# Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2023-mg/1a752c7b-7b50-4956-84d1-5aed6f29c95b
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2023-mg/1a752c7b-7b50-4956-84d1-5aed6f29c95b)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · sepedi. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2023/d7872dd6-1348-48f5-aeb6-0cb2ad9dfbbf) — QP · 2023 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                              SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BORARO (P3)

                                      DIBATSELA 2023

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

MEPUTSO: 100

                    Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 10.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                          Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
      Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                                                               2                                                             DBE/Dibatsela 2023
                                                                                     NSC – Tlhahlo ya go swaya

      ELA HLOKO:
         Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (Lephephe la 3, KAROLO YA A).
         Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo.
         Mo go diteng, polelo le mongwalelo, le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e
          lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo.
         Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase.

      KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO [MEPUTSO YE 50]

    Dinyakwa                                Bokgoni bja go ikgetha        Bokgoni bja maemo            Bokgoni bja magareng          Bokgoni bja motheo               Ga go bokgoni
DITENG LE                                             28–30                       22–24                          16–18                       10–12                          4–6
PEAKANYO                                   -Bokgoni bja go araba       -Potšišo e arabilwe           -Karabo e a kgotsofatša.    -Tlemagano ya dikgopolo ga    -Molekwa o tšwele tseleng
                                           potšišo ke bja maemo a      gabotsebotse.                 -Dikgopolo di tlemagane     se ya maleba.                 kudukudu.

                        Legato la godimo
(Go araba dipotšišo)                       godimodimo go fetiša.       -Dikgopolo di kgahliša        ebile di a kgodiša.         -Dikgopolo ga di tšwelele     -Dikgopolo di hlakahlakane
Tatelano ya                                -Dikgopolo tša go laetša    kudu ebile di sepelelana le   -Peakanyo le tlemagano      gabotse ebile ga di bontšhe   ebile ga di nepiše.
dikgopolo ge                               bohlale, tša go hlohla      hlogo/sererwa.                ya dikgopolo ke tše         boitlhamelo.                  -Dikgopolo ga di nepiše
go dirwa peakanyo.                         mabjoko tšeo di             -Peakanyo le tlemagano        dikaone mo go matseno,      -Tatelano le tlemagano ya     hlogo ebile di a ipoeletša.
Temogo ya morero,                          tšweletšago tsebo ye e      ya dikgopolo ke tše           mmele le mafetšo.           dikgopolo di tšwelela         -Ga go tatelano le
baamogedi ba                               tseneletšego.               dibotsebotse mo go                                        gannyane.                     tlemagano ya dikgopolo.
tshedimošo le                              -Peakanyo le tlemagano      matseno, mmele le
dikamano.                                  ke tšeo di ikgethilego mo   mafetšo.
                                           go matseno, mmele le
MEPUTSO YE 30                              mafetšo.
                                                      25–27                       19–21                         13–15                        7–9                            0–3
                                           -Bokgoni bja go araba       -Potšišo e arabilwe           -Potšišo e arabilwe ka mo   -Molekwa o tšwele tseleng.    -Ga go bolelwe selo ka
                                           potšišo ke bja maemo a      gabotse.                      go kgotsofatšago eupša      -Dikgopolo di hlakahlakane.   hlogo yeo e filwego.
                                           godimodimo.                 -Dikgopolo di a kgahliša      ga se ya hlaka gabotse.     -Ga go peakanyo goba          -O tšwele tseleng kudukudu.
                                           -Dikgopolo tša go laetša                                                                                            -Diteng ga di nepiše ebile di

                        Legato la fase
                                                                       ebile di sepelelana le        -Tlemagano ya dikgopolo e   tlemagano ya dikgopolo yeo
                                           bohlale, tša go hlohla      hlogo/sererwa.                a kgotsofatša ebile e a     e tšwelelago.                 hlakahlakane.
                                           mabjoko tšeo di             -Peakanyo le tlemagano        kgodiša.
                                           tšweletšago tsebo ye e      ya dikgopolo ke tše           -Peakanyo le tlemagano
                                           tseneletšego.               dibotse mo go matseno,        ya dikgopolo di a
                                           -Bokgoni bja maemo a        mmele le mafetšo.             kgotsofatša mo go
                                           godimo bja go beakanya le                                 matseno, mmele le
                                           go tlemaganya dikgopolo                                   mafetšo.
                                           mo go matseno, mmele le
                                           mafetšo.

      Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                        Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
    Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                                                                   3                                                                    DBE/Dibatsela 2023
                                                                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

POLELO,                                              14–15                           11–12                           8–9                             5–6                             0–3
MONGWALELO                               -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara, setaele le
LE                                       le tlotlontšu di sepelelana    le tlotlontšu di sepelelana    le tlotlontšu di sepelelana    tlotlontšu di sepelelana
PALOBOHLATSE                             kudukudu le morero,            gabotsebotse le morero,        gabotse le morero,             gannyane le morero,
                                         baamogedi le dikamano.         baamogedi le dikamano.         baamogedi le dikamano.         baamogedi le dikamano.
Segalo, retšistara,                      -Polelo ke ya boitshepo, ya    -Polelo e na le maatla, ya     -Tirišo ya maleba ya polelo    -Tirišo ya polelo ke ya

                      Legato la godimo
mongwalelo,                              go nona, ya                    segalo sa maleba.              e dira gore molaetša o         motheo.
tlotlontšu ya                            maatlakgogedi.                 -Diphošo tša popopolelo le     kwagale.                       -Segalo le mošito ga se tša
maleba ya morero                         -Polelo e na le segalo sa      mopeleto ga se tše kae.        -Segalo ke sa maleba.          maleba.
le dikamano.                             go ba le maatlakgogedi         -Polelo e beakantšwe           -Mebolelwana e dirišitšwe      -Tlotlontšu ke ye nnyane
Kgetho ya mantšu.                        ebile e nonne ka               gabotsebotse.                  go godiša boleng bja           kudu.
Tirišo ya polelo le                      mebolelwana ya go                                             diteng.
melawana,                                kgahliša.
maswao,                                  -Go nyakile go se be le ge                                                                                                     -Polelo ga e kwešišagale.
popopolelo le                            e ka ba phošwana e tee ya                                                                                                      -Segalo, retšistara, setaele
mopeleto.                                popopolelo le mopeleto.                                                                                                        le tlotlontšu ga di sepelelane
                                         -Polelo e beakantšwe ka                                                                                                        le morero, baamogedi le
MEPUTSO YE 15                            bokgwari bja maemo a                                                                                                           dikamano.
                                         godimodimo.                                                                                                                    -Tlotlontšu ke ye nnyane
                                                       13                             10                             7                               4                  kudukudu moo e lego gore e
                                         -Polelo ya maemo a             -Polelo ke ya maemo a          -Tirišo ya polelo e a          -Polelo ga e kgotsofatše.         dira gore ditaba di se
                                         godimodimo ya go ba le         godimo ya go ba le             kgotsofatša eupša e na le      -Ga go phapantšho ya              kwešišagale.

                      Legato la fase
                                         segalo se maatla.              maatlakgogedi.                 diphošo.                       mafoko.
                                         -Go nyakile go se be le ge     -Segalo ke sa maleba sa        -Segalo se a kgotsofatša       -Tlotlontšu ga se ye kaalo.
                                         e ka ba phošwana e tee ya      go ba le maatlakgogedi.        eupša mebolelwana ga se
                                         popopolelo goba mopeleto.      -Go na le diphošwana tše       ya dirišwa o kaalo.
                                         -Polelo e beakantšwe ka        nnyane tša popopolelo le
                                         bokgwari.                      mopeleto.
                                                                        -Polelo e beakantšwe
                                                                        gabotse.
SEBOPEGO                                              5                                4                            3                                2                               0–1
                                         -Tšwetšopele ya sererwa        -Tatelano ye botse ya          -Dintlha tša maleba di         -Dintlha tša maleba ga se tše     -Dintlha tša maleba ga di
Dinyakwa/dipharolo                       ke ya maemo a                  tšwetšopele ya dintlha.        tšweleditšwe.                  kae.                              gona.
gantšho tša                              godimodimo.                    -Tlemagano ye botse ya         -Mafoko le ditemana di         -Mafoko le ditemana di na le      -Mafoko le ditemana di
setšweletšwa.                            -Tlhalošo ya dikgopolo ke      dintlha le dikgopolo.          hlamegile gabotse.             diphošo.                          fošagetše.
Tšwetšopele ya                           ya maemo a godimodimo.         -Mafoko le ditemana di         -Taodišo e a kwagala.          -Taodišo e a kwagala eupša        -Taodišo ga e kwagale.
ditemana le tlhamo                       -Tlhamo ya mafoko le           beakantšwe ka makgethe.                                       e na le mafokodi.
ya mafoko.                               ditemana ke ya go ikgetha,
                                         ya maemo a godimodimo.
MEPUTSO YE 5

    Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                    Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
    Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                                                     4                                                                     DBE/Dibatsela 2023
                                                                         NSC – Tlhahlo ya go swaya

    KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO [MEPUTSO YE 25]
Dinyakwa                               Bokgoni bja go ikgetha          Bokgoni bja maemo                Bokgoni bja            Bokgoni bja motheo                 Ga go bokgoni
                                                                                                         magareng
DITENG, PEAKANYO LE                               13–15                        10–12                        7–9                         4–6                              0–3
SEBOPEGO                              -Bokgoni bja go araba          -Bokgoni bjo                 -Bokgoni bja go            -Bokgoni bja motheo bja         -Karabo ya gagwe ga e
                                      potšišo ke bja maemo a         bobotsebotse bja go          kgotsofatša bja go         go araba potšišo bja go         laetše tsebo le ye nnyane
Go araba dipotšišo le dikgopolo.      godimodimo go fetiša.          araba potšišo bjoo bo        araba potšišo bja go       laetša tsebo ye nnyane          ya mohuta wa
Tatelano le peakanyo ya               -Dikgopolo ke tša go           laetšago tsebo ye botse      laetša tsebo ya mohuta     ya dinyakwa tša mohuta          setšweletšwa.
dikgopolo.                            laetša bohlale, le go          ya mohuta wa                 wa setšweletšwa.           wa setšweletšwa.                -Molaetša ga o tšwelele
Morero, baamogedi,                    mabjoko.                       setšweletšwa.                -Go na le nepišo eupša     -Go na le nepišo ye             gabotse ka ge molekwa a
dinyakwa/dipharologantšho le          -Tsebo ke ye e                 -Ditaba di nepiša            go na le go tšwa           nnyane ya setšweletšwa          tšwele tseleng kudukudu.
dikamano.                             tseneletšego ya dinyakwa       setšweletšwa.                tseleng gannyane.          eupša go na le go tšwa          -Ga go tlemagano ya
                                      tša mohuta wa                  -Molekwa ga se a tšwa        -Tlemagano ya              tseleng.                        diteng le dikgopolo.
                                      setšweletšwa.                  tseleng.                     dikgopolo le dikamano      -Tlemagano ya diteng le         -Ditaba di hlalošwa
MEPUTSO YE 15                         -Ditaba di nepiša              -Tlemagano ya diteng le      e a kgotsofatša.           dikgopolo ga se ye kaalo.       gannyane.
                                      setšweletšwa thwi.             dikgopolo ke ye botse.       -Tlhalošo ya ditaba e a    -Tlhalošo ya ditaba ke ya       -Sebopego sa
                                      -Tlemagano ya diteng le        -Tlhalošo ya ditaba ke ye    kgotsofatša ebile e        motheo ebile e thekga           setšweletšwa ga se sona.
                                      dikgopolo ke ya maemo a        botse ebile e thekga         thekga sererwa.            sererwa gannyane.
                                      godimo.                        sererwa.                     -Sebopego ke sa            -Melao ya sebopego ga
                                      -Tlhalošo ya ditaba ke ya      -Sebopego ke sa maleba       maleba eupša se na le      se ya šomišwa ka
                                      maemo a godimo ebile e         eupša se na le               diphošo tše                tshwanelo.
                                      thekga sererwa.                diphošwana di se kae.        dintšinyana.               -Go tlogetšwe dintlha tše
                                      -Sebopego ke sa maleba                                                                 bohlokwa.
                                      sa go sepelelana le
                                      setšweletšwa.
POLELO, SETAELE LE                                 9–10                          7–8                         5–6                         3–4                             0–2
PALOBOHLATSE                          -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara,         -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,            -Segalo, retšistara,
                                      le tlotlontšu di sepelelana    setaele le tlotlontšu di     setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu ga di     setaele le tlotlontšu ga di
Segalo, retšistara, setaele,          gabotsebotse le morero,        sepelelana gabotse le        sepelelana le morero,      sepelelane gabotse le           sepelelane le morero,
morero, baamogedi le dikamano.        baamogedi le dikamano.         morero, baamogedi le         baamogedi le               morero, baamogedi le            baamogedi le dikamano.
Tirišo ya polelo le melawana.         -Polelo e nepagetše ebile      dikamano.                    dikamano.                  dikamano.                       -Sengwalo se tletše ka
Kgetho ya mantšu.                     e hlamegile gabotse.           -Polelo e na le diphošo      -Diphošo tša               -Popopolelo ga se yeo e         diphošo ebile se
Maswao le mopeleto.                   -Go nyakile go se be le ge     tše nnyane tša               popopolelo ga se tše       nepagetšego ebile e             hlakahlakane.
                                      e ka ba phošwana e tee ya      popopolelo ebile e           dintši.                    tletše ka diphošo.              -Tlotlontšu yeo e lego
MEPUTSO YE 10                         popopolelo le mopeleto.        hlamegile gabotse.           -Tlotlontšu ke yeo e       -Tlotlontšu ga se ye ntši.      gona ga e sepelelane. le
                                                                     -Tlotlontšu ke ye ntši.      lekanetšego.               -Molaetša o a tšwelela          morero le gannyane
                                                                     -Diphošo ga se tše dintši.   -Diphošwana tšeo di        eupša o arošitšwe.              -Molaetša ga o tšwelele
                                                                                                  lego gona ga di fetoše                                     le gannyane.
                                                                                                  molaetša.

    Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                      Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  5                       DBE/Dibatsela 2023
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

ELA HLOKO:

     Dintlha tše di filwego ka tlase ga hlogo ye nngwe le ye nngwe ke tša go hlahla
      baswai fela.
     Kwešišo ya molekwa ya hlogo yeo a e kgethilego e elwe šedi le ge dintlha tša
      gagwe di fapana le tšeo di filwego.

KAROLO YA A: DITAODIŠO

POTŠIŠO YA 1

Balekwa ba ngwale taodišo ya mantšu a 400–450 ka hlogo e tee ya tšeo di filwego. Ba
ka ngwala ka mehuta ye e latelago ya ditaodišo: Taodišokanegelo, taodišotlhaloši,
taodišokgadimo, taodišokahlaahlo, taodišongangišano goba tswalano ya tšona.

1.1        Ke mo ke lemogilego gore go kgatha tema dipapading go bohlokwa.

           Go letetšwe gore molekwa a tšweletše ka fao go kgatha tema dipapading go
           lego bohlokwa ka gona. Molekwa a ka tšweletša ka fao dipapadi di ka
           thušago go aga mmele, go hlabolla mogopolo, go hlola segwera gare ga
           babapadi, bj. bj.                                                               [50]

1.2        Ditlamorago tša Theknolotši

           Go letetšwe gore molekwa a tšweletše ditlamorago tša tšhomišo ya
           Theknolotši. Theknolotši ge e sa šomišwe gabotse e ka senya maphelo a
           batho/ Theknolotši ge e šomišwa gabotse e ka hola setšhaba.                     [50]

1.3        Ke tla dula ke mo gopola.

           Go letetšwe gore molekwa a tšweletše motho yo a bego a le bohlokwa
           bophelong bja gagwe gomme a se sa le gona. Motho yo a ka be a hlokofetše
           goba a ile felo tsoko mo a ka se sa mmonago gape.                               [50]

1.4        Legae la ditšhiwana

           Go letetšwe gore molekwa a tšweletše ka fao ditšhiwana di hlokomelwago ka
           gona. Molekwa a ka laetša kgodišo le thekgo ye ditšhiwana di e fiwago.          [50]

1.5        Kgaotšo ya mohlagase kgafetšakgafetša

           Go letetšwe gore molekwa a laetše ditlamorago tša kgaotšo ya mohlagase.         [50]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  6                       DBE/Dibatsela 2023
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

