# Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 15 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2017-memo/5381be61-f142-4f15-b9a0-64b9ef6b195d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2017-memo/5381be61-f142-4f15-b9a0-64b9ef6b195d)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · sepedi. Memorandum, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P3 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2017/af126b47-03f1-4d02-98b8-a6cc015fa8c7) — QP · 2017 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                              SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BORARO (P3)

                                  DIBOKWANE/HLAKOLA 2017

                                      MEMORANTAMO

MEPUTSO: 100

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 15.

EXTERNAL MODERATOR’S APPROVAL                          04/03/2017

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                      Phetla

### Page 2

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                     2                                              DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                                                                        NSC – Memorantamo

KAROLO YA A

ELA HLOKO:
   Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (Lephephe la 3, KAROLO YA A).
   Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo.
   Mo go diteng legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le a rotšwe ka
    dikarolwana tše pedi, e lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le
    ditlhalošo.
   Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase.

RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO TŠA SEPEDI LELEME LA GAE [MEPUTSO YE 50]

     Dinyakwa                               Bokgoni bja go ikgetha        Bokgoni bja maemo         Bokgoni bja magareng         Bokgoni bja motheo            Ga go bokgoni
 DITENG LE                                            28–30                       22–24                       16–18                     10–12                         4–6
 PEAKANYO                                  -Bokgoni bja go araba        -Potšišo e arabilwe        -Karabo e a kgotsofatša.    -Tlemagano ya              -Molekwa o tšwele

                        Legato la godimo
                                           potšišo ke bja maemo a       gabotsebotse.              -Dikgopolo di tlemagane     dikgopolo ga se ya         tseleng kudukudu.
 (Go araba                                 godimodimo go fetiša.        -Dikgopolo di kgahliša     ebile di a kgodiša.         maleba.                    -Dikgopolo di
 dipotšišo)                                -Dikgopolo tše bohlale tša   kudu ebile di sepelelana   -Peakanyo le tlemagano      -Dikgopolo ga di           hlakahlakane ebile ga di
 Tatelano ya                               go hlohla mabjoko tšeo di    le hlogo/sererwa.          ya dikgopolo ke tše kaone   tšwelele gabotse ebile     nepiše.
 dikgopolo ge go                           tšwelego mahlalagading.      -Peakanyo le tlemagano     go akaretšwa matseno,       ga di bontšhe              -Dikgopolo ga di nepiše
 dirwa peakanyo.                           -Peakanyo le tlemagano       ya dikgopolo ke tše        mmele le mafetšo.           boitlhamelo.               hlogo ebile di a ipoeletša.
 Temogo ya morero,                         ke tšeo di ikgethilego go    botsebotse go                                          -Tatelano le tlemagano     -Ga go tatelano le
 baamogedi ba                              akaretšwa matseno,           akaretšwa matseno,                                     ya dikgopolo di tšwelela   tlemagano ya dikgopolo.
 tshedimošo le                             mmele le mafetšo.            mmele le mafetšo.                                      gannyane.
 dikamano.                                            25–27                       19–21                      13–15                        7–9                          0–3
                                           -Bokgoni bja go araba        -Potšišo e arabilwe        -Potšišo e arabilwe ka mo   -Molekwa o tšwele          -Ga go bolelwe selo ka
 MEPUTSO YE 30                             potšišo ke bja maemo a       gabotse.                   go kgotsofatšago eupša      tseleng.                   hlogo yeo e filwego.
                                                                        -Dikgopolo di a kgahliša                                                          -O tšwele tseleng

                        Legato la fase
                                           godimodimo.                                             ga se ya hlaka gabotse.     -Dikgopolo di
                                           -Dikgopolo tše bohlale tša   ebile di sepelelana le     -Tlemagano ya dikgopolo     hlakahlakane.              kudukudu.
                                           go tšwa mahlalagading.       hlogo/sererwa.             e a kgotsofatša ebile e a   -Ga go peakanyo goba       -Ga go nepišo ebile
                                           -Bokgoni bja maemo a         -Peakanyo le tlemagano     kgodiša.                    tlemagano ya dikgopolo     dintlha di hlakahlakane.
                                           godimo bja go beakanya       ya dikgopolo ke tše        -Peakanyo le tlemagano      yeo e tšwelelago.
                                           le go tlemaganya             botse go akaretšwa         ya dikgopolo di a
                                           dikgopolo go akaretšwa       matseno, mmele le          kgotsofatša go akaretšwa
                                           matseno, mmele le            mafetšo.                   matseno, mmele le
                                           mafetšo.                                                mafetšo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                       Phetla

### Page 3

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                                 Downloaded from hlayiso.com                   3                                              DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                                                                       NSC – Memorantamo

RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO TŠA SEPEDI LELEME LA GAE [MEPUTSO YE 50] (e tšwela pele)

    Dinyakwa                                 Bokgoni bja go ikgetha      Bokgoni bja maemo         Bokgoni bja magareng         Bokgoni bja motheo             Ga go bokgoni
 POLELO,                                               14–15                     11–12                         8–9                       5–6                          0–3
 MONGWALELO                                 -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,        -Segalo, retšistara,       -Polelo ga e kwešišagale.
 LE                                         setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu di    setaele le tlotlontšu di   -Segalo, retšistara,
 PALOBOHLATSE                               sepelelana kudukudu le     sepelelana                 sepelelana gabotse le       sepelelana gannyane le     setaele le tlotlontšu ga di
                                            morero, baamogedi le       gabotsebotse le morero,    morero, baamogedi le        morero, baamogedi le       sepelelane le morero,
 Segalo, retšistara,                        dikamano.                  baamogedi le dikamano.     dikamano.                   dikamano.                  baamogedi le dikamano.
 mongwalelo,                                -Polelo ke ya boitshepo,   -Polelo ye maatla, ya      -Tirišo ya maleba ya        -Tirišo ya polelo ke ya    -Tlotlontšu ke ye nnyane

                        Legato la godimo
 tlotlontšu ya                              ya go nona, ya             segalo sa maleba.          polelo e dira gore          motheo.                    kudukudu moo e lego
 maleba ya morero                           maatlakgogedi.             -Diphošo tša popopolelo    molaetša o kwagale.         -Segalo le mošito ga se    gore e dira gore ditaba di
 le dikamano.                              -Polelo e na le segalo sa   le mopeleto ga se tše      -Segalo ke sa maleba.       tša maleba.                se kwešišagale.
 Kgetho ya mantšu.                         go ba le maatlakgogedi      kae.                       -Mebolelwana e dirišitšwe   -Tlotlontšu ke ye nnyane
 Tirišo ya polelo le                       ebile e nonne ka            -Polelo e beakantšwe       go tšweletša diteng.        kudu.
 melawana,                                 mebolelwana ya go           gabotsebotse.
 maswao,                                   kgahliša.
 popopolelo le                              -Ga go na le ge e ka ba
 mopeleto.                                  phošwana e tee ya
                                            popopolelo le mopeleto.
 MEPUTSO YE 15                              -Polelo e beakantšwe ka
                                            bokgwari bja maemo a
                                            godimodimo.
                                                         13                        10                          7                          4
                                            -Polelo ya maemo a         -Polelo ke ya maemo a      -Tirišo ya polelo e a       -Polelo ga e
                                            godimodimo ya go ba le     godimo ya go ba le         kgotsofatša eupša e na le   kgotsofatše.
                                                                                                  diphošo.                    -Ga go phapantšho ya

                        Legato la fase
                                            segalo se maatla.          maatlakgogedi.
                                            -Ga go na le ge e ka ba    -Segalo ke sa maleba       -Segalo se a kgotsofatša    mafoko.
                                            phošwana e tee ya          sa go ba le                eupša mebolelwana ga se     -Tlotlontšu ga se ye
                                            popopolelo goba            maatlakgogedi.             ya dirišwa o kaalo.         kaalo.
                                            mopeleto.                  -Diphošwana tše
                                            -Polelo e beakantšwe ka    nnyane tša popopolelo
                                            bokgwari.                  le mopeleto.
                                                                       -Polelo e beakantšwe
                                                                       gabotse.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                      Phetla

### Page 4

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                  Downloaded from hlayiso.com                    4                                           DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                                                         NSC – Memorantamo

RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO TŠA SEPEDI LELEME LA GAE [MEPUTSO YE 50] (e tšwela pele)

