# Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2022, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2022-mg/db8ee77b-1d33-42c9-bb4b-2fedeb07f898
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2022-mg/db8ee77b-1d33-42c9-bb4b-2fedeb07f898)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2022 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2022/4a582bf6-8edc-41e8-b88d-dc7d1b32cd0c) — QP · 2022 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                    PAMPIRI YA PELE (P1)

                                                 2022

                                TATAISO YA HO TSHWAYA

                                                                            MATSHWAO: 80

                      Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 9.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello          Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        2                           DBE/2022
                                     SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

TATAISO YA HO TSHWAYA TEKOKUTLWISISO

 Kaha sepheo e le ho lekola kutlwisiso ya moithuti, mopeleto o fosahetseng le
  diphoso tsa puo karabong di se ke tsa nkelwa matshwao ntle le ha diphoso tseo di
  nyotobetsa moelelo/kutlwisiso. (Diphoso di nne di bontshwe.)
 Ha mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe a tswang puong e nngwe e seng ena
  a hlahlojwang ho yona, mantswe ao a se natswe, hape a se ke a nkelwa matshwao
  ha karabo e ntse e na le moelelo o utlwahalang. Leha ho le jwalo haeba lentswe le
  hlahang puong e nngwe le sebedisitswe temeng ebile le hlahella e le karabo e
  nepahetseng le fuwe matshwao.
 Bakeng sa potso e bulehileng, mohlahlobuwa a se ke a abelwa matshwao bakeng
  sa karabo ya E/TJHE kapa KE A DUMELA/HA KE DUMELE. Lebaka/Tshehetso ke
  yona e lokelang ho abelwa matshwao. Ho se fanwe ka matshwao bakeng sa
  NNETE/MAFOSI kapa NTLHA/MOHOPOLO. Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang
  ho abelwa matshwao.
 Ha karabo e hloka lentswe le le leng empa mohlahlobuwa a fane ka polelo
  e felletseng, a abelwe matshwao ha feela lentswe le nepahetseng le sehelletswe
  mola/qatsohisitswe.
 Ha potso e batla dintlha tse pedi/tharo, mohlahlobuwa yena a fanne ka dintlha tse
  fetang tse boletsweng, ho tshwauwe tse pedi/tharo tse qalang.
 Amohela mantswe a hlahang dipuong tse sebediswang mabatoweng a fapaneng.
 Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo
  e nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello       Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         3                              DBE/2022
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

TEMA YA A

1.1       Afrika-Borwa e ile ya tobana le bothata ba hore baahi ba yona ba nang le
          tsebo ya mosebetsi ba ne ba fallela dinaheng tse ding.                            (1)

1.2       Ha ba a tshwanela ho kgaola maqhama le naha ya bona.
          Ha ba a lokela ho lebala motso wa habo bona ka ho phethahala.
          Ha ba a tlameha ho iphapanyetsa kamano ya bona le SARS.
          E le nngwe feela.                                                                  (1)

1.3       Ke ho batla keletso ho ditsebi ditabeng tsa lekgetho.
          Ke ho batla dikeletso ho boramolao.
          E le nngwe feela.                                                                  (1)

1.4       Ke qeto ya hore ebe moahi o ikemiseditse ho falla Afrika Borwa ka ho
          phethahala kapa tjhe.                                                             (1)

1.5         Ba ka lefa kgwedi le kgwedi.
            Ba ka lefa hang ka selemo.                                                     (2)

1.6       Opisang hlooho.                                                                   (1)

1.7       Baahi bana ka bobedi ba lefa lekgetho.                                           (2)

1.8       B/Ho phela kantle ho letswalo.                                                    (1)

1.9       Ke ho bolela ho falla o sa etsa diphuputso dintlheng tsa bohlokwa.
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                               (2)

1.10      A dumellana le ketso ya Maafrika-Borwa ya ho potlakela ho fallela dinaheng
          tse ding a sa etsa dipatlisiso tse felletseng ka ditaba tsa lekgetho, mme a
          qetella a kene tsietsing. 
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                               (2)

1.11       Ke tshusumetso ya hore ba tsamaya ka bokgoni le tsebo ya bona tse
            hlokehang naheng ena, ka tsela ena moruo wa Afrika Borwa o a thefuleha
            ba phahamisa wa dinaha tseo ba yang ho tsona.
          Ke tshusumetso ya hore ba tsamaya ka bokgoni le tsebo ya bona tse
            hlokehang naheng ena, ka tsela ena moruo wa Afrika Borwa o a thefuleha.
         E le nngwe feela.                                                                   (2)

1.12       E nthusa ho bopa setshwantsho se hlakileng sa bothata le ditlamorao tse
            bosula tse tla ba teng malapeng a baahi ba sa pataleng lekgetho hantle .
            
          E nthusa ho utlwisisa hantle ditlamorao tse bosula tse tla ba teng
            malapeng a baahi ba sa pataleng lekgetho hantle.
         E le nngwe feela.                                                                   (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        4                              DBE/2022
                                     SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

1.13      Ke ntlha hobane ho ya ka ditaba tsa tema ho hlalositswe hore diphuputso di
          bontshitse jwalo.                                                                (2)

1.14        Ke thuto ya hore batho ba be le tsebo e felletseng ka tsa lekgetho ha ba
             falla Afrika-Borwa. 
          Ke thuto ya hore batho ba no etsa diqeto ba na le dintlha tse felletseng.
          E le nngwe feela, ho elwe hloko dikarabo tsa b aithuti.                            (2)

1.15      E, ba tla itshola haeba ba falla ba sa etsa diphuputso tse lekaneng mabapi le
          ho lefa lekgetho Afrika-Borwa kaha ketso eo ya bona e ka etsa hore ba
          iphumane ba lefa lekgetho habedi.

                                                    KAPA

          Tjhe, ha ba no itshola haeba ba falla ba entse diphuputso tse lekaneng
          mabapi le ho lefa lekgetho Afrika Borwa hobane ba tla falla ba sa kolote
          lekgetho.
          E le nngwe feela.                                                                  (2)

TEMA YA B

1.16      Ke terene.                                                                        (1)

1.17      Ke dibese.                                                                        (1)

1.18      Ke koloi hobane nakong ena ya COVID-19 o tsamaya le ba lelapa kapa le
          batho bao o tsebang maemo a bona a tsa bophelo hantle.
          Ho elwe hloko dikarab o tsa baithuti.                                              (2)

1.19      Ke ditekesi, hobane di hirile batho ba bangata le bapalami ba lefella maeto a
          bona, ka tsela e jwalo moruo wa motse oo o a phahama.                              (2)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:          30

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         5                                      DBE/2022
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2
                    QOTSO                                   DINTