# Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2019 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2019, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2019-memo/661d9d97-c4a7-4526-9bb9-2897030975fb
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2019-memo/661d9d97-c4a7-4526-9bb9-2897030975fb)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · sepedi. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2019/67b14b3c-d736-4ae6-8a8c-e719980a05fb) — QP · 2019 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                              SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BORARO (P3)

                                      DIBATSELA 2019

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

MEPUTSO: 100

                     Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 9.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                          Phetla

### Page 2

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                 2                                                                       DBE/Dibatsela 2019
                                                                                NSC – Tlhahlo ya go swaya

ELA HLOKO:

•     Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (Lephephe la 3, KAROLO YA A)
•     Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo
•     Mo go diteng, polelo le mongwalelo le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e
      lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo
•     Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase

KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO [MEPUTSO YE 50]

       Dinyakwa                                Bokgoni bja go ikgetha      Bokgoni bja maemo               Bokgoni bja         Bokgoni bja motheo          Ga go bokgoni
                                                                                                            magareng
DITENG LE PEAKANYO                                        28–30                     22–24                     16–18                    10–12                      4–6
                                              -Bokgoni bja go araba       -Potšišo e arabilwe        -Karabo e a kgotsofatša   -Tlemagano ya            -Molekwa o tšwele
(Go araba dipotšišo)                          potšišo ke bja maemo a      gabotsebotse               -Dikgopolo di             dikgopolo ga se ya       tseleng kudukudu

                           Legato la godimo
Tatelano ya dikgopolo ge                      godimodimo go fetiša        -Dikgopolo di kgahliša     tlemagane ebile di a      maleba                   -Dikgopolo di
go dirwa peakanyo.                            -Dikgopolo tša go laetša    kudu ebile di sepelelana   kgodiša                   -Dikgopolo ga di         hlakahlakane ebile ga
Temogo ya morero,                             bohlale, tša go hlohla      le hlogo/sererwa           -Peakanyo le              tšwelele gabotse ebile   di nepiše
baamogedi ba tshedimošo                       mabjoko tšeo di             -Peakanyo le tlemagano     tlemagano ya dikgopolo    ga di bontšhe            -Dikgopolo ga di nepiše
le dikamano.                                  tšweletšago tsebo ye e      ya dikgopolo ke tše        ke tše dikaone mo go      boitlhamelo              hlogo ebile di a
                                              tseneletšego                dibotsebotse mo go         matseno, mmele le         -Tatelano le             ipoeletša
MEPUTSO YE 30                                 -Peakanyo le tlemagano ke   matseno, mmele le          mafetšo                   tlemagano ya             -Ga go tatelano le
                                              tšeo di ikgethilego mo go   mafetšo                                              dikgopolo di tšwelela    tlemagano ya dikgopolo
                                              matseno, mmele le mafetšo                                                        gannyane
                                                          25–27                     19–21                     13–15                     7–9                        0–3
                                              -Bokgoni bja go araba       -Potšišo e arabilwe        -Potšišo e arabilwe ka    -Molekwa o tšwele        -Ga go bolelwe selo ka
                                              potšišo ke bja maemo a      gabotse                    mo go kgotsofatšago       tseleng                  hlogo yeo e filwego
                                              godimodimo                  -Dikgopolo di a kgahliša   eupša ga se ya hlaka      -Dikgopolo di            -O tšwele tseleng
                                              -Dikgopolo tša go laetša    ebile di sepelelana le     gabotse                   hlakahlakane             kudukudu

                           Legato la fase
                                              bohlale, tša go hlohla      hlogo/sererwa              -Tlemagano ya             -Ga go peakanyo          -Diteng ga di nepiše
                                              mabjoko tšeo di             -Peakanyo le tlemagano     dikgopolo e a             goba tlemagano ya        ebile di hlakahlakane
                                              tšweletšago tsebo ye e      ya dikgopolo ke tše        kgotsofatša ebile e a     dikgopolo yeo e
                                              tseneletšego                dibotse mo go matseno,     kgodiša                   tšwelelago
                                              -Bokgoni bja maemo a        mmele le mafetšo           -Peakanyo le
                                              godimo bja go beakanya le                              tlemagano ya dikgopolo
                                              go tlemaganya dikgopolo                                di a kgotsofatša mo go
                                              mo go matseno, mmele le                                matseno, mmele le
                                              mafetšo                                                mafetšo