    Dinyakwa                 Bokgoni bja go ikgetha       Bokgoni bja maemo         Bokgoni bja magareng      Bokgoni bja motheo            Ga go bokgoni
 SEBOPEGO                                5                           4                          3                       2                         0–1
                            -Tšwetšopele ya sererwa     -Tatelano ye botse ya      -Dintlha tša maleba di   -Mafoko le ditemana di    -Dintlha tša maleba ga di
 Dinyakwa/                  ke ya maemo a               tšwetšopele ya dintlha.    tšweleditšwe.            na le diphošo.            gona.
 Dipharologantšho           godimodimo.                 -Tlemagano ye botse ya     -Mafoko le ditemana di   -Taodišo e a kwagala      -Mafoko le ditemana di
 tša setšweletšwa.          -Tlhalošo ya dikgopolo ke   dintlha le dikgopolo.      hlamegile gabotse.       eupša e na le mafokodi.   fošagetše.
 Tšwetšopele ya             ya maemo a godimodimo.      -Mafoko le ditemana di     -Taodišo e a kwagala.                              -Taodišo ga e kwagale.
 ditemana le tlhamo         -Tlhamo ya mafoko le        beakantšwe ka
 ya mafoko.                 ditemana ke ya go           makgethe.
                            ikgetha, ya maemo a         -Dintlha le dikgopolo di
 MEPUTSO YE 5               godimodimo.                 beakantšwe ka
                                                        makgethe.
 KABO YA
 MEPUTSO                             43–50                       33–40                     23–30                     13–20                      0–10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                  Phetla

### Page 5

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                  Downloaded from hlayiso.com                     5                                              DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                                                          NSC – Memorantamo

KAROLO YA B

ELA HLOKO:
   Diriša rubriki ye ge o swaya ditšweletšwa tša tirišano.
   Meputso ya 0–25 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo.
   Mo go diteng legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka
   dikarolwana tše pedi, e lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le
   ditlhalošo.
   Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase.

RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO TŠA SEPEDI LELEME LA GAE [MEPUTSO YE 25]
       Dinyakwa               Bokgoni bja go ikgetha        Bokgoni bja maemo          Bokgoni bja magareng        Bokgoni bja motheo             Ga go bokgoni
 DITENG, PEAKANYO LE                    13–15                       10–12                         7–9                       4–6                          0–3
 SEBOPEGO                     -Bokgoni bja go araba       -Bokgoni bjo                -Bokgoni bja go            -Bokgoni bja motheo bja     -Karabo ga e laetše
                              potšišo ke bja maemo a      bobotsebotse bja go         kgotsofatša bja go araba   go araba potšišo bja go     tsebo le ye nnyane ya
 (Go araba dipotšišo le       godimodimo go fetiša.       araba potšišo bjoo bo       potšišo bja go laetša      laetša tsebo ye nnyane      mohuta wa
 dikgopolo)                   -Dikgopolo ke tše bohlale   laetšago tsebo ye botse     tsebo ya mohuta wa         ya dinyakwa tša mohuta      setšweletšwa.
 Tatelano le peakanyo ya      tša go tšwa                 ya mohuta wa                setšweletšwa.              wa setšweletšwa.            -Molaetša ga o tšwelele
 dikgopolo.                   mahlalagading.              setšweletšwa.               -Go na le nepišo eupša     -Go na le nepišo ye         gabotse ka ge molekwa
 Morero, baamogedi,           -Tsebo ye e tseneletšego    -Ditaba di nepiša           go na le go tšwa tseleng   nnyane ya setšweletšwa      a tšwele tseleng
 dinyakwa/                    ya dinyakwa tša mohuta      setšweletšwa.               gannyane.                  eupša go na le go tšwa      kudukudu.
 dipharologantšho le          wa setšweletšwa.            -Molekwa ga se a tšwa       -Tlemagano ya dikgopolo    tseleng.                    -Ga go tlemagano ya
 dikamano.                    -Ditaba di nepiša           tseleng.                    le dikamano e a            -Tlemagano ya diteng le     diteng le dikgopolo.
                              setšweletšwa thwii.         -Tlemagano ya diteng le     kgotsofatša.               dikgopolo ga se ye          -Ditaba di hlalošwa
                              -Tlemagano ya diteng le     dikgopolo ke ye botse.      -Tlhalošo ya ditaba e a    kaalo.                      gannyane.
 MEPUTSO YE 15                dikgopolo ke ya maemo       -Tlhalošo ya ditaba ke ye   kgotsofatša ebile e        -Tlhalošo ya ditaba ke ya   -Sebopego sa
                              a godimo.                   botse ebile e thekga        thekga sererwa.            motheo ebile e thekga       setšweletšwa ga se
                              -Tlhalošo ya ditaba ke ya   serewa.                     -Sebopego ke sa maleba     sererwa gannyane.           sona.
                              maemo a godimo ebile e      -Sebopego ke sa maleba      eupša se na le diphošo     -Ga se a šomiša melao
                              thekga sererwa.             eupša se na le              tše dintšinyana.           ya sebopego ka
                              -Sebopego ke sa maleba      diphošwana di se kae.                                  tshwanelo.
                              sa go sepelelana le                                                                -Go tlogetšwe dintlha tše
                              setšweletšwa.                                                                      bohlokwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                        Phetla

