# Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2013 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2013, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/seshl-p3-memo-sept-2013/4c2720fa-31b2-4782-bcf7-94255f897ac4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2013
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/seshl-p3-memo-sept-2013/4c2720fa-31b2-4782-bcf7-94255f897ac4)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2013. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                Province of the
                EASTERN CAPE
                EDUCATION

                       NATIONAL
                  SENIOR CERTIFICATE

                         KEREITI YA 12

                       LOETSE 2013

  SESOTHO PUO YA LAPENG-PAMPIRI YA BORARO
                    MEMORANTAMO

MATSHWAO: 100

                  Memorantamo e na le maqephe a 13.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                              SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                       (LOETSE 2013)

KAROLO YA A: MOQOQO

POTSO YA 1: SI, 3, 4 – MT, 1.2, 1.9, 2.1, 2.2, 2.4, 2.5, 2.6, 2.8, 2.10, 2.11

1.1   TSATSING LEO RA PHONYOHA KA SOBANA LA NALE.(Moqoqo
      phetelo)

       Moqoqo ona wa phetelo o pheta pale ka diketsahalo tse etsahetseng.
       O ka ngola ka ho hlaha lehlakoreng lefe kapa lefe.
       Pale e lokela ho ba ketane ya diketsahalo mme e be diketsahalo tse
        kgolwehang le ha di thehilwe hodima kgopolotaba.
       Ha ngata moqoqo wa phetelo o ngolwa lekgatheng le fetileng.
       Dikahare tse lebelletsweng hara tse ding e kaba tsena tse latelang:
        Diketsahalo tse etsahetseng tsatsing leo.                                       [50]

1.2   TADIMA SETSHWANTSHO.Sehlooho seo mohlahlobuwa a iqapelang
      sona.
       Moqoqo ona e ka ba wa mofuta ofe kapa ofe.
       Moqoqong ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho mme a hlalose
         seo a se bonang.
       Ho dumella mmadi ho itemohela sehlooho se hlaloswang kapa seo a
         phetang ka sona ka tsela e hlakileng.
       Ho ka hlaloswa motho kapa ho itseng.
       Moqoqo o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe.
       Dikahare tsa moqoqo ona di itshetlehile ka mehopolo e qholotswang ke
         setshwantsho seo.
       A bue ka ho hong kapa mathata ao a a hopotswang ke setshwantsho
         seo.                                                                           [50]

1.3   LENYALONG LEO HAESALE KE AHLAME, KE MAKALLETSE BOTLE BO
      BOKALO.
      (Moqoqo o hlalosang)

      Moqoqong ona mohlahlobuwa o ntsha maikutlo a hae ho ya ka moo a neng
      a bohile maemo a ditaba ka teng.
       Karolo e kgolo ya moqoqo e ka ba ka tsela e hlalosang.
       Mehopolo e pepeswang e lokela ho hlahisa nnete mme e bontshe ho ba
         le seabo ho mongodi.
       Maikutlo a bapala karolo ya bohlokwa.
       Dikahare tse lebelletsweng hara tse ding e ka ba tse latelang: Tse ntle
         tseo o di boneng moo.                                                          [50]

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(LOETSE 2013)                   SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                            3

 1.4    MEHWANTO E HLOKISA AFORIKA BORWA BOTSITSO LE
        NTSHETSOPELE. (Moqoqo wa kgang/ngangisano)

         Mohlahlobuwa o lokela ho bontsha ntlhakemo ya hae.
         O lokela ho hlahisa lehlakore leo a le tshehetsang pele mme a
          tshehetse le ho sireletsa lehlakore la hae.
         Ntlhakemo ya mongodi e lokela ho hlaka ka nako tsohle.
         Moqoqo ona ke o kgethang lehlakore oo mongodi a lekang ho
          susumetsa mmadi hore a dumellane le yena ntlhakemong ya hae.
         Dikahare tse lebelletsweng hara tse ding e ka ba tsena tse latelang:
          - Ke ditshito tsa mofuta ofe
          - Ditlamorao tsa mehwanto                                                [50]

 1.5    NA KE HANTLE HORE BANANA BA ITHWETSENG BA NNE BA KENE
        SEKOLO. (Moqoqo o sa tshehetseng lehlakore)
         Mofuta ona wa moqoqo ha o nke lehlakore mme sepheo sa ona ke ho
          nehelana ka maikutlo a lekanang mahlakore a mabedi a kgang.
         Mohlahlobuwa a lekole mahlakore a fapaneng a sehlooho se
          hlaloswang,e be o nehelana ka dintlha tse hanyetsanang a sa tshehetse
          lehlakore lefe kapa lefe.
         Dikahare di hlahise bobe le botle ba ho ithwala ha barutwana dikolong.   [50]

 1.6    BOHLOKWA BA HO BA LE MOTSWALLE KAPA METSWALLE. (Moqoqo
        o hlalosang)
         Moqoqo ona mohlahlobuwa o o hlalosa ho hong ho dumellang mmadi
           ho itemohela sehlooho se hlaloswang ka tsela e hlakileng.
         Ho ka hlaloswa motho kapa ho hong ho itseng.
         Dikahare tse lebelletsweng hara tse ding e ka ba tsena tse latelang:
           -Melemo e unwang ha motho a ena le motswalle kapa metswalle.