1.6       Go tšwelela ditlhahlobong ga barutwana ke maikarabelo a morutiši.
          Dumela goba o ganetše.

          Go letetšwe gore molekwa a tšee lehlakore la go dumela goba la go ganetša.
          Lehlakoreng la go dumela a laetše ka mo morutiši a rwelego maikarabelo
          tabeng ya go tšwelela ga barutwana ka gona. Lehlakoreng la go ganetša a
          laetše ka mo barutwana ka bo bona ba swanetšego go ba le maikarabelo a
          go šoma ka maatla ka gona.                                                       [50]

1.7       Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka tlhathollo ya
          seo se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola kgopolokgolo. A hlaloše
          ka fao batho ba tlaišwago ka gona gomme ba sa nyake go bolela ka tlaišo
          yeo.                                                                             [50]

1.8       Go letetšwe gore molekwa a tšweletše sengwalwa sa gagwe ka tlhathollo ya
          seo se tšweletšwago seswantšhong ntle le go fetola kgopolokgolo. A hlaloše
          ka fao matšatšing a lehono batho ba itlwaeditšego go tšea diswantšho
          sebakeng sa gore ba thuše motho yo a lego kotsing.                               [50]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA A:             50

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  7                       DBE/Dibatsela 2023
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO

POTŠIŠO YA 2

2.1       LENGWALO LA SEGWERA

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a leboge mogwera wa gagwe ka thušo ye a mo
          filego yona thutong ya Sepedi Leleme la Gae.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Sebopego le botelele e be tša maleba.
           Aterese e be e tee fela ya mongwadi/moromedi.
           Letšatšikgwedi le ngwalwe ka tlase ga aterese.
           Madume/Matseno e be a makopana a maleba.
           Diteng e be tša maleba tša go leboga mogwera.
           Retšistara le polelo e be tša go lokologa.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
           Mafelelo/Bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka mokgwa wa setlwaedi.
            Mohlala:
            Ke nna/Mogwera wa gago
            Kholofelo
           Mongwadi wa lengwalo ga se a swanela go ngwala leina le sefane, eupša
            leina la gagwe fela goba sereto.
            Mohlala: Mogošadi                                                              [25]

2.2       EMEILE

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a ngwale emeile mabapi le bokgoni bja gagwe bjo
          bo amanago le mošomo wo a o thwaletšwego. Emeile e laetše dimamaretšwa
          tša go swana le: Karata ya boitsebišo le boitsebišophelo.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Sebopego le botelele e be tša maleba.
           Aterese ya emeile ya moromelwa e be ya maleba. (.uk) / (.com)
           Hlogo yeo e laetšago lebaka la go romela emeile e tšweletšwe.
           Madume/Matseno e be a makopana a semmušo.
           Diteng e be tša maleba tša go itlhaloša le go romela dimamaretšwa.
           Retšistara le polelo e be tša semmušo.
           Segalo e be sa maleba.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
           Mafelelo/Bofelo e be boitsebišo bja mongwadi ka botlalo.
            Mohlala:
            Ke nna/Wa lena
            Malebo Sebaraboi

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                   8                      DBE/Dibatsela 2023
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

          Mohlala wa Emeile:

            Go ya go: Emeile ya moromelwa (jewellerycare@yahoo.com)
                                          (jewelerycare@yahoo.co.uk)
            CC:
            Bcc:
            Hlogo: Lebaka la emeile (Thomelo ya ditokomane)

            Madume: Laetša tlhompho (bjalo ka Thobela)
            Mmele: Diteng tša emeile
             Matseno
             Hlaloša ditaba ka botlalo
             Mafelelo/Bofelo.
            Dimamaretšwa:

            Boitsebišophelo
            Karata ya boitsebišo
                                                                                           [25]

2.3       TŠA BOPHELO BJA MOHU

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a bontšhe gore mohu e be e le mmakgwebo wa go
          tuma Mmasepaleng wa gabo. Go laetšwe maikarabelo a gagwe setšhabeng.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Leina le sefane tša mohu
           Batswadi ba mohu
           Lefelo le mohu a belegetšwego go lona
           Letšatši la matswalo a mohu
           Dithuto tše mohu a di fihleletšego di amane le kgwebo.
           Go laetšwe mošomo wa bommakgwebo.
           Ditiro tše botse tše mohu a gopolwago ka tšona.
           Letšatši le a hlokofetšego ka lona
           Se se hlotšego lehu la gagwe
           Meloko ya kgauswi ye mohu a e tlogelago
           Lefoko la taelo
            Mohlala: Robala ka khutšo.
           Mohu a ka laelwa ka sereto.
           Retšistara le polelo e be tša go hlompha.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
           Go ngwalwe ka motho wa boraro, ka lebaka le le fetilego.                       [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                  9                       DBE/Dibatsela 2023
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

