# Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2018, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2018-memo/5f854229-45f9-4ac4-b98a-663f258c0886
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2018-memo/5f854229-45f9-4ac4-b98a-663f258c0886)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · sesotho. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2018/1ced1887-2829-480c-9f20-2f69de4ee541) — QP · 2018 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                  PAMPIRI YA PELE (P1)

                                              2018

                                      MEMORANDAMO

                                                                  MATSHWAO: 80

                         Memorandamo ona o na le maqephe a 9.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello          Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1       2                                 DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

1.1       • Ho etsuwa ha yona. 
          • Ho sebediswa ha yona.                                                            (2)

1.2       Ke naheng ya Kenya.                                                                (1)

1.3       • Ke ho fokotsa tshebediso e bohlaswa. 
          • Ke ho fokotsa tshilafatso ya kontinente.
          (E le nngwe feela.)                                                                 (1)

1.4       • Ho fetoha ha maemo a lehodimo. 
          • Tshenyo ya dibaka tsa tlhaho. 
          • Tshilafatso ya mehlodi ya metsi.
          (Tse pedi feela.)                                                                   (2)

1.5       • E thiba dipeipi tsa dikgwerekgwere. 
          • E bakile bohlaswa ka ho tshwaseha difateng le difenseng. 
          • E hasane mabopong a lewatle.
          • E tletse hohle diterateng.
          (Tse pedi feela.)                                                                   (2)

1.6       Ditoropong tsa dinaheng tse tswetseng pele matlakala a thothwa ka dilori ho
          iswa ditsheng tse loketseng athe Cotonou ha e na dilori tse a thotang, e bile
          ha e na ditsha tsa mofuta oo.                                                     (2)

1.7       O bolela hore tharollo ya mathata a Afrika e hloka mawa a mangata.                (2)

1.8       E nthusa ho utlwisisa hore dithotobolo tsa matlakala di tletse hohle jwalo kaha
          eka ho kgabisitswe ka tsona.                                                      (2)

1.9       •    Nnete hobane mehato eo e kenyelletsa ho etsuwa ha disebediswa tsa
               bohlokwa ka a mang a matlakala, mme ka tsela eo, batho ba hlokang
               mosebetsi ba tla hirwa tshebetsong eo. 

                                                  KAPA

          •    Nnete hobane mehato eo e kenyelletsa kgodiso ya thekenoloji eo re
               tsebang hore ke o mong wa mehlodi ya mesebetsi naheng efe kapa efe.
          (E le nngwe feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.)                        (2)

1.10      C/hana ho dumellana le molao hobane ba tla fuwa kotlo ya ho lefiswa tjhelete
          e ngata.                                                                          (2)

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                      Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            3                         DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

1.11      •    Ke tlhokeho ya tjhelete hobane e teng e lebiswa ditshebeletsong tsa
               mantlha. 
          • Dinaha tsa Afrika di hloleha ho etsa ditekanyeso tse lokelang karolo eo.
          • Dinaha tsa Afrika di na le ditlhoko tse ding tsa bohlokwa tse potlakileng
               ho feta taolo ya matlakala ka mekgwa ya sejwalejwale.
          (E le nngwe feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.)                     (2)

1.12      Afrika Borwa e sebedisa leano la ho lefisa moreki e mong le e mong ya
          batlang ho sebedisa mekotlana ena. Kahoo, ho tlalatlala ha mekotlana ho
          fokotsehile haholo, mme ka tsela ena Cotonou le yona e ka fokotsa bothata
          ba yona haholo.                                                                (2)

1.13      •    Ke dumellana le yena hobane pharela eo ya dinaha tsa Afrika, e lebisa
               ho fetoheng ha maemo a lehodimo hoo e leng tlhobaboroko lefatsheng
               ka bophara kajeno. 
          • Ke dumellana le yena hobane pharela eo ya dinaha tsa Afrika, e ka thusa
               ntlafatsong ya maemo a thekenoloji a ka phahamisang moruo wa dinaha
               tsohle e seng tsa Afrika feela.
          (E le nngwe feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.)                     (2)

1.14      • O itlhotha moriri. 
          • O sosobantse sefahleho. 
          • O tlenne.
          • O lomahantse meno.
          (Tse pedi feela.)                                                                (2)

