# Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2018, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2018-memo/95ce5bb2-d420-4fb6-a727-ceb244ba5b7c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2018-memo/95ce5bb2-d420-4fb6-a727-ceb244ba5b7c)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BORARO (P3)

                                            2018

                                       MEMORANTAMO

                                                                    MEPUTSO: 100

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 9.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                            Phetla

### Page 2

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                  2                                                                                     DBE/2018
                                                                                     SCE – Memorantamo

ELA HLOKO:
•   Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (Lephephe la 3, KAROLO YA A).
•   Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo.
•   Mo go diteng, polelo le mongwalelo, le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e
    lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo.
•   Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase.

KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO [MEPUTSO YE 50]

       Dinyakwa                                Bokgoni bja go ikgetha        Bokgoni bja maemo               Bokgoni bja        Bokgoni bja motheo          Ga go bokgoni
                                                                                                              magareng
DITENG LE PEAKANYO                                        28–30                       22–24                     16–18                    10–12                      4–6
                                              -Bokgoni bja go araba         -Potšišo e arabilwe        -Karabo e a              -Tlemagano ya            -Molekwa o tšwele
(Go araba dipotšišo)                          potšišo ke bja maemo a        gabotsebotse.              kgotsofatša.             dikgopolo ga se ya       tseleng kudukudu.

                           Legato la godimo
Tatelano ya dikgopolo ge                      godimodimo go fetiša.         -Dikgopolo di kgahliša     -Dikgopolo di            maleba.                  -Dikgopolo di
go dirwa peakanyo.                            -Dikgopolo tše bohlale, tša   kudu ebile di sepelelana   tlemagane ebile di a     -Dikgopolo ga di         hlakahlakane ebile ga
Temogo ya morero,                             go hlohla mabjoko tšeo di     le hlogo/sererwa.          kgodiša.                 tšwelele gabotse ebile   di nepiše.
baamogedi ba tshedimošo                       tšwelego mahlalagading.       -Peakanyo le tlemagano     -Peakanyo le             ga di bontšhe            -Dikgopolo ga di nepiše
le dikamano.                                  -Peakanyo le tlemagano ke     ya dikgopolo ke tše        tlemagano ya dikgopolo   boitlhamelo.             hlogo ebile di a
                                              tšeo di ikgethilego go        botsebotse go akaretšwa    ke tše kaone go          -Tatelano le             ipoeletša.
MEPUTSO YE 30                                 akaretšwa matseno, mmele      matseno, mmele le          akaretšwa matseno,       tlemagano ya             -Ga go tatelano le
                                              le mafetšo.                   mafetšo.                   mmele le mafetšo.        dikgopolo di tšwelela    tlemagano ya
                                                                                                                                gannyane.                dikgopolo.
                                                         25–27                        19–21                     13–15                     7–9                       0–3
                                              -Bokgoni bja go araba         -Potšišo e arabilwe        -Potšišo e arabilwe ka   -Molekwa o tšwele        -Ga go bolelwe selo ka
                                              potšišo ke bja maemo a        gabotse.                   mo go kgotsofatšago      tseleng.                 hlogo yeo e filwego.
                                              godimodimo.                   -Dikgopolo di a kgahliša   eupša ga se ya hlaka     -Dikgopolo di            -O tšwele tseleng
                                              -Dikgopolo tše bohlale tša    ebile di sepelelana le     gabotse.                 hlakahlakane.            kudukudu.

                           Legato la fase
                                              go tšwa mahlalagading.        hlogo/sererwa.             -Tlemagano ya            -Ga go peakanyo          -Diteng ga di nepiše
                                              -Bokgoni bja maemo a          -Peakanyo le tlemagano     dikgopolo e a            goba tlemagano ya        ebile di hlakahlakane.
                                              godimo bja go beakanya le     ya dikgopolo ke tše        kgotsofatša ebile e a    dikgopolo yeo e
                                              go tlemaganya dikgopolo       botse go akaretšwa         kgodiša.                 tšwelelago.
                                              go akaretšwa matseno,         matseno, mmele le          -Peakanyo le
                                              mmele le mafetšo.             mafetšo.                   tlemagano ya dikgopolo
                                                                                                       di a kgotsofatša go
                                                                                                       akaretšwa matseno,
                                                                                                       mmele le mafetšo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                       Phetla

