# Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo > Grade 12 Sepedi HL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 14 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2018-memo/2aa24788-f77a-4f3d-81d8-dc6582374d75 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Sepedi HL - Grade: Grade 12 - Language: Sepedi - Document type: Memorandum - Year: 2018 - Exam period: NSC Supplementary Exam - Paper: 3 - Curriculum: CAPS - Pages: 14 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2018-memo/2aa24788-f77a-4f3d-81d8-dc6582374d75) ## About this document Sepedi Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Matching paper and memo - [Sepedi HL P3 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2018/3c995a87-64c7-44e0-92d9-219aa0c87f62) — QP · 2018 · Sepedi ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KREITI YA 12 SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA BORARO (P3) DIBOKWANE/HLAKOLA 2018 MEMORANTAMO MEPUTSO: 100 Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 14. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 2 Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo ELA HLOKO:  Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (Lephephe la 3, KAROLO YA A).  Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo.  Mo go diteng, polelo le mongwalelo, le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo.  Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase. KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO [MEPUTSO YE 50] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni magareng DITENG LE PEAKANYO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Karabo e a -Tlemagano ya -Molekwa o tšwele (Go araba dipotšišo) potšišo ke bja maemo a gabotsebotse. kgotsofatša. dikgopolo ga se ya tseleng kudukudu. Legato la godimo Tatelano ya dikgopolo ge godimodimo go fetiša. -Dikgopolo di kgahliša -Dikgopolo di maleba. -Dikgopolo di go dirwa peakanyo. -Dikgopolo tše bohlale, tša kudu ebile di sepelelana tlemagane ebile di a -Dikgopolo ga di hlakahlakane ebile ga Temogo ya morero, go hlohla mabjoko tšeo di le hlogo/sererwa. kgodiša. tšwelele gabotse ebile di nepiše. baamogedi ba tshedimošo tšwelego mahlalagading. -Peakanyo le tlemagano -Peakanyo le ga di bontšhe -Dikgopolo ga di nepiše le dikamano. -Peakanyo le tlemagano ke ya dikgopolo ke tše tlemagano ya dikgopolo boitlhamelo. hlogo ebile di a tšeo di ikgethilego go botsebotse go akaretšwa ke tše kaone go -Tatelano le ipoeletša. MEPUTSO YE 30 akaretšwa matseno, mmele matseno, mmele le akaretšwa matseno, tlemagano ya -Ga go tatelano le le mafetšo. mafetšo. mmele le mafetšo. dikgopolo di tšwelela tlemagano ya gannyane. dikgopolo. 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Potšišo e arabilwe ka -Molekwa o tšwele -Ga go bolelwe selo ka potšišo ke bja maemo a gabotse. mo go kgotsofatšago tseleng. hlogo yeo e filwego. godimodimo. -Dikgopolo di a kgahliša eupša ga se ya hlaka -Dikgopolo di -O tšwele tseleng Legato la fase -Dikgopolo tše bohlale tša ebile di sepelelana le gabotse. hlakahlakane. kudukudu. go tšwa mahlalagading. hlogo/sererwa. -Tlemagano ya -Ga go peakanyo -Diteng ga di nepiše -Bokgoni bja maemo a -Peakanyo le tlemagano dikgopolo e a goba tlemagano ya ebile di hlakahlakane. godimo bja go beakanya le ya dikgopolo ke tše kgotsofatša ebile e a dikgopolo yeo e go tlemaganya dikgopolo botse go akaretšwa kgodiša. tšwelelago. go akaretšwa matseno, matseno, mmele le -Peakanyo le mmele le mafetšo. mafetšo. tlemagano ya dikgopolo di a kgotsofatša go akaretšwa matseno, mmele le mafetšo. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 3 Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo POLELO, MONGWALELO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 LE PALOBOHLATSE -Segalo, retšistara, setaele -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Polelo ga e le tlotlontšu di sepelelana setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di kwešišagale. Segalo, retšistara, kudukudu le morero, sepelelana gabotsebotse sepelelana gabotse le sepelelana gannyane -Segalo, retšistara, mongwalelo, tlotlontšu ya baamogedi le dikamano. le morero, baamogedi le morero, baamogedi le le morero, baamogedi setaele le tlotlontšu ga Legato la godimo maleba ya morero le -Polelo ke ya boitshepo, ya dikamano. dikamano. le dikamano. di sepelelane le dikamano. go nona, ya maatlakgogedi. -Polelo e na le maatla, ya -Tirišo ya maleba ya -Tirišo ya polelo ke ya morero, baamogedi le Kgetho ya mantšu. -Polelo e na le segalo sa go segalo sa maleba. polelo e dira gore motheo. dikamano. Tirišo ya polelo le ba le maatlakgogedi ebile e -Diphošo tša popopolelo molaetša o kwagale. -Segalo le mošito ga -Tlotlontšu ke ye melawana, maswao, nonne ka mebolelwana ya le mopeleto ga se tše -Segalo ke sa maleba. se tša maleba. nnyane kudukudu moo popopolelo le mopeleto. go kgahliša. kae. -Mebolelwana e -Tlotlontšu ke ye e lego gore e dira gore -Ga go na le ge e ka ba -Polelo e beakantšwe dirišitšwe go godiša nnyane kudu. ditaba di se MEPUTSO YE 15 phošwana e tee ya gabotsebotse. boleng bja diteng. kwešišagale. popopolelo le mopeleto. -Polelo e beakantšwe ka bokgwari bja maemo a godimodimo. 13 10 7 4 -Polelo ya maemo a -Polelo ke ya maemo a -Tirišo ya polelo e a -Polelo ga e godimodimo ya go ba le godimo ya go ba le kgotsofatša eupša e na kgotsofatše. Legato la fase segalo se maatla. maatlakgogedi. le diphošo. -Ga go phapantšho ya -Ga go na le ge e ka ba -Segalo ke sa maleba sa -Segalo se a mafoko. phošwana e tee ya go ba le maatlakgogedi. kgotsofatša eupša -Tlotlontšu ga se ye popopolelo goba mopeleto. -Diphošwana tše nnyane mebolelwana ga se ya kaalo. -Polelo e beakantšwe ka tša popopolelo le dirišwa o kaalo. bokgwari. mopeleto. -Polelo e beakantšwe gabotse. SEBOPEGO 5 4 3 2 0–1 -Tšwetšopele ya sererwa ke -Tatelano ye botse ya -Dintlha tša maleba di -Dintlha tša maleba ga -Dintlha tša maleba ga Dinyakwa/Dipharologantšho ya maemo a godimodimo. tšwetšopele ya dintlha. tšweleditšwe. se tše kae. di gona. tša setšweletšwa. -Tlhalošo ya dikgopolo ke -Tlemagano ye botse ya -Mafoko le ditemana di -Mafoko le ditemana -Mafoko le ditemana di Tšwetšopele ya ditemana le ya maemo a godimodimo. dintlha le dikgopolo. hlamegile gabotse. di na le diphošo. fošagetše. tlhamo ya mafoko. -Tlhamo ya mafoko le -Mafoko le ditemana di -Taodišo e a kwagala. -Taodišo e a kwagala -Taodišo ga e kwagale. ditemana ke ya go ikgetha, beakantšwe ka eupša e na le MEPUTSO YE 5 ya maemo a godimodimo. makgethe. mafokodi. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 4 Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO [MEPUTSO YE 25] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni DITENG, PEAKANYO LE 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 SEBOPEGO -Bokgoni bja go araba potšišo -Bokgoni bjo bobotsebotse -Bokgoni bja go -Bokgoni bja motheo bja -Karabo ya gagwe ga e ke bja maemo a godimodimo bja go araba potšišo bjoo kgotsofatša bja go araba go araba potšišo bja go laetše tsebo le ye nnyane -Go araba dipotšišo le go fetiša. bo laetšago tsebo ye potšišo bja go laetša tsebo laetša tsebo ye nnyane ya mohuta wa dikgopolo. -Dikgopolo ke