1.15      •   A ka iswa ngakeng e sebetsanang le ho laola/thoba maikutlo. 
          •   A ka romelwa ho o mong wa mekgatlo e sebetsanang le ba maikutlo a
              tetebetseng. 
          • A ka fumantshwa tshehetso ke batho ba fapaneng ba ikemiseditseng ho
              mamela mathata a hae.
          (Tse pedi feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.)                       (2)

1.16      •    E, ha ho a amoheleha hobane a ka itematsa kapa a lematsa le batho ba
               bang. 
          • E, ha ho a amoheleha hobane seo se ka kudisa motho ya sitwang ho
               laola maikutlo a hae kapa sa mmakela mafu a mangata a kang,seterese,
               lefu la pelo, jj.
          (E le nngwe, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.)                           (2)

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:           30

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            4                          DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

Ditaelo tsa ho tshwaya tekokutlwisiso

•   Diphoso tsa mopeleto le puo di se ke tsa fuwa kotlo ntle le haeba diphoso tse jwalo
    di fetola moelelo/kutlwisiso hobane ho tsepamisitswe maikutlo kutlwisisisong ya
    tema (Le ha ho le jwalo diphoso di nne di bontshwe).
•   Ha moithuti a sebedisitse mantswe ao e seng a Sesotho, mantswe ao a se ke a
    natswa ha a ntse a bolokile moelelo, mme mohlahlobuwa a se ke a fuwa kotlo.
•   Dipotsong tse bulehileng, ho se ke ha abuwa matshwao sebakeng sa E/TJHE
    kapa KE A DUMELA/HA KE DUMELE. Ho tla nne ho be jwalo le ho NNETE/
    MAFOSI kapa ho NTLHA/MOHOPOLO. Tsepamiso ya maikutlo e lokela ho ba ho
    lebaka le tshehetsang karabo.
•   Karabong e hlokang lentswe le le leng, mme mohlahlobuwa a nehelane ka polelo,
    tshwaya karabo e nepahetse ha feela lentswe le nepahetseng le sehelletswe
    mola/ntshofaditswe.
•   Moo ho hlokehang dintlha/dikarabo tse pedi kapa ho feta, mme mohlahlobuwa a
    araba ka letooto, tshwaya feela tse pedi/tse tharo tse qalang.
•   Puo e sebediswang dibakeng tse fapaneng e amohelwe.
•   Potsong eo ho yona moithuti a kgethang karabo ho tseo a di fuweng (multiple
    choice), ho amohelwe tlhaku e nyalanang le karabo e nepahetseng kapa karabo e
    ngotsweng ka botlalo.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            5                   DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2

                      Qotso                         Dintlha tse lebelletsweng
1. 'Ka mehla se etsahalang mmeleng kapa 1. E re tsebisa se buuwang ntle le ho
   sefahlehong sa motho se ka bolela se       ahlamisa molomo.
   itseng ntle le hore a se bue'.
2. 'Puo ya mmele e ama tsela eo batho ba o 2. E o hlahisa ka sebopeho se itseng
   bonang o le yona'                          ho batho.
3. 'Ebile e ka bontsha seo o se nahanang 3. E re senolela seo motho a se
   hammoho le maikemisetso a hao'.            rerileng.
4. 'E ka senola maikutlo a motho, ra bona 4. E totobatsa maikutlo a renang ka
   lenyatso le tello eo a nang le yona ka ho  hare ho motho.
   sosobanya sefahleho, ho tsitsinya hlooho,
   le ho tona mahlo'.
5. 'Motho a ka bontsha thahasello nthong e 5. E ka sebediswa ho bontsha kananelo
   itseng ka ho dumela ka hlooho le ho        ho se itseng.
   sheba motho ka mahlong ka lebososelo'.
6. 'E ka boela ya thusa ho fetisa molaetsa 6. Mokgwa oo motho a angwang ka
   wa lerato, tumediso le kutlwelobohloko ha  ona, o mo hlakisetsa hantle molaetsa
   motho a ama e mong'.                       wa ya mo amang.
7. 'Puo ya mmele e ka senola maemo ao 7. E ka bontsha hape hore motho o
   motho a iphumanang a le ho ona'.           maemong afe.

