelo go ile gwa rena lethabo ka ge dilo di
            boetše sekeng.
          • Mojagobedi le Molatelo ba šegofatšwa ka ngwana.
            (TŠE THARO fela.)                                                                (3)

9.6       Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a lethabo
          • Ke thabišwa ke gore Mojagobedi a ka hwetša dikeletšo tša go mo agiša.
          • Ke thabišwa ke gore Mojagobedi a ka imologa moyeng.                              (3)

SETSOPOLWA SA D

9.7       9.7.1     ʹ…gape o re yena o be a boifa gore ge a ka mpotša nka mo                 (1)
                     hlala. ʹ

          9.7.2     ʹ…Ga ke kgolwe gore nka leka ka re poo! ʹ                                (1)

9.8       Molwantšhwa ke Molatelo.
          Mohlohleletši ke sephiri sa bolwetši bja Molatelo.                                 (2)

9.9       Balekwa ba tla fa dikakanyo tša go fapana.
          Mohlala:
           • Letšatši le sephiri se utollogago Molatelo a ka hlala Mojagobedi.
           • Molatelo a ka re go tseba se, kgonono ya gagwe ya gore Mojagobedi o
              be a ratana ka ntle ya tia.
           • Molatelo le Mojagobedi ba ka phela ka dikgogakgogano.                           (3)

9.10       •   Leina la padi ye ke Kgalagalo Tša Setu.
           •   Padi ye e mabapi le setu seo se galagalago lapeng la Mojagobedi le
               Molatelo sa sephiri sa bolwetši bja Molatelo.                                 (2)

9.11      Poledišano e bohlokwa magareng ga banyalani, ba se ke ba fihlelana selo.
           • Mojagobedi o ipona molato ka lebaka la ge a sa lemoga gore Molatelo o
              a lwala mo nkabego a be a mo file thekgo.                                      (2)
                                                                                             [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 11

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                11                          DBE/Dibatsela 2024
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

DINGWALOTŠHABA
POTŠIŠO YA 10: TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe le AP
Nkadimeng

MAROPENG GO A BOELWA – AP Nkadimeng
Mohlala wa karabo:
Mohuta wa nonwane
• Ke nonwanekgogamašego.
  E anegwa bošego mola go etišitšwe.
  Baanegwa nonwaneng ye ke Mokgekolo Megokgo le Noga yeo e bitšwago
  Mamokebe. Mamokebe e na le dimelo tša bomotho ka ge e be e bolela le
  Mokgekolo Megokgo.
  Nonwane ye e na le lefetla la ditaba tša go se kgodiše ka gore Mokgekolo Megokgo
  o dumela go bolaya ngwana wa gagwe wa leitšibolo yo a bego a mo rata ka
  morago ga go tshepišwa bohumi ke Mamokebe.
Morero wa nonwane
• Nonwane e tloša bodutu - moanegi o tloša batheeletši (bana) bodutu ka go ba
  anegela ka Mokgekolo Megokgo le Mamokebe yo a bego a phela ka madi a batho.
  Ge Megokgo a se sa kgona go mo fa madi a batho, Mamokebe o ile wa swanelwa
  ke go ja yena le go mo amoga bongaka.
• Ke nonwane ya go thuša go bitša boroko - e anegwa bošego ge go etišitšwe.
• E fa thuto ka bophelo - Batho ba se be le megabaru ya go nyaka bohumi.
  Mamokebe o abetše Megokgo bohumi gore a kgone go phela ka madi a bana ba
  gagwe. Megokgo o feleleditše a lobile bana ba gagwe ka lebaka la megabaru ya go
  nyaka bohumi.
SERETO
BABINATAU BA GA MALEKA – CL Mokoena
Mohuta wa sereto
• Ke seretotumišo sa kgoro.
  Se tumiša Babinatau ba kgoro ya gaMaleka.
  Sereti se reta botšo, tswalano le mokgwa wa go phela wa kgoro ya ba gaMaleka.
Morero wa sereto
• Ke go thuša meloko ya ba ga Maleka go tseba setšo sa bona, bagale ba kgoro le
  mokgwa wa go phela wa kgoro ya bo bona.

KOŠA
MOKANKANYANE
Mohuta wa koša
• Ke koša ya go opelwa meletlong.
  Le ge batho ba ka tima motho bjala ba tla bona a nwele a thakgetše.

Morero wa koša
E re lemoša gore ge re phela mmogo re thušane le go kwelana bohloko, re se
kganyetšane.                                                                                 [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 12

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  12                           DBE/Dibatsela 2024
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 11: TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe le AP
Nkadimeng
SETSOPOLWA SA E

MMADILLO O LLELANG? – AP Nkadimeng

11.1      E rile e le nonwane!                                                                  (1)

11.2      Mmadillo.
          • O thoma le nonwane a be a fetša le yona.
          • Morero wa nonwane o theilwe godimo ga gagwe.
             (E TEE fela.)                                                                      (2)

11.3      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Tšhiwana ye e sa hwego e leta monono.
          • Mmadillo o ile a tlaišwa ka lebaka la go hloka pelego, mafelelong a ba le
             bana gomme lapeng la gagwe gwa ba le lethabo.
          • Bana ba batho ba bangwe ba ile ba hlokofala gomme ba duma Mmadillo
             yo a bego a šetše a atetšwe ke thari.                                              (3)

11.4      Leina la Mmadillo le sepelelana le ditiro tša gagwe tša go dula a lla.                (1)

11.5      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Mongwadi o diriša motho wa boraro ʹOʹ go anega ditiragalo tša ka fao
             Mmadillo a bego a fetogile sesegišwa ka gona motseng wa Marakane/
             Mongwadi o diriša motho wa boraro ʹOʹ le go anega ditiragalo tša tlemollo
             ya lehuto tša gore Mmadillo o ile a ba mmeleng, a belega mafahlana a
             bašemane gomme lapa la gagwe ya ba la lethabo.

          •   Mongwadi o diriša polelo ya motho wa pele e lego lentšu la mosadi le le
              botšago Mmadillo gore a phumole megokgo a lebe Sedibeng sa Tilo a
              fihle a hlape mahlo ka moo.                                                       (2)

11.6      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Hlogo ya nonwane ye ke Mmadillo o llelang.
          • Diteng tša nonwane di mabapi le Mmadillo yo a phelago ka manyami le go
             lla ka lebaka la go hloka thari.
          • Megokgo ya Mmadillo e ile ya phumolwa ke go atelwa ke thari.                        (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 13

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                13                           DBE/Dibatsela 2024
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

11.7      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a lethabo.
          • Ke thabišwa ke gore bophelo bja Mmadillo bja manyami bo ile bja fetoga
             bja lethabo.
          • Ke thabišwa ke gore batho ba gabo ba thoma go mo rata.

                                            GOBA
          Maikutlo a manyami.
          • Ke nyamišwa ke gore batho ba komela batho ba go hloka thari etšwe e se
             kgetho ya bona.
          • Ke nyamišwa ke gore kgoši le yena o be a sa mo thekge.                            (3)

SETSOPOLWA SA F

BABINAKGOMO BA GA MONARENG – CL Mokoena

11.8      11.8.1 ʹKe …’                                                                       (1)

          11.8.2 ʹPhukubjetonaʹ                                                               (1)

11.9      •   Methalotheto ke ye 19.
          •   Methalotheto ke ye mekopana, ya magareng le ye metelele.                        (2)

11.10     •   Go retwa ba gaMonareng.
          •   Go bolelwa ka setlogo le meloko ya ba gaMonareng.                               (2)

11.11     Thetotumišo ya kgoro.
          • Go hlaloša fao ba gaMonareng ba tšwago gona (Mogodumo) le gore ba
             tswetšwe ke mang (Tšhite a' Nape.)                                               (2)

11.12     •   Batho ba hlomphe le go ikgantšha ka setšo sa bona.
          •   Batho ba tsebe setlogo sa bona.                                                 (2)
                                                                                              [25]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA B:                25

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 14

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                14                         DBE/Dibatsela 2024
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA

POTŠIŠO YA 12: O IPHIHLETŠENG? – LT Maphoso

Mohlala wa karabo

Teori ya thulano
Thulano e tšwelela ge moanegwa a na le dikgopolo tša go fapana goba baanegwa ba
fapana ka mantšu goba ba nkgišetšana mahwafa. Molokoloko woo wa dithulano o
tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi
o utolla morero wa sengwalo. Go na le mehuta ye mebedi ya thulano e lego
thulanogare le thulanontle. Thulanogare e tšwelela ge moanegwa a na le dikgopolo tša
go fapana mola thulanontle e tšwelela ge baanegwa ba babedi
goba go feta ba fapana ka mantšu goba ba nkgišetšana mahwafa.