### Page 3

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                                  Downloaded from hlayiso.com                    3                                                                                           DBE/2018
                                                                                         SCE – Memorantamo

POLELO, MONGWALELO                                           14–15                        11–12                        8–9                       5–6                         0–3
LE PALOBOHLATSE                                 -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara,         -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,       -Polelo ga e
                                                le tlotlontšu di sepelelana    setaele le tlotlontšu di     setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu di   kwešišagale.
Segalo, retšistara,                             kudukudu le morero,            sepelelana gabotsebotse      sepelelana gabotse le      sepelelana gannyane        -Segalo, retšistara,
mongwalelo, tlotlontšu ya                       baamogedi le dikamano.         le morero, baamogedi le      morero, baamogedi le       le morero, baamogedi       setaele le tlotlontšu ga
maleba ya morero le

                             Legato la godimo
                                                -Polelo ke ya boitshepo, ya    dikamano.                    dikamano.                  le dikamano.               di sepelelane le
dikamano.                                       go nona, ya maatlakgogedi.     -Polelo e na le maatla, ya   -Tirišo ya maleba ya       -Tirišo ya polelo ke ya    morero, baamogedi le
Kgetho ya mantšu.                               -Polelo e na le segalo sa go   segalo sa maleba.            polelo e dira gore         motheo.                    dikamano.
Tirišo ya polelo le                             ba le maatlakgogedi ebile e    -Diphošo tša popopolelo      molaetša o kwagale.        -Segalo le mošito ga       -Tlotlontšu ke ye
melawana, maswao,                               nonne ka mebolelwana ya        le mopeleto ga se tše        -Segalo ke sa maleba.      se tša maleba.             nnyane kudukudu moo
popopolelo le mopeleto.                         go kgahliša.                   kae.                         -Mebolelwana e             -Tlotlontšu ke ye          e lego gore e dira gore
                                                -Ga go na le ge e ka ba        -Polelo e beakantšwe         dirišitšwe go godiša       nnyane kudu.               ditaba di se
MEPUTSO YE 15                                   phošwana e tee ya              gabotsebotse.                boleng bja diteng.                                    kwešišagale.
                                                popopolelo le mopeleto.
                                                -Polelo e beakantšwe ka
                                                bokgwari bja maemo a
                                                godimodimo.
                                                               13                        10                             7                         4
                                                -Polelo ya maemo a         -Polelo ke ya maemo a            -Tirišo ya polelo e a      -Polelo ga e
                                                godimodimo ya go ba le     godimo ya go ba le               kgotsofatša eupša e na     kgotsofatše.

                             Legato la fase
                                                segalo se maatla.          maatlakgogedi.                   le diphošo.                -Ga go phapantšho ya
                                                -Ga go na le ge e kaba     -Segalo ke sa maleba sa          -Segalo se a               mafoko.
                                                phošwana e tee ya          go ba le maatlakgogedi.          kgotsofatša eupša          -Tlotlontšu ga se ye
                                                popopolelo goba mopeleto.  -Diphošwana tše nnyane           mebolelwana ga se ya       kaalo.
                                                -Polelo e beakantšwe ka    tša popopolelo le                dirišwa o kaalo.
                                                bokgwari.                  mopeleto.
                                                                           -Polelo e beakantšwe
                                                                           gabotse.
SEBOPEGO                                                      5                          4                              3                          2                         0–1
                                                -Tšwetšopele ya sererwa ke -Tatelano ye botse ya            -Dintlha tša maleba di     -Dintlha tša maleba ga     -Dintlha tša maleba ga
Dinyakwa/Dipharologantšho                       ya maemo a godimodimo.     tšwetšopele ya dintlha.          tšweleditšwe.              se tše kae.                di gona.
tša setšweletšwa.                               -Tlhalošo ya dikgopolo ke  -Tlemagano ye botse ya           -Mafoko le ditemana di     -Mafoko le ditemana        -Mafoko le ditemana di
Tšwetšopele ya ditemana le                      ya maemo a godimodimo.     dintlha le dikgopolo.            hlamegile gabotse.         di na le diphošo.          fošagetše.
tlhamo ya mafoko.                               -Tlhamo ya mafoko le       -Mafoko le ditemana di           -Taodišo e a kwagala.      -Taodišo e a kwagala       -Taodišo ga e kwagale.
                                                ditemana ke ya go ikgetha, beakantšwe ka                                               eupša e na le
MEPUTSO YE 5                                    ya maemo a godimodimo.     makgethe.                                                   mafokodi.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                                 Phetla

