# Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2017, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2017-memo/e6d38557-7915-405a-9a0a-9e7278bf0ec1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2017-memo/e6d38557-7915-405a-9a0a-9e7278bf0ec1)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · sesotho. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2017/5c025511-bd5e-439c-b74c-750edd79d427) — QP · 2017 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                     PAMPIRI YA 1 (P1)

                                              2017

                                      MEMORANDAMO

                                                                  MATSHWAO: 80

                         Memorandamo ena e na le maqephe a 8.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello          Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            2                         DBE/2017
                                             NSC – Memorandamo

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

1.1    Dipuo.                                                                              (1)

1.2    Ha habo Tahleho.                                                                    (1)

1.3    Ke polelo e reng, 'O bua jwang na mme?                                              (1)

1.4    Phupung.                                                                            (1)

1.5    O ne a le siyo/O ne a ile lefung la ha Mmametsi.                                    (1)

1.6    Ke seo batswadi ba hae ba se buileng ka yena letsatsi pele a ngala.                 (1)

1.7    • E tumme ka boloi.
       • Basadi ba teng ke bommadiatheng.                                                  (2)

1.8    E dumellana ka hore ho thwe banana ba Matswapong ha ba na nnete, mme ke
       mona Dipuo o bonahala a hloka nnete hobane o ile a thobela Tahleho, mme a
       ikopa hoseng ha a fihla mosebetsing ka ho kula.                                    (2)

1.9    A/Motho ya sa nahanisiseng dintho tse etsahalang bophelong ba hae hobane
       ha a ne a e nahanisisitse, a ka be a lemohile hore ho na le ho se tshepahale ho
       mohatsae. Kahoo, a ka be a sa araba batswadi ba hae jwalo.                         (2)

1.10   Di hlahisa leeme la bong ka tsela ya hore banna bana ba ne ba bua bomme
       hampe ba re ke baloi ebile ke bommadiatheng /sekametse ka ho bomme
       feela/basadi ba teng ke baloi kaofela.                                             (2)

1.11   Le hlahisa sehalo se tetebetseng/hlokofetseng/kgathatsehileng/lerato hobane
       o mo susumelletsa ho mo sala morao a ilo dula le yena habo.                         (2)

1.12   Mafosi, o ne a sa ba telle empa kaha ba ne ba sa utlwane o ile a tsamaya ba le
       siyo ho bontsha tlhompho.                                                          (2)

1.13   Tahleho a sala mosadi wa hae morao ka lebaka la ho mo rata.                        (2)

1.14   • Ke ne ke tla mo eletsa hore a se dumele, empa a tswe habo ba thehe
         motse wa bona, ebe ba okela mohwehwadi wa hae ha bona.
       • Ke ne ke tla mo eletsa hore ba batlele mohwehadi wa hae mohlokomedi ya
         tla dula le yena ka nako tsohle.
       E le nngwe feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                           (2)

1.15   Ketso eo e bontsha ho hloka boikemelo hobane o sala mohatsae morao leha a
       se a hlokometse hore o mo thetsitse a re o a kula empa ho se jwalo/E bontsha
       ho hloka boikemelo hobane Tahleho a ka be a ile a etsa qeto ya ho tswa motse
       ho na le hore a sale mohatsae morao.
       Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                                 (2)

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                    Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            3                     DBE/2017
                                             SCE – Memorandamo

1.16   Ke ho lemosa batho kamoo maemo a lehodimo a tla bang kateng./ditaba tsa
       bolepi di tla ba jwang matsatsing ao.                                          (1)

1.17   A tsheletseng.                                                                 (1)

1.18   Boemo ba lehodimo ba Labohlano bo fapana le ba Moqebelo ka hore ka
       Labohlano maru a kwahetse feela empa ka Moqebelo a kwahetse ebile pula e
       tla na.                                                                       (2)

1.19   Ha ho makatse hobane maemo a lehodimo morao tjena a fetofetoha ka tsela e
       sa lebellwang.
       Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                            (2)

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:       30

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            4                              DBE/2017
                                             SCE – Memorandamo

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2

                      Qotso                                   Dintlha tse lebelletsweng
1. Ho qoba ho tshwarwa ke lehlaba lena, ba           1. Se jare ntho e boima ka lehetla nako
   lokela hore ba se jare ntho e boima ka               e telele, le phomotse.
   lehetla le le leng nako e telele. Kgafetsa
   ba etse hore mahetla a phomotsane.
2. Ho ka ba molemo ha dintho tse ding tse            2. Sututsa dintho tse boima, se di
   boima di ke ke tsa hulwa empa di                     hule.
   sututswe.
3. Ha e le hore o theola se itseng sebakeng          3. Ha o theola ntho, hlwella setulong
   se phahameng, o se ke wa se nanabela                 kapa sebedisa lere.
   ka tsela e sarollang mmele haholo.
   Hlwella setulong kapa lereng hobane
   sena se tla o thusa hore o se ikutlwise
   bohloko.
4. Motho ka mong o lokela ho etsa bonnete            4. Robala materaseng a kgathollang
   hore o robala materaseng a kgathollang               mmele ka nako tsohle.
   mmele.
5. Sebedisa mosamo o tla dumella                     5. Sebedisa mosamo o tla dumella
   mokokotlo wa hao ho otloloha hantle.                 mokokotlo wa hao ho phutholoha.
6. Ditsebi di re ho molemo ho robala ka              6. Se ke wa robala o kakalletse/shebile
   lehlakore e seng o kakalletse.                       hodimo.
7. Nakong eo o iketlileng kapa o kgannang,           7. Phomola/kgefutsa nakong eo o
   dula o ntse o fetofetola mokgwa oo o                 ntseng o kganna.
   dutseng ka wona.
8. O se ke wa dula kapa wa ema nqa e le              8. Se ke wa dula kapa wa ema nqa e le
   nngwe nako e telele hobane ho etsa                   nngwe nako e telele.
   jwalo, ho bakela mokokotlo kgatello e
   kgolo.

(Palo ya mantswe = 70)

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            5                             DBE/2017
                                             SCE – Memorandamo

Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang:

Mohlahlobuwa o lokela ho ngola kgutsufatso ya hae ka sebopeho seo a laetsweng ho e
ngola ka sona. Kgutsufatso e hlahisitsweng ka sebopeho se seng e tshwauwe.

Bahlahlobuwa ba tlameha ho bontsha palo ya mantswe ka nepo.

Kabo ya matshwao:

Matshwao a 7 dintlheng tse supileng. (letshwao bakeng sa ntlha)
Matshwao a 3 tshebedisong ya puo.
Matshwao ohle: 10

Kabo ya matshwao a tshebediso ya                  puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse
mantswe a hae:

Dintlha tse 1–3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng.
Dintlha tse 4–5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi.
Dintlha tse 6–7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo.

Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha di le
jwalo temeng:

Ha a qotsitse ntlha e le (1–5) a se abelwe letshwao la puo.
Ha a qotsitse ntlha tse (6–7) a abelwe letshwao le le leng la puo.

Palo ya mantswe:

Batshwayi ba nnetefatse palo ya mantswe a sebedisitsweng ke bahlahlobuwa.
Mohlahlobuwa a se hulelwe matshwao ha a sa bontsha palo ya mantswe kapa ha palo
ya mantswe e sa nepahala.
Ha mohlahlobuwa a fetile/tlotse palo e lebelletsweng ya mantswe, motshwayi a bale ho
fihlella qetellong ya polelo e le nngwe ka mora palo ya matswe a lebelletsweng, mme a
se tshwaye kgutsufatso kaofela.

ELA HLOKO:

Mohlala wa palo ya mantswe:

                              Polelo                              Palo ya matswe
    SESOTHO                   Ke             a          tsamaya   3

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:               10

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            6                         DBE/2017
                                             SCE – Memorandamo

KAROLO YA C: TSHEBEDISO YA PUO

POTSO YA 3

3.1       Ke Sun Sure.                                                                     (1)

3.2       Se reretswe batho bohle.                                                         (1)

3.3       Se fumaneha lebenkeleng la Pick 'n Pay.                                          (1)

3.4       • Se sireletsa letlalo mabapi le letsatsi le tlabolang.
          • Se etsa letlalo le be bonojwana.
          • Se na le metswako e thibelang mahlasedi a letsatsi a bakang kankere.
          (E le nngwe feela)                                                                (1)

3.5       • Tshebediso ya mantswe a latelang a sa tlwaelehang a kang; UVA, UVB,
            SFP50 le SFP20. 
          • Tshehetso ya CANSA
          • Tlhaloso e batsi eo mmapatsi a faneng ka yona.
          • Mmapatsi o sebedisitse batho ba mmala o kganyang ho ba tiisetsa hore
            sehlahiswa se a sebetsa.
          • O sebedisitse setshwantsho sa batho ba orileng letsatsi ho nnetefatsa hore
            ha ba tlabohe.
          • O hlahisitse sehlahiswa ka ditshelo tse fapaneng ka boholo.
          • O hlahisitse setshwantsho sa batho ba bososelang ho bontsha hore ba
            kgotsofalletse sehlahiswa seo.
          • O sebedisitse puo ho utlwahatsa hore sehlahiswa sena se loketse bohle
            ba lelapa.
                                                                                            (2)
          (E le nngwe feela)