Tirišo
A Thulanogare
    • Rebone o thulana le dikgopolo tša gagwe mabapi le go swariša motho yo a mo
       thušago ka tšhelete ya go lefela dithuto tša gagwe.
    • Benjamene o thulana le dikgopolo tša gagwe ge a be a le kgolegong ka morago
       ga gore Mahunela a mo swariše, o ipotšiša gore Mahunela e ka ba ke ke
       tatagwe na.
B Thulanontle
   Mahunela o thulana le Rebone:
    • Rebone o kgopela tšhelete ya go tšwetša dithuto pele gomme Mahunela o a
       gana o mmotša gore yena ga a na tšhelete.
    • Rebone o thulana le tatagwe ge a gana go mo fa tšhelete ya go tšwetša dithuto
       tša gagwe pele gomme o mmotša gore yena o na le tokelo ya go ithuta ka gona
       a fiwe tšhelete ya go mo iša sekolong. Mahunela o thulana le yena o re ditokelo
       di tla mo iša sekolong.
    • Mahunela o thulana le Rebone ge a re Rebone a apee nama ya kgomo ya go
       senyega. Rebone o a gana o re yena ga a kgone go apea nama gomme
       Mahunela o mo gapeletša go e apea.
    • Mahunela o thulana le Rebone ge a re o swanetše go nyalwa ke Konstabolo
       Phaswane gore a tle a mo iše sekolong gomme Rebone o a gana.
 Mahunela o thulana le Jemina:
    • Jemina o thulana le Mahunela mabapi le taba ya go se nyake go iša Rebone
       sekolong gomme Mahunela o re Jemina a mo iše.
  Rebone o thulana le Sarinki:
    • Rebone o thulana le Sarinki ge a mo leleditše mogala ebile a mmitša mogadibo.
       Rebone o a gana o re Benjamene ga se a mo nyala.
    • Rebone o thulana le Sarinki ge a mmotšiša ka tšhelete ya go ya sekolong. O
       tima mogala ebile o re ga se taba ya gagwe.
 Mpoti o thulana le Rebone:
    • Mpoti o thulana le Rebone ka lebaka la ge a re Rebone o ratana le Phaswane.
       Rebone o a befelwa ebile o a mo raka.
Benjamene o thulana le Sarinki:
    • Benjamene o fapana le Sarinki ge a mo lefela gore a lokollwe kgolegong.
       Benjamene o a gana o re yena a ka upše a bolele ka kgolegong go na le gore a
       lokollwe ka tšhelete yeo a gopolago gore Sarinki o e filwe ke Sebakweng.
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 15

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  15                      DBE/Dibatsela 2024
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

Mpoti o thulana le Phaswane:
   • Mpoti o fapana le Phaswane ka mantšu mogaleng ka ge Mpoti a latofatša
      Phaswane gore o mo tšeela mosadi.
   • Mpoti le Phaswane ba a lwa kua mabenkelengkgoparara, ba lwela Rebone.
Thumo: Thulano e tšweleditšwe gabotse papading ye ka ge e godiša maatlakgogedi.             [25]

POTŠIŠO YA 13: O IPHIHLETŠENG? – LT Maphoso

SETSOPOLWA SA G

13.1      13.1.1 Malewe le Mahunela ke bagwera.                                             (1)

          13.1.2 Rebone ke morwedi wa Mahunela/Mahunela le Rebone ke tate le
                 morwedi.                                                                   (1)

13.2      •   ʹ (Go tloga segodišantšung.) ʹ
          •   ʹ (O a goroga.) ʹ
          •   ʹ (O mo laetša kuranta.) ʹ
          •   ‘(Go kwala dikgomo le dinakana tša dikgomo di lla.)’
               (TŠE PEDI fela.)                                                             (2)

13.3      •   Dipoelo tša mphato wa marematlou di tšwa kuranteng.
          •   Rebone o nyaka go tšwetša dithuto pele.
          •   Dikgomo tša Mahunela di kgokeletšwe dinakana (ditlolokwana) molaleng.
          •   Tšhelete yeo Mahunela a rego ga a nayo.
              (TŠE PEDI fela.)                                                              (2)

13.4      Mminorathwana o dirišitšwe go laetša tiragalo ya go šoma ga Benjamene,
          Monyaku le Sebakweng le poledišano ya Rebone le Hlogi kua sekolong di
          direga ka nako e tee mosegare mafelong a go fapana.                               (1)

13.5      •   Tikologo - Mabenkelengkgoparara go bonala Rebone le Hlogi ba bona
              dipoelo ka gare ga kuranta.
          •   Mmapadithwadi/moanegwathwadi – Rebone.
          •   Moya go foka wa lethabo.                                                      (3)

13.6      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami.
          • Mahunela ga a bontšhe maikarabelo thutong ya ngwana wa gagwe.                   (2)

SETSOPOLWA SA H

13.7      •   ʹ… a tle a golofaleʹ
          •   ʹE no ba nna ke be ke sa nyake go e šomiša.ʹ                                  (2)

13.8      Bongame
          Bongame bja Mahunela bo bontšhwa ke ge a be a na le tšhelete eupša a sa
          nyake go e šomiša.                                                                (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 16

