# Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo > Grade 12 Sepedi HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2016, 15 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available. - Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2016-memo/20d24317-db2c-4834-ae74-951471853df0 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Sepedi HL - Grade: Grade 12 - Language: Sepedi - Document type: Memorandum - Year: 2016 - Exam period: NSC November Exam - Paper: 3 - Curriculum: CAPS - Pages: 15 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2016-memo/20d24317-db2c-4834-ae74-951471853df0) ## About this document Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · sepedi. Memorandum, 15 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Matching paper and memo - [Sepedi HL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2016/c196b746-82b4-4853-a92f-3eaf0322ebcb) — QP · 2016 · Sepedi ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KREITI YA 12 SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA BORARO (P3) DIBATSELA 2016 MEMORANTAMO MEPUTSO: 100 Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 15. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 2 Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA A ELA HLOKO: • Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo • Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo • Mo go diteng legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo • Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO TŠA SEPEDI LELEME LA GAE [MEPUTSO YE 50] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni DITENG LE 27–30 22–23 15–17 9–11 3–5 PEAKANYO -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Karabo e a kgotsofatša. -Tlemagano ya -Molekwa o tšwele potšišo ke bja maemo a gabotsebotse. -Dikgopolo di tlemagane dikgopolo ga se ya tseleng kudukudu. Legato la godimo (Go araba dipotšišo godimodimo. -Dikgopolo di kgahliša ebile di a kgodiša. maleba. -Dikgopolo di le dikgopolo) -Dikgopolo tše bohlale tša kudu ebile di sepelelana -Peakanyo le tlemagano -Dikgopolo ga di hlakahlakane ebile ga di Tatelano ya go tšwa mahlalagading. le hlogo/sererwa. ya dikgopolo ke tše kaone tšwelele gabotse ebile nepiše. dikgopolo ge go -Bokgoni bja maemo a -Peakanyo le tlemagano go akaretšwa matseno, ga di bontšhe -Dikgopolo ga di nepiše dirwa peakanyo. godimo bja go beakanya ya dikgopolo ke tše mmele le mafetšo. boitlhamelo. hlogo ebile di a ipoeletša. Temogo ya morero, le go tlemaganya botsebotse go -Tatelano le tlemagano -Ga go tatelano le baamogedi ba dikgopolo go akaretšwa akaretšwa matseno, ya dikgopolo di tšwelela tlemagano ya dikgopolo. tshedimošo le matseno, mmele le mmele le mafetšo. gannyane. dikamano. mafetšo. 24–26 18–21 12–14 6–8 0–2 MEPUTSO YE 30 -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Potšišo e arabilwe ka mo -Molekwa o tšwele -Ga go bolelwe selo ka potšišo ke bja maemo a gabotse. go kgotsofatšago eupša tseleng. hlogo yeo e filwego. godimodimo. -Dikgopolo di a kgahliša ga se ya hlaka gabotse. -Dikgopolo di -O tšwele tseleng Legato la fase -Dikgopolo tše bohlale tša ebile di sepelelana le -Tlemagano ya dikgopolo hlakahlakane. kudukudu. go tšwa mahlalagading. hlogo/sererwa. e a kgotsofatša ebile e a -Ga go peakanyo goba -Ga go nepišo ebile -Bokgoni bja maemo a -Peakanyo le tlemagano kgodiša. tlemagano ya dikgopolo dintlha di hlakahlakane. godimo bja go beakanya ya dikgopolo ke tše -Peakanyo le tlemagano yeo e tšwelelago. le go tlemaganya botse go akaretšwa ya dikgopolo di a dikgopolo go akaretšwa matseno, mmele le kgotsofatša go akaretšwa matseno, mmele le mafetšo. matseno, mmele le mafetšo. mafetšo. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 3 Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO TŠA SEPEDI LELEME LA GAE [MEPUTSO YE 50] (e tšwela pele) Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni POLELO, 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 MONGWALELO -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Polelo ga e kwešišagale. LE maikutlo le tlotlontšu di maikutlo le tlotlontšu di maikutlo le tlotlontšu di maikutlo le tlotlontšu di -Segalo, retšistara, PALOBOHLATSE sepelelana kudukudu le sepelelana sepelelana gabotse le sepelelana gannyane le maikutlo le tlotlontšu ga di morero, baamogedi le gabotsebotse le morero, morero, baamogedi le morero, baamogedi le sepelelane le morero, Segalo, retšistara, dikamano. baamogedi le dikamano. dikamano. dikamano. baamogedi le dikamano. mongwalelo, -Polelo ke ya boitshepo, -Polelo ye maatla, ya -Tirišo ya maleba ya -Tirišo ya polelo ke ya -Tlotlontšu ke ye nnyane Legato la godimo tlotlontšu ya ya go nona, ya segalo sa maleba. polelo e dira gore motheo. kudukudu moo e lego maleba ya morero maatlakgogedi. -Diphošo tša popopolelo molaetša o kwagale. -Segalo le mošito ga se gore e dira gore ditaba di le dikamano. -Polelo e na le segalo sa le mopeleto ga se tše -Segalo ke sa maleba. tša maleba. se kwešišagale. Kgetho ya mantšu. go ba le maatlakgogedi kae. -Mebolelwana e dirišitšwe -Tlotlontšu ke ye nnyane Tirišo ya polelo le ebile e nonne ka -Polelo e beakantšwe go tšweletša diteng. kudu. melawana, mebolelwana ya go gabotsebotse. maswao, kgahliša. popopolelo le -Ga go na le ge e ka ba mopeleto. phošwana e tee ya popopolelo le mopeleto. MEPUTSO YE 15 -Polelo e beakantšwe ka bokgwari bja maemo a godimodimo. 13 10 7 4 -Polelo ya maemo a -Polelo ke ya maemo a -Tirišo ya polelo e a -Polelo ga e godimodimo ya go ba le godimo ya go ba le kgotsofatša eupša e na le kgotsofatše. segalo se maatla. maatlakgogedi. diphošo. -Ga go phapantšho ya Legato la fase -Ga go na le ge e ka ba -Segalo ke sa maleba -Segalo se a kgotsofatša mafoko. phošwana e tee ya sa go ba le eupša mebolelwana ga se -Tlotlontšu ga se ye popopolelo goba maatlakgogedi. ya dirišwa o kaalo. kaalo. mopeleto. -Diphošwana tše -Polelo e beakantšwe ka nnyane tša popopolelo bokgwari. le mopeleto. -Polelo e beakantšwe gabotse. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 4 Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO TŠA SEPEDI LELEME LA GAE [MEPUTSO YE 50] (e tšwela pele) Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni SEBOPEGO 5 4 3 2 0–1 -Tšwetšopele ya sererwa -Tatelano ye botse ya -Dintlha tša maleba di -Mafoko le ditemana di -Dintlha tša maleba ga di Dinyakwa/ ke ya maemo a tšwetšopele ya dintlha. tšweleditšwe. na le diphošo. gona. Dipharologantšho godimodimo. -Tlemagano ye botse ya -Mafoko le ditemana di -Taodišo e a kwagala -Mafoko le ditemana di tša setšweletšwa. -Tlhalošo ya dikgopolo ke dintlha le dikgopolo. hlamegile gabotse. eupša e na le mafokodi. fošagetše. Tšwetšopele ya ya maemo a godimodimo. -Mafoko le ditemana di -Taodišo e a kwagala. -Taodišo ga e kwagale. ditemana le tlhamo -Tlhamo ya mafoko le beakantšwe ka ya mafoko. ditemana ke ya go makgethe. ikgetha, ya maemo a -Dintlha le dikgopolo di MEPUTSO YE 5 godimodimo. beakantšwe ka makgethe. KABO YA MEPUTSO 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 5 Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 5 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA B ELA HLOKO: • Diriša