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                   Phetla

### Page 3

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                                  Downloaded from hlayiso.com                     3                                                                           DBE/Dibatsela 2019
                                                                                      NSC – Tlhahlo ya go swaya

POLELO, MONGWALELO                                           14–15                        11–12                        8–9                       5–6                         0–3
LE PALOBOHLATSE                                 -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara,         -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,       -Polelo ga e
                                                le tlotlontšu di sepelelana    setaele le tlotlontšu di     setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu di   kwešišagale
Segalo, retšistara,                             kudukudu le morero,            sepelelana gabotsebotse      sepelelana gabotse le      sepelelana gannyane        -Segalo, retšistara,
mongwalelo, tlotlontšu ya                       baamogedi le dikamano          le morero, baamogedi le      morero, baamogedi le       le morero, baamogedi       setaele le tlotlontšu ga
maleba ya morero le

                             Legato la godimo
                                                -Polelo ke ya boitshepo, ya    dikamano                     dikamano                   le dikamano                di sepelelane le
dikamano                                        go nona, ya maatlakgogedi      -Polelo e na le maatla, ya   -Tirišo ya maleba ya       -Tirišo ya polelo ke ya    morero, baamogedi le
Kgetho ya mantšu.                               -Polelo e na le segalo sa go   segalo sa maleba             polelo e dira gore         motheo                     dikamano
Tirišo ya polelo le                             ba le maatlakgogedi ebile e    -Diphošo tša popopolelo      molaetša o kwagale         -Segalo le mošito ga       -Tlotlontšu ke ye
melawana, maswao,                               nonne ka mebolelwana ya        le mopeleto ga se tše kae    -Segalo ke sa maleba.      se tša maleba              nnyane kudukudu moo
popopolelo le mopeleto                          go kgahliša                    -Polelo e beakantšwe         -Mebolelwana e             -Tlotlontšu ke ye          e lego gore e dira gore
                                                -Ga go na le ge e ka ba        gabotsebotse                 dirišitšwe go godiša       nnyane kudu                ditaba di se
MEPUTSO YE 15                                   phošwana e tee ya                                           boleng bja diteng                                     kwešišagale
                                                popopolelo le mopeleto
                                                -Polelo e beakantšwe ka
                                                bokgwari bja maemo a
                                                godimodimo
                                                               13                        10                             7                         4
                                                -Polelo ya maemo a         -Polelo ke ya maemo a            -Tirišo ya polelo e a      -Polelo ga e
                                                godimodimo ya go ba le     godimo ya go ba le               kgotsofatša eupša e na     kgotsofatše

                             Legato la fase
                                                segalo se maatla           maatlakgogedi                    le diphošo                 -Ga go phapantšho ya
                                                -Ga go na le ge e ka ba    -Segalo ke sa maleba sa          -Segalo se a               mafoko
                                                phošwana e tee ya          go ba le maatlakgogedi           kgotsofatša eupša          -Tlotlontšu ga se ye
                                                popopolelo goba mopeleto   -Diphošwana tše nnyane           mebolelwana ga se ya       kaalo
                                                -Polelo e beakantšwe ka    tša popopolelo le                dirišwa o kaalo
                                                bokgwari                   mopeleto
                                                                           -Polelo e beakantšwe
                                                                           gabotse
SEBOPEGO                                                      5                          4                              3                          2                         0–1
                                                -Tšwetšopele ya sererwa ke -Tatelano ye botse ya            -Dintlha tša maleba di     -Dintlha tša maleba ga     -Dintlha tša maleba ga
Dinyakwa/Dipharologantšho                       ya maemo a godimodimo      tšwetšopele ya dintlha           tšweleditšwe               se tše kae                 di gona
tša setšweletšwa.                               -Tlhalošo ya dikgopolo ke  -Tlemagano ye botse ya           -Mafoko le ditemana di     -Mafoko le ditemana        -Mafoko le ditemana di
Tšwetšopele ya ditemana le                      ya maemo a godimodimo      dintlha le dikgopolo             hlamegile gabotse          di na le diphošo           fošagetše
tlhamo ya mafoko.                               -Tlhamo ya mafoko le       -Mafoko le ditemana di           -Taodišo e a kwagala       -Taodišo e a kwagala       -Taodišo ga e kwagale
                                                ditemana ke ya go ikgetha, beakantšwe ka makgethe                                      eupša e na le
MEPUTSO YE 5                                    ya maemo a godimodimo                                                                  mafokodi