 1.7    TADIMA SETSHWANTSHO–SEHLOOHO SEO MOHLAHLOBUWA A
        IQAPELANG SONA.
         Moqoqo ona e ka ba wa mofuta ofe kapa ofe.
         Moqoqo ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho mme a hlalose kapa
          a phete ka seo a se bonang ho dumella mmadi ho itemohela sehlooho
          se hlaloswang kapa seo a phetang ka sona ka tsela e hlakileng.
         Dikahare tsa moqoqo ona di itshetlehe ka mehopolo e qholotswang ke
          setshwantsho. Dikahare tse lebelletsweng ke tse latelang:
          - Molemo wa seo o se bonang
          - Mathata a tsamayang le seo
          - Mehopolo efe kapa efe eo moithuti a ka qoqang ka yona                  [50]

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                           SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                  (LOETSE 2013)

1.8   SETJHABA SA RUTA SETLOKOTSEBE HORE BOSHODU HA BO LEFE
      – Moqoqo o pepesang ditaba/dintlha
       Ona ke moqoqo o pepesang dintlha/ditaba.
       Moqoqong ona ho hlahiswa dintlha kapa tlhahiso leseding ka tsela e
         utlwahalang.
       Ona ke moqoqo wa dintlha oo ho ona mongodi a hlalosang kapa a
         nehelanang ka dintlha ka tsela e otlolohileng e bontshang tatellano.
       Moqoqo o pepesang o ngolwa ka tlasa dipatlisiso tse matla mme dintlha
         di tshehetswa ka bopaki le ka dipalopalo.
       Dikahare tse lebelletsweng hara tse ding e ka ba tse latelang:
         - Twantsho ya botlokotsebe
         - Maemo ao botlokotsebe bo leng ho ona
         - Tse mpe tse etswang ke ditlokotsebe
         - Tharollo/phediso ya botlokotsebe                                     [50]

                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:               50

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(LOETSE 2013)                  SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                              5

 KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE – SI, 2, 3, 4
 MT- 1.1, 1.2, 1.4, 2.4, 3.2, 3.3, 3.4

 POTSO YA 2

 2.1    LENGOLO LA SEMMUSO
         Aterese tse pedi(ya mongodi le ya mongollwa)
         Ditumediso
         Sehlooho sa ditaba
         Phethelo/qetelo
         Puo e be e hlakileng mme mongodi a tobe taba.                              [30]

 2.2    RAPOROTO:
        Raporoto ke tlaleho ya ketsahalo e itseng e etsahetseng mme o lokela ho ba
        le dintlha tse latelang:
         Motho/batho bao raporoto e lebiswang ho bona
         Sehlooho sa rapororo
         Ditaba/dintlha tseo ho tlalehwang ka tsona
         Mokgwa wa tshebetso
         Diphumano
         Diqeto
         Ditshisinyo                                                                [30]

 2.3    MEMORANTAMO
         Lebitso la mokgatlo le ngolwa hodimo.
         Lentswe Memorantamo
         E ya ho
         E tswa ho
         Mohla
         Sehlooho
         Ho saena kapa sefane le ditihaku tsa mabitso                               [30]

 2.4    PUO.
         Puo ya hao e be polediso ya bohlale,e matla e tla hohela ditsebe tsa
          bamamedi.
         Hlophisa le ho hlahlamisa dintlha tsa hao ka boqhetseke.
         Sebedisa dipolelo tse kgutshwane le polediso tsa bonono tse sa
          tlwaelehang ho natefisa puo.
         Bua dintlha tsa nnete, tse sa tswakanang le mashano.                       [30]

                                            MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:              30

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                           SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                  (LOETSE 2013)

KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE

POTSO YA 3

3.1   POSEKARETE
       Posekarete ha e na sebaka se sekalo sa ho ngolla.
       Letsatsi, nako di lokela ho totobatswa.
       Ditaba di hlahiswe ka bokgutshwanyane, di itshetlehe ka ditakaletso.
       Ho ka sebediswa dipolelo le dipolelwana tse sa fellang hantle empa
         molaetsa o utlwahale.
       Sehalo se laolwa ke dikamano tse teng pakeng tsa mongodi le ya
         ngollwang. Ho lebelletswe hore e be se ikgethileng se bontshang
         dikamano tse mofuthu.
       Dintlha tse hohelang di ka kenyelletswa
       Dikahare: ditaba di itshetlehe ho ditakaletso tsa pholo ya mokudi.     [20]