### Page 4

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                       Downloaded from hlayiso.com                    4                                                                                      DBE/2018
                                                                              SCE – Memorantamo

KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO [MEPUTSO YE 25]

Dinyakwa                          Bokgoni bja go ikgetha            Bokgoni bja maemo          Bokgoni bja magareng          Bokgoni bja motheo               Ga go bokgoni
DITENG, PEAKANYO LE                         13–15                           10–12                        7–9                          4–6                            0–3
SEBOPEGO                       -Bokgoni bja go araba potšišo     -Bokgoni bjo bobotsebotse   -Bokgoni bja go               -Bokgoni bja motheo bja       -Karabo ya gagwe ga e
                               ke bja maemo a godimodimo         bja go araba potšišo bjoo   kgotsofatša bja go araba      go araba potšišo bja go       laetše tsebo le ye nnyane
-Go araba dipotšišo le         go fetiša.                        bo laetšago tsebo ye        potšišo bja go laetša tsebo   laetša tsebo ye nnyane        ya mohuta wa
dikgopolo.                     -Dikgopolo ke tše bohlale tša     botse ya mohuta wa          ya mohuta wa                  ya dinyakwa tša mohuta        setšweletšwa.
-Tatelano le peakanyo ya       go tšwa mahlalagading.            setšweletšwa.               setšweletšwa.                 wa setšweletšwa.              -Molaetša ga o tšwelele
dikgopolo.                     -Tsebo ye e tseneletšego ya       -Ditaba di nepiša           -Go na le nepišo eupša go     -Go na le nepišo ye           gabotse ka ge molekwa a
-Morero, baamogedi,            dinyakwa tša mohuta wa            setšweletšwa.               na le go tšwa tseleng         nnyane ya setšweletšwa        tšwele tseleng kudukudu.
dinyakwa/dipharologantšho      setšweletšwa.                     –Molekwa ga se a tšwa       gannyane.                     eupša go na le go tšwa        -Ga go tlemagano ya
le dikamano.                   -Ditaba di nepiša                 tseleng.                    -Tlemagano ya dikgopolo       tseleng.                      diteng le dikgopolo.
                               setšweletšwa thwi.                -Tlemagano ya diteng le     le dikamano e a               -Tlemagano ya diteng le       -Ditaba di hlalošwa
                               -Tlemagano ya diteng le           dikgopolo ke ye botse.      kgotsofatša.                  dikgopolo ga se ye            gannyane.
MEPUTSO YE 15                  dikgopolo ke ya maemo a           -Tlhalošo ya ditaba ke ye   -Tlhalošo ya ditaba e a       kaalo.                        -Sebopego sa
                               godimo.                           botse ebile e thekga        kgotsofatša ebile e thekga    -Tlhalošo ya ditaba ke        setšweletšwa ga se sona.
                               -Tlhalošo ya ditaba ke ya         sererwa.                    sererwa.                      ya motheo ebile e
                               maemo a godimo ebile e            -Sebopego ke sa maleba      -Sebopego ke sa maleba        thekga sererwa
                               thekga sererwa.                   eupša se na le              eupša se na le diphošo        gannyane.
                               -Sebopego ke sa maleba sa         diphošwana di se kae.       tše dintšinyana.              -Ga se a šomiša melao
                               go sepelelana le                                                                            ya sebopego ka
                               setšweletšwa.                                                                               tshwanelo.
                                                                                                                           -Go tlogetšwe dintlha tše
                                                                                                                           bohlokwa.
POLELO, SETAELE LE                          9–10                            7–8                         5–6                           3–4                           0–2
PALOBOHLATSE                   -Segalo, retšistara, setaele le   -Segalo, retšistara,        -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,
                               tlotlontšu di sepelelana          setaele le tlotlontšu di    setaele le tlotlontšu di      setaele le tlotlontšu ga di   setaele le tlotlontšu ga di
Segalo, retšistara, setaele,   gabotsebotse le morero,           sepelelana gabotse le       sepelelana le morero,         sepelelane gabotse le         sepelelane le morero,
morero, baamogedi le           baamogedi le dikamano.            morero, baamogedi le        baamogedi le dikamano.        morero, baamogedi le          baamogedi le dikamano.
dikamano.                      -Polelo e nepagetše ebile e       dikamano.                   -Diphošo tša popopolelo       dikamano.                     -Sengwalo se tletše ka
Tirišo ya polelo le            hlamegile gabotse.                -Polelo ga e na diphošo     ga se tše ntši.               -Popopolelo ga se yeo e       diphošo ebile se
melawana.                      -Ga go na le ge e ka ba phošo     tša popopolelo ebile e      -Tlotlontšu ke yeo e          nepagetšego ebile e           hlakahlakane.
Kgetho ya mantšu.              e tee.                            hlamegile gabotse.          lekanetšego.                  tletše ka diphošo.            -Tlotlontšu yeo e lego
Maswao le mopeleto.                                              -Tlotlontšu ke ye ntši.     -Diphošwana tšeo di lego      -Tlotlontšu ga se ye ntši.    gona ga e sepelelane le
                                                                 -Gantši ga go diphošo.      gona ga di fetoše             -Molaetša o a tšwelela        morero le ga nnyane.
MEPUTSO YE 10                                                                                molaetša.                     eupša o arošitšwe.            -Molaetša ga o tšwelele le
                                                                                                                                                         ga nnyane.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                  Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  5                                DBE/2018
                                      SCE – Memorantamo

ELA HLOKO:

•     Dintlha tšeo di filwego ka tlase ga hlogo ye nngwe le ye nngwe memorantamong
      wo ke tša go hlahla baswai fela
•     Kwešišo ya molekwa ya hlogo yeo a e kgethilego e elwe šedi le ge dintlha tša
      gagwe di fapana le tšeo di filwego gammogo le tša moswai.

KAROLO YA A: DITAODIŠO

POTŠIŠO YA 1

Balekwa ba ngwale taodišo ya mantšu a 400–450 ka hlogo e tee ya tšeo di filwego. Ba
ka ngwala ka mehuta ye e latelago ya ditaodišo: Kanegelo, tlhalošo, kgadimo,
kahlaahlo, ngangišano goba tswalano ya tšona.

1.1        Ke lemogile ka morago gore ke mo ahlotše ka mokgwa woo e sego wa
           maleba.

           Tše dingwe tša dintlha tša diteng di ka akaretša tše di latelago:

           •   Go diregile eng pele ga kahlolo
           •   Motho yo o ahloletšwe eng
           •   Sephetho sa kahlolo
           •   Ke ka lebaka la eng a ahlotšwe ka tsela ye
           •   Ke eng seo se go lemošitšego gore kahlolo ya gago ga se ya maleba            [50]

1.2        Tlhokego ya meetse ke tlhobaboroko.

           Tše dingwe tša dintlha tša diteng di ka akaretša tše di latelago:

           •   Bohlokwa bja meetse
           •   Seo se hlolago tlhokego ya meetse
           •   Ditlamorago tša tlhokego ya meetse
           •   Magato ao a ka tšewago go fediša tlhokego ya meetse                          [50]

1.3        Palamente ya Afrika-Borwa

           Tše dingwe tša dintlha tša diteng di ka akaretša tše di latelago:

           •   Tlhalošo ya palamente
           •   Ditiragalo tša ka palamenteng
           •   Dikakanyo tša balekwa mabapi le tshepedišo ya ka palamenteng                 [50]

1.4        Seo se nthušitšego gore ke atlege

           Tše dingwe tša dintlha tša diteng di ka akaretša tše di latelago:

           •   Go se fele pelo, kgotlelelo le maikemišetšo
           •   Go tšwetša dithuto pele                                                      [50]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                    6                              DBE/2018
                                        SCE – Memorantamo

1.5       Go agwa ga mabenkelekgoparara ('shopping malls') go godiša ekonomi

          Tše dingwe tša dintlha tša diteng di ka akaretša tše di latelago:

           •   Mehola ya mabenkelekgoparara
           •   Mehuta ya mabenkele
           •   Kabo ya mešomo                                                              [50]

1.6       Katlego ga se mahlatse ke go šoma ka maatla.

          Tše dingwe tša dintlha tša diteng di ka akaretša tše di latelago:

           •   Lehlakore leo ba le kgethago, go dumela goba go ganetša
           •   Go nganga go ya le ka lehlakore leo ba le tšeago
           •   Go nganga ba laetša seo se hlolago/se sa hlolego katlego
           •   Ka moo katlego e sego/e lego mahlatse ka gona                               [50]

1.7.1     •    Tlhathollo ya ditšweletšwa tša go bonwa e akaretša mehuta ya ditaodišo
le             ka moka
1.7.2     •    Molekwa o ikgethela seswantšho gomme a ngwala taodišo ka mohuta
               woo a o nyalantšhago le seswantšho seo
          •    Molekwa a abelwe meputso ge a file tlhalošothwii/tlhalošo ya seka/
               ditlhalošo tše di le pedi

          Tše dingwe tša dintlha tša diteng di ka akaretša tše di latelago:

1.7.1     •    Mehola ya dikgomo
          •    Ditšweletšwa tša maswi
          •    Phulo
          •    Kabo ya mešomo

1.7.2     •    Tsebo ke sebetša se bohlokwa
          •    Mehola ya dipuku                                                            [50]

                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA A:            50

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  7                                     DBE/2018
                                      SCE – Memorantamo

KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO

POTŠIŠO YA 2

2.1       LENGWALO LA SEGWERA

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

           •   Lethabo leo le aparetšego mongwadi
           •   Dikeletšo tšeo di fiwago
           •   Tebogišo

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

          •    Sebopego le botelele e be tša maleba
          •    Atrese e tee fela ya mongwadi/moromedi
          •    Letšatšikgwedi le ngwalwe ka tlase ga atrese
          •    Madume/Matseno a makopana a maleba
          •    Retšistara le polelo ya go hlompha le go lokologa
          •    Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego
          •    Mafelelo/Bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka mokgwa wa setlwaedi
          •    Mohlala: Ke nna/Wa gago/Mogwera wa gago
          •    Mongwadi wa lengwalo ga se a swanela go ngwala leina le sefane, eupša
               leina la gagwe fela goba sereto.                                                 [25]

2.2       TŠA BOPHELO BJA MOHU

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

           •   Mohu e be e le motsebalegi wa mohuta mang/o be a tsebalega ka eng?
               mohlala:rakgwebo,bj.bj
           •   Mehuta ya dikgwebo tša gagwe
           •   Mehola ya mohu setšhabeng

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

          •    Leina le sefane sa mohu
          •    Batswadi ba mohu
          •    Lefelo leo mohu a belegetšwego go lona
          •    Letšatši la matswalo a mohu
          •    Dithuto tšeo mohu a di fihleletšego
          •    Tša mošomo
          •    Ditiro tše botse le tša go kgahliša tšeo mohu a gopolwago ka tšona
          •    Letšatši leo a hlokofetšego ka lona
          •    Seo se hlotšego lehu la gagwe
          •    Maina a meloko ya kgauswi yeo mohu a e tlogetšego
          •    Lefoko la taelo. Mohlala: Mohu a ka laelwa ka sereto
          •    Retšistara le polelo e be tša semmušo
          •    Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego                [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                8                                     DBE/2018
                                    SCE – Memorantamo

2.3       POLEDIŠANO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          •   Ke ngwana wa mohuta mang
          •   Ke eng seo se mo fetošitšego bophelong
          •   Lebaka la Malose la go goroga gae bošego
          •   Ditlamorago tša go goroga gae bošego
          •   Go kgalwa ga Malose ke tatagwe