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                              Phetla

### Page 4

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3
                                       Downloaded from hlayiso.com                    4                                                                          DBE/Dibatsela 2019
                                                                          NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO [MEPUTSO YE 25]

Dinyakwa                          Bokgoni bja go ikgetha            Bokgoni bja maemo          Bokgoni bja magareng          Bokgoni bja motheo               Ga go bokgoni
DITENG, PEAKANYO LE                         13–15                           10–12                        7–9                          4–6                            0–3
SEBOPEGO                       -Bokgoni bja go araba potšišo     -Bokgoni bjo bobotsebotse   -Bokgoni bja go               -Bokgoni bja motheo bja       -Karabo ya gagwe ga e
                               ke bja maemo a godimodimo         bja go araba potšišo bjoo   kgotsofatša bja go araba      go araba potšišo bja go       laetše tsebo le ye nnyane
-Go araba dipotšišo le         go fetiša                         bo laetšago tsebo ye        potšišo bja go laetša tsebo   laetša tsebo ye nnyane        ya mohuta wa
dikgopolo.                     -Dikgopolo ke tša go laetša       botse ya mohuta wa          ya mohuta wa                  ya dinyakwa tša mohuta        setšweletšwa
-Tatelano le peakanyo ya       bohlale, le go hlohla mabjoko     setšweletšwa                setšweletšwa                  wa setšweletšwa               -Molaetša ga o tšwelele
dikgopolo.                     -Tsebo ke ye e tseneletšego       -Ditaba di nepiša           -Go na le nepišo eupša go     -Go na le nepišo ye           gabotse ka ge molekwa a
-Morero, baamogedi,            ya dinyakwa tša mohuta wa         setšweletšwa                na le go tšwa tseleng         nnyane ya setšweletšwa        tšwele tseleng kudukudu.
dinyakwa/dipharologantšho      setšweletšwa                      -Molekwa ga se a tšwa       gannyane                      eupša go na le go tšwa        -Ga go tlemagano ya
le dikamano.                   -Ditaba di nepiša                 tseleng                     -Tlemagano ya dikgopolo       tseleng                       diteng le dikgopolo
                               setšweletšwa thwi                 -Tlemagano ya diteng le     le dikamano e a               -Tlemagano ya diteng le       -Ditaba di hlalošwa
                               -Tlemagano ya diteng le           dikgopolo ke ye botse       kgotsofatša                   dikgopolo ga se ye kaalo      gannyane
MEPUTSO YE 15                  dikgopolo ke ya maemo a           -Tlhalošo ya ditaba ke ye   -Tlhalošo ya ditaba e a       -Tlhalošo ya ditaba ke        -Sebopego sa
                               godimo                            botse ebile e thekga        kgotsofatša ebile e thekga    ya motheo ebile e             setšweletšwa ga se sona
                               -Tlhalošo ya ditaba ke ya         sererwa                     sererwa                       thekga sererwa
                               maemo a godimo ebile e            -Sebopego ke sa maleba      -Sebopego ke sa maleba        gannyane
                               thekga sererwa                    eupša se na le              eupša se na le diphošo        -Melao ya sebopego ga
                               -Sebopego ke sa maleba sa         diphošwana di se kae        tše dintšinyana               se ya šomišwa ka
                               go sepelelana le setšweletšwa                                                               tshwanelo
                                                                                                                           -Go tlogetšwe dintlha tše
                                                                                                                           bohlokwa
POLELO, SETAELE LE                          9–10                            7–8                         5–6                           3–4                           0–2
PALOBOHLATSE                   -Segalo, retšistara, setaele le   -Segalo, retšistara,        -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,
                               tlotlontšu di sepelelana          setaele le tlotlontšu di    setaele le tlotlontšu di      setaele le tlotlontšu ga di   setaele le tlotlontšu ga di
Segalo, retšistara, setaele,   gabotsebotse le morero,           sepelelana gabotse le       sepelelana le morero,         sepelelane gabotse le         sepelelane le morero,
morero, baamogedi le           baamogedi le dikamano             morero, baamogedi le        baamogedi le dikamano         morero, baamogedi le          baamogedi le dikamano
dikamano.                      -Polelo e nepagetše ebile e       dikamano                    -Diphošo tša popopolelo       dikamano                      -Sengwalo se tletše ka
Tirišo ya polelo le            hlamegile gabotse                 -Polelo ga e na diphošo     ga se tše dintši              -Popopolelo ga se yeo e       diphošo ebile se
melawana.                      -Ga go na le ge e ka ba phošo     tša popopolelo ebile e      -Tlotlontšu ke yeo e          nepagetšego ebile e           hlakahlakane
Kgetho ya mantšu.              e tee ya popopolelo le            hlamegile gabotse           lekanetšego                   tletše ka diphošo             -Tlotlontšu yeo e lego
Maswao le mopeleto.            mopeleto                          -Tlotlontšu ke ye ntši      -Diphošwana tšeo di lego      -Tlotlontšu ga se ye ntši     gona ga e sepelelane le
                                                                 -Diphošo ga se tše dintši   gona ga di fetoše             -Molaetša o a tšwelela        morero le gannyane
MEPUTSO YE 10                                                                                molaetša                      eupša o arošitšwe             -Molaetša ga o tšwelele le
                                                                                                                                                         gannyane