rubriki ye ge o swaya ditšweletšwa tša tirišano • Meputso ya 0–25 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo • Mo go diteng legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo • Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO TŠA SEPEDI LELEME LA GAE [MEPUTSO YE 25] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni DITENG, PEAKANYO LE 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 SEBOPEGO -Bokgoni bja go araba -Bokgoni bjo -Bokgoni bja go -Bokgoni bja motheo bja -Karabo ga e laetše potšišo ke bja maemo a bobotsebotse bja go kgotsofatša bja go araba go araba potšišo bja go tsebo le ye nnyane ya (Go araba dipotšišo le godimodimo go fetiša. araba potšišo bjoo bo potšišo bja go laetša laetša tsebo ye nnyane mohuta wa dikgopolo) -Dikgopolo ke tše bohlale laetšago tsebo ye botse tsebo ya mohuta wa ya dinyakwa tša mohuta setšweletšwa. Tatelano le peakanyo ya tša go tšwa ya mohuta wa setšweletšwa. wa setšweletšwa. -Molaetša ga o tšwelele dikgopolo. mahlalagading. setšweletšwa. -Go na le nepišo eupša -Go na le nepišo ye gabotse ka ge molekwa Morero, baamogedi, -Tsebo ye e tseneletšego -Ditaba di nepiša go na le go tšwa tseleng nnyane ya setšweletšwa a tšwele tseleng dinyakwa/ ya dinyakwa tša mohuta setšweletšwa. gannyane. eupša go na le go tšwa kudukudu. dipharologantšho le wa setšweletšwa. -Molekwa ga se a tšwa -Tlemagano ya dikgopolo tseleng. -Ga go tlemagano ya dikamano. -Ditaba di nepiša tseleng. le dikamano e a -Tlemagano ya diteng le diteng le dikgopolo. setšweletšwa thwii. -Tlemagano ya diteng le kgotsofatša. dikgopolo ga se ye -Ditaba di hlalošwa -Tlemagano ya diteng le dikgopolo ke ye botse. -Tlhalošo ya ditaba e a kaalo. gannyane. MEPUTSO YE 15 dikgopolo ke ya maemo -Tlhalošo ya ditaba ke ye kgotsofatša ebile e -Tlhalošo ya ditaba ke ya -Sebopego sa a godimo. botse ebile e thekga thekga sererwa. motheo ebile e thekga setšweletšwa ga se -Tlhalošo ya ditaba ke ya serewa. -Sebopego ke sa maleba sererwa gannyane. sona. maemo a godimo ebile e -Sebopego ke sa maleba eupša se na le diphošo -Ga se a šomiša melao thekga sererwa. eupša se na le tše dintšinyana. ya sebopego ka -Sebopego ke sa maleba diphošwana di se kae. tshwanelo. sa go sepelelana le -Go tlogetšwe dintlha tše setšweletšwa. bohlokwa. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 6 Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 6 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo POLELO, MONGWALELO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 LE PALOBOHLATSE -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, maikutlo le tlotlontšu di maikutlo le tlotlontšu di maikutlo le tlotlontšu di maikutlo le tlotlontšu ga maikutlo le tlotlontšu ga Segalo, retšistara, setaele, sepelelana gabotsebotse sepelelana gabotse le sepelelana le morero, di sepelelane gabotse le di sepelelane le morero, morero, baamogedi le le morero, baamogedi le morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. dikamano. dikamano. dikamano. -Diphošo tša popopolelo dikamano. -Sengwalo se tletše ka Tirišo ya polelo le -Polelo e nepagetše -Polelo ga e na diphošo ga se tše ntši. -Popopolelo ga se yeo e diphošo ebile se melawana. ebile e hlamegile tša popopolelo ebile e -Tlotlontšu ke yeo e nepagetšego ebile e hlakahlakane. Kgetho ya mantšu gabotse. hlamegile gabotse. lekanetšego. tletše ka diphošo. -Tlotlontšu yeo e lego Maswao le mopeleto. -Ga go na le ge e ka ba -Tlotlontšu ke ye ntši. -Diphošwana tšeo di lego -Tlotlontšu ga se ye ntši. gona ga e sepelelane le phošo e tee. -Gantši ga go diphošo. gona ga di fetoše -Molaetša o a tšwelela morero le gannyane. MEPUTSO YE 10 molaetša. eupša o arošitšwe. -Molaetša ga o tšwelele le gannyane. KABO YA MEPUTSO 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 7 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: DITAODIŠO POTŠIŠO YA 1 Ditaodišo tšeo di botšišitšwego. 