3.2   KARETE YA MEMO
       Dikarete ha di na sebaka se sekalo sa ho ngolla.
       Letsatsi, nako le sebaka di lokela ho totobatswa.
       Ditaba di hlahiswe ka bokgutshwanyane.
       Sehalo se laolwa ke mofuta wa karete ya memo.
       Mongolo o sebediswe ka mokgwa wa ho kgabisa karete. O ka
         tshekalla kapa wa otloloha.
       Dipolelo e be tse telele le tse kgutshwanyane.
       Ho be le karolo ya karabo ho tswa ho ba menngweng (RSVP)               [20]

3.3   BUKATSATSI (DAYARI)
       Ngola diketsahalo tsa letsatsi le leng le le leng.
       E ngolwa ka motho wa pele
       Ngola letsatsi la mohla o rekotang dayaring
       Ho sebediswa puo e bonolo feela ya ka mehla.
       Sehalo ke se tsamaelanang le diketsahalo tse ngolwang.                 [20]

                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:              20
                                     MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA A:            100

### Page 7

(LOETSE 2013)
                                             Downloaded from hlayiso.com
                                                 SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                                                   7

       KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO
Makgetha a ho          Kgato 7                   Kgato 6                 Kgato 5                    Kgato 4                   Kgato 3                Kgato 2                 Kgato 1
lekanyetsa             E babatsehang             Phihlello e kgabane     Phihlello e ntle           Phihlello e mahareng      Phihlello e foofo      Karolwana feela         Ha ho phihlello
                       80% - 100%                70% - 79%               60% - 69%                  50% - 59%                 40% -49%               30% - 39%               00% - 29%
MORALO DIKAHARE/       Dikahare ke tse           Dikahare ke tse         Dikahare di a kgahlisa,    Dikahare tse loketseng,   Dikahare di mahareng   Dikahare ha di a        Dikahare boholo di
DIFUPERWENG            babatsehang, tsa          ntle, mehopolo ke       di momahane hantle;        tse momahaneng ho         feela, momahano ha     hlaka ka nako tsohle;   tswile lekoteng; ha ho
                       boiqapelo; mehopolo       ya boiqapelo, e         mehopolo e tsosa           lekaneng; mehopolo e      e ntle; mehopolo       mehopolo e seng         momahano;
                       e matla e                 tebileng mme e          tjantjello, e a kgodisa.   a thahasellisa,           boholo e a             mekae, e a iphetaka     mehopolo e kgathatsa
                       phephetsang               tsosa tjantjello.                                  boiqapelo bo              amoheleha; boiqapelo                           matla, e a phetakwa.
                       monahano.                                                                    kgotsofatsang             bo a haella

