# Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2023, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2023-mg/1bf2ab4b-dc2f-45e8-8890-c29ac57a8f22
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2023-mg/1bf2ab4b-dc2f-45e8-8890-c29ac57a8f22)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · sepedi. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2023/8d098f09-d554-4b34-97f6-7e74c2433c08) — QP · 2023 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRADE 12

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BORARO (P3)

                                            2023

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

                                                                         MEPUTSO: 100

                    Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 10.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
      Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                                                                     2                                                                        DBE/2023
                                                                                        SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

      ELA HLOKO:
         Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (Lephephe la 3, KAROLO YA A).
         Meputso ya 0 – 50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo.
         Mo go diteng, polelo le mongwalelo, le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana
          tše pedi, e lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo.
         Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase.

      KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO [MEPUTSO YE 50]

          Dinyakwa                                    Bokgoni bja go ikgetha       Bokgoni bja maemo           Bokgoni bja magareng            Bokgoni bja motheo                  Ga go bokgoni
DITENG LE PEAKANYO                                              28–30                      22–24                         16–18                        10–12                              4–6
                                                    -Bokgoni bja go araba       -Potšišo e arabilwe           -Karabo e a kgotsofatša.    -Tlemagano ya dikgopolo ga     -Molekwa o tšwele tseleng
(Go araba dipotšišo)                                potšišo ke bja maemo a      gabotsebotse.                 -Dikgopolo di tlemagane     se ya maleba.                  kudukudu.

                                 Legato la godimo
Tatelano ya dikgopolo ge                            godimodimo go fetiša.       -Dikgopolo di kgahliša kudu   ebile di a kgodiša.         -Dikgopolo ga di tšwelele      -Dikgopolo di hlakahlakane ebile
go dirwa peakanyo.                                  - Dikgopolo tša go laetša   ebile di sepelelana le        -Peakanyo le tlemagano      gabotse ebile ga di bontšhe    ga di nepiše.
Temogo ya morero, baamogedi ba                      bohlale, tša go hlohla      hlogo/sererwa.                ya dikgopolo ke tše         boitlhamelo.                   -Dikgopolo ga di nepiše hlogo
tshedimošo le dikamano.                             mabjoko tšeo di             -Peakanyo le tlemagano ya     dikaone mo go matseno,      -Tatelano le tlemagano ya      ebile di a ipoeletša.
                                                    tšweletšago tsebo ye e      dikgopolo ke tše              mmele le mafetšo.           dikgopolo di tšwelela          -Ga go tatelano le tlemagano ya
MEPUTSO YE 30                                       tseneletšego.               dibotsebotse mo go                                        gannyane.                      dikgopolo.
                                                    -Peakanyo le tlemagano ke   matseno, mmele le
                                                    tšeo di ikgethilego mo go   mafetšo.
                                                    matseno, mmele le
                                                    mafetšo.
                                                                25–27                      19–21                         13–15                         7–9                              0–3
                                                    -Bokgoni bja go araba       -Potšišo e arabilwe           -Potšišo e arabilwe ka mo   -Molekwa o tšwele tseleng.     -Ga go bolelwe selo ka hlogo yeo
                                                    potšišo ke bja maemo a      gabotse.                      go kgotsofatšago eupša      -Dikgopolo di hlakahlakane.    e filwego.
                                                    godimodimo.                 -Dikgopolo di a kgahliša      ga se ya hlaka gabotse.     -Ga go peakanyo goba           -O tšwele tseleng kudukudu.

                                 Legato la fase
                                                    -Dikgopolo tša go laetša    ebile di sepelelana le        -Tlemagano ya dikgopolo     tlemagano ya dikgopolo yeo e   -Diteng ga di nepiše ebile di
                                                    bohlale, tša go hlohla      hlogo/sererwa.                e a kgotsofatša ebile e a   tšwelelago.                    hlakahlakane.
                                                    mabjoko tšeo di             -Peakanyo le tlemagano ya     kgodiša.
                                                    tšweletšago tsebo ye e      dikgopolo ke tše dibotse      -Peakanyo le tlemagano
                                                    tseneletšego.               mo go matseno, mmele le       ya dikgopolo di a
                                                     -Bokgoni bja maemo a       mafetšo.                      kgotsofatša mo go
                                                    godimo bja go beakanya le                                 matseno, mmele le
                                                    go tlemaganya dikgopolo                                   mafetšo.
                                                    mo go matseno, mmele le
                                                    mafetšo.

      Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                  Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
       Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                                                                           3                                                                              DBE/2023
                                                                                               SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POLELO, MONGWALELO LE                                               14–15                          11–12                           8–9                             5–6                                0–3
PALOBOHLATSE                                           -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara, setaele le   -Polelo ga e kwešišagale.
                                                       le tlotlontšu di sepelelana    le tlotlontšu di sepelelana    le tlotlontšu di sepelelana    tlotlontšu di sepelelana          -Segalo, retšistara, setaele le
Segalo, retšistara, mongwalelo,                        kudukudu le morero,            gabotsebotse le morero,        gabotse le morero,             gannyane le morero,               tlotlontšu ga di sepelelane le
tlotlontšu ya maleba ya morero le                      baamogedi le dikamano.         baamogedi le dikamano.         baamogedi le dikamano.         baamogedi le dikamano.            morero, baamogedi le dikamano.

                                    Legato la godimo
dikamano                                               -Polelo ke ya boitshepo, ya    -Polelo e na le segalo sa go   -Tirišo ya maleba ya           -Tirišo ya polelo ke ya           -Tlotlontšu ke ye nnyane
Kgetho ya mantšu.                                      go nona, ya maatlakgogedi.     ba le maatlakgogedi.           polelo e dira gore             motheo.                           kudukudu moo e lego gore e dira
Tirišo ya polelo le melawana,                          -Polelo e na le segalo sa go   -Diphošo tša popopolelo le     molaetša o kwagale.            -Segalo le mošito ga se tša       gore ditaba di se kwešišagale.
maswao, popopolelo le mopeleto                         ba le maatlakgogedi ebile e    mopeleto ga se tše kae.        -Segalo ke sa maleba.          maleba.
                                                       nonne ka mebolelwana ya        -Polelo e beakantšwe           -Mebolelwana e dirišitšwe      -Tlotlontšu ke ye nnyane
MEPUTSO YE 15                                          go kgahliša.                   gabotsebotse.                  go godiša boleng bja           kudu.
                                                       -Go nyakile go se be le ge e                                  diteng.
                                                       ka ba phošwana e tee ya
                                                       popopolelo le mopeleto.
                                                       -Polelo e beakantšwe ka
                                                       bokgwari bja maemo a
                                                       godimodimo.
                                                                      13                         10                               7                                4
                                                       -Polelo ya maemo a         -Polelo ke ya maemo a              -Tirišo ya polelo e a          -Polelo ga e kgotsofatše.
                                                       godimodimo ya go ba le     godimo ya go ba le                 kgotsofatša eupša e na le      -Ga go phapantšho ya

                                    Legato la fase
                                                       segalo se maatla.          maatlakgogedi.                     diphošo.                       mafoko.
                                                       -Go nyakile go se be le ge e
                                                                                  -Segalo ke sa maleba sa go         -Segalo se a kgotsofatša       -Tlotlontšu ga se ye kaalo.
                                                       ka ba phošwana e tee ya    ba le maatlakgogedi.               eupša mebolelwana ga se
                                                       popopolelo le mopeleto.    -Go na le diphošwana tše           ya dirišwa o kaalo.
                                                       -Polelo e beakantšwe ka    nnyane tša popopolelo le
                                                       bokgwari.                  mopeleto.
                                                                                  -Polelo e beakantšwe
                                                                                  gabotse.
SEBOPEGO                                                             5                           4                                3                                2                                 0–1
                                                       -Tšwetšopele ya sererwa ke -Tatelano ye botse ya              -Dintlha tša maleba di         -Dintlha tša maleba ga se tše     -Dintlha tša maleba ga di gona.
Dinyakwa/Dipharologantšho tša                          ya maemo a godimodimo.     tšwetšopele ya dintlha.            tšweleditšwe.                  kae.                              -Mafoko le ditemana di
setšweletšwa.                                          -Tlhalošo ya dikgopolo ke  -Tlemagano ye botse ya             -Mafoko le ditemana di         -Mafoko le ditemana di na le      fošagetše.
Tšwetšopele ya ditemana le tlhamo                      ya maemo a godimodimo.     dintlha le dikgopolo.              hlamegile gabotse.             diphošo.                          -Taodišo ga e kwagale.
ya mafoko.                                             -Tlhamo ya mafoko le       -Mafoko le ditemana di             -Taodišo e a kwagala.          -Taodišo e a kwagala eupša e
                                                       ditemana ke ya go ikgetha, beakantšwe ka makgethe.                                           na le mafokodi.
MEPUTSO YE 5                                           ya maemo a godimodimo.

       Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                              Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
       Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                                                             4                                                                                 DBE/2023
                                                                                 SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

       KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO [MEPUTSO YE 25]

Dinyakwa                               Bokgoni bja go ikgetha            Bokgoni bja maemo            Bokgoni bja magareng          Bokgoni bja motheo                        Ga go bokgoni
DITENG, PEAKANYO LE                              13–15                           10–12                          7–9                          4–6                                    0–3
SEBOPEGO                            -Bokgoni bja go araba potšišo     -Bokgoni bjo bobotsebotse     -Bokgoni bja go               -Bokgoni bja motheo bja       -Karabo ya gagwe ga e laetše tsebo le ye
                                    ke bja maemo a godimodimo         bja go araba potšišo bjoo     kgotsofatša bja go araba      go araba potšišo bja go       nnyane ya mohuta wa setšweletšwa.
-Go araba dipotšišo le dikgopolo.   go fetiša.                        bo laetšago tsebo ye          potšišo bja go laetša tsebo   laetša tsebo ye nnyane        -Molaetša ga o tšwelele gabotse ka ge
-Tatelano le peakanyo ya            - Dikgopolo ke tša go laetša      botse ya mohuta wa            ya mohuta wa                  ya dinyakwa tša mohuta        molekwa a tšwele tseleng kudukudu.
dikgopolo.                          bohlale, le go hlohla mabjoko.    setšweletšwa.                 setšweletšwa.                 wa setšweletšwa.              -Ga go tlemagano ya diteng le dikgopolo
-Morero, baamogedi,                 -Tsebo ke ye e tseneletšego       -Ditaba di nepiša             -Go na le nepišo eupša go     -Go na le nepišo ye           -Ditaba di hlalošwa gannyane.
dinyakwa/dipharologantšho le        ya dinyakwa tša mohuta wa         setšweletšwa.                 na le go tšwa tseleng         nnyane ya setšweletšwa        -Sebopego sa setšweletšwa ga se sona.
dikamano.                           setšweletšwa.                     –Molekwa ga se a tšwa         gannyane.                     eupša go na le go tšwa
                                    -Ditaba di nepiša                 tseleng.                      -Tlemagano ya dikgopolo       tseleng.
                                    setšweletšwa thwi.                -Tlemagano ya diteng le       le dikamano e a               -Tlemagano ya diteng le
MEPUTSO YE 15                       -Tlemagano ya diteng le           dikgopolo ke ye botse.        kgotsofatša.                  dikgopolo ga se ye
                                    dikgopolo ke ya maemo a           -Tlhalošo ya ditaba ke ye     -Tlhalošo ya ditaba e a       kaalo.
                                    godimo.                           botse ebile e thekga          kgotsofatša ebile e thekga    -Tlhalošo ya ditaba ke
                                    -Tlhalošo ya ditaba ke ya         sererwa.                      sererwa.                      ya motheo ebile e
                                    maemo a godimo ebile e            -Sebopego ke sa maleba        -Sebopego ke sa maleba        thekga sererwa
                                    thekga sererwa.                   eupša se na le                eupša se na le diphošo        gannyane.
                                    -Sebopego ke sa maleba sa         diphošwana di se kae.         tše dintšinyana.              - Melao ya sebopego ga
                                    go sepelelana le                                                                              se ya šomišwa ka
                                    setšweletšwa.                                                                                 tshwanelo.
                                                                                                                                  -Go tlogetšwe dintlha tše
                                                                                                                                  bohlokwa.
POLELO, SETAELE LE                               9–10                            7–8                           5–6                           3–4                                    0–2
PALOBOHLATSE                        -Segalo, retšistara, setaele le   -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara, setaele le tlotlontšu ga
                                    tlotlontšu di sepelelana          setaele le tlotlontšu di      setaele le tlotlontšu di      setaele le tlotlontšu ga di   di sepelelane le morero, baamogedi le
Segalo, retšistara, setaele,        gabotsebotse le morero,           sepelelana gabotse le         sepelelana le morero,         sepelelane gabotse le         dikamano.
morero, baamogedi le dikamano.      baamogedi le dikamano.            morero, baamogedi le          baamogedi le dikamano.        morero, baamogedi le          -Sengwalo se tletše ka diphošo ebile se
Tirišo ya polelo le melawana.       -Polelo e nepagetše ebile e       dikamano.                     -Diphošo tša popopolelo       dikamano.                     hlakahlakane.
Kgetho ya mantšu.                   hlamegile gabotse.                -Polelo e na le diphošo tše   ga se tše dintši.             -Popopolelo ga se yeo e       -Tlotlontšu yeo e lego gona ga e
Maswao le mopeleto.                 - Go nyakile go se be le ge e     nnyane tša popopolelo         -Tlotlontšu ke yeo e          nepagetšego ebile e           sepelelane le morero le gannyane.
                                    ka ba phošwana e tee ya           ebile e hlamegile gabotse     lekanetšego.                  tletše ka diphošo.            -Molaetša ga o tšwelele le gannyane.
MEPUTSO YE 10                       popopolelo le mopeleto.           -Tlotlontšu ke ye ntši.       -Diphošwana tšeo di lego      -Tlotlontšu ga se ye ntši.
                                                                      - Diphošo ga se tše dintši.   gona ga di fetoše             -Molaetša o a tšwelela
                                                                                                    molaetša.                     eupša o arošitšwe.

       Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                    Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                    5                                 DBE/2023
                                   SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

ELA HLOKO:

     Dintlha tšeo di filwego ka tlase ga hlogo ye nngwe le ye nngwe ke tša go hlahla
      baswai fela.
     Kwešišo ya molekwa ya hlogo yeo a e kgethilego e elwe šedi le ge dintlha tša
      gagwe di fapana le tšeo di filwego.

KAROLO YA A: DITAODIŠO

POTŠIŠO YA 1

Balekwa ba ngwale taodišo ya mantšu a 400 – 450 ka hlogo e tee ya tšeo di filwego.
Ba ka ngwala ka mehuta ye e latelago ya ditaodišo: Kanegelo, tlhalošo, kgadimo,
kahlaahlo, ngangišano goba tswalano ya tšona.

1.1        Ruri, ka tla ka rutega tšatšing leo.

           Go letetšwe gore molekwa a ngwale ka tiragalo/ditiragalo tše di mo rutilego se
           sengwe letšatšing leo.                                                              [50]

1.2        Letšatši la baratani!

           Go letetšwe gore molekwa a hlaloše ka letšatši la baratani.                         [50]

1.3        Matšatši a lesometshela kgahlanong le tlaišo ya basadi le bana.

           Go letetšwe gore molekwa a hlaloše ka mo batho ba sedimošwago ka gona
           mabapi le matšatši a lesometshela kgahlanong le tlaišo ya basadi le bana.           [50]

1.4        Dijo tša phepo ke motheo wa bophelo bjo bobotse.

           Go letetšwe gore molekwa a tšweletše gore dijo tša phepo ke tša mohuta
           mang le gore di thuša mmele bjang gore motho a be le bophelo bjo bobotse.           [50]

1.5        Moputso wa bosenyi ke kgolego.

           Go letetšwe gore molekwa a laetše ditlamorago tša bosenyi.
                                                                                               [50]

1.6        Dikgokagano tša leago di kgatha tema ye bohlokwa maphelong a bafsa.

           Go letetšwe gore molekwa a tšee lehlakore la go dumela goba go ganetša
           sererwa.