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 16                          DBE/Dibatsela 2024
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

13.9          •   Motšweletši o diriša segatišamantšu go gatiša polelo ya Rebone le
                  Mahunela ge Rebone a nyaka tšhelete ya go ya sekolong.
              •   Rebone le Mahunela ba diriša segodišamantšu polelong ya bona ya ge
                  Rebone a kgopela tšhelete ya go ya sekolong gore ba kwagale.                (2)

13.10     Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Batheeletši ba a tseba gore dikgomo tša Mahunela di utswiwa ke
             Benjamene mola Mahunela a sa tsebe.
          • Batheeletši ba a tseba gore Sarinki o ratana le Mahunela mola Rebone le
             Benjamene ba sa tsebe.
          • Batheeletši ba a tseba gore Benjamene o peiletšwe ke Sarinki mola
             Mahunela a sa tsebe.
          • Batheeletši ba a tseba gore Benjamene o nyaka go nyala Sarinki fela
             Mahunela ga a tsebe.
          • Batheeletši ba a tseba gore Sarinki ke yena a bego a utswa tšhelete ya
             Mahunela mola bana ba Mahunela ba sa tsebe.
             (TŠE PEDI fela.)                                                                 (2)

13.11     Morero wa papadi ye o lebane le taba ya gore phegelelo/kgotlelelo e tswala
          katlego.
          • Papadi ye e lebane le Rebone yo a ilego a ba le mathata a go tšwetša
              dithuto tša gagwe pele yunibesithing le ge tatagwe a be a gana go mo
              lefela fela o ile a phegelela/kgotlelela, mafelelong a be a tšwelela
              dithutong.                                                                      (2)

13.12     •   Leina la papadi ye ke ʹO iphihletšeng? ʹ
          •   Go diteng tša papadi dipoelo tša Rebone tša mphato wa marematlou di a
              lokollwa fela ga go tsebje gore di lefeletšwe ke mang.
          •   Rebone o lefelwa dithuto tša yunibesithi fela motho wa go lefela dithuto
              tša gagwe o iphihlile.                                                          (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 17

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                17                     DBE/Dibatsela 2024
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 14: NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

Mohlala wa karabo

Teori ya thulano
  Thulano e tšwelela ge moanegwa a na le dikgopolo tša go fapana goba baanegwa
  ba fapana ka mantšu goba ba nkgišetšana mahwafa. Molokoloko woo wa dithulano
  o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka thulaganyo yeo ya ditaba
  mongwadi o utolla morero wa sengwalo. Go na le mehuta ye mebedi ya thulano e
  lego thulanogare le thulanontle. Thulanogare e tšwelela ge moanegwa a na le
  dikgopolo tša go fapana mola thulanontle e tšwelela ge baanegwa ba babedi
  goba go feta ba fapana ka mantšu goba ba nkgišetšana mahwafa.

   Tirišo
   Thulanoteng/gare
   • Mphaka o balabala ka toro yeo ka yona mmagwe a ilego a mo laela go boa gae.
   • Mphaka o lwa le dipelo ka taba ya go boela gae Bonwatau.

   Thulanontle
   Mphaka o thulana le Hunadi
   • Mphaka le Hunadi ba thulana ge Hunadi a botšiša Mphaka gore go reng a bolela
     a nnoši a bile a mo gapeletša go ya kerekeng.

   Mphaka o thulana le Rola
   • Mphaka le Rola ba thulana ka taba ya gore mang o ithutile kae le gore Rola o
     bitša Mphaka lekgoba.

   Rola le Kala ba thulana le Mphaka
   • Rola le Kala ba thulana le Mphaka ka go mo hlohla diganong, ba mo kotiša
      moswe boka lešolopudi. Ba mmotša serokaphatla gore ke motsenela, ga a na
      legae – Mošayagabo.

  Sebola o thulana le barutiši ba gagwe sekolong
  • Sebola o thulana le barutiši sekolong ge ba re yena ke motšwabotšo ebile o a
    rakwa ka ge ba re ga a na mekgwa.
Thumo: Thulano e tšweleditšwe gabotse papading ye ka ge e godiša maatlakgogedi.
                                                                                        [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                Phetla

### Page 18

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                     18                          DBE/Dibatsela 2024
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 15: NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

SETSOPOLWA SA I

15.1      15.1.1        Hunadi ke mosadi wa Mphaka/Banyalani/Balekani                               (1)

