# Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2018, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2018-final-memo/fd5027c6-062a-4b1f-8110-532527a6cae8
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2018-final-memo/fd5027c6-062a-4b1f-8110-532527a6cae8)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2018/01350310-c9f2-42b8-86c9-baa622dc645b) — QP · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                              SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BORARO (P3)

                                      DIBATSELA 2018

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

MEPUTSO: 100

                     Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 9.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                          Phetla
Phetla

### Page 2

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                   2                                                                      DBE/Dibatsela 2018
                                                                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

ELA HLOKO:

•     Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (Lephephe la 3, KAROLO YA A)
•     Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo
•     Mo go diteng, polelo le mongwalelo le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e
      lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo
•     Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase

KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO [MEPUTSO YE 50]

       Dinyakwa                                Bokgoni bja go ikgetha        Bokgoni bja maemo               Bokgoni bja        Bokgoni bja motheo          Ga go bokgoni
                                                                                                              magareng
DITENG LE PEAKANYO                                       28–30                        22–24                     16–18                    10–12                      4–6
                                              -Bokgoni bja go araba         -Potšišo e arabilwe        -Karabo e a              -Tlemagano ya            -Molekwa o tšwele
(Go araba dipotšišo)                          potšišo ke bja maemo a        gabotsebotse.              kgotsofatša.             dikgopolo ga se ya       tseleng kudukudu.

                           Legato la godimo
Tatelano ya dikgopolo ge                      godimodimo go fetiša.         -Dikgopolo di kgahliša     -Dikgopolo di            maleba.                  -Dikgopolo di
go dirwa peakanyo.                            -Dikgopolo tše bohlale, tša   kudu ebile di sepelelana   tlemagane ebile di a     -Dikgopolo ga di         hlakahlakane ebile ga
Temogo ya morero,                             go hlohla mabjoko tšeo di     le hlogo/sererwa.          kgodiša.                 tšwelele gabotse ebile   di nepiše.
baamogedi ba tshedimošo                       tšweletšago tsebo ye e        -Peakanyo le tlemagano     -Peakanyo le             ga di bontšhe            -Dikgopolo ga di nepiše
le dikamano.                                  tseneletšego.                 ya dikgopolo ke tše        tlemagano ya dikgopolo   boitlhamelo.             hlogo ebile di a
                                              -Peakanyo le tlemagano ya     botsebotse mo go           ke tše kaone mo go       -Tatelano le             ipoeletša.
MEPUTSO YE 30                                 dikgopolo ke tšeo di          matseno, mmele le          matseno, mmele le        tlemagano ya             -Ga go tatelano le
                                              ikgethilego mo go matseno,    mafetšo.                   mafetšo.                 dikgopolo di tšwelela    tlemagano ya
                                              mmele le mafetšo.                                                                 gannyane.                dikgopolo.
                                                         25–27                        19–21                     13–15                     7–9                       0–3
                                              -Bokgoni bja go araba         -Potšišo e arabilwe        -Potšišo e arabilwe ka   -Molekwa o tšwele        -Ga go bolelwe selo ka
                                              potšišo ke bja maemo a        gabotse.                   mo go kgotsofatšago      tseleng.                 hlogo yeo e filwego.
                                              godimodimo.                   -Dikgopolo di a kgahliša   eupša ga se ya hlaka     -Dikgopolo di            -O tšwele tseleng
                                              -Dikgopolo tše bohlale tšeo   ebile di sepelelana le     gabotse.                 hlakahlakane.            kudukudu.

                           Legato la fase
                                              di tšweletšago tsebo ye e     hlogo/sererwa.             -Tlemagano ya            -Ga go peakanyo          -Diteng ga di nepiše
                                              tseneletšego.                 -Peakanyo le tlemagano     dikgopolo e a            goba tlemagano ya        ebile di hlakahlakane.
                                              -Bokgoni bja maemo a          ya dikgopolo ke tše        kgotsofatša ebile e a    dikgopolo yeo e
                                              godimo bja go beakanya le     botse mo go matseno,       kgodiša.                 tšwelelago.
                                              go tlemaganya dikgopolo       mmele le mafetšo.          -Peakanyo le
                                              mo go matseno, mmele le                                  tlemagano ya dikgopolo
                                              mafetšo.                                                 di a kgotsofatša mo go
                                                                                                       matseno, mmele le
                                                                                                       mafetšo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                    Phetla