                                                                         Moralo le/kapa             Moralo le/kapa
                                                                         mo/(me) kgwaritso di       mo/(me) kgwaritso di                                                     Moralo kapa
                       Moralo le/kapa                                    hlahisitse moqoqo o        hlahisitse moqoqo o       Moralo le/kapa         Moqoqo o ntse o sa      mekgwaritso e a
                       mekgwaritso e qalang      Moralo le/kapa mo/      motle                      kgotsofatsang.            mo/(me) kgwaritso di   amohelehe kgatong       haella; moqoqo o
                       o hlahisa moqoqo o        (me) kgwaritso di                                                            hlahisitse moqoqo o    ya PL, ha o a bopeha    bopilwe ka tsela e sa
                       babatsehang.              hlahisitse moqoqo o                                                          mahareng feela.        hantle.                 kgahliseng.
                                                 motle haholo.
30                     24 - 30                   21 - 23                 18 – 20                    15 – 17                   12 - 14                9 -11                   0–8
PUO, SETAELE LE        Kelohloko e sedi ya       Kelohloko e sedi ya     Ho na le bopaki ba         O bontsha kelohloko e     Kelohloko e sedi ya    Puo le tshebediso ya    Puo le tshebediso ya
TOKISO YA DIPHOSO      matla a puo; puo (le      matla a puo; puo le     kelohloko e sedi ya        itseng ya matla a puo;    puo e a haella;        matshwao a puo di       matshwao a puo di
                       ya bonono) le             matshwao a puo di       puo; puo le matshwao       puo ya hae e bonolo.      tshebediso ya puo e    fosahetse; kgetho ya    fosahetse haholo;
                       matshwao di               sebediswa ka nepo;      a puo boholo di            Matshwao a puo a          mahareng feela;        mantswe e a haella;     kgetho ya mantswe
                       sebediswa ka tsela e      o sebedisa puo ya       nepahetse; mantswe a       lekane; kgetho ya         matshwao a puo         setaele, sehalo le      ha e a nepahala;
                       babatsehang; kgetho       bonono; kgetho ya       kgethilweng ke a           mantswe ke e              hangata ha a           rejisetara ha di a      setaele, sehalo le
                       ya mantswe e a            mantswe ke e batsi,     loketseng tema; setaele    lekaneng; setaele,        sebediswa ka nepo;     nepahala.               rejisetara di fosahetse
                       babatseha; setaele        ya boiqapelo;           sehalo le rejisetara di    sehalo le rejisetara di   kgetho ya mantswe a                            kahohlehohle.
                       sehalo le rejisetara di   setaele sehalo le       loketse sehlooho           tsamaelana le             motheo feela;
                       loketse sehlooho.         rejisetara di loketse                              sehloohlo.                setaele, sehalo le
                                                 sehlooho.               Moqoqo boholo ha o na                                rejisetara di hloka
                       Moqoqo ha o na                                    diphoso kaha o             Moqoqo o ntse o na le     momahano.
                       diphoso kaha o                                    lekotswe botjha ho         diphoso tse mmalwa le                            Moqoqo o ntse o         Diphoso di
                       lekotswe botjha ho                                hlaola diphoso             ha o lekotswe botjha                             tletse diphoso tse      ngatangata, le
                       hlaola diphoso                                                               ho hlaola diphoso                                ngata, le ha o          pherekano e kgolo le
                                                 Moqoqo boholo ha o                                                           Moqoqo o na le         lekotswe botjha.        ha ho na le boiteko
                                                 na diphoso kaha o                                                            diphoso tse                                    ba tekolobotjha
                                                 lekotswe botjha ho                                                           ngatanyana le ha o
                                                 hlaola diphoso.                                                              lekotswe botjha ho
                                                                                                                              hlaola diphoso.
15                     12 - 15                   10 - 11                 9 – 10                     7–8                       6-7                    4-5                     1–2

### Page 8

8
                                         Downloaded from hlayiso.com
                                              SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                                  (LOETSE 2013)

SEBOPEHO           Diratswana di a            Diratswana di ntle     Diratswana di bopilwe     Diratswana di ntle, di      Diratswana le dipolelo    Diratswana le dipolelo   Mongolo o
DIRATSWANA,        babatseha, di              haholo, di             ka kgokahano ka tsela     hokahane ka tsela e         di na le diphoso,         tsa motheo feela.        molokoloko (ha ho
SELELEKELA LE      hokahane, ka tsela e       hokahane, ka tsela     e kgotsofatsang.          utlwahalang.                empa moelelo o ntse                                diratswana) kapa
QETELO; BOLELELE   hlakileng ka dinako        e hlakileng boholo                                                           o le teng.                Selelekela le qetelo     diratswana di haella
                   tsohle.                    ba nako.               Selelekela le qetelo di   Selelekela le qetelo di a                             tse bonolo feela.        haholo.
                                                                     ntle, di a kgahlisa, di   kgotsofatsa, ho latela      Selelekela le qetelo di
                   Selelekela le qetello di   Selelekela le qetelo   dumellana le              ditlhoko tsa mosebetsi.     batla di kgotsofatsa,     O batla o le molelele/   Selelekela le qetelo di
                   a babatseha haholo,        di ntle haholo, di     mosebetsi.                                            ho latela mosebetsi.      mokgutshwane.            haella le ho fokola
                   di dumellana le            dumellana le                                     Bolelele bo nepahetse.                                                         haholo.
                   mosebetsi.                 mosebetsi.             Bolelele bo nepahetse.                                Bolelele bo batla bo
                                                                                                                           nepahetse.                                         O molelele/
                   Bolelele bo                Bolelele bo                                                                                                                     mokgutshwane
                   nepahetse, ho latela       nepahetse.                                                                                                                      haholo.
                   ditlhoko tsa sehlooho.
5                  4-5                        3                      3                         2                           2                         1                        0–1

### Page 9

(LOETSE 2013)
                            Downloaded from hlayiso.com
                                 SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                         9

KAROLO YA A: MOQOQO

SENOTLOLO SA HO TSHWAYA

Makgetha a tekanyetso              Matshwao     Senotlolo
Dikahare le Moralo                 30           DM =
Puo le setaele le Tekolobotjha     15           PST =
Sebopeho                           05           Seb. =
Matshwao ohle                      50

Ditaelo ho motshwai:

 Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho se le SENG feela karolong e nngwe le e nngwe.
 Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.
 Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema:

Batshwai ba etse tse latelang ha ba tshwaya:
Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka thoko ka tshebediso ya matshwao a latelang:

o / bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa;
o - , + bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane;
o mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng;
o mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
o mt bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo e fosahetseng kapa moo ho hlokehang
      letshwao la puo;
o p bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo;
o ^ bakeng sa lentswe kapa karolwana e siilweng dipakeng tsa mantswe a mang;
  // bakeng sa ho arola seratswana.