3.6       D/Dikarabo tsohle di nepahetse.                                                  (1)

3.7       • E mo thusa ka ho etsa hore sehlahiswa se rekwe ke malapa a mangata
            hobane a na le tshepo ya hore se tla a sebeletsa.
          • E mo thusa ka ho qholotsa maikutlo a bareki, mme ba se reke ka
            bongata. 
          (E le nngwe feela)                                                                (1)

3.8       E bontsha tshekamelo/leeme hobane e hlahisitse batho ba morabe o itseng
          feela.                                                                          (2)
                                                                                            [10]

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                    Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            7                          DBE/2017
                                             SCE – Memorandamo

POTSO YA 4

4.1       Ba buisana ka ho otlwa ha Tau/ ba buisana ka tsietsi e hlahetseng Tau.             (1)

4.2       • tlamelletse letsoho. 
          • tlanngwe leqeba hloohong. 
          • Leihlo le hae le kwalehile.
          • Menngwapo e phatleng.
          Tse pedi feela                                                                      (2)

4.3       Re tsebiswa ke pudulwana ya monahano/ke mofuta oo wa pudulwana o
          sebedisitsweng ho yena.                                                            (1)

4.4       • Ke puo ya sefahleho ya Keletso hobane tsela eo a mo shebileng ka yona e
            a phoqa.
          • Ke puo ya sefahleho ya Tsebo hobane le yena o bonahala a swentse a se
            na thahasello ditabeng tsa Tau ebile o mo furalletse
          • Mantswe a Keletso ha a re Tau ke 'mokgotsi manganga' hobane ha a
            mmitsa mokgotsi o a mo phoqa ha a mo rorise.
          • Mantswe a monahanong wa Tsebo le wona ke a phoqang
          E le nngwe feela.                                                                   (2)

4.5       A/Ba ikgatholla ka tsona hobane ba sebakeng sa boikgathollo moo batho ba
          bang ba ka ikgatholla ka koranta kapa dino. 
          Ho elwe hloko mabaka a baithuti.                                                    (2)

4.6       E, e dumellana le tsona hobane ka lebaka la ho tenwa ke ditaba tsa Tau, o
          swentse ebile o itjhebetse hosele kwana.                                          (2)
                                                                                              [10]

POTSO YA 5

5.1.1     tabanyana                                                                          (1)

5.1.2     hotetsa                                                                            (1)

5.1.3     feela                                                                              (1)

5.1.4     ya                                                                                 (1)

5.1.5     hlooho                                                                             (1)

5.1.6     mantsweng                                                                          (1)

5.1.7     he                                                                                 (1)

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                      Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            8                      DBE/2017
                                             NSC – Memorandamo

5.1.8     moholo                                                                      (1)

5.1.9     • o pharame. 
          • nyofa. 
          • topetseng.
          A mabedi feela.                                                              (2)

5.1.10    Ngaka e mo file dipitsa tseo a tla di sebedisa hore a fole.                (2)

5.1.11    A ke re banna ha se baikaketsi? Ke mohopolo wa hae feela hobane o
          akaretsa banna, mme ha se banna bohle bao e seng baikaketsi.               (2)

5.2.1       Wena.                                                                     (1)

5.2.2       Kgutsa.                                                                   (1)

5.2.3       • O tsebe hore o ka qoswa ka seo o se buileng. 
            • O tsebe hore o ka nna wa qoswa ka seo o se buileng
            E le nngwe feela.                                                          (2)

5.2.4       Ha o tshwarelwe ho fumanwa ka tjhelete ya mokunyata.                     (2)
                                                                                       [6]

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:       40
                                                     MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:      80

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2017-memo/28dcc42e-b6d4-46a2-917a-899b9e15dbb1) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2017-memo/2407beb0-05f1-4284-96ec-1e849b1b3795) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2017-memo/5d0c3afa-5ad4-4eb2-8a9c-bf93b1ff1bee) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sesotho/c1f15347-bf93-406e-9b2e-f29f8494b38c) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2022-mg/db8ee77b-1d33-42c9-bb4b-2fedeb07f898) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