### Page 3

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                                  Downloaded from hlayiso.com                     3                                                                           DBE/Dibatsela 2018
                                                                                      NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO [MEPUTSO YE 50] (e tšwela pele)

POLELO, MONGWALELO                                           14–15                        11–12                        8–9                       5–6                         0–3
LE PALOBOHLATSE                                 -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara,         -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,       -Polelo ga e
                                                le tlotlontšu di sepelelana    setaele le tlotlontšu di     setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu di   kwešišagale.
Segalo, retšistara,                             kudukudu le morero,            sepelelana gabotsebotse      sepelelana gabotse le      sepelelana gannyane        -Segalo, retšistara,
mongwalelo, tlotlontšu ya                       baamogedi le dikamano.         le morero, baamogedi le      morero, baamogedi le       le morero, baamogedi       setaele le tlotlontšu ga
maleba ya morero le

                             Legato la godimo
                                                -Polelo ke ya boitshepo, ya    dikamano.                    dikamano.                  le dikamano.               di sepelelane le
dikamano.                                       go nona, ya maatlakgogedi.     -Polelo e na le maatla, ya   -Tirišo ya maleba ya       -Tirišo ya polelo ke ya    morero, baamogedi le
Kgetho ya mantšu.                               -Polelo e na le segalo sa go   segalo sa maleba.            polelo e dira gore         motheo.                    dikamano.
Tirišo ya polelo le                             ba le maatlakgogedi ebile e    -Diphošo tša popopolelo      molaetša o kwagale.        -Segalo le mošito ga       -Tlotlontšu ke ye
melawana, maswao,                               nonne ka mebolelwana ya        le mopeleto ga se tše        -Segalo ke sa maleba.      se tša maleba.             nnyane kudukudu moo
popopolelo le mopeleto.                         go kgahliša.                   kae.                         -Mebolelwana e             -Tlotlontšu ke ye          e lego gore e dira gore
                                                -Ga go na le ge e ka ba        -Polelo e beakantšwe         dirišitšwe go godiša       nnyane kudu.               ditaba di se kwešišege.
MEPUTSO YE 15                                   phošwana e tee ya              gabotsebotse.                boleng bja diteng.
                                                popopolelo le mopeleto.
                                                -Polelo e beakantšwe ka
                                                bokgwari bja maemo a
                                                godimodimo.
                                                               13                        10                             7                         4
                                                -Polelo ya maemo a         -Polelo ke ya maemo a            -Tirišo ya polelo e a      -Polelo ga e
                                                godimodimo ya go ba le     godimo ya go ba le               kgotsofatša eupša e na     kgotsofatše.

                             Legato la fase
                                                segalo se maatla.          maatlakgogedi.                   le diphošo.                -Ga go phapantšho ya
                                                -Ga go na le ge e ka ba    -Segalo ke sa maleba sa          -Segalo se a               mafoko.
                                                phošwana e tee ya          go ba le maatlakgogedi.          kgotsofatša eupša          -Tlotlontšu ga se ye
                                                popopolelo goba mopeleto.  -Diphošwana tše nnyane           mebolelwana ga se ya       kaalo.
                                                -Polelo e beakantšwe ka    tša popopolelo le                dirišwa o kaalo.
                                                bokgwari.                  mopeleto.
                                                                           -Polelo e beakantšwe
                                                                           gabotse.
SEBOPEGO                                                      5                          4                              3                          2                         0–1
                                                -Tšwetšopele ya sererwa ke -Tatelano ye botse ya            -Dintlha tša maleba di     -Dintlha tša maleba ga     -Dintlha tša maleba ga
Dinyakwa/Dipharologantšho                       ya maemo a godimodimo.     tšwetšopele ya dintlha.          tšweleditšwe.              se tše kae.                di gona.
tša setšweletšwa.                               -Tlhalošo ya dikgopolo ke  -Tlemagano ye botse ya           -Mafoko le ditemana di     -Mafoko le ditemana        -Mafoko le ditemana di
Tšwetšopele ya ditemana le                      ya maemo a godimodimo.     dintlha le dikgopolo.            hlamegile gabotse.         di na le diphošo.          fošagetše.
tlhamo ya mafoko.                               -Tlhamo ya mafoko le       -Mafoko le ditemana di           -Taodišo e a kwagala.      -Taodišo e a kwagala       -Taodišo ga e kwagale.
                                                ditemana ke ya go ikgetha, beakantšwe ka                                               eupša e na le
MEPUTSO YE 5                                    ya maemo a godimodimo.     makgethe.                                                   mafokodi.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                              Phetla