          15.1.2        Raisibe ke morwedi wa Mphaka.                                               (1)

15.2      •       ʹ (Raisibe o a kokota.) ʹ
          •       ʹ (O a ema o leba lebating o gahlana le Raisibe a swere mangwalo.) ʹ
          •       ʹ (O a tšwa.) ʹ
          •       ʹ (O tsena ka phaphošeng ya tatagwe ya go ngwalela.) ʹ
          •       ʹ (O fapana le yena.) ʹ
                    (TŠE PEDI fela.)                                                                (2)

15.3      Mehlala ya maleba e tla amogelwa.
          • Lengwalo.
          • Phapoše ya go ngwalela.                                                                 (2)

15.4      •       Mphaka o lora mmagwe a re ge a ka se tliše bana gae ditšhaba di tla
                  bapala ka yena.
          •       Se se netefaditšwe ke ge Mphaka a hloka khutšo dinageng di šele go fihla
                  a tšea sephetho sa go boela gae.                                                  (2)

15.5      •       Molwantšhwa e lego Mphaka o tšwelela legatong le la thulaganyo.
          •       Tikologo ke ya sebjalebjale ka ge tiragalo e direga ka phapošeng ya go
                  ngwalela.
          •       Ditiragalo di mabapi le Mphaka yo e lego mofaladi.
                  (TŠE PEDI fela.)                                                                  (2)

15.6      Maikutlo a manyami.
          • Ke nyamišwa ke gore bafaladi bao ba nago le maswanedi a go ba ka
             dinageng di šele ga ba swarwe gabotse ba a tlaišwa.                                    (2)

SETSOPOLWA SA J

15.7      15.7.1 ʹLe re tlošitše Bonwatau go tlo re hlakiša mo.ʹ

          15.7.2 ʹLe re romela dikolwaneng tša bošilo. ʹ                                            (2)

15.8          •    Kgethologanyo ya semorafe.
              •    Mphaka o ralala le dilete ka lebaka la kgethologanyo mo a fihlago gona.          (2)

15.9      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
           • Sebola a ka welwa ke madimabe.
           • Sebola a ka bolaya batswadi ba gagwe.                                                  (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                            Phetla

### Page 19

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 19                          DBE/Dibatsela 2024
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

15.10      •   Babadi ba a tseba gore Mphaka o logelwa maano a go fološwa setulong
               sa bolaodi bja lefapha le go rakwa Letsheng La Mogadisho mola yena a
               sa tsebe.
           •   Babadi ba a tseba gore Mphaka o tlo leboga mošomo mola Mookamedi a
               sa tsebe.                                                                      (2)

15.11     Morero wa Naga ga di etelane ke go re motse wa monna yo mongwe ga o
          na boroko.
          • Mphaka o tlogile Bonwatau ka lebaka la kgethologanyo le kgatelelo fela
             le mo a falaletšego gona ga a hwetše khutšo ebile o fetša a gopola go
             boela gae le ge a be a ikanne gore a ka se sa boela.                             (2)

15.12      •   Leina la papadi ke 'Naga ga di etelane'.
           •   Diteng tša papadi di mabapi le Mphaka yo a sa amogelwego dinageng di
               šele.
           •   Leina la papadi le nyalelana le diteng ka lebaka la gore Mphaka o tlogile
               gagabo Bonwatau a gopotše gore o tla swarwa gabotse dinageng di šele
               fela o a kgethollwa gomme o bona bokaone e le go boela gae.                     (3)
                                                                                              [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 20

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                20                          DBE/Dibatsela 2024
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 16: LEHUFA – P Mothupi

Mohlala wa karabo:

Teori ya thulano
  Thulano e tšwelela ge moanegwa a na le dikgopolo tša go fapana goba baanegwa
  ba fapana ka mantšu goba ba nkgišetšana mahwafa. Molokoloko woo wa dithulano
  o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka thulaganyo yeo ya ditaba
  mongwadi o utolla morero wa sengwalo. Go na le mehuta ye mebedi ya thulano e
  lego thulanogare le thulanontle. Thulanogare e tšwelela ge moanegwa a na le
  dikgopolo tša go fapana mola thulanontle e tšwelela ge baanegwa ba babedi
  goba go feta ba fapana ka mantšu goba ba nkgišetšana mahwafa.

Tirišo
Thulanoteng/gare
    • Lerato o lwa le dikgopolo mabapi le gore a botše Ntshepe gore o a mo rata.
    • Ntshepe le yena o lwa le dikgopolo, o tšhaba go botša Lerato gore o a mo rata.
    • Lerato o lwa le dikgopolo mabapi le taba ya go hlala Radithekisi.

   Thulanontle
   Ntlogeleng o thulana le Lerato
   • Ntlogeleng o thulana le Lerato ka la gore o mo tšeela monna, ka ge a hweditše
       dinomoro tša gagwe tša mogala ka paking ya Ntshepe.