tše bohlale tša botse ya mohuta wa ya mohuta wa ya dinyakwa tša mohuta setšweletšwa. -Tatelano le peakanyo ya go tšwa mahlalagading. setšweletšwa. setšweletšwa. wa setšweletšwa. -Molaetša ga o tšwelele dikgopolo. -Tsebo ye e tseneletšego ya -Ditaba di nepiša -Go na le nepišo eupša go -Go na le nepišo ye gabotse ka ge molekwa a -Morero, baamogedi, dinyakwa tša mohuta wa setšweletšwa. na le go tšwa tseleng nnyane ya setšweletšwa tšwele tseleng kudukudu. dinyakwa/dipharologantšho setšweletšwa. –Molekwa ga se a tšwa gannyane. eupša go na le go tšwa -Ga go tlemagano ya le dikamano. -Ditaba di nepiša tseleng. -Tlemagano ya dikgopolo tseleng. diteng le dikgopolo. setšweletšwa thwi. -Tlemagano ya diteng le le dikamano e a -Tlemagano ya diteng le -Ditaba di hlalošwa -Tlemagano ya diteng le dikgopolo ke ye botse. kgotsofatša. dikgopolo ga se ye gannyane. MEPUTSO YE 15 dikgopolo ke ya maemo a -Tlhalošo ya ditaba ke ye -Tlhalošo ya ditaba e a kaalo. -Sebopego sa godimo. botse ebile e thekga kgotsofatša ebile e thekga -Tlhalošo ya ditaba ke setšweletšwa ga se sona. -Tlhalošo ya ditaba ke ya sererwa. sererwa. ya motheo ebile e maemo a godimo ebile e -Sebopego ke sa maleba -Sebopego ke sa maleba thekga sererwa thekga sererwa. eupša se na le eupša se na le diphošo gannyane. -Sebopego ke sa maleba sa diphošwana di se kae. tše dintšinyana. -Ga se a šomiša melao go sepelelana le ya sebopego ka setšweletšwa. tshwanelo. -Go tlogetšwe dintlha tše bohlokwa. POLELO, SETAELE LE 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 PALOBOHLATSE -Segalo, retšistara, setaele le -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, tlotlontšu di sepelelana setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu ga di setaele le tlotlontšu ga di Segalo, retšistara, setaele, gabotsebotse le morero, sepelelana gabotse le sepelelana le morero, sepelelane gabotse le sepelelane le morero, morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. dikamano. -Polelo e nepagetše ebile e dikamano. -Diphošo tša popopolelo dikamano. -Sengwalo se tletše ka Tirišo ya polelo le hlamegile gabotse. -Polelo ga e na diphošo ga se tše ntši. -Popopolelo ga se yeo e diphošo ebile se melawana. -Ga go na le ge e ka ba phošo tša popopolelo ebile e -Tlotlontšu ke yeo e nepagetšego ebile e hlakahlakane. Kgetho ya mantšu. e tee. hlamegile gabotse. lekanetšego. tletše ka diphošo. -Tlotlontšu yeo e lego Maswao le mopeleto. -Tlotlontšu ke ye ntši. -Diphošwana tšeo di lego -Tlotlontšu ga se ye ntši. gona ga e sepelelane le -Gantši ga go diphošo. gona ga di fetoše -Molaetša o a tšwelela morero le ga nnyane. MEPUTSO YE 10 molaetša. eupša o arošitšwe. -Molaetša ga o tšwelele le ga nnyane. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 5 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC LEPHEPHE LA 3 KE MOSWANANOŠI, GO DIRIŠWA MASWAO A GO IKGETHA A GO SWAYA LEPHEPHE LE. ELA TLHOKO MASWAO A O A FILWEGO KA TLASE. MASWAO A GO SWAYA LETLAKALA LA BORARO 1. () Go tlogetšwe leswao 2. ʘ Go šomišitšwe tlhaka ye nnyane sebakeng sa tlhakakgolo goba go dirišitšwe ye kgolo sebakeng sa ye nnyane 3. ͜͡ Kopanya mantšu 4. / Kgaoganya mantšu 5. ǁ? Ga go kwešišege 6. ← Thoma morago 7. → Thoma pele 8. # Temana ye mpsha e thoma fa 9. ⃝ Bošaedi 10. ?? Hlogo ga e gona 11. ___ Go dirišitšwe mopeleto wa go fošagala 12. ˄ Go tlogetšwe tlhaka/lentšu Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 6 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC KAROLO YA A: DITAODIŠO POTŠIŠO YA 1 Ditaodišo tšeo di botšišitšwego. 