### Page 4

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                       Downloaded from hlayiso.com                     4                                                                         DBE/Dibatsela 2018
                                                                           NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO [MEPUTSO YE 25]

Dinyakwa                           Bokgoni bja go ikgetha           Bokgoni bja maemo          Bokgoni bja magareng          Bokgoni bja motheo               Ga go bokgoni
DITENG, PEAKANYO LE                         13–15                           10–12                        7–9                          4–6                            0–3
SEBOPEGO                       -Bokgoni bja go araba potšišo     -Bokgoni bjo bobotsebotse   -Bokgoni bja go               -Bokgoni bja motheo bja       -Karabo ya gagwe ga e
                               ke bja maemo a godimodimo         bja go araba potšišo bjoo   kgotsofatša bja go araba      go araba potšišo bja go       laetše tsebo le ye nnyane
-Go araba dipotšišo le         go fetiša.                        bo laetšago tsebo ye        potšišo bja go laetša tsebo   laetša tsebo ye nnyane        ya mohuta wa
dikgopolo.                     -Dikgopolo ke tše bohlale tšeo    botse ya mohuta wa          ya mohuta wa                  ya dinyakwa tša mohuta        setšweletšwa.
-Tatelano le peakanyo ya       di tšweletšago tsebo ye e         setšweletšwa.               setšweletšwa.                 wa setšweletšwa.              -Molaetša ga o tšwelele
dikgopolo.                     tseneletšego.                     -Ditaba di nepiša           -Go na le nepišo eupša go     -Go na le nepišo ye           gabotse ka ge molekwa a
-Morero, baamogedi,            -Tsebo ye e tseneletšego ya       setšweletšwa.               na le go tšwa tseleng         nnyane ya setšweletšwa        tšwele tseleng kudukudu.
dinyakwa/dipharologantšho      dinyakwa tša mohuta wa            –Molekwa ga se a tšwa       gannyane.                     eupša go na le go tšwa        -Ga go tlemagano ya
le dikamano.                   setšweletšwa.                     tseleng.                    -Tlemagano ya dikgopolo       tseleng.                      diteng le dikgopolo.
                               -Ditaba di nepiša                 -Tlemagano ya diteng le     le dikamano e a               -Tlemagano ya diteng le       -Ditaba di hlalošwa
                               setšweletšwa thwi.                dikgopolo ke ye botse.      kgotsofatša.                  dikgopolo ga se ye            gannyane.
MEPUTSO YE 15                  -Tlemagano ya diteng le           -Tlhalošo ya ditaba ke ye   -Tlhalošo ya ditaba e a       kaalo.                        -Sebopego sa
                               dikgopolo ke ya maemo a           botse ebile e thekga        kgotsofatša ebile e thekga    -Tlhalošo ya ditaba ke        setšweletšwa ga se sona.
                               godimo.                           sererwa.                    sererwa.                      ya motheo ebile e
                               -Tlhalošo ya ditaba ke ya         -Sebopego ke sa maleba      -Sebopego ke sa maleba        thekga sererwa
                               maemo a godimo ebile e            eupša se na le              eupša se na le diphošo        gannyane.
                               thekga sererwa.                   diphošwana di se kae.       tše dintšinyana.              -Ga se a šomiša melao
                               -Sebopego ke sa maleba sa                                                                   ya sebopego ka
                               go sepelelana le                                                                            tshwanelo.
                               setšweletšwa.                                                                               -Go tlogetšwe dintlha tše
                                                                                                                           bohlokwa.
POLELO, SETAELE LE                          9–10                            7–8                         5–6                           3–4                           0–2
PALOBOHLATSE                   -Segalo, retšistara, setaele le   -Segalo, retšistara,        -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,
                               tlotlontšu di sepelelana          setaele le tlotlontšu di    setaele le tlotlontšu di      setaele le tlotlontšu ga di   setaele le tlotlontšu ga di
Segalo, retšistara, setaele,   gabotsebotse le morero,           sepelelana gabotse le       sepelelana le morero,         sepelelane gabotse le         sepelelane le morero,
morero, baamogedi le           baamogedi le dikamano.            morero, baamogedi le        baamogedi le dikamano.        morero, baamogedi le          baamogedi le dikamano.
dikamano.                      -Polelo e nepagetše ebile e       dikamano.                   -Diphošo tša popopolelo       dikamano.                     -Sengwalo se tletše ka
Tirišo ya polelo le            hlamegile gabotse.                -Polelo ga e na diphošo     ga se tše ntši.               -Popopolelo ga se yeo e       diphošo ebile se
melawana.                      -Ga go na le ge e ka ba phošo     tša popopolelo ebile e      -Tlotlontšu ke yeo e          nepagetšego ebile e           hlakahlakane.
Kgetho ya mantšu.              le e tee.                         hlamegile gabotse.          lekanetšego.                  tletše ka diphošo.            -Tlotlontšu yeo e lego
Maswao le mopeleto.                                              -Tlotlontšu ke ye ntši.     -Diphošwana tšeo di lego      -Tlotlontšu ga se ye ntši.    gona ga e sepelelane le
                                                                 - Diphošo ga se tše ntši.   gona ga di fetoše             -Molaetša o a tšwelela        morero le ga nnyane.
MEPUTSO YE 10                                                                                molaetša.                     eupša o arošitšwe.            -Molaetša ga o tšwelele le
                                                                                                                                                         ga nnyane.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                  Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                   5                    DBE/Dibatsela 2018
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