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                  Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                   5                         DBE/Dibatsela 2019
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

ELA HLOKO:

•     Dintlha tšeo di filwego ka tlase ga hlogo ye nngwe le ye nngwe ke tša go hlahla
      baswai fela
•     Kwešišo ya molekwa ya hlogo yeo a e kgethilego e elwe šedi le ge dintlha tša
      gagwe di fapana le tšeo di filwego

KAROLO YA A: DITAODIŠO

POTŠIŠO YA 1

Balekwa ba ngwale taodišo ya mantšu a 400–450 ka hlogo E TEE ya tšeo di filwego.
Ba ka ngwala ka mehuta ye e latelago ya ditaodišo: Kanegelo, tlhalošo, kgadimo,
kahlaahlo, ngangišano goba tswalano ya tšona.

1.1        LETŠATŠI LEO KE BE KE LE NALETŠANA.

           Go letetšwe gore molekwa a ngwale ka tiragalo yeo e diregilego ka letšatši le
           tee. Tiragalo e be ye e thabišago. Molekwa a bonagale a kgatha tema
           tiragalong yeo. Kanegelo e tšweletšwe ka motho wa pele le ka lebaka le le
           fetilego.                                                                          [50]

1.2        KE NAKO ...

           Go letetšwe gore molekwa a laetše gore seo se bego se letetšwe nako ya
           gona e fihlile. A se utolle ka botlalo. A fe mabaka a tetelo ya sona.              [50]

1.3        GO KGAOTŠWA GA MOHLAGASE KE BA ESKOM.

           Go letetšwe gore molekwa a bontšhe go kgaotšwa ga mohlagase ke ba
           Eskom le ditlamorago tša gona. Go tšweletšwe maikutlo a badudi ba naga.
           Eskom yona e reng?                                                                 [50]

1.4        BOHLOKWA BJA BOUTU YA KA DIKGETHONG.

           Go letetšwe gore molekwa a ngwale ka mokgwa wo boutu ya gagwe e tlišago
           diphetogo ka gona. Ke eng se se mo hlohleletšago gore a boute. Go ngwalwe
           ka motho wa pele. Molekwa a ka ngwala ka lebaka la lebjale, la letlago goba
           la lefetile.                                                                       [50]

1.5        O SE BONE THOLABORELEDI … DUMELA GOBA O GANETŠE.

           Go letetšwe gore molekwa a tšweletše lehlakore leo a le kgethago, go dumela
           goba go ganetša. Go nganga a laetša botse bja ka ntle le ka gare le go
           nganga a laetša botse bja ka ntle le bobe bja ka gare. Tlhalošothwii goba
           tlhalošo ya seka e amogelwe.                                                       [50]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                     6                           DBE/Dibatsela 2019
                                     NSC – Tlhahlo ya go swaya