           Lehlakoreng la go dumela a bontšhe ka fao dikgokagano tša leago di fago
           bafsa tshedimošo ka ditaba tša thuto, leago, dipolitiki, bj.bj.

           Lehlakoreng la go ganetša a ka laetša gore ga se dilo ka moka tše di
           tšweletšwago dikgokaganong tša leago tše di ka agago bokamoso bja bafsa.            [50]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  6                               DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

          Tlhathollo ya ditšweletšwa tša go bonwa e akaretša mehuta ya ditaodišo ka
          moka. Molekwa o ikgethela seswantšho gomme a ngwala taodišo ka mohuta
          wo a o nyalantšhago le seswantšho seo.

1.7       Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka tlhathollo ya
          seo se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola kgopolokgolo. A hlaloše
          ka mo go kgaotšwa ga mohlagase go mo amago ka gona.

1.8       Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka tlhathollo ya
          seo se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola kgopolokgolo.
          Molekwa a ka hlaloša ka mo bophelo e lego neeletšano ka gona.                   [50]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA A:             50

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  7                              DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO

POTŠIŠO YA 2

2.1       LENGWALO LA SEMMUŠO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a tšweletše mabaka a go se kgotsofale mabapi le
          lebelo la dinamelwa mebileng ya ka gare ga motse.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

             Sebopego le botelele e be tša maleba.
             Atrese ya mongwadi/moromedi
             Maemo a moamogedi/moromelwa
             Atrese ya moamogedi/moromelwa
             Madume/Matseno le hlogo ya taba
             Diteng e be tša maleba tša go laetša go se kgotsofatšwe ke lebelo leo
              baotledi ba otlelago ka lona mebileng ya ka gare ga motse.
             Retšistara le polelo e be tša semmušo.
             Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
             Mafelelo/Bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka mokgwa wa maleba.
              Mohlala: Ke nna/Wa lena/Modudi/Moipelaetši
                        Matsepe SG
             Mongwadi wa lengwalo o swanetše go ngwala sefane le ditlhakaina,
              Mohlala: Matsepe SG.
                                                                                         [25]

2.2       EMEILE

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a ngwale emeile ye go yona a memago maloko a
          komiti kopanong ya tšhoganetšo mo go tlogo bolelwa ka protšeke ya meetse.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Sebopego le botelele e be tša maleba.
           Diatrese tša diemeile tša baromelwa
           Hlogo yeo e laetšago lebaka la go romela emeile: Kopano ya tšhoganetšo
           Madume/matseno a makopana a semmušo
           Diteng e be tša maleba tša go mema maloko a komiti kopanong go tlo
            bolela ka protšeke ya meetse.
           Retšistara le polelo e be tša semmušo.
           Segalo e be sa maleba.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
           Mafelelo/bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka botlalo. Mohlala:
            Koka KG
            Mongwaledi wa lekgotla:

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  8                                  DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

          Mohlala wa Emeile:

           Go ya go: (Baleloko ba komiti)
           Hlogo: Lebaka la emeile
           Madume: Laetša tlhompho (bjalo ka bahlomphegi)
           Mmele: Diteng tša emeile
           ● Matseno
           ● Hlaloša ditaba ka botlalo.
           ● Lefoko la go tswalela
           ● Thumo/Mafetšo.                                                                 [25]

2.3       TŠA BOPHELO BJA MOHU

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a bontšhe gore Mohu ke Ratedu Bušang
          Nkhakhane, Mopresitente wa Lekgotla la Dipapadi seleteng sa geno. Mohu o
          be a tumile ebile a kgatha tema ye bohlokwa dipapading.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Leina le sefane sa mohu
           Batswadi ba mohu
           Lefelo leo mohu a belegetšwego go lona
           Letšatši la matswalo a mohu
           Dithuto tšeo mohu a di fihleletšego di amane le dipapadi.
           Tša mošomo
           Ditiro tša go kgahliša tšeo mohu a ka gopolwago ka tšona.
           Letšatši leo a hlokofetšego ka lona
           Molekwa a laetše gore mohu o hlokofetše ka kotsi ya sefatanaga.
           Meloko ya kgauswi yeo mohu a e tlogetšego
           Lefoko la taelo (Robala ka khutšo)
           Mohu a ka laelwa ka sereto.
           Retšistara le polelo e be tša go laetša tlhompho.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
           Go ngwalwe ka motho wa boraro, ka lebaka le le fetilego.                        [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  9                                    DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

2.4       POLEDIŠANO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          Go letetšwe gore molekwa a laetše poledišano gare ga gagwe le mmagwe
          gomme a laetše go se kgotsofatšwe ke sephetho sa gore a nyalane le
          motswala’gwe.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Maina a batho bao ba boledišanago a tšweletšwe ka letsogong la nngele,
            a latelwe ke leswao la kgorwana.
           Tirišo ya mantšu a ka mašakaneng e dumeletšwe.
           Mmadi a kgone go hwetša sererwa ge a e bala.
           Bakgathatema ba swarelele go sererwa.
           Diteng di be mabapi le go se kgotsofatšwe ke go kgethelwa molekane.
           Ba laetše tsebo ye e tseneletšego ya polelo, go swana le: polelo ya go
            hlalefetša, dikamano tša maatla, mekgwa ya lephelo, phedišano le setšo
            mabapi le ditokelo tša botho.
           Go be le matseno le mafelelo a maatlakgogedi.
                                                                                               [25]

2.5       ATHIKELE YA KURANTA

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a laetše matshwenyego a gagwe mabapi le go
          hulwa le tshenyo ye e hlolegago dikolong. A ka tla ka tharollo goba ditšhišinyo
          mabapi le mathata a.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Hlogo ya taba
           Leina la mmegi
           Dintlha di fiwe ka boripana le ka nepagalo ntle le go kgopamiša nnete.
           Diteng di be mabapi le dikakanyo tša mongwadi go lebeletšwe go hulwa le
            go senywa ga dikolo.
           Ditemana di tšweletšwe ka diripa tše tharo, e lego:
            o Matseno a tšweletše bothata.
            o Mmele o tšweletše kgodišo ya bothata.
            o Thumo e akaretše bothata gomme e tliše tšhišinyo le tharollo.
           Athikele e tsoše kgahlego le go hlohleletša mmadi.
           Retšistara, segalo le polelo e be tša semmušo.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
           Sebopego, Mohlala:
             Leina la kuranta, letšatši, letšatšikgwedi. (Naletšana, Labone, 20 Phupu
             2023)
             Hlogo (Go hulwa le go senywa ga dikolo)
             Leina la mmegi: Lesibe Rakwadu.                                                   [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  10                           DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

2.6       DITSHWAYATSHWAYO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a laetše gore Boiketlong ke lefelo la mohuta mang
          le gore ke dilo dife tše di mo kgahlilego lefelong leo.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Leina la lefelo
           Ngwala ka motho wa pele.
           Ngwala ka lebaka le le fetilego.
           Mahlaodi le mantšu ao a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo a a
             nyakega.
           Retšistara le polelo e be tša maleba.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
           Tšweletša dintlhakgolo ka boripana.
           Diteng di be mabapi le tše di mo kgahlilego le tše di sego tša mo kgahla.
           Kanego ya ditaba ka moka ga e nyakege, šiela mmegelwa go ikgopolela,
             le go ikagela seswantšhokgopolo sa lefelo leo.                             [25]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA B:           50
                                                       PALOMOKA YA TLHAHLOBO:            100

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2023-mg/b1723311-5b51-4166-9e07-e4020330f774) — Sepedi HL · Memo · 2023 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sepedi/a9a99833-51af-45c2-b768-aa70508043d3) — Sepedi HL · Memo · 2024 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2019-memo/e43b0079-20de-495d-b5aa-55c0eca907ba) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2018-memo/95ce5bb2-d420-4fb6-a727-ceb244ba5b7c) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2017-memo/497b737d-2694-4b24-b47b-e962d229f0ca) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2016-memo/be18ae1b-80f6-49b3-b684-89b8c55b4e06) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