### Page 10

10
                                       Downloaded from hlayiso.com
                                             SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                                         (LOETSE 2013)

KAROLO YA B: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE.

Phihlello:   Kgato 7                   Kgato 6                     Kgato 5                        Kgato 4                     Kgato 3                   Kgato 2                       Kgato 1
             Babatseha                 Kgabane                     Ntle                           Mahareng                    E Foofo                    E karolwana                  Ha ho phihlello
             80 – 100%                 70 – 79%                    60 – 69%                       50 – 59%                    40 – 49%                  30 – 30%                      0 – 29%
DIKAHARE,    Tsebo e babatsehang       O na le tsebo e ntle        Tsebo e mahareng ya            Tsebo e lekaneng ya         Tsebo e seng kae ya       Tsebo ya motheo feela ya      Ha a na tsebo ya
MORALO LE    ya ditlhokeho tsa         haholo ya ditlhoko tsa      ditlhokeho tsa tema;           ditlhokeho tsa tema;        ditlhokeho tsa tema;      ditlhokeho tsa tema.          ditlhokeho tsa tema;
SEBOPEHO     tema;                     tema;                       Ho ngola; o tsepamisa          Ho ngola: o batla a         Karabelo ya hae temeng    Karabelo ya hae temeng e      Karabelo ya hae
             Bongodi bo taolong, o     Bongodi bo taolong, o       maikutlo, empa o kgeloha       kgeloha, empa ha a          e bontsha tsepamiso e     bontsha kgaello ya ho         temeng e bontsha
             tsepamisa maikutlo ka     tsepamisa maikutlo, ha a    hanyenyane;                    rothofatse moelelo wa       ka haellang;              tsepamisa maikutlo;           tsepamo ya maikutlo e
             hohlehohle, ha a          kgelohe;                    Dikahare le mehopolo           tema;                       Ho ngola: o a kgeloha,    Ho ngola: o a kgeloha,        fokolang;
             kgelohe;                  Momahano ya dikahare le     boholo di momahane;            Momahano e lekaneng         moelelo ha o utlwahale    moelelo ha o a hlaka          Ho ngola: o tswa
             Dikahare le mehopolo      mehopolo di momahane,       dintlha di ngata mme           ya dikahare le              nqa tse ding;             nqeng tse ding;               lekoteng haholo;
             di momahane ka ho         dintlha ka botlalo mme di   boholo di tshehetsa            mehopolo, dintlha tse       Momahano e mahareng       Ha se ka nako tsohle          moelelo ha o a hlaka
             pethahala, dintlha di     tshehetsa sehlooho;         sehlooho;                      itseng di tshehetsa         ya dikahare le            dikahare le mehopolo di       nqa tse ngata;
             hlahisitswe ka botlalo,   Bopaki ba moralo le/kapa    Bopaki ba moralo le/kapa       sehlooho;                   mehopolo, dintlha tse     momahanang dintlha tse        Ha ho na momahano
             dintlhana di tshehetsa    mekgwaritso di hlahisitse   mekgwaritso di hlahisitse      Bopaki ba moralo            seng kae di tshehetsa     tshehetsang sehlooho di       ya dikahare le
             sehlooho;                 tema e bopehileng ka        tema e bopehileng ka           le/kapa mekgwaritso di      sehlooho;                 mmalwa feela;                 mehopolo; dintlha tse
             Bopaki ba moralo          bokgabane, e bohehang;      bokgabane, e bohehang;         hlahisitse tema e           Bopaki ba moralo          Ha e a lekana bakeng sa       tshehetsang sehlooho
             le/kapa mekgwaritso       O sebedisitse melao e       O sebedisitse melao e          bohehang ho                 le/kapa mekgwaritso di    PL le ha ho na le bopaki      di mmalwa haholo;
             di hlahisitse tema e      amehang ya sebopeho         hlokehang ya sebopeho.         kgotsofatsang;              hlahisitse tema e         ba moralo le/kapa             Moralo le/kapa
             bohehang, e se nang       hantle haholo.                                             O sebedisitse melao e       amohelehang ho            mekgwaritso; tema ha e        mekgwaritso di a
             diphoso;                                                                             loketseng ya sebopeho       mahareng feela;           bohehe;                       fokola; nehelano ya
             Sebopeho se                                                                          ka kutlwisiso e lekaneng.   O na le tsebo e           O sebedisitse melao ya        tema e fokolag.
             nepahetse ka                                                                                                     mahareng ya melao ya      sebopeho ka bofokodi – o      Ha a sebedisa melao e
             hohlehole.                                                                                                       sebopeho – o siile        siile dintlha tsa bohlokwa.   hlokehang ya
                                                                                                                              dintlha tsa bohlokwa.                                   sebopeho.
18           14 -18                    13-14                       11-12                          9-10                        7-8                       5-7                           0-5
PUO,         Puo e nepahetse,          Tema e bopilwe hantle        Tema e bopilwe hantle         Tema e bopilwe hantle       Tema e bopilwe ka tsela   Tema e bopehile ka            Tema e fokola haholo
SETAELE le   tema e lohilwe ka tsela   mme e nepahetse;             mme e baleha ha bonolo;       ho lekaneng; Diphoso ha     ya motheo feela;          bofokodi mme e thata ho       mme e thata ho
TEKOLO       e babatsehang;            Tlotlontswe e loketse       Tlotlontswe e loketse          di sitise phallo ya         Diphoso di mmalwa;        baleha;                       baleha;
BOTJHA       Tlotlontswe e loketse     sepheo, mmadi le maemo;     sepheo, mmadi le maemo;        mehopolo;                   Tlotlontswe e a haella    Tlotlontswe e hloka ho        Tlotlontswe e hloka ho
             sepheo, mmadi le          Setaele, sehalo le          Setaele, sehalo le             Tlotlontswe e lekane        mme ha e a lokela         lokiswa mme ha e a lokela     lokiswa haholo mme
             maemo ka                  rejisetara di loketse       rejisetara boholo di lokile;   bakeng sa sepheo,           sepheo, mmadi le          sepheo, mmadi le maemo;       ha e a lokela sepheo,
             phethahalo;               ditlhokeho tsa tema;        Tema boholo ha e na            mmadi le maemo;             maemo;                    Setaele, sehalo le            babadi;
             Seteale, sehalo le        Tema boholo ha e na         diphoso ka ha e lekotswe       Setaele, sehalo le          Ho na le ho kgao-         rejisetara ha di a            Setaele, sehalo le
             rejisetara ke tse         diphoso ka ha e lekotswe    botjha ho di hlaola;           rejisetara di loketse ho    kgaoha ha setaele,        nepahala;                     rejisetara ha di
             loketseng;                botjha ho di hlaola;        Bolelele bo lekane             lekaneng;                   sehalo le rejisetara;     Tema e tletse diphoso leha    tsamaelane le
             Tema boholo ha e na       Bolelele bo lekane.                                        Ho na le diphoso tse        Diphoso di mmalwa leha    e lekotswe botjha ho di       sehlooho;
             diphoso ka ha e                                                                      mmalwa leha tema e          tema e lekotswe botjha    hlaola;                       Tema e tletse diphoso,
             lekotswe botjha ho di                                                                lekotswe botjha ho di       ho di hlaola;             Bolelele – e telele/          e kopakopane leha e
             hlaola;                                                                              hlaola;                     Bolelele: e               kgutshwane haholo.            lekotswe botjha ho di
             Bolelele bo nepahetse                                                                Bolelele bo batla bo        telele/kgutshwane                                       hlaola;
                                                                                                  nepahetse.                  haholo.                                                 Bolelele – e telele/
                                                                                                                                                                                      kgutshwane haholo
12           10-12                     8-9                         7-8                            6-7                         5                         4                             0-3