1.1, Taodišokanegelo 1.7.1 le Tlhalošo 1.7.2 Yona e laodiša kanegelo goba tiragalo ye e fetilego. E ka ngwalwa go tšwa lehlakoreng le lengwe le le lengwe. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ya go anegwa: • Kanegelo e swanetše go kgodiša. • Balekwa ba anege ditiragalo tšeo di dirilego gore mongwadi le lenaba la gagwe ba feleletše e le bagwera ba mmakgonthe. • Gantši taodišo ye e ngwalwa ka lebaka le le fetilego. • Ditemana tša matseno di swanetše go tanya šedi ya mmadi. • Kanegelo ge e le ye botse e swanetše go ba le ntlha ye e e laetšago. • Thumo ya moswananoši ya go kgahliša e swanetše go kgotsofatša. • Kgahlego ya mmadi e swanetše go lotwa go fihla mafelelong. • Taodišo ya go anega gantši e na le mokgwa wa go hlaloša. [50] 1.2, Taodišotlhaloši 1.7.1 le Tlhalošo 1.7.2 Ka taodišotlhaloši, mongwadi o hlaloša selo se sengwe gore mmadi a kgone go itemogela sona. Motho goba selo se sengwe di ka hlalošwa. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye: • Mongwadi o swanetše go hlagiša seswantšho ka mantšu. • Balekwa ba hlaloše mokgwa woo dipapadi di kopantšhago batho bao ba fapanego, go hlola lerato le kwano. • Kgetha mantšu le dikgopolo ka tlhokomelo gore go fihlelelwe seo se nyakegago. • Dikakanyo malebana le go bona, go kwa, go kgwatha, modumo le tatso di ka šomišwa go dira gore tlhalošo e kwešišege. • Dikapolelo di dirišwe ka tsela ya maleba. • Go swanetše go ba le boitemogelo bja hlogo yeo go ngwalwago ka yona. [50] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 8 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo 1.3 Taodišokgadimo/Taodišokeleletšo/Taodišokgopodišišo le 1.4 Tlhalošo Ka taodišokgadimo mongwadi o eletša tiragalo yeo a kilego a e bona/a e kwa/a e badilego nakong yeo e fetilego gomme a tšweletša maikutlo a gagwe go ya ka fao a gopolago ka gona. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye: • Maikutlo le khuduego di kgatha tema ye bohlokwa taodišong ye. • Karolo ye kgolo ya taodišo e ka ba tlhalošo. • Ditlhalošo di swanetše go kwagala di be di ikemišetše go tsošološa maikutlo a mongwadi go mmadi. • Balekwa ba tšweletše ka bokgwari ka moo badudi ba naga ba ilego ba ba kgahlanong le dintwa tša semorafe. (go 1.3) • Balekwa ba tšweletše ka bokgwari bojato bjoo bo kgathilego tema go timatimetša bogoši bja motse wa gabo mongwadi. (go 1.4) • Dikgopolo tšeo di hlagišwago di swanetše go tšweletša bonnete bja mongwadi le boyena bja gagwe. [50] 1.5 Taodišongangišano Tlhalošo Ka taodišongangišano mongwadi o na le kgopolo ye e itšego goba ntlhakemo gomme o fa dintlha tša go fahlela goba go thekga maemo a gagwe. Kgopolo ya mongwadi e swanetše go kwešišega taodišong ka moka. Ka taodišo ye mongwadi o leka go jabetša goba go fekeetša mmadi gore a kwane le kgopolo ya gagwe. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišongangišano: • Thoma ka go laetša kgopolo ya gago ka tsela ya maatlakgogedi mabapi le hlogo. • Balekwa ba tšweletše mabaka ao a kwagalago ao a fapantšhago bolwetši bja HIV/AIDS le Ebola, go lebeletšwe bokaone bja HIV/AIDS go feta Ebola. • Efa dintlha tša go fahlela kgopolo ya gago le go thekga seo. • Mongwadi o tla tsepelela dintlha tša go ganetša pego. • Bjalo ka mongwadi wa taodišo, tšweletša dikgopolo tše maatla ka ge taodišo ye e ama maikutlo a gago. • Ditlabelo tša makgethe le tsebo ya go kgodiša di swanetše go šomišwa. • Polelo e swanetše go ba ye maatla gore e hlohle maikutlo a mmadi. • Hlokomela gore polelo e se be ye mpe. • Thumo le yona e swanetše go ba ye maatla, ya go kwala le go kgodiša. [50] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 9 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo 1.6 Taodišokahlaahlo Tlhalošo Taodišo ye ga e na maikutlo a mongwadi. Yona e leka go tšweletša mahlakore a mabedi a poledišano ka go lekana. Mongwadi o hlokomela dintlha tša go fapana tša hlogo ye gomme o hlagiša dikgopolo tša go fapana ntle le go tšea lehlakore. Mongwadi a ka ba le thumo ye e itšego mafelelong a taodišo, eupša dintlha tša go thekga goba go ganetša di swanetše go lekalekana le go kwagala. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa taodišong ye: • Mongwadi o swanetše go kwešiša le go lebeledišiša mahlakore a mabedi a taodišo ntle le go tšea lehlakore. • Balekwa ba ahlaahle ka moo dikereke tše dingwe di itirilego kgwebo ka gona go feta go gaša lentšu la Modimo. • Taodišo e swanetše go kwagala le go ikema ka dintlha. Seo se ra gore e se huetšwe ke maikutlo a mongwadi. • Dikahlaahlo e be tša moya wo o fodilego, tša go naganwa gabotse le go thekgwa ka tshwanelo. • Segalo e be sa go hloka khuduego eupša e be seo se kgodišago sa go hloka lenyatšo. • Mongwadi a ka fa maikutlo a gagwe mafelelong a taodišo eupša seo e se be thumo ya taodišo. [50] PALOMOKA YA KAROLO YA A: 50 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 10 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO POTŠIŠO YA 2 2.1 Lengwalo la segwera Go tšweletšwe dintlha tše di latelago: • Sebopego le botelele e be tša maleba. • Atrese e tee fela ya mongwadi/moromedi. • Letšatšikgwedi le ngwalwe ka fase ga atrese. • Madume/Matseno a makopana a maleba. • Diteng e be tša maleba tša go laetša boipelaetšo mabapi le bohodu bja diruiwa tša setšhaba. • Retšistara le polelo ya go hlompha le go laetša boitsholo. • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego. • Mafelelo/Bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka mokgwa wa setlwaedi. Mohlala: Ke nna/Wa lena/Motlogolo wa lena. [25] 2.2 Lengwalo la semmušo Go tšweletšwe dintlha tše di latelago: • Sebopego le botelele e be tša maleba. • Atrese ya mongwadi/moromedi. • Atrese ya moamogedi/moromelwa. • Madume/Matseno le hlogo ya taba. • Diteng e be tša maleba tša go thekga boitsebišophelo le maikemišetšo a mokgopedi mabapi le mošomo. • Retšistara le polelo e be tša semmušo. • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego. • Mafelelo/Bofelo le leina. Mohlala: Wa lena/Ka boikokobetšo. Mna/Mdi Maleka. [25] 2.3 Poledišano Go tšweletšwe tše di latelago: • Maina a batho bao ba boledišanago a tšweletšwe ka letsogong la nngele, a latelwe ke leswao la dikgorwana. • Tirišo ya mantšu a ka mašakaneng e dumeletšwe. • Poledišano e kgone go bapalega. • Diteng e ba tša maleba tša go tšweletša maele mabapi le go ithwala la bobedi ga ngwana wa moagišane. • Mmadi a kgone go hwetša sererwa ge a dutše a e bala. • Bakgathatema ba swarelele sererwa. • Ba laetše tsebo ye e tseneletšego ya polelo, goswana le: polelo ya go hlalefetša, dikamano tša maatla, mekgwa ya lephelo, phedišano le setšo mabapi le ditokelo tša botho. • Ba ka šomiša mabokgoni a go rerišana gore go fihlelelwe tumelelano. • Go be le matseno le mafelelo a go goga šedi ya mmadi. [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 11 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo 2.4 Taodišwana (Athikele) ya kgatišobaka