1.1 Taodišokanegelo 1.7.1 le Tlhalošo 1.7.2 Taodišokanegelo e laodiša kanegelo goba tiragalo ye e fetilego. E ka ngwalwa go tšwa lehlakoreng le lengwe le le lengwe. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ya go anegwa:  Kanegelo e swanetše go kgodiša  Balekwa ba anege ka bokgwari ka mokgwa wo morutiši a ilego a reta dipoelo ka gona (1.1)  Gantši taodišo ye e ngwalwa ka lebaka le le fetilego  Ditemana tša matseno di swanetše go tanya šedi ya mmadi.  Kanegelo ge e le ye botse e swanetše go ba le ntlha ye e e laetšago  Thumo ya moswananoši ya go kgahliša e swanetše go kgotsofatša  Kgahlego ya mmadi e swanetše go lotwa go fihla mafelelong  Taodišo ya go anega gantši e na le mokgwa wa go hlaloša [50] 1.2 Taodišotlhalošo 1.4, 1.7.1 Tlhalošo le Ka taodišotlhalošo, mongwadi o hlaloša selo se sengwe gore mmadi a kgone 1.7.2 go itemogela sona. Motho goba selo se sengwe di ka hlalošwa. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:  Mongwadi o swanetše go hlagiša seswantšho ka mantšu  Balekwa ba hlaloše ka bokgwari mabaka ao a ba gapeletšago gore ba fetše ba re motho ke mogwera wa mmakgonthe (1.2)  Balekwa ba hlaloše ka bokgwari tiragalo yeo e feditšego e hlotše gore go be le kgatelelo ya monagano (1.4)  Kgetha mantšu le dikgopolo ka tlhokomelo gore o fihlelele seo se nyakegago  Dikakanyo malebana le go bona, go kwa, go kgwatha, modumo le tatso di ka šomišwa go dira gore tlhalošo e kwešišege  Diriša dikapolelo ka tsela ya maleba  O swanetše go ba le boitemogelo bja hlogo yeo o ngwalago ka yona [50] 1.3 Taodišokgadimo/kgopodišišo/keleletšo Tlhalošo Ka taodišokgadimo mongwadi o eleletša tiragalo yeo a kilego a e bona/a e kwa/a e badilego nakong yeo e fetilego gomme a tšweletša maikutlo a gagwe go ya ka fao a gopolago ka gona. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 7 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:  Maikutlo le khuduego di kgatha tema ye bohlokwa taodišong ye  Karolo ye kgolo ya taodišo e ka ba tlhalošo  Balekwa ba gopodišiše ka fao yo mongwe wa maloko a kereke a rilego go kwešiša mangwalo a yo bula kereke ya gagwe  Ditlhalošo di swanetše go kwagala di be di ikemišetše go tsošološa maikutlo a mongwadi go mmadi  Dikgopolo tšeo di hlagišwago di swanetše go tšweletša bonnete bja mongwadi le boyena bja gagwe [50] 1.5 Taodišongangišano Tlhalošo Ka taodišongangišano mongwadi o na le kgopolo ye e itšeng goba ntlhakemo gomme a fe dintlha tša go fahlela goba go thekga maemo a gagwe. Kgopolo ya mongwadi e swanetše go kwešišega taodišong ka moka. Ka taodišo ye mongwadi o leka go fekeetša mmadi gore a kwane le kgopolo ya gagwe. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišongangišano:  Thoma ka go laetša kgopolo ya gago ka tsela ya maatlakgogedi mabapi le hlogo  Balekwa ba ngange ka mahlakore a go dumela le go ganetša mabapi le taba ya gore ge Palamente e sa tshepagale le setšhaba se ka se tshepagale  Efa dintlha tša go fahlela kgopolo ya gago le go thekga seo  Mongwadi o tla tsepelela dintlha tša go ganetša pego  Bjalo ka mongwadi wa taodišo, tšweletša dikgopolo tše maatla ka ge taodišo ye e ama maikutlo a gago  Ditlabelo tša makgethe le tsebo ya go kgodiša di swanetše go šomišwa  Polelo e swanetše go ba ye maatla gore e hlohle maikutlo a mmadi. Hlokomela gore polelo e se be ye mpe  Thumo le yona e swanetše go ba ye maatla, ya go kwala le go kgodiša [50] 1.6 Taodišokahlaahlo Tlhalošo Taodišo ye ga e na maikutlo a mongwadi. Yona e leka go tšweletša mahlakore a mabedi a poledišano ka go lekana. Mongwadi o hlokomela dintlha tša go fapana tša hlogo ye gomme a hlagiša dikgopolo tša go fapana ntle le go tšea lehlakore. Mongwadi a ka ba le thumo ye e itšeng mafelelong a taodišo, eupša dintlha tša go thekga goba go ganetša di swanetše go lekalekana le go kwagala. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa taodišong ye:  Mongwadi o swanetše go kwešiša le go lebeledišiša mahlakore a mabedi a taodišo ntle le go tšea lehlakore  Balekwa ba ahlaahle mabaka ao a dirago gore go be le tlhakahlakano ge setšhaba se sa hlokomele ditumelo tša setšo Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 8 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC  Taodišo e swanetše go kwagala le go ikema ka dintlha. Seo se ra gore e se huetšwe ke maikutlo a mongwadi  Dikahlaahlo e be tša moya wo o fodilego, tša go naganwa gabotse le go thekgwa ka tshwanelo  Segalo e be sa go hloka khuduego eupša e be seo se kgodišago sa go hloka lenyatšo  Mongwadi a ka fa maikutlo a gagwe mafelelong a taodišo eupša seo e se be thumo ya taodišo [50] PALOMOKA YA KAROLO YA A: 50 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 9 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO POTŠIŠO YA 2 2.1 LENGWALO LA SEGWERA Go tšweletšwe tše di latelago:  Sebopego le botelele e be tša maleba  Atrese e tee fela ya mongwadi/moromedi  Letšatšikgwedi le ngwalwe ka fase ga atrese  Madume/Matseno a makopana a maleba  Diteng e be tša maleba tša go leboga tefelo ya yunibesithi  Retšistara le polelo ya go hlompha le go lokologa  Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego  Mafelelo/Bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka mokgwa wa setlwaedi Mohlala: Ke nna/Wa lena/Morwa wa lena/Morwedi wa lenaMosima [25] 2.2 TŠA BOPHELO BJA MOHU Go tšweletšwe tše di latelago:  Leina le sefane sa mohu  Batswadi ba mohu  Lefelo leo mohu a belegetšwego go lona  Letšatši la matswalo a mohu  Dithuto tšeo mohu a di fihleletšego  Tša mošomo  Ditiro tše botse le tša go kgahliša tšeo mohu a gopolwago ka tšona  Letšatši leo a hlokofetšego ka lona  Seo se hlotšego lehu la gagwe  Maina a meloko ya kgauswi yeo mohu a e tlogetšego  Lefoko la taelo. Mohlala: Mohu a ka laelwa ka sereto  Retšistara le polelo e be tša semmušo  Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego [25] 2.3 POTŠIŠOTHERIŠANO Go tšweletšwe tše di latelago:  Maina a bakgathatema a tšweletšwe ka letsogong la nngele, a latelwe ke leswao la dikgorwana  Diteng di be mabapi le dijo tša go thuša bahloki  Go be le mmotšiši le mmotšišwa  Dipotšišo di lebane thwii le motho yo a tlogo fiwa dijo tša go thuša bahloki  Dipotšišo di nepiše se sengwe, mohlala: Botshepegi le kgahlegelo ya motho yo a thušago bahloki  Mmadi a kgone go hwetša sererwa ge a dutše a e bala  Bakgathatema ba swarelele sererwa  Ba laetše tsebo ye e tseneletšego ya polelo, go swana le: polelo ya go hlalefetša, dikamano tša maatla, mekgwa ya lephelo, phedišano le setšo mabapi le ditokelo tša botho  Ba ka šomiša mabokgoni a go rerišana gore go fihlelelwe tumelelano  Go be le matseno le mafelelo a go goga šedi ya mmadi [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 10 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC 2.4 PEGO Go tšweletšwe tše di latelago:  Go be le hlogo, matseno, mmele le phetšo  Ngwala ka motho wa pele  Ngwala ka lebaka le le fetilego  Mahlaodi le mantšu ao a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo  Retšistara le polelo e be tša maleba  Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego  Diteng di be mabapi le barutwana bao ba fotšego lebake ba be ba tshela legora la sekolo ka nako ya dithuto [25] 2.5 POLEDIŠANO Go tšweletšwe tše di latelago:  Maina a batho bao ba boledišanago a tšweletšwe ka letsogong la