### Page 11

(LOETSE 2013)
                           Downloaded from hlayiso.com
                               SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                          11

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE

SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:

Makgetha a Tekanyetso          Matshwao senotlolo
Dikahare, Moralo le            18         DMS =
Sebopeho                       12         PST =
Puo, Setaele le Tekolobotjha
Matshwao ohle                  30

Ditaelo ho motshwayi:

 Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho se le SENG feela karolong e nngwe le e nngwe.
 Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.
 Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema:

Batshwayi ba etse tse latelang ha ba tshwaya:
Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka thoko ka tshebediso ya matshwao a latelang:

o / bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa;
o - , + bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane;
o mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng;
o mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
o mt bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo e fosahetseng kapa moo ho hlokehang
        letshwao la puo;
o p bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo;
o ^ bakeng sa lentswe kapa karolwana e siilweng dipakeng tsa mantswe a mang;
  // bakeng sa ho arola seratswana.

### Page 12

12
                                   Downloaded from hlayiso.com
                                         SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                                        (LOETSE 2013)

KAROLO YA C: RUBURIKI YO HO LEKANYETSA DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE.
Phihlello:         Kgato 7                   Kgato 6                  Kgato 5                  Kgato 4                   Kgato 3                  Kgato 2                   Kgato 1
                   Babatseha                 Kgabene                  Ntle                     Mahareng                  E Foofo                  E karolwana               Ha ho phihlello
                   80-100%                   70-79%                   60-69%                   50-59%                    40-49%                   30-39%                    0-29%
DIKAHARE, MORALO   Tsebo e babatsehang       O na le tsebo e ntle     Tsebo e mahareng ya      Tsebo e lekaneng ya       Tsebo e seng kae ya      Tsebo ya motheo feela     Ha a na tsebo ya
LE SEBOPEHO        ya ditlhokeho tsa         haholo ya ditlhoko tsa   ditlhokeho tsa tema;     ditlhokeho tsa tema;      ditlhokeho tsa tema;     ya ditlhokeho tsa         ditlhokeho tsa tema;
                   tema;                     tema;                    Ho ngola: o tsepamisa    Ho ngola: o batla a       karabelo ya hae          tema. Karabelo ya hae     Karabelo ya hae temeng e
                   Bongodi bo taolong, o     Bongodi bo taolong, o    maikutlo, empa o         kgeloha, empa ha a        temeng e bontsha         temeng e bontsha          bontsha tsepamo ya
                   tsepamisa maikutlo        tsepamisa maikutlo, ha   kgeloha hanyenyane;      rothofatse moelelo wa     tsepamiso e ka           tsepamiso e ka            maikutlo e fokolang;
                   kahohlehohle, haa         a kgelohe;               Dikahare le mehopolo     tema;                     haellang;                haellang;                 Ho ngola: o tswa lekoteng
                   kgelohe;                  Momahano ya dikahare     boholo di momahane,      Momahano e lekaneng       Ho ngola: o a kgeloha,   Ho ngola: o a kgeloha,    haholo; moelelo ha o a
                   Dikahare le mehopolo      le mehopolo di           dintlha di ngata mme     ya dikahare le            moelelo ha o utlwahale   moelelo ha o a hlaka      hlaka nqa tse ngata;
                   di momahane ka ho         momahane, dintlha ka     boholo di tshehetsa      mehopolo, dintlha tse     nqa tse ding;            nqeng tse ding;           Ha ho na momahano ya
                   phethahala, dintlha di    botlalo mme di           sehlooho                 itseng di tshehetsa       Momahano e               Ha se ka nako tsohle      dikahare le mehopolo;
                   hlahisitswe ka botlalo,   tshehetsa sehlooho;      Bopaki ba moralo         sehlooho;                 mahareng ya dikahare     dikahare le mehopolo      dintlha tse tshehetsang
                   dintlhana di tshehetsa    Bopaki ba moralo         le/kapa mekgwaritso di   Bopaki ba moralo          le mehopolo, dintlha     di momahaneng,            sehlooho di mmalwa
                   sehlooho;                 le/kapa mekgwaritso di   hlahilsitse tema e       le/kapa mekgwaritso di    tse seng kae di          dintlha tse tshehetsang   haholo;
                   Bopaki ba moralo          hlahisitse tema e        bohehang, e ntle         hlahisitse tema e         tshehetsa sehlooho;      sehlooho di mmalwa        Moralo le/kapa
                   le/kapa mekgwaritso di    bopehileng ka            haholo;                  bohehang ho               Bopaki ba moralo         feela;                    mekgwaritso di a fokola;
                   hlahisitse tema e         bokgabane, e             O sebedisitse melao e    kgotsofatsang;            le/kapa mekgwaritso di   Ha e a lekana bakeng      nehelano ya tema e
                   bohehang, e se nang       bohehang;                hlokehang ya             O sebedisitse melao e     hlahisitse tema e        sa PL le ha ho na le      fokolang.
                   diphoso;                  O sebedisitse melao e    sebopeho.                loketseng ya sebopeho     amohelehang ho           bopaki ba moralo          Ha a sebedisa melao e
                   Sebopeho se               amehang ya sebopeho                               ka kutlwisiso e           mahareng feela;          le/kapa mekgwaritso;      hlokehang ya sebopeho.
                   nepahetse kahohle-        hantle haholo.                                    lekaneng                  O na le tsebo e          tema ha e bohehe;
                   hohle.                                                                                                mahareng ya melao ya     O sebedisitse melao ya
                                                                                                                         sebopeho- o siile        sebopeho ka bofokodi
                                                                                                                         dintlha tsa bohlokwa.    o siile dintlha tsa
                                                                                                                                                  bohlokwa.
12                 10-12                     8-9                      7-8                      6-7                       5                        4                         0-3
PUO,S ETAELE LE    Puo e nepahetse, tema     Tema e bopilwe hantle    Tema e bopilwe hantle    Tema e bopilwe hantle     Tema e bopilwe ka        Tema e bopehile ka        Tema e fokola haholo mme
TEKOLO BOTJHA      e lohilwe ka tsela e      mme e baleha ha          mme e baleha ha          ho lekaneng. Diphoso      tsela ya motheo feela.   bofokodi mme e thata      e thata ho baleha;
                   babatsehang;              bonolo;                  bonolo;                  ha di sitise phallo ya    Diphoso di mmalwa;       ho baleha;                Tlotlontswe e hloka ho
                   Tlotlontswe e loketse     Tlotlontswe e loketse    Tlotlontswe e loketse    mehopolo;                 Tlotlontswe e a haella   Tlotlontswe e hloka ho    lokiswa haholo mme ha e a
                   sepheo, mmadi le          sepheo, mmadi le         sepheo, mmadi le         Tlotlontswe e lekane      mme ha e a lokela        lokiswa mme ha e a        lokela sepheo, babadi,….;
                   maemo ka phethahalo;      maemo;                   maemo;                   bakeng sa sepheo,         sepheo, mmadi le         lokela sepheo, mmadi      Setaele, sehalo le
                   Setaele, sehalo le        Setaele, sehalo le       Setaele, sehalo le       mmadi le maemo;           maemo;                   le maemo;                 rejisetara ha di tsamaelane
                   rejisetara ke tse         rejisetara boholo di     rejisetare boholo di     Setaele, sehalo le        Ho na le ho kgao-        Setaele, sehalo le        le sehlooho;
                   loketseng;                lokile;                  lokile;                  rejisetara di lokile ho   kgaoha ha setaele,       rejisetara ha di a        Tema e tletse diphoso, e
                   Tema boholo ha e na       Tema boholo ha e na      Tema boholo ha e na      lekaneng;                 sehalo le rejisetara;    nepahala;                 kopakopane leha e
                   diphoso ka ha e           diphoso ka ha e          diphoso ka ha e          Ho na le diphoso tse      Diphoso di mmalwa        Tema e tletse diphoso     lekotswe botjha ho di
                   lekotswe botjha ho di     lekotswe botjha ho di    lokotswe botjha ho di    mmalwa leha tema e        leha tema e lekotswe     leha e lokotswe botjha    hlaola;
                   hlaola;                   hlaola;                  hlaola;                  lekotswe botjha ho di     botjha ho di hlaola;     ho di hlaola;             Bolelele – e
                   Bolelele bo nepahetse     Bolelele bo lekane       Bolelele bo lekane       hlaola;                   Bolelele- e              Bolelele – e              telele/kgutshwane haholo.
                                                                                               Bolelele bo batla bo      telele/kgutshwane        telele/kgutswhane
                                                                                               nepahetse.                haholo.                  haholo.
8                  6- 8                      6                        5                        4                         3                        2-3                       0-2

### Page 13

(LOETSE 2013)
                           Downloaded from hlayiso.com
                              SESOTHO PUO YA LAPENG – P3                           13

KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE
SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:

Dintlha tse tadingwang          Matshwao Senotlolo
Dikahare, Moralo le Sebopeho    12          DMS =
Puo le Setaele le Tekolobotjha  08          PST =
Matshwao ohle                   20
Ditaelo ho motshwayi:
 Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho se le SENG feela karolong e nngwe le e nngwe.

 Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.
 Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema:
Batshwayi ba etse tse latelang ha ba tshwaya:
Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka thoko ka tshebediso ya matshwao a latelang:

o / bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa;
o - , + bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane;
o mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng;
o mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
o mt bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo e fosahetseng kapa moo ho hlokehang letshwao la puo;
o p     bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo;
o ^ bakeng sa lentswe kapa karolwana e siilweng dipakeng tsa mantswe a mang;
  // bakeng sa ho arola seratswana.

## Related documents

- [SESHL P3 QP SEP 2013](https://www.hlayiso.com/library/seshl-p3-qp-sep-2013/ab433d2b-a833-4f2d-a84c-fe41e32359f4) — Sesotho HL · QP · 2013
- [SESOTHO HL P2 2013 TRIAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-2013-trial-memo/494c5383-7e2c-4a0b-b094-be320cc2d347) — Sesotho HL · Memo · 2013 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2023/870cb566-5ebd-47d8-8561-5de7a9b471df) — Sesotho HL · Memo · 2023 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2020/c9740bf5-4d17-4ec3-8b97-2ec9cd91b9aa) — Sesotho HL · Memo · 2020 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept-2016/e8f1d3c2-61ce-4569-839f-65f9ed4247af) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO SEPT2014](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept2014/812894bd-6744-4060-b056-13fff31be18c) — Sesotho HL · Memo · 2014 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