Go tšweletše tše di latelago: • Hlogo ya go goga šedi. • Setaele se tšweletše mong, se boledišane le mmadi thwii. • Setaele e be se se hlalošago le go goga boikgopolelo bja babadi. • Diteng di be mabapi le ka moo bana ba go hloka magae ba sa swarwago gabotse ka gona. • Taodišwana (Athikele) e tsoše kgahlego le go hlohleletša mmadi go bala. • Retšistara le polelo e be tša semmušo. • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego. [25] 2.5 Potšišotherišano Go tšweletšwe tše di latelago: • Go be le mmotšiši le mmotšišwa. • Go fiwe maina a diboledi ka lehlakoreng Ia nngele Ia letlakala. • Go šomišwe mothaladi wo mofsa go laetša seboledi se sengwe le se sengwe se sefsa. • Mmotšišwa a hlohlwe ka go botšišwa dipotšišo tša go lebana le mošomo wo a o kgopetšego. • Go šomišwe dithekniki tša potšišotherišano go ya ka magato a a latelago: • Matseno e lego boitlhalošo a tšweletše morero. • Kwešišano le kamogelano e lego go hlola moya wa go tshepana. • Mmotšiši a botšiše dipotšišo go tšwa go tša kakaretšo go ya go tša go ikgetha, e be tša maleba, go šomišwe polelo ya go hlamega; ya go laetša šedi le go hlohleletša. • Mmotšišwa a arabe ka bokgwari go laetša tsebo. • Mmotšišwa a lebogwe gomme go fanwe dinomoro tša kgokagano. [25] 2.6 Ditshwayatshwayo Go tšweletšwe tše di latelago: • Maitemogelo a mong. • Ngwala ka motho wa pele. • Lebaka Ia bjale - (gantši) • Mahlaodi le mantšu ao a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo. • Mmegi a tšweletše mahlakore a mabedi (kgahlego/go se kgahlege) • Tšweletša dintlhakgolo ka boripana. Se anege ditaba ka moka, šiela mmegelwa go ikgopolela le go ikagela seswantšhokgopolo seo se tlogo mo šušumetša go tšea kgato. • Anega ka tsela yeo e ka dirago gore moanegelwa a dume le go holofela go bala puku yeo. • Kanego e tšweletše diponagalo tša puku e lego: Thulaganyo, diteng mongwalelo bj.bj. • Mmegi a tšweletše maemo a gagwe le tšhišinyo mabapi le ditshwayatshwayo. [25] PALOMOKA YA KAROLO YA B: 50 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 100 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 12 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo MEKGWA YA GO SWAYA KAROLO YA A (Dintlha tša mmepe wa monagano di nyalelane le diteng tšeo di lego mabapi le sererwa) 1.1 TAODIŠO • Diteng (dintlha tše di lebanego le hlogo) = meputso ye 25 • Peakanyo/Thulaganyo: mafoko le ditemana (dikgopolo tša maleba) = meputso ye 5 • Tirišo ya polelo = meputso ye 10 • Mongwalelo = meputso ye 3 • Padišišobohlatse = meputso ye 2 • Sebopego: matseno, mmele, mafetšo, mafoko le ditemana = meputso ye 5 Kabo ya meputso ya diteng le polelo 25 - 10 22 - 24 = 09 19 - 21 = 08 16 - 18 = 07 13 - 15 = 06 10 - 12 = 05 07 - 09 = 04 04 - 06 = 03 01 - 03 = 02 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 13 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA B DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO (Dintlha tša mmepe wa monagano di nyalelane le diteng tšeo di lego mabapi le sererwa) 2.1 le LENGWALO (SEGWERA LE SEMMUŠO) 2.2 Diteng = meputso ye 8 • Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2 • Mmepe wa monagano = moputso o 1 • Sebopego - atrese = 1 le tšatšikgwedi = 1 (lengwalong la semmušo = 1 + 1) Matseno = moputso o 1 Mafetšo = moputso o 1 Polelo, setaele/mongwalelo le padišišobohlatse = meputso ye 10 • Tirišo ya polelo = meputso ye 7 • Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosfere/Segalo = meputso ye 2 • Padišišobohlatse = meputso ye 1 (Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo go tirišo ya polelo) 2.3 POLEDIŠANO Mokgwa wa