1.6       Tlhathollo ya ditšweletšwa tša go bonwa e akaretša mehuta ya ditaodišo ka
          moka
          • Molekwa o ikgethela seswantšho gomme a ngwala taodišo ka mohuta
              woo a o nyalantšhago le seswantšho seo

          1.6.1        Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka
                       tlhathollo ya seo se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola
                       kgopolokgolo. Thuto ke lesedi/lebone. A laetše tswalano ya go bala
                       le tsebo. Go bala dipuku ka leihlo le mogopolo wo o feletšego go
                       godiša kwešišo ya tshedimošo. Motho wa go bala o gata ka mošito
                       le ditiragalo tša tšatši ka tšatši. Molekwa a bontšhe ka mo lesedi la
                       thuto e lego bophelo ka gona, bohlokwa bja thuto ke pheko ya
                       bokamoso bja go phadima.                                                   [50]

          1.6.2        Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka
                       tlhathollo ya seo se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola
                       kgopolokgolo. Go laetšwe gore motho o kwešitšwe bohloko ke seo
                       a se ratago. Tiragalo yeo e tlišitšego bohloko e bontšhwe ka
                       botlalo. Mmele ga o sa kgohlagana ka lebaka la pelo go kwa
                       bohloko. Sephetho se se tšerwego sa go lahlela pelo ye e
                       robegilego ditlakaleng ke go lebala ka tiragalo/seo se tlišitšego
                       bohloko gore motho a fole gomme bophelo bo tšwele pele.                    [50]

          1.6.3        Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka
                       tlhathollo ya seo se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola
                       kgopolokgolo. Go laetšwe ka moo ngwana yo a nago le phegelelo
                       ya katlego ka gona, morago ga mathata ao a bego a mo aparetše.
                       O na le tshepo le kholofelo ya bokamoso bja go phadima.                    [50]

                                                         PALOMOKA YA KAROLO YA A:                 50

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  7                    DBE/Dibatsela 2019
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO

POTŠIŠO YA 2

2.1       LENGWALO LA SEGWERA

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          Go letetšwe gore molekwa a hlalošetše malomeagwe ka tshenyo ye e
          dirilwego ke ledimo ge a sa ile moše. Go ngwalwe ka motho wa pele le ka
          lebaka le le fetilego.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
          • Sebopego le botelele e be tša maleba
          • Atrese e tee fela ya mongwadi/moromedi
          • Letšatšikgwedi le ngwalwe ka tlase ga atrese
          • Madume/Matseno a makopana a maleba
          • Retšistara le polelo e be tša segwera
          • Mongwalo e be wa semmušo
          • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego
          • Mafelelo/Bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka mokgwa wa setlwaedi
          • Mohlala: Ke nna/Wa lena/Motlogolo wa lena Semakaleng
          • Mongwadi wa lengwalo ga se a swanela go ngwala leina le sefane, eupša
            leina la gagwe fela goba sereto                                              [25]

2.2       LENGWALO LA GO KGOPELA MOŠOMO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          Go letetšwe gore molekwa a laetše gore kwalakwatšo e tšweletše kae.
          Lebaka la kgopelo ya mošomo. Diteng di akaretše tshedimošo ye e filwego
          kwalakwatšong.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
          • Sebopego le botelele e be tša maleba
          • Diatrese tše pedi, e lego ya mongwadi le moamogedi
          • Letšatšikgwedi le ngwalwe ka fase ga atrese ya mongwadi
          • Madume/Matseno a makopana a maleba
          • Diteng e be tša maleba tša go kgopela mošomo wa go amogela baeng
             hoteleng.
          • Retšistara le polelo e be tša semmušo
          • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego
          • Mafelelo/Bofelo e be boitsebišo bja mongwadi le mosaeno
          • Mohlala: Ke nna/Wa lena Mosima Radithoko/M Radithoko                         [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                   8                      DBE/Dibatsela 2019
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

2.3       BOITSEBIŠOPHELO

          •   Tša dithuto
          •   Maitemogelo a mošomo/Tša mošomo
          •   Dihlatse

          LENGWALO LA KGOPELO YA MOŠOMO

          •   Retšistara le polelo e be tše di fodilego, tša semmušo
          •   Sebopego le botelele tša maleba
          •   Atrese ya mongwadi/moromedi (Ka letsogong la go ja)
          •   Atrese ya moamogedi/moromelwa (Ka letsogong la mpati/nngele)
          •   Madume/Matseno le hlogo ya taba
          •   Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tša maleba
          •   Mafelelo/Bofelo le leina:

              Ka boikokobetšo
              JM Nkadimeng (Mdi)                                                           [25]

2.4       POTŠIŠOTHERIŠANO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          Go letetšwe gore molekwa a bontšhe dipotšišo le dikarabo gare ga mmotšiši
          le mmotšišwa. Tšona di akaretše maikutlo, maikemišetšo le tlhohleletšo go
          bafsa.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
          • Go šomišwe dithekniki tša potšišotherišano
          • Go be le mmotšiši le mmotšišwa
          • Go fiwe maina a diboledi ka lehlakoreng Ia nngele Ia letlakala
          • Go šomišwe mothaladi wo mofsa go laetša seboledi se sengwe le se
            sengwe se sefsa
          • Mmotšišwa a hlohlwe ka go botšišwa dipotšišo tša go lebana le
            diphadišano tša lefase tša boramahlale ba bannyane
          • Go šomišwe dithekniki tša potšišotherišano go ya ka magato a a latelago:
            o Matseno e lego boitlhalošo a tšweletše morero
            o Kwešišano le kamogelano e be tša go hlola moya wa go tshepana
            o Mmotšiši a botšiše dipotšišo go thoma ka tša kakaretšo go ya go tša
               go ikgetha
            o Dipotšišo e be tša maleba, go šomišwe polelo ya go hlamega, ya go
               laetša šedi le go hlohleletša
          • Mmotšišwa a arabe ka bokgwari go laetša tsebo                                  [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  9                         DBE/Dibatsela 2019
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

2.5       LENANETHERO LE METSOTSO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          Go letetšwe gore molekwa a ngwale dintlha tša go tlaleletša tabakgolo ya
          letšatši. Molekwa a latele lenanethero leo a le feleleditšego go ngwala
          metsotso.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa:

          Lenanethero
          • Go hlaselwa ga kantoro ya hlogo ya sekolo
          • Tshenyo ye e hlotšwego
          • Magato a a swanetšego go tšewa
          Metsotso
          • Thoma ka go ngwala tše di latelago:
             o Leina la mokgatlo
             o Letšatšikgwedi, lefelo le nako yeo kopano e swerwego ka yona
             o Pulo le kamogelo
             o Maina a maloko ao a tlilego
             o Maina a maloko ao a kgopetšego tshwarelo
          • Tšweletša dintlhakgolo ka boripana
          • Efa kakaretšo ya tše di šišintšwego le gore mafelelong go kwanwe bjang
          • Ngwala ka lebaka le le fetilego
          • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego                [25]

2.6       TAODIŠWANA (ATHIKELE) YA KGATIŠOBAKA

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:

          Go letetšwe gore molekwa a ngwale dintlha mabapi le dintwa tše di atilego ka
          dikolong. Go tšweletšwe dintlha tša go kgala ditiragalo tše tša go se
          amogelege.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
          • Leina la kgatišobaka
          • Letšatšikgwedi
          • Hlogo ya taba
          • Leina la mmegi
          • Dintlha di fiwe ka boripana le ka nepagalo ntle le go kgopamiša nnete
          • Go ngwalwe ditaba tše bohlokwa fela
          • Diteng di be mabapi le dintwa dikolong le seo se ka dirwago go di fediša
          • Taodišwana/Athikele e tsoše kgahlego le go hlohleletša mmadi
          • Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego                [25]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA B:               50
                                                       PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                100

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2019-memo/0b8837cb-de12-4ac3-9987-20307cac4fe3) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2019-memo/3492befb-7dcd-46a7-8890-ccf62df1d2ec) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2019-memo/e43b0079-20de-495d-b5aa-55c0eca907ba) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/f71b50bf-1152-41cf-9225-618078e26499) — Sepedi HL · Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2018-final-memo/fd5027c6-062a-4b1f-8110-532527a6cae8) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2017-memo/8e318d62-9608-4576-840b-6d6e0641f06c) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