(Palo ya mantswe = 70)

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello             Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            6                             DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang:

Mohlahlobuwa o lokela ho ngola kgutsufatso ya hae ka sebopeho seo a laetsweng ho e
ngola ka sona. Kgutsufatso e hlahisitsweng ka sebopeho se seng e tshwauwe.

Bahlahlobuwa ba tlameha ho bontsha palo ya mantswe ka nepo.

Kabo ya matshwao:

Matshwao a 7 dintlheng tse supileng. (letshwao bakeng sa ntlha)
Matshwao a 3 tshebedisong ya puo.
Matshwao ohle: 10

Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse
mantswe a hae:

Dintlha tse 1–3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng.
Dintlha tse 4–5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi.
Dintlha tse 6–7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo.

Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha di le
jwalo temeng:

Ha a qotsitse ntlha e le (1–5) a se abelwe letshwao la puo.
Ha a qotsitse ntlha tse (6–7) a abelwe letshwao le le leng la puo.

Palo ya mantswe:

Batshwayi ba nnetefatse palo ya mantswe a sebedisitsweng ke bahlahlobuwa.
Mohlahlobuwa a se hulelwe matshwao ha a sa bontsha palo ya mantswe kapa ha palo
ya mantswe e sa nepahala.
Ha mohlahlobuwa a fetile/tlotse palo e lebelletsweng ya mantswe, motshwayi a bale ho
fihlella qetellong ya polelo e le nngwe ka mora palo ya matswe a lebelletsweng, mme a
se tshwaye kgutsufatso kaofela.

ELA HLOKO:

Mohlala wa palo ya mantswe:

                              Polelo                              Palo ya matswe
    SESOTHO                   Ke             a          tsamaya   3

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:               10

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            7                         DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

KAROLO YA C: DIBOPEHO LE MELAO YA TSHEBEDISO YA PUO

POTSO YA 3

3.1       Ke ho hohella bareki monyetleng oo ba tla o una inshorenseng ya Budget.          (1)

3.2      • Letshwao la feisibuku. 
         • Letshwao la thwitha.
         • Letshwao la WhatsApp.
         • Letshwao la mohala/founu.
         • Letshwao la SMS.
          (E le nngwe feela.)                                                               (1)

3.3      •   Ditshwantsho. 
         •   Mongolo.                                                                      (2)

3.4       B/tshusumetso hobane le susumelletsa bareki ho kgetha khampani ya Budget
          ka hara tse ding.                                                               (2)

3.5       E tiisetsa bareki taba ya hore ha ba sebedisa inshorense ya Budget, ba tla
          phela ba kgotsofetse/thabile ka mehla.                                          (2)

3.6       Babapatsi ba fihlelletse sepheo sa bona hobane lebososelo le sefahlehong sa
          monna eo le ho phahamisa menwana ha hae, ho totobatsa kgotsofalo kapa
          thabo ya hae ka inshorense ya Budget.                                           (2)
                                                                                            [10]

POTSO YA 4

4.1       !/letshwao la makalo.                                                            (1)

4.2       Ke diriti tsa batho ba khathunung.                                               (1)

4.3       Mongodi o fana ka molaetsa wa hore baithuti ha ba a bolokeha dikolong
          hobane batho ba lokelang ho fana ka tshireletso, ba shebelletse ebile ba nka
          dinepe ho e na le hore ba thuse moithuti ya tlatlatjwang.                       (2)

4.4       Sefahleho sa motho ya tshwailweng B, se totobatsa maikutlo a kgalefo/ho
          kgena hobane o tlenne, ha sa ya tshwailweng A se totobatsa maikutlo a
          thabo hobane o a bososela, ebile o nka dinepe ha a thuse motho ya
          tsietsing.                                                                       (2)

4.5      •  Ke moelelo wa hore motho ya nomorilweng C, kgale a kgalengwa a sa
            mamele, mme jwale o fumana se mo lokelang. 
         • Ke moelelo wa hore sebui sa mantswe ao, ha se rate motho ya
            nomorilweng C, mme o a hlohlelletsa.
         (E le nngwe feela.)