go swaya • Diteng = meputso ye 8 (D) • Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2 (P) • Mmepe wa monagano = Moputso wo 1 (M) • Sebopego = meputso ye 4 (S) • Baanegwa = Moputso o 1 • Dikgorwana = Moputso o 1 • Ditaetšosefala = Moputso o 1 • Polelo ye kopana = Moputso o 1 Polelo, setaele/mongwalelo le Padisiso/palobohlatse = meputso ye 10 • Tirišo ya polelo = meputso ye 7 (TP) • Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosphere/Segalo = meputso ye 2 (K) • Padišišo/Palobohlatse = moputso o 1 (PB) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 14 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo 2.4 TAODIŠWANA (ATHIKELE) YA KGATIŠOBAKA Diteng (dintlha, retšistara le segalo) = meputso ye 8 • Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2 • Mmepe wa monagano = meputso ye 2 • Sebopego (matseno, mmele, mafetšo) = meputso ye 3 Polelo, setaele/mongwalelo le Padišišo/palobohlatse = meputso ye 10 • Tirišo ya polelo = meputso ye 7 • Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosfere/Segalo = meputso ye 2 • Padišošo/palobahlatse = moputso o 1 (Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo go tirišo ya polelo) 2.5 POTŠIŠOTHERIŠANO • Diteng = meputso ye 8 • Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2 • Mmepe wa monagano = moputso o 1 • Sebopego = meputso ye 3 Bakgathatema = moputso o 1 Dikgorwana = moputso o 1 Polelo ye kopana = moputso o 1 Polelo, setaele/mongwalelo le Padišišo/palobohlatse = meputso ye 11 • Tirišo ya polelo = meputso ye 7 • Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosfere/Segalo = meputso ye 3 • Padišišo/Palobohlatse = meputso ye 1 2.6 Ditshwayatshwayo Mokgwa wa go swaya • Diteng (dintlha, kakaretšo, retšistara le segalo) = meputso ye 8 (D) • Peakanyo (tlemagano ya mafoko le ditemana) = meputso ye 2 (P) • Mmepe wa monagano = Meputso ye 2 (M) • Sebopego (Leina la puku, leina la mongwadi, leina la khamphani ya kgatišo) = meputso ye 3 (S) Polelo, setaele/mongwalelo le Padišišo/palobohlatse = meputso ye 10 • Tirišo ya polelo=meputso ye 7(TP) • Maikutlo/Khuduego/Moya/Atmosphere/Segalo = meputso ye 2 (K) • Padišišo/Palobohlatse = moputso o 1 (PB) (Ge molekwa a hweditše meputso ya godimo ka diteng a abelwe meputso ya godimo go tiriso ya polelo) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3 15 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo Kabo ya meputso ya diteng le polelo 08 = 07 07 = 06 06 = 05 05 = 04 04 = 03 03 = 02 02 = 01 01 = 01 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe ## Related documents - [Sepedi HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2016-memo/4bcd2c5f-1b5d-41a6-874e-4f1686623296) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2016-memo/18be93e0-c4cc-4cea-ac63-56d313ee9dc0) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi - [Sepedi HL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2016-memo/be18ae1b-80f6-49b3-b684-89b8c55b4e06) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi - [Sepedi HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2016-memo/150c3b48-7e0a-4663-97d8-5439381055df) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi - [Sepedi HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/f71b50bf-1152-41cf-9225-618078e26499) — Sepedi HL · Memo · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2019-memo/661d9d97-c4a7-4526-9bb9-2897030975fb) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi ## More from Grade 12 Sepedi HL - [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP - [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.