nngele, a latelwe ke leswao la dikgorwana  Tirišo ya mantšu a ka mašakaneng e dumeletšwe  Poledišano e kgone go bapalega  Diteng di be mabapi le moaparo wa selehono wa bafsa  Mmadi a kgone go hwetša sererwa ge a dutše a e bala  Bakgathatema ba swarelele sererwa  Ba laetše tsebo ye e tseneletšego ya polelo, go swana le: polelo ya go hlalefetša, dikamano tša maatla, mekgwa ya lephelo, phedišano le setšo mabapi le ditokelo tša botho  Ba ka šomiša mabokgoni a go rerišana gore go fihlelelwe tumelelano  Go be le matseno le mafelelo a go goga šedi ya mmadi [25] 2.6 LENANETHERO LE METSOTSO Go tšweletšwe tše di latelago: Lenanethero  E be kakaretšo ya tšeo di tlogo ahlaahlwa kopanong  Go beakanywe dihlogo tša lenanethero go ya ka bohlokwa bja tšona e sa le nako  Gore tshepedišo e be ya maleba, hlogo ye nngwe le ye nngwe e abelwe nako Metsotso  Thoma ka go ngwala tše di latelago: o Leina la mokgatlo o Letšatšikgwedi, lefelo le nako yeo kopano e swerwego ka yona o Pulo le kamogelo o Maina a maloko ao a tlilego o Maina a maloko ao a kgopetšego tshwarelo  Palo ya metsotso ya go feta le kamogelo  Ditaba go tšwa metsotsong  Ngwala tše di diregilego kopanong  Tsopola tše go kwanwego ka tšona ntšu ka ntšu [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 11 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC  Efa kakaretšo ya tšeo di šišintšwego le gore mafelelong go kwanwe bjang  Ngwala ka lebaka le le fetilego  Retšistara le polelo e be tša semmušo  Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego PALOMOKA YA KAROLO YA B: 50 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 100 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 12 DBE/Hlakola 2018 NSC – Memorantamo MEKGWA YA GO SWAYA KAROLO YA A (Dintlha tša mmepe wa monagano di nyalelane le diteng tšeo di lego mabapi le sererwa) 1. TAODIŠO  Diteng (dintlha tše di lebanego le hlogo) = meputso ye 25 (D)  Peakanyo/Thulaganyo: mmepe wa monagano (dikgopolo tša maleba di nyalelane le diteng tšeo di lego mabapi le sererwa) = meputso ye 5 (P)  Tirišo ya polelo = meputso ye 10 (TP)  Maikutlo = meputso ye 3 (MK)  Padišišo/Palobohlatse = meputso ye 2 (PB)  Sebopego: meputso ye 5 (S) o Matseno = moputso o1 o Mmele = moputso o1 o Mafetšo = moputso o1 o Mafoko = moputso o1 o Ditemana = moputso o1 (Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo go tirišo ya polelo) Kabo ya meputso ya diteng le polelo 25 - 10 22 - 24 = 9 19 - 21 = 8 16 - 18 = 7 13 - 15 = 6 10 - 12 = 5 07 - 09 = 4 04 - 06 = 3 01 - 03 = 2 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 13 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC KAROLO YA B DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO (Dintlha tša mmepe wa monagano di nyalelane le diteng tšeo di lego mabapi le sererwa) 2.1 LENGWALO LA SEGWERA  Diteng = meputso ye 8 (D)  Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2 (P)  Mmepe wa monagano = moputso o 1 (M)  Sebopego Meputso ye 4 (S) o Atrese = moputso o1 o Letšatšikgwedi = moputso o 1 o Matseno = moputso o 1 o Mafetšo = moputso o 1  Polelo, setaele/mongwalelo le padišišo/palobohlatse = meputso ye 10 o Tirišo ya polelo = meputso ye 7 (TP) o Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosfere/Segalo = meputso ye 2 (MK) o Padišišo/Palobohlatse = moputso o 1 (PB) (Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo go tirišo ya polelo) 2.2 TŠA BOPHELO BJA MOHU  Ngwala ka motho wa boraro  Diteng (dintlha, retšistara le segalo) = meputso ye 8 (D)  Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2 (P)  Mmepe wa monagano = meputso ye 2 (M)  Sebopego Meputso