   Ntshepe o thulana le Ntlogeleng
   • Ntshepe o thulana le Ntlogeleng ge a hwetša a tšhela dihlare ka dieteng tša
      gagwe ka nepo ya go mo tlaetša.

   Radithekisi o thulana le Lerato
   Radithekisi o thulana le Lerato ka ge a re o rata banna ebile o mo ntšha ka
   kerekeng go rapelwa. O mmotša gore o etše banna kerekeng.

   Lerato o thulana le Radithekisi
   • Lerato le Radithekisi ba a hlalana ka ge lehufa la Radithekisi le ba tsene gare.

   Lerato o thulana le Ntshepe
   • Lerato o thulana le Ntshepe ge Ntshepe a re ba ye go hlola Radithekisi
      bookelong. Lerato o a gana o re Ntshepe o tla ya a nnoši.

  Leepo le Tsarane ba thulana le maphodisa
   • Leepo le Tsarane ba thuntšhana le maphodisa ka morago ga gore Radithekisi a
     ba fe mošomo wa go bolaya Ntshepe.
                                                                                             [25]
Thumo: Thulano e tšweleditšwe gabotse papading ye ka ge e godiša maatlakgogedi.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 21

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                    21                         DBE/Dibatsela 2024
                                      NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 17: LEHUFA – P Mothupi

SETSOPOLWA SA K

17.1      17.1.1      Ke banyalani/Monna le mosadi.                                             (1)

          17.1.2      Morutiši le morutwana.                                                    (1)

17.2      •   ʹ (O šikinya hlogo) ʹ
          •   ʹ (Setunyana) ʹ                                                                   (2)

17.3      Mehlala ya maleba e tla amogelwa.
          • Go bolelwa ka go tšwetša dithuto pele.
          • Go bolelwa ka sethunya.                                                             (2)

17.4      Polelo ya Lerato go Radithekisi ya gore ga a nyake gore ka moso a tle a re o
          be a sa boledišane le yena e tšweletša thekniki ya tekolapejana.
           • Se se netefaditšwe ke ge Lerato a nyalana le Ntshepe.                              (2)

17.5      •  Lerato o tšwelela bjalo ka molwantšhwa legatong le la thulaganyo.
          •  Lerato o eme boemapese o letetše dinamelwa tša bohle go mo iša
             mošomong le ge ka ga gagwe go na le dithekisi tšeo di bego di ka mo iša.
          • Tikologo ke ya sebjalebjale ka ge go tšwelela boemapese fao Lerato a
             bego a emetše dinamelwa tša go ya mošomong.
          • Moya go foka wa lethabo ka ge Lerato le Ntshepe ba thabetše go kopana
             gape ka morago ga go bonana ge Lerato e be e sa le morutwana wa
             Ntshepe.
            (TŠE PEDI fela.)                                                                    (2)

17.6      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami/a go kwa bohloko
             • Ke nyamišwa/ke kwešwa bohloko ke gore Radithekisi bjalo ka monna
                wa Lerato ga a mo hlokomele le go mo šireletša.                                 (2)

SETSOPOLWA SA L

17.7           • ʹA le lehono o sa le paletše? ʹ
               • ʹGe e le gore le mmolaile gona go lokile. ʹ                                    (2)

17.8      Lehufa la Radithekisi
             • Lehufa la Radithekisi ke lona le hlohleletšago gore Radithekisi a tlaiše
                Lerato.                                                                         (2)

17.9          •     Ba ka felelwa ke mošomo.
              •     Radithekisi a ka ba tloša tšatšing e le maano a go ba tswalela melomo.
              •     Radithekisi a ka ba laela go tšwa ka mo nageng.
                   (TŠE PEDI fela.)                                                             (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 22

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   22                          DBE/Dibatsela 2024
                                     NSC – Tlhahlo ya go swaya

17.10         •   Babadi ba a tseba gore Tsarane le Leepo ba ja Ntshepe le Lerato
                  leonyane mola bona ba sa tsebe.
              •   Babadi ba a tseba gore Tsarane, Leepo le Radithekisi ba loga maano
                  a go bolaya Ntshepe mola yena a sa tsebe.
              •   Babadi ba a tseba gore Ntlogeleng o sepelela Ntshepe dingaka gore a
                  lebelele yena fela mola Ntshepe a sa tsebe.
                  (TŠE PEDI fela.)                                                              (2)

17.11     Morero wa Lehufa ke go re lemoša gore lehufa ga le age motse.
            • Radithekisi o senyagaletšwe ke lenyalo ka lebaka la lehufa la go
                naganela mosadi wa gagwe Lerato gore o ratana le Ntshepe.                       (2)