### Page 6

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                  Downloaded from hlayiso.com                     6                                              DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                                                          NSC – Memorantamo

 POLELO, SETAELE LE                      9–10                        7–8                        5–6                        3–4                           0–2
 PALOBOHLATSE                 -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,
                              setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu ga di   setaele le tlotlontšu ga di
 Segalo, retšistara,          sepelelana gabotsebotse    sepelelana gabotse le      sepelelana le morero,      sepelelane gabotse le         sepelelane le morero,
 setaele, morero,             le morero, baamogedi le    morero, baamogedi le       baamogedi le dikamano.     morero, baamogedi le          baamogedi le dikamano.
 baamogedi le dikamano.       dikamano.                  dikamano.                  -Diphošo tša popopolelo    dikamano.                     -Sengwalo se tletše ka
 Tirišo ya polelo le          -Polelo e nepagetše        -Polelo ga e na diphošo    ga se tše ntši.            -Popopolelo ga se yeo e       diphošo ebile se
 melawana.                    ebile e hlamegile          tša popopolelo ebile e     -Tlotlontšu ke yeo e       nepagetšego ebile e           hlakahlakane.
 Kgetho ya mantšu             gabotse.                   hlamegile gabotse.         lekanetšego.               tletše ka diphošo.            -Tlotlontšu yeo e lego
 Maswao le mopeleto.          -Ga go na le ge e ka ba    -Tlotlontšu ke ye ntši.    -Diphošwana tšeo di lego   -Tlotlontšu ga se ye ntši.    gona ga e sepelelane le
                              phošo e tee.               -Gantši ga go diphošo.     gona ga di fetoše          -Molaetša o a tšwelela        morero le gannyane.
 MEPUTSO YE 10                                                                      molaetša.                  eupša o arošitšwe.            -Molaetša ga o tšwelele
                                                                                                                                             le gannyane.
 KABO YA MEPUTSO                       22–25                      17–20                      12–15                        7–10                           0–5

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                         Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3               7                    DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                   NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: DITAODIŠO

POTŠIŠO YA 1

Ditaodišo tšeo di botšišitšwego.

1.1       Taodišokanegelo

          Tlhalošo
          Yona e laodiša kanegelo goba tiragalo ye e fetilego. E ka ngwalwa go tšwa
          lehlakoreng le lengwe le le lengwe.

          Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ya go
          anegwa:
            Kanegelo e swanetše go kgodiša.
           Balekwa ba anege tiragalo yeo e dirilego gore mongwadi a tlabege a be a
             šale a maketše.
            Gantši taodišo ye e ngwalwa ka lebaka le le fetilego.
            Ditemana tša matseno di swanetše go tanya šedi ya mmadi.
            Kanegelo ge e le ye botse e swanetše go ba le ntlha ye e e laetšago.
            Thumo ya moswananoši ya go kgahliša e swanetše go kgotsofatša.
            Kgahlego ya mmadi e swanetše go lotwa go fihla mafelelong.
            Taodišo ya go anega gantši e na le mokgwa wa go hlaloša.
                                                                                          [50]

1.2       Taodišotlhalošo
le
1.7.2     Tlhalošo
          Ka taodišotlhalošo, mongwadi o hlaloša selo se sengwe gore mmadi a kgone
          go itemogela sona ka leihlo la moya. Motho goba selo se sengwe di ka
          hlalošwa.

          Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:
            Mongwadi o swanetše go hlagiša seswantšho ka mantšu.
           Balekwa ba hlaloše dintlha tše di hlolago gore go be le boiketlo nageng
             ya Afrika-Borwa.
            Kgetha mantšu le dikgopolo ka tlhokomelo gore go fihlelelwe seo se
             nyakegago.
            Madiri a maleba mabapi le go bona, go kwa, go kgwatha, modumo le
             tatso di ka šomišwa go dira gore tlhalošo e kwešišege.
            Dikapolelo di dirišwe ka tsela ya maleba.
            Go swanetše go ba le boitemogelo bja hlogo yeo go ngwalwago ka yona.         [50]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3               8                     DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                   NSC – Memorantamo

1.3       Taodišokgadimo/Taodišokeleletšo/Taodišokgopodišišo
le
1.7.1     Tlhalošo
          Ka taodišokgadimo/-keleletšo mongwadi o eleletša tiragalo yeo a kilego a e
          bona/a e kwa/a e badilego nakong yeo e fetilego gomme a tšweletša maikutlo
          a gagwe go ya ka fao a gopolago ka gona.

          Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:
           Maikutlo le khuduego di kgatha tema ye bohlokwa taodišong ye.
           Balekwa ba lebelele morago gomme ba gopole ka dilo tšeo di ba
             tlišeditšego katlego.
           Karolo ye kgolo ya taodišo e ka ba tlhalošo.
           Ditlhalošo di swanetše go kwagala di be di ikemišetše go tsošološa
               maikutlo a mongwadi go mmadi.
           Dikgopolo tšeo di hlagišwago di swanetše go tšweletša bonnete bja
               mongwadi le boyena bja gagwe.                                              [50]

1.4       Taodišongangišano
le
1.5       Tlhalošo
          Ka taodišongangišano mongwadi o na le kgopolo ye e itšego goba ntlhakemo
          gomme o fa dintlha tša go fahlela goba go thekga maemo a gagwe. Kgopolo
          ya mongwadi e swanetše go kwešišega taodišong ka moka. Ka taodišo ye
          mongwadi o leka go jabetša goba go fekeetša mmadi gore a kwane le
          kgopolo ya gagwe.

          Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišongangišano:
           Thoma ka go laetša kgopolo ya gago ka tsela ya maatlakgogedi mabapi
              le hlogo.
           Balekwa ba ngange go lebeletšwe mahlakore a mabedi a go dumela
              goba go ganetša go thekga dikgopolo tša bona.
          1.4 Phapano ya maikarabelo magareng ga ngwana wa go godišwa ke
              batswadi ba babedi le wa go godišwa ke motswadi o tee.
          1.5 Phapano yeo e tlišwago ke bohloki go fihlelela katlego bophelong.
           Efa dintlha tša go fahlela kgopolo ya gago le go thekga seo.
           Mongwadi o tla tsepelela dintlha tša go ganetša pego.
           Bjalo ka mongwadi wa taodišo, tšweletša dikgopolo tše maatla ka ge
              taodišo ye e ama maikutlo a gago.
           Ditlabelo tša makgethe le tsebo ya go kgodiša di swanetše go šomišwa.
           Polelo e swanetše go ba ye maatla gore e hlohle maikutlo a mmadi.
           Hlokomela gore polelo e se be ya go se loke/mpe (mahlapa).
           Thumo le yona e swanetše go ba ye maatla, ya go kwala le go kgodiša.         [50]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                 9                     DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                     NSC – Memorantamo

1.6       Taodišokahlaahlo

          Tlhalošo
          Taodišo ye ga e na maikutlo a mongwadi. Yona e leka go tšweletša
          mahlakore a mabedi a poledišano ka go lekana. Mongwadi o hlokomela
          dintlha tša go fapana tša hlogo ye gomme o hlagiša dikgopolo tša go fapana
          ntle le go tšea lehlakore. Mongwadi a ka ba le thumo ye e itšego mafelelong a
          taodišo, eupša dintlha tša go thekga goba go ganetša di swanetše go
          lekalekana le go kwagala.

          Tšeo di swanetšego go hlokomelwa taodišong ye:
             Mongwadi o swanetše go kwešiša le go lebeledišiša mahlakore a mabedi
              a taodišo ntle le go tšea lehlakore.
             Balekwa ba ahlaahle mabaka a go tiišetša dikgopolo tša bona mabapi le
              taba ya go re bašemane ba se hlakanele madulo le basetsana.
             Taodišo e swanetše go kwagala le go ikema ka dintlha. Seo se ra gore e
              se huetšwe ke maikutlo a mongwadi.
             Dikahlaahlo e be tša moya wo o fodilego, tša go naganwa gabotse le go
              thekgwa ka tshwanelo.
             Segalo e be sa go hloka khuduego eupša e be seo se kgodišago sa go
              hloka lenyatšo.
             Mongwadi a ka fa maikutlo a gagwe mafelelong a taodišo eupša seo e se
              be thumo ya taodišo.                                                          [50]
                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA A:              50

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3               10                    DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                   NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO

POTŠIŠO YA 2

2.1       LENGWALO LA SEGWERA

          Go tšweletšwe dintlha tše di latelago:
             Sebopego le botelele e be tša maleba.
             Atrese e tee fela ya mongwadi/moromedi.
             Letšatšikgwedi le ngwalwe ka fase ga atrese.
             Madume/Matseno a makopana a maleba.
             Diteng e be tša maleba tša go kgothatša le go laetša kwelobohloko.
             Retšistara le polelo ya go hlompha le go laetša boitsholo.
             Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
             Mafelelo/Thumo e be boitsebišo bja mongwadi ka mokgwa wa setlwaedi.
              Mohlala: Ke nna/Wa lena/Motlogolo wa lena.                                    [25]
2.2       LENGWALO LA SEMMUŠO

          Go tšweletšwe dintlha tše di latelago:
             Sebopego le botelele e be tša maleba.
             Atrese ya mongwadi/moromedi.
             Atrese ya moamogedi/moromelwa.
             Madume/Matseno le hlogo ya taba.
             Diteng e be tša maleba tša go kgopela dipeketsana.
             Retšistara le polelo e be tša semmušo.
             Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
             Mafelelo/Thumo le leina.
              Mohlala: Wa lena/Ka boikokobetšo.
              Mna/Mdi Maleka.                                                               [25]
2.3       TŠA BOPHELO BJA MOHU

          Go tšweletšwe tše di latelago:
           Leina le sefane sa mohu.
           Batswadi ba mohu.
           Lefelo leo mohu a belegetšwego go lona.
           Letšatši Ia matswalo a mohu.
           Dithuto tšeo mohu a di fihleletšego (ge di le gona).
           Tša mošomo.
           Ditiro tše botse le tša go kgahliša tšeo mohu a gopolwago ka tšona.
           Letšatši leo a hlokofetšego ka lona.
           Seo se hlotšego lehu Ia gagwe (ge go nyakega).
           Maina a meloko ya kgauswi yeo mohu a e tlogetšego.
           Lefoko Ia taelo. Mohlala: Mohu a ka laelwa ka sereto.
           Retšištara le polelo e be tša semmušo.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.              [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                11                     DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                    NSC – Memorantamo

2.4       TAODIŠWANA/(ATHEKELE) YA KURANTA

          Go tšweletšwe tše di latelago:
           Hlogo ya go goga šedi.
           Setaele se tšweletše mong, se boledišane le mmadi thwi.
           Setaele e be se se hlalošago le go goga boikgopolelo bja babadi.
           Taodišwana (Athekele) e tsoše kgahlego le go hlohleletša mmadi go
             bala.
           Retšistara le polelo e be tša semmušo.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
           Sebopego, Mohlala:
             Leina Ia kuranta, letšatši, letšatšikgwedi.(Seipone, Laboraro, Hlakola 20,
             2017).
           Hlogo (Meaparo ya sebjalebjale) Leina Ia mmegi: Lehlokwalatsela
             Ntshebele
           Diteng di tšweletše tše di latelago:
             a) Ditemana di tšweletšwe ka diripa tše tharo:
             b) Matseno a tšweletše bothata.
             c) Mmele o tšweletše kgodišo ya bothata.
             d) Thumo e akaretše bothata gomme e tliše tharollo le ditšhišinyo.
             e) Segalo e be se se fodilego.
             f) Retšistara e be ya maleba.
                                                                                           [25]
             g) Ditaba e be tša nnete.

2.5       POLEDIŠANO

          Go tšweletšwe tše di latelago:
             a) Maina a batho bao ba boledišanago a tšweletšwe ka letsogong la
                nngele, a latelwe ke leswao la dikgorwana.
             b) Tirišo ya mantšu a ka mašakaneng e dumeletšwe.
             c) Poledišano e kgone go bapalega.
             d) Diteng di be mabapi le go boledišana ka tšhelete ya go timela.
             e) Mmadi a kgone go hwetša sererwa ge a dutše a e bala.
             f) Bakgathatema ba se tšwe kgopolong ya sererwa.
             g) Ba laetše tsebo ye e tseneletšego ya polelo, goswana le: polelo ya go
                hlalefetša, dikamano tša maatla, mekgwa ya lephelo, phedišano le
                setšo mabapi le ditokelo tša botho.
             h) Ba ka šomiša mabokgoni a go rerišana gore go fihlelelwe tumelelano.
             i) Go be le matseno le mafelelo/thumo a go goga šedi ya mmadi.
                                                                                           [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3               12                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                   NSC – Memorantamo

2.6       PEGO

          Pego e swanetše go laetša tše di latelago:
           a) Boithekgo/Bokamorago bja pego.
           b) Diteng tše lebanego thwi le tabakgolo/sererwa.
           c) Diteng di akaretše dikgopolokgolo le dikgopolotlaleletšo, malebana le
              tiragalo ya go thuša bahloki.
           d) Go kgopolokgolo/Sererwa go tšweletšwe matseno, mmele le thumo.
           e) Go laetšwe kgodišo ya tatelano ya dikgopolo.
           f) Dintlhakgolo di ngwalwe ka tsela ya dintlha.
           g) Go ngwalwe ka lebaka le le fetilego.
           h) Go be tšhomišopolelo ya maleba.
           i) Go be retšistara le segalo tša semmušo.
           j) Go laetšwe ditšhišinyo.
           k) Go laetšwe bohlatse bjo bo kgodišago bja dinyakišišo go akaretšwa
              dipoledišano/polelotherišano tše di swerwego/dirilwego.
                    Go sebopego go laetšwe:
          a) Hlogo ya taba
          b) Dihlogwana di ngwalwe ka ditlhaka tše kgolo.
          c) Moamogedi/Mongwadi le atrese (ge go hlokagala) (E ya go/E tšwa go)
          d) Tšatšikgwedi/Ditumedišo (Ge go hlokega)
          e) Tšweletšo/Mafuri.
          f) Tšeo di hweditšwego.
          g) Tharollo le ditšhišinyo.
          h) Leina le boitsebišo tša mmegi le tshaeno.
                                                                                        [25]

                                                  PALOMOKA YA KAROLO YA B:              50
                                                   PALOMOKA YA TLHAHLOBO:               100

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                13             DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                    NSC – Memorantamo

MEKGWA YA GO SWAYA

KAROLO YA A

(Dintlha tša mmepe wa monagano di nyalelane le diteng tšeo di lego mabapi le
sererwa)

1.1     TAODIŠO
        Diteng (dintlha tše di lebanego le hlogo) = meputso ye 25
            Peakanyo/Thulaganyo: mafoko le ditemana (dikgopolo tša maleba) =
             meputso ye 5
            Tirišo ya polelo = meputso ye 10
            Mongwalelo = meputso ye 3
            Padišišobohlatse = meputso ye 2
            Sebopego: matseno, mmele, thumo, mafoko le ditemana = meputso ye 5

      Kabo ya meputso ya diteng le polelo.

             25–10
           22–24 = 9
           19–21 = 8
           16–18 = 7
           13–15 = 6
           10–12 = 5
             7–9 = 4
             4–6 = 3
             1–3 = 2

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                           Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3              14                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                  NSC – Memorantamo

KAROLO YA B
DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO

(Dintlha tša mmepe wa monagano di nyalelane le diteng tšeo di lego mabapi le
sererwa)

2.1 le 2.2      LENGWALO (SEGWERA LE SEMMUŠO)
DITENG, PEAKANYO LE SEBOPEGO (15)
Diteng = meputso ye 8 (Dintlha)
 Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2
 Mmepe wa monagano = moputso o 1
 Sebopego - atrese = 1 le tšatšikgwedi = 1 (lengwalong la semmušo = 1 + 1)
 Matseno = moputso o 1
 Thumo = moputso o 1
Polelo, setaele/mongwalelo le padišišobohlatse = meputso ye 10

 Tirišo ya polelo = meputso ye 7
 Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosfere/Segalo = meputso ye 2
 Padišišobohlatse = moputso o 1
(Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo go
tirišo ya polelo)

2.3     TŠA BOPHELO BJA MOHU
DITENG, PEAKANYO LE SEBOPEGO (15)
Mokgwa wa go swaya
 Diteng = meputso ye 8 (Dintlha)
 Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) =meputso ye 2 (P)
 Mmepe wa monagano = Meputso ye 2 (M)
 Sebopego (matseno, mmele, thumo) = meputso ye 3 (S)
Polelo, setaele/mongwalelo le padišišo/palobohlatse = meputso ye 10
 Tirišo ya polelo = meputso ye 7 (TP)
 Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosfere/Segalo = meputso ye 2 (K)
 Padišišo/Palobohlatse = moputso o 1 (PB)
(Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo
go tirišo ya polelo)

2.4     TAODIŠWANA (ATHEKELE) YA KURANTA
DITENG, PEAKANYO LE SEBOPEGO (15)
Diteng (dintlha, retšistara le segalo) = meputso ye 8 (Dintlha)
 Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2
 Mmepe wa monagano = meputso ye 2
 Sebopego (matseno, mmele, thumo) = meputso ye 3
Polelo, setaele/mongwalelo le padišišo/palobohlatse = meputso ye 10
 Tirišo ya polelo = meputso ye 7
 Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosfere/Segalo = meputso ye 2
 Padišišo/Palobohlatse = moputso o 1
(Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo
go tirišo ya polelo)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                               Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3               15                     DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                    NSC – Memorantamo

2.5 POLEDIŠANO
DITENG, PEAKANYO LE PALOBOHLATSE (15)
 Diteng = meputso ye 8 (Dintlha)
 Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2
 Mmepe wa monagano = moputso o 1
 Sebopego = meputso ye 4 (S)
   Baanegwa = moputso o 1
   Dikgorwana = moputso o 1
   Ditaetšosefala = moputso o 1
   Polelo ye kopana = moputso o 1
Polelo, setaele/mongwalelo le padišišo/palobohlatse = meputso ye 10
 Tirišo ya polelo = meputso ye 7 (TP)
 Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosfere/Segalo = meputso ye 2 (K)
 Padišišo/Palobohlatse = moputso o 1 (PB)
2.6 PEGO

DITENG, PEAKANYO LE PALOBOHLATSE (15)
Mokgwa wa go swaya
 Diteng (dintlha, kakaretšo, retšistara le segalo) = meputso ye 8 ((Dintlha)
 Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2 (P)
 Mmepe wa monagano = meputso ye 2 (M)
 Sebopego (matseno, mmele, mafetšo) = meputso ye 3 (S)
Polelo, setaele/mongwalelo le padišišo/palobohlatse = meputso ye 10
 Tirišo ya polelo = meputso ye 7(TP)
 Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosfere/Segalo = meputso ye 2 (K)
 Padišišo/Palobohlatse = moputso o 1 (PB)

(Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo
go tiriso ya polelo)

Kabo ya meputso ya diteng le polelo.

          8 =7
          7 =6
          6= 5
          5=4
          4=3
          3= 2
          2=1
          1= 1

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2017-memo/742c3d51-d4ae-4580-b87c-6b3a25d5be5d) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2017-memo/a4bf1b2e-5882-4144-b4e7-18d88b4c2182) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2017-memo/497b737d-2694-4b24-b47b-e962d229f0ca) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2017-memo/8e318d62-9608-4576-840b-6d6e0641f06c) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2018-memo/2aa24788-f77a-4f3d-81d8-dc6582374d75) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2016-memo/150c3b48-7e0a-4663-97d8-5439381055df) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