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                    Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1            8                            DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

4.6      E, setshwantshisi se atlehile ho hlahisa phoqo/tomatso hobane
         • Titjhere ha a lokela ho thusa le ho sirelletsa motho ya tsietsing, ha a etse
            jwalo empa o nka dinepe ka selefouno ya hae. 
         • Molebedi le yena ha a lokela ho fana ka tshireletso, ha a etse jwalo empa
            o inkela dinepe ka founo ya hae.
         • Baithuti ha ba thuse motho ya tshwailweng C, ba shebile se etsahalang ba
            inkela dinepe ka selefouno tsa bona.
         (E le nngwe feela.)                                                                  (2)
                                                                                              [10]

POTSO YA 5

5.1       5.1.1       a                                                                      (1)

          5.1.2       bito!                                                                  (1)

          5.1.3       binela                                                                 (1)

          5.1.4       Marikgwe                                                               (1)

          5.1.5       Hobane ke lona le hlakisang hantle nako eo mongodi a buang ka
                      yona, e leng mesong haholo kaha hoseng e ka ba nako efe le e efe
                      pele ho motsheare.                                                    (2)

          5.1.6       Ka sepheo sa ho tiisa/hatella mohopolo wa kamoo matlakala ana a
                      leng bohlokwa kateng maphelong a batho.                               (2)

          5.1.7       E nthusa ho ntlhakisetsa hore matlakala ana a ne a tletse
                      hohlehohle mona, mahlo a wela hodima ona kgafetsa.                    (2)

          5.1.8       •    Re qobe thunthetso dikellong tsa rona. 
                      •    Ikgathalle hoba bophelo re bo phela hang feela.                   (2)

          5.1.9       Ke sehalo se eletsang mabapi le bohlweki/  hobane o sebedisitse
                      dipolelwana tse dumellanang le sehalo sena tse kang, 're lokela ho
                      tsoha e sa le ka madungwadungwana, re heme moya o hlwekileng,
                      re phuthe matlakala a re potapotileng, re qobe thunthetso dikellong
                      tsa rona, metsamao ya rona le yona e lokela ho hlweka, jj.'            (2)

5.2       5.2.1       'Kaanakaana'                                                           (1)

          5.2.2       Ke ho kgotsa/makalla boholo ba tlhapi eo a e bonang.                   (1)

          5.2.3       D/nyenyefatsa  hobane se bontsha kamoo letamo leo le leng
                      lenyenyane kateng.                                                     (2)

          5.2.4       A dumellana le yona ka hore batho ba temeng ba sebeditse
                      mmoho ho tshwasa tlhapi eo e kgolohadi.                               (2)
                                                                                              [20]

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                      Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1       9                            DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

Ditaelo tsa ho tshwaya KAROLO YA C

•   Mopeleto:
    o Dikarabo tse hlokang lentswe le le leng di tshwauwe di nepahetse leha
        mopeleto o fosahetse, ntle le haeba mopeleto o fosahetseng o fetola moelelo
        wa lentswe.
    o Dikarabong tse hlokang dipolelo tse felletseng, mopeleto o fosahetseng o fuwe
        kotlo haeba phoso e le sebopehong sa puo e hlahlojwang.
    o Moo ho hlahlojwang mantswe a kgutsufaditsweng, matshwao a puo a
        sebediswe ka nepo.
•   Dibopeho tsa dipolelo e be tse nepahetseng.
•   Potsong eo ho yona moithuti a kgethang karabo ho tseo a di fuweng (multiple
    choice), ho amohelwe tlhaku e nyalanang le karabo e nepahetseng kapa karabo e
    ngotsweng ka botlalo.

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:        40
                                                     MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:       80

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2018-memo/a4455fd5-9000-4c45-a4b0-3f3aba2e8606) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2018-memo/ea69639f-80ae-456e-9c96-a93f553e2763) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2018-final-memo/f88877a7-d95a-4b9b-847f-6fa6efeb3938) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sesotho/c1f15347-bf93-406e-9b2e-f29f8494b38c) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2022-mg/db8ee77b-1d33-42c9-bb4b-2fedeb07f898) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