17.12         •   Leina la papadi ke 'Lehufa'.
              •   Diteng tša papadi di mabapi le lehufa la Radithekisi go Lerato le lehufa
                  la Ntlogeleng go Ntshepe.
              •   Leina la papadi le nyalelana le diteng ka lebaka la lehufa leo le
                  renago magareng ga balekani papading ye.                                      (3)
                                                                                                [25]

                                                         PALOMOKA YA KAROLO YA C:               25
                                                          PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 23

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                                              23                                                                   DBE/Dibatsela 2024
                                                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

  KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DIPOTŠIŠO TŠE TELELE: THETO [MEPUTŠO YE 10]

  Dinyakwa                      Bokgoni bja go ikgetha         Bokgoni bja maemo          Bokgoni bja magareng           Bokgoni bja motheo               Ga go bokgoni
                                           5–6                           4                            3                             2                           1
  DITENG                       -Tlhalošo ye e               -Kwešišo le tlhalošo ye      -Tlhalošo ye e                -Tlhalošo ya sererwa ga e    -Ga go kwešišo ya
                               tseneletšego ya sererwa.     botse ya sererwa.            kgotsofatšago ya              kgotsofatše.                 sererwa.
  Tlhalošo ya sererwa.         -Tatelano ya dikgopolo       -Potšišo e arabilwe ka       sererwa.                      -Ga go dintlha tšeo di       -Karabo ga e sepelelane
  Botebo bja dikgopolo,        tša go ba le                 botlalo.                     -Go na le dintlha di se kae   amanago le sererwa.          le sereto.
  kgonthišišo le kwešišo ya    maatlakgogedi tša go         -Dikgopolo tšeo di filwego   tšeo di amanago le            -Ga go kwešišo ya            -Morutwana ga a tsebe
  setšweletšwa                 amana thwii le sererwa.      di a kwagala eupša ga se     sererwa.                      sengwalo le sereto.          selo ka ga sengwalo le
                               -Kwešišo ye e                tšona ka moka tšeo di        -Tše dingwe tša dikgopolo                                  sereto.
                               tseneletšego ya sengwalo     hlalošitšwego ka mo go       di a kwagala eupša ga di
                               le sereto.                   nyakegago.                   kgodiše.
                                                            -Kwešišo ya sengwalo le      -Kwešišo ya motheo ya
MEPUTSO YE 6                                                sereto e bonetše.            sengwalo le sereto.
                                            4                            3                            2                            1                              0
  SEBOPEGO LE                  -Sebopego se tšweletša       -Sebopego se tšwelela        -Sebopego se a tšwelela.      -Sebopego se bontšha         -Sebopego ga se sa
  POLELO                       tlemagano ya dikgopolo       gabotse ebile se             -Taodišo ga e na kelelo       diphošo tša peakanyo.        maleba.
                               ye botsebotse.               tšweletša go ela ga          ye botse ya dintlha ebile     -Dikgopolo ga se tša         -Diphošo tša polelo ke tše
  Sebopego, kelelo le kalo     -Dikgopolo di hlamegile      dikgopolo.                   ga go tlemagano ya            beakanywa ka tatelano ye     ntšintši ebile le setaele se
  ya dikgopolo                 ebile di tšweleditšwe ka     -Kelelo ye botse ya          dikgopolo.                    botse.                       fošagetše kudu.
  Polelo, segalo le setaele    bokgwari.                    dikgopolo.                   -Diphošo tša polelo ke tše    -Diphošo tša polelo ke tše
  tšeo di dirišitšwego ge go   -Polelo, segalo le setaele   -Polelo, segalo le setaele   nnyane eupša segalo le        ntši.
  ngwalo taodišo               di a kgahliša, ke tša        ke tša maleba.               setaele ke tša maleba.        -Segalo le setaele di
                               maleba, tša go hlohla                                                                   fošagetše.
                               mabjoko.
                               -Go nyakile go se na le
                               phošwana le e tee ya
  MEPUTSO YE 4                 popopolelo, mopeleto le
                               maswaodikga.

     Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                              Phetla

### Page 24

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                                               24                                                                 DBE/Dibatsela 2024
                                                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B LE C: RUBRIKI YA GO SWAYA DIPOTŠIŠO TŠE TELELE – PADI, KANEGELOTŠHABA LE PAPADI [MEPUTSO
YE 25]

Dinyakwa                     Bokgoni bja go ikgetha         Bokgoni bja maemo          Bokgoni bja magareng          Bokgoni bja motheo                Ga go bokgoni
                                        12–15                       9–11                          6–8                          4–5                           0–3
DITENG                       -Karabo ye botsebotse       -Kwešišo le tlhalošo ye      -Kwešišo ya magareng ya      -Kwešišo ye nnyane ya        -Ga go kwešišo ya sererwa.
                             go fetiša: 14–15.           botse ya sererwa.            sererwa eupša                sererwa.                     -Maiteko a go araba potšišo
Tlhalošo ya sererwa          -Karabo ye botsebotse:      -Potšišo e arabilwe ka       ga se dintlha ka moka        -Ga go dintlha tšeo di       a fokola kudu.
Botebo bja dikgopolo,        12–13.                      botlalo.                     tšeo di hlalošwago ka        hlalošwago ka botlalo.       -Ditlhalošo ga di
kgonthišišo le kwešišo ya    -Tlhalošo ye e              -Dikgopolo tšeo di filwego   botlalo.                     -Dintlha tše nnyane di       kgotsofatše.
setšweletšwa                 tseneletšego ya             di a kwagala eupša ga se     -Bontši bja dintlha di       amana le sererwa.            -Morutwana ga a tsebe
                             sererwa.                    tšona ka moka tšeo di        amana le sererwa.            -Tlhalošo e amana            sengwalo goba
                             -Tatelano ya dikgopolo      hlalošitšwego ka mo go       -Tše dingwe tša              gannyane le sererwa.         setšweletšwa
                             tša go ba le                nyakegago.                   dikgopolo di a kwagala       -Kwešišo ye nnyane ya
                             maatlakgogedi tša go        -Kwešišo ya sengwalo le      eupša ga di kgodiše.         sengwalo le
                             amana thwii le temana.      setšweletšwa e a bonala.     -Kwešišo ya motheo ya        setšweletšwa.
MEPUTSO YE 15                -Kwešišo ye botsebotse                                   sengwalo le
                             ya sengwalo le                                           setšweletšwa.
                             setšweletšwa.
                                         8–10                        6–7                         4–5                          2–3                            0–1
SEBOPEGO LE                  -Sebopego se tšweletša      -Sebopego se tšwelela        -Sebopego se a tšwelela.     -Sebopego se bontšha         -Tlhokego ya peakanyo ye
POLELO                       tlemagano ya dikgopolo      gabotse ebile se             -Peakanyo le tlemagano       diphošo tša peakanyo.        botse ya sebopego e dira
                             ye botsebotse.              tšweletša go ela ga          ya dikgopolo e gona          -Dikgopolo ga se tša         gore dikgopolo di se elele
Sebopego, kelelo le kalo     -Matseno le mafetšo ke      dikgopolo.                   eupša e na le mafokodi.      bewa ka tshwanelo.           gabotse.
ya dikgopolo                 a mabotse kudukudu.         -Go na le tlemagano ye       -Diphošo tša polelo ke tše   -Diphošo tša polelo ke tše   -Diphošo tša polelo le
Polelo, segalo le setaele    -Dikgopolo di hlamegile     botse magareng ga            nnyane eupša segalo le       ntši.                        setaele sa go fošagala di
tšeo di dirišitšwego ge go   ebile di tšweleditšwe ka    matseno, mafetšo le          setaele ke tša maleba.       -Segalo le setaele ga se     dira gore go be bothata go
ngwalwa taodišo              bokgwari.                   ditemana tše dingwe tša      -Peakanyo ya ditemana        tša maleba.                  bala le go kwešiša molaetša
                             -Polelo, segalo le          taodišo yeo.                 ke ya maleba.                -Peakanyo ya ditemana e      wa taodišo.
                             setaele di a kgahliša, ke   -Kelelo ye botse ya                                       fošagetše.                   -Segalo le setaele di
                             tša maleba, tša go          dikgopolo.                                                                             fošagetše kudu
MEPUTSO YE 10                hlohla mabjoko.             -Polelo, segalo le setaele                                                             -Peakanyo ya ditemana e
                                                         ke tša maleba.                                                                         fošagetše kudu.

   Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2024-mg/e67ab0c8-fe5e-4b83-bf54-6279f6781422) — Sepedi HL · Memo · 2024 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2024/5ec4cd49-d894-4cd1-aea0-ba78ac88b31b) — Sepedi HL · QP · 2024 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2024/4959fca7-2684-42e7-9554-5ee03c1c4515) — Sepedi HL · QP · 2024 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sepedi/de634f35-2acc-45e8-a31f-c54e8c3845cb) — Sepedi HL · QP · 2024 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sepedi/c158522a-4a22-42f2-93c9-91abba93fe95) — Sepedi HL · Memo · 2024 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sepedi/a9a99833-51af-45c2-b768-aa70508043d3) — Sepedi HL · Memo · 2024 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