ELA HLOKO:

•     Dintlha tšeo di filwego ka tlase ga hlogo ye nngwe le ye nngwe memorantamong
      wo ke tša go hlahla baswai fela
•     Kwešišo ya molekwa ya hlogo yeo a e kgethilego e elwe šedi le ge dintlha tša
      gagwe di fapana le tšeo di filwego gammogo le tša moswai

KAROLO YA A: DITAODIŠO

POTŠIŠO YA 1

Balekwa ba ngwale taodišo ya mantšu a 400–450 ka e tee ya dihlogo tšeo di filwego.
Ba ka ngwala ka mehuta ye e latelago ya ditaodišo: Kanegelo, tlhalošo, kgadimo,
kahlaahlo, ngangišano goba tswalano ya tšona.

1.1        E be e le bošego bja mathomo ke eba kgole le gae.

           Tše dingwe tša dintlha tša diteng di akaretše:

           •   Bošego bjoo a bego a le kgole le gae
           •   E be e le la mathomo a eba kgole le gae
           •   Ke bokgole bjo bokaakang le gae
           •   Go diregile eng
           •   Maikutlo a gagwe malebana le tiragalo yeo                                 [50]

1.2        Temo e godiša ekonomi ya naga.

           Tše dingwe tša dintlha tša diteng di akaretše:

           •   Tlhalošo ya temo
           •   Go lengwa neng, ke bomang, kae?
           •   Puno ya ditšweletšwa
           •   Mokgwa woo temo e godišago ekonomi ka gona                                [50]

1.3        Tlhokomelo ya balwetši.

           Tše dingwe tša dintlha tša diteng di akaretše:

           •   Tlhalošo ya sererwa
           •   Mafelo ao balwetši ba dulago gona
           •   Mekgwa ya go hlokomela balwetši
           •   Maitshwaro a bahlokomedi ba balwetši
           •   Ditlhohlo                                                                 [50]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                     6                       DBE/Dibatsela 2018
                                     NSC – Tlhahlo ya go swaya

1.4       O lemošitšwe ke batho gore mogwera wa gagwe ke
          ntamalomelakobong.

          Tše dingwe tša dintlha tša diteng di akaretše:

          •   Ntamalomelakobong ke motho wa mohuta mang
          •   Go phela le mogwera wa ntamalomelakobong ntle le go lemoga bošoro
              bja gagwe
          •   Boikaketši bja mogwera yo wa go se tshepagale
          •   Seo se go lemošitšego gore mogwera yo ke ntamalomelakobong
          •   Sephetho seo se tšerwego ka morago ga temogo ye                                 [50]