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

          •   Maina a batho bao ba boledišanago a tšweletšwe ka letsogong la nngele,
              a latelwe ke leswao la dikgorwana
          •   Tirišo ya mantšu a ka mašakaneng e dumeletšwe
          •   Poledišano e kgone go bapalega
          •   Mmadi a kgone go hwetša sererwa ge a dutše a e bala
          •   Bakgathatema ba swarelele sererwa
          •   Ba laetše tsebo ye e tseneletšego ya polelo, go swana le: polelo ya go
              hlalefetša, dikamano tša maatla, mekgwa ya lephelo, phedišano le setšo
              mabapi le ditokelo tša botho
          •   Ba ka šomiša mabokgoni a go rerišana gore go fihlelelwe tumelelano
          •   Go be le matseno le mafelelo a go goga šedi ya mmadi                            [25]

2.4       POLELO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          •   Maikutlo a lethabo
          •   Maikemišetšo bophelong
          •   Ditebogo di lebišwa go bao ba amegago
          •   Thumo

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

          •   Matseno, mmele le mafelelo/thumo
          •   Matseno e be ao a gogago šedi ya batheeletši
          •   Diteng di be mabapi le polelo yeo e filwego mafelelong a moletlo
          •   Go šomišwe mafoko a makopana a dikgopolo tše bonolo
          •   Go dirišwe mehlala ya go tlwaelega
          •   Retšistara le polelo e be tša segwera
          •   Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego               [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                 9                                DBE/2018
                                     SCE – Memorantamo

2.5       DITSHWAYATSHWAYO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          •    Gore puku e mabapi le eng
          •    Seo se go kgahlilego ka puku yeo

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

           •   Leina la puku
           •   Ngwala ka motho wa pele
           •   Ngwala ka lebaka le le fetilego
           •   Mahlaodi le mantšu ao a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo a
               nyakega
           •   Retšistara le polelo e be tša maleba
           •   Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego
           •   Batho ba be le kgahlego ya go bala puku yeo
           •   Tšweletša dintlhakgolo ka boripana
           •   Kanego ya ditaba ka moka ga e nyakege, šiela mmegelwa go ikgopolela,
               le go ikagela seswantšhokgopolo sa tiragalo yeo
           •   Anega ka tsela yeo e ka dirago gore moanegelwa a dumele                   [25]

2.6       TAODIŠWANA/ATHIKELE YA KURANTA

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

           •   Mabaka ao a dirago gore mabitla a senywe
           •   Ditlamorago tša tshenyo
           •   Maikutlo a mongwadi
           •   Maele ao a fiwago setšhaba

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

          •    Hlogo ya taba
          •    Leina la mmegi
          •    Dintlha di fiwe ka boripana le ka nepagalo ntle le go kgopamiša nnete
          •    Dintlha tše bohlokwa di ngwalwe pele. Mohlala: Mang? Eng? Bjang?
               Neng? Kae? Go reng?
          •    Diteng di be mabapi le maikutlo a mongwadi go lebeletšwe tshenyo ya
               mabitla yeo e diregago
          •    Taodišwana/Athikele e tsoše kgahlego le go hlohleletša mmadi
          •    Retšistara le polelo e be tša semmušo
          •    Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego         [25]

                                                    PALOMOKA YA KAROLO YA B:             50
                                                     PALOMOKA YA TLHAHLOBO:              100

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2018-memo/ce530cdf-b618-4f89-ad0e-38cc62db758f) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2018-memo/d5e17642-1f54-43b0-b5b5-72ec50a1d1c9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2018-final-memo/fd5027c6-062a-4b1f-8110-532527a6cae8) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2018-memo/2aa24788-f77a-4f3d-81d8-dc6582374d75) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sepedi/a9a99833-51af-45c2-b768-aa70508043d3) — Sepedi HL · Memo · 2024 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2023-mg/1bf2ab4b-dc2f-45e8-8890-c29ac57a8f22) — Sepedi HL · Memo · 2023 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