ye 3 (S) o Matseno = moputso o 1 o Mmele = moputso o 1 o Mafetšo = moputso o 1  Polelo, setaele/mongwalelo le padišišo/palobohlatse = meputso ye 10 o Tirišo ya polelo = meputso ye 7 (TP) o Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosfere/Segalo = meputso ye 2 (MK) o Padišišo/Palobohlatse = moputso o 1 (PB) (Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo go tirišo ya polelo) 2.3 POTŠIŠOTHERIŠANO  Diteng = meputso ye 8 (D)  Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2 (P)  Mmepe wa monagano = moputso o 1 (M)  Sebopego = meputso ye 3 (S) o Bakgathatema = moputso o 1 o Dikgorwana = moputso o 1 o Polelo ye kopana = moputso o 1  Polelo, setaele/mongwalelo le padišišobohlatse = meputso ye 11 o Tirišo ya polelo = meputso ye 7 (TP) o Maikutlo/khuduego/moya/atmosfere/segalo = meputso ye 3 (MK) o Padišišobohlatse = moputso o 1 (PB) (Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo go tirišo ya polelo) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 14 DBE/Hlakola 2018 NSC – Memorantamo 2.4 PEGO  Ngwala ka motho wa pele  Diteng = meputso ye 8 (D)  Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = Meputso ye 2 (P)  Mmepe wa monagano = Moputso o 1 (M)  Sebopego = meputso ye 4 (S) o Hlogo = Moputso o 1 o Matseno = Moputso o 1 o Mmele = Moputso o 1 o Mafetšo = Moputso o 1  Polelo, setaele/mongwalelo le padišišo/palobohlatse = Meputso ye 10 o Tirišo ya polelo = meputso ye 7 (TP) o Maikutlo/khuduego/moya/atmosfere/segalo = meputso ye 2 (MK) o Padišišobohlatse = moputso o 1 (PB) 2.5 POLEDIŠANO  Diteng = meputso ye 8 (D)  Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = Meputso ye 2 (P)  Mmepe wa monagano = Moputso o 1 (M)  Sebopego = Meputso ye 4 (S) o Baanegwa = Moputso o 1 o Dikgorwana = Moputso o 1 o Ditaetšosefala = Moputso o 1 o Polelo ye kopana = Moputso o 1  Polelo, setaele/mongwalelo le padišišo/palobohlatse = Meputso ye 10 Tirišo ya polelo = meputso ye 7 (TP) Maikutlo/khuduego/moya/atmosfere/segalo = meputso ye 2 (MK) Padišišobohlatse = moputso o 1 (PB) 2.6 LENANETHERO LE METSOTSO  Diteng (dintlha, retšistara le segalo) = meputso ye 8 (D)  Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2 (P)  Mmepe wa monagano = meputso ye 2 (M)  Sebopego = meputso ye 3 (S)  Polelo, setaele/mongwalelo le padišišo/palobohlatse = Meputso ye 10 o Tirišo ya polelo = meputso ye 7 (TP) o Maikutlo/khuduego/moya/atmosfere/segalo = meputso ye 2 (MK) o Padišišobohlatse = moputso o 1 (PB) (Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo go tirišo ya polelo  Kabo ya meputso ya diteng le polelo 08 = 7 07 = 6 06 = 5 05 = 4 04 = 3 03 = 2 02 = 1 01 = 0 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe ## Related documents - [Sepedi HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2018-memo/dcec3451-6f17-4e37-a812-94aca1d7c79b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018-memo/13c7e145-86e4-412b-aee0-9b9f29764e6b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2018-memo/95ce5bb2-d420-4fb6-a727-ceb244ba5b7c) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2018-final-memo/fd5027c6-062a-4b1f-8110-532527a6cae8) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2017-memo/5381be61-f142-4f15-b9a0-64b9ef6b195d) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi - [Sepedi HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2016-memo/150c3b48-7e0a-4663-97d8-5439381055df) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi ## More from Grade 12 Sepedi HL - [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP - [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.