2.4       POTŠIŠOTHERIŠANO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a bontšhe dipotšišo le dikarabo gare ga mmotšiši
          le mmotšišwa. Tšona di akaretše setlogo sa leloko la bomolekwa.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Go šomišwe dithekniki tša potšišotherišano.
           Go be le mmotšiši le mmotšišwa.
           Go fiwe maina a diboledi ka lehlakoreng Ia nngele Ia letlakala.
           Go šomišwe mothaladi wo mofsa go laetša seboledi se sengwe le se
            sengwe se sefsa.
           Mmotšišwa a hlohlwe ka go botšišwa dipotšišo tša go lebana le setlogo sa
            leloko.
           Go šomišwe dithekniki tša potšišotherišano go ya ka magato a a latelago:
           Matseno, e lego boitlhalošo a tšweletše morero.
           Kwešišano le kamogelano e be tša go hlola moya wa go tshepana.
           Mmotšiši a botšiše dipotšišo go thoma ka tša kakaretšo go ya go tša go
            ikgetha.
           Dipotšišo e be tša maleba, go šomišwe polelo ya go hlamega, ya go
            laetša šedi le go hlohleletša.
           Mmotšišwa a arabe ka bokgwari go laetša tsebo.                                 [25]

2.5       PEGO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a ngwale pego mabapi le go thubja ga lebenkele
          la rakgwebo wa motse wa gabo.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Go be le hlogo/Sererwa.
           Go tšweletšwe boithekgo.
           Go laetšwe leina la moamogedi le mmegi.
            Mohlala: E ya go: ___________
                       E tšwa go: ________________
           Letšatšikgwedi le laetšwe.
           Diteng di lebane thwii le tabakgolo.
            Mohlala: Go thubja ga lebenkele la rakgwebo wa motse wa geno.
           Go ngwalwe ka lebaka le le fetilego.
           Go šomišwe mahlaodi le mantšu a a tsošago maikutlo go tšweletša
            dikgopolo.
           Retšistara le polelo e be tša semmušo.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
           Mmegi a laetše ditšhišinyo mabapi le se se ka dirwago go fokotša bosenyi
            bja go etša go thubja ga mabenkele.                                            [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P3                 10                       DBE/Dibatsela 2023
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

2.6       DITSHWAYATSHWAYO

          Mohlala mabapi le diteng tša sererwa:
          Go letetšwe gore molekwa a tšweletše leina la puku le gore puku e bolela ka
          maele mabapi le bophelo bja bafsa.

          Sebopego le diponagalo/dinyakwa
           Tšweletša leina la puku, mongwadi le gore e phatlaladitšwe ke
            khamphane efe.
           Ngwala ka motho wa pele.
           Ngwala ka lebaka le le fetilego.
           Mahlaodi le mantšu a a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo a a
            nyakega.
           Retšistara le polelo e be tša maleba.
           Tšhomišopolelo, tlotlontšu le maswaodikga e be tše di nepagetšego.
           Bafsa ba be le kgahlego ya go bala puku ye.
           Tšweletša dintlhakgolo ka boripana.
           Kanego ya ditaba ka moka ga e nyakege, šiela mmegelwa go ikgopolela,
            le go ipopela seswantšhokgopolo sa puku ye.                                    [25]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA B:             50
                                                       PALOMOKA YA TLHAHLOBO:              100

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/f71b50bf-1152-41cf-9225-618078e26499) — Sepedi HL · Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2019-memo/661d9d97-c4a7-4526-9bb9-2897030975fb) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2018-final-memo/fd5027c6-062a-4b1f-8110-532527a6cae8) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2017-memo/8e318d62-9608-4576-840b-6d6e0641f06c) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2016-memo/20d24317-db2c-4834-ae74-951471853df0) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2023/52c1e3fc-b667-4ec2-bed6-d6454470a4d5) — Sepedi HL · QP · 2023 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