1.5       Go botega ke gona go ka fedišago bomenetša nageng ya Afrika-Borwa.

          Tše dingwe tša dintlha tša diteng di akaretše:

          •   Tlhalošo ya bomenetša
          •   Kahlaahlo ka bohlokwa bja go botega
          •   Kahlaahlo ka ditiro tša bomenetša
          •   Kahlaahlo ya mokgwa wo go botega go ka fedišago bomenetša ka gona               [50]

1.6       Tlhokego ya mešomo ke yona e hlohleletšago palo ya godimo ya go ima
          ga bafsa. Dumela goba o ganetše.

          Tše dingwe tša dintlha tša diteng di akaretše:

          •   Molekwa a ngange a le ka lehlakoreng la gagwe
          •   Ke eng seo se hlolago tlhokego ya mešomo
          •   Tlhokego ya mešomo e hlohleletša/ga e hlohleletše go ima ga bafsa ka
              mokgwa mang                                                                     [50]

1.7       1.7.1        •   Tlhathollo ya ditšweletšwa tša go bonwa e akaretša mehuta ya
          le 1.7.2         ditaodišo ka moka
                       •   Molekwa o ikgethela seswantšho gomme a ngwala taodišo ka
                           mohuta woo a o nyalantšhago le seswantšho seo
                       •   Molekwa a abelwe meputso ge a file tlhalošothwii/tlhalošo ya
                           seka/ditlhalošo tše di le pedi

          1.7.1        Tše dingwe tša dintlha tša diteng di akaretše:

                       •   Tlemagano ya mehlobo ya batho lefaseng
                       •   Tirišanommogo
                       •   Bophelo bo laolwa ke rena                                          [50]

          1.7.2        •   Tlhokomelo ya melao ya tsela
                       •   Ditlamorago tša go otlela o nwele                                  [50]

                                                         PALOMOKA YA KAROLO YA A:             50

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                    7                         DBE/Dibatsela 2018
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO

POTŠIŠO YA 2

2.1       LENGWALO LA SEMMUŠO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          •    Go hlaloša mathata a go kgethelwa molekane
          •    Maikutlo a gago mabapi le seo
          •    Kgopelo ya thušo

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

           •    Sebopego le botelele e be tša maleba
           •    Atrese ya mongwadi/moromedi
           •    Atrese ya moamogedi/moromelwa
           •    Madume/Matseno le hlogo ya taba
           •    Diteng e be tša maleba tša go laetša go kgopela thušo kgahlanong le
                kgapeletšo ya go nyala/nyalwa ke motho yo o sa mo ratego
           •    Retšistara le polelo e be tša semmušo
           •    Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego
           •    Mafetšo                                                                        [25]

2.2       TŠA BOPHELO BJA MOHU

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

           •   Mohu e be e le motho yo bohlokwa setšhabeng
           •   Tema yeo a e kgathilego

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

          •    Leina le sefane sa mohu
          •    Batswadi ba mohu
          •    Lefelo leo mohu a belegetšwego go lona
          •    Letšatši la matswalo a mohu
          •    Dithuto tšeo mohu a di fihleletšego (ge di le gona)
          •    Tša merero ya mošomo
          •    Ditiro tše botse le tša go kgahliša tšeo mohu a gopolwago ka tšona
          •    Letšatši leo a hlokofetšego ka lona
          •    Seo se hlotšego lehu la gagwe
          •    Maina a meloko ya kgauswi yeo mohu a e tlogetšego
          •    Lefoko la taelo. Mohlala: Mohu a ka laelwa ka sereto (ge se le gona)
          •    Retšistara le polelo e be tša semmušo
          •    Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego               [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                   8                       DBE/Dibatsela 2018
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

2.3       PEGO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          •    Sefatanaga se utswitšwe nako mang, kae
          •    Seemo se be se le bjang
          •    Moya go be go foka ofe
          •    Tiragalo ya go utswa sefatanaga ka botlalo

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

           •    Go be le hlogo, matseno, mmele le mafelelo
           •    Go ngwalwe ka motho wa bobedi
           •    Go ngwalwe ka lebaka le le fetilego
           •    Mahlaodi le mantšu ao a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo
           •    Retšistara le polelo e be tša maleba
           •    Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego
           •    Diteng di be mabapi le go begela maphodisa tiragalo ya go utswiwa ga
                sefatanaga motseng wa geno                                                  [25]

2.4       POLEDIŠANO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

           •   Seo se hlolago gore ba tle ka morago ga nako
           •   Ditlamorago tša go tla sekolong ka morago ga nako
           •   Magato ao a ka tšewago go fediša bothata bjo

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa

           •   Poledišano gare ga batho ba babedi. Mohlala: Gare ga Mokgadi le
               Pebetse
           •   Go ngwalwe ditšhielano bjalo ka ge di direga thwii go tšwa go
               ntlhatebelelo ya seboledi
           •   Maina a diboledi a laetšwe ka lehlakoreng la nngele la letlakala gomme
               go latele leswao la kgorwana
           •   Šomiša mothaladi wo mofsa go laetša seboledi se sengwe le se sengwe
               se sefsa
           •   Ditiragalo di laetšwe ka mašakaneng go fa babadi tshedimošo ka seo se
               tlogo direga
           •   Thalathala tatelano ya ditiragalo pele o ngwala
           •   Retšistara le polelo e be tša semmušo
           •   Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego            [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                   9                            DBE/Dibatsela 2018
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

2.5       METSOTSO LE LENANETHERO
          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          •   Tlhathollo ya mohuta wa kgwebo yeo e butšwego
          •   Mabaka kgahlanong le mohuta wo wa kgwebo
          •   Magato ao a tlogo tšewa mabapi le kgwebo yeo
          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
          • Leina la mokgatlo
          • Letšatšikgwedi, lefelo le nako yeo kopano e swerwego ka yona
          • Pulo le kamogelo
          • Maina a maloko ao a tlilego
          • Maina a maloko ao a kgopetšego tshwarelo
          • Palo ya metsotso ya kopano ya go feta
          • Ditaba go tšwa metsotsong
          • Kamogelo ya metsotso
          • Tabakgolo ya letšatši
          • Go ngwalwe ka lebaka le le fetilego
          • Retšistara le polelo e be tša semmušo
          • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego                    [25]
2.6       DITSHWAYATSHWAYO
          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          •   Leina la lefelo le hotele yeo e etetšwego
          •   Nako ya ketelo
          •   Ba lapa bao ba bego ba ile lefelong leo
          •   Moya wo o fokago fao
          •   Tšeo di go kgahlilego hoteleng
          •   Tlhohleletšo yeo e fiwago setšhaba gore se etele lefelo leo
          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
          • Seo se hlohleletšago tšweletšo ya ditshwayatshwayo: tshwaro ye botse,
             boipshino le boiketlo
          • Go ngwalwe ka motho wa pele
          • Go ngwalwe ka lebaka le le fetilego
          • Mahlaodi le mantšu ao a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo a
             nyakega
          • Retšistara le polelo e be tša maleba
          • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego
          • Mmegi o tšweletša maikutlo. Mohlala: O thabišwa ke nako ye botse ye a
             bilego le yona hoteleng yeo
          • Ditšhišinyo mabapi le seo se ka dirwago: Batho ba be le kganyogo ya go
             etela hotele yeo
          • Go tšweletšwe tšeo di go kgahlilego
          • Go tšweletšwe dintlhakgolo ka boripana
          • Kanego ya ditaba ka moka ga e nyakege, go šielwe mmegelwa go
             ikgopolela, le go ikagela seswantšhokgopolo sa tiragalo yeo
          • Go anegwe ka tsela yeo e ka dirago gore moanegelwa a dumele                          [25]
                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA B:                  50
                                                        PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                   100

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2018-final-memo/8a17706a-8ce8-4be6-9a38-23b2858842f9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2018-final-memo/16449aa0-065b-4724-84a0-e61d4e904919) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2018-memo/95ce5bb2-d420-4fb6-a727-ceb244ba5b7c) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2018-memo/2aa24788-f77a-4f3d-81d8-dc6582374d75) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/f71b50bf-1152-41cf-9225-618078e26499) — Sepedi HL · Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2019-memo/661d9d97-c4a7-4526-9bb9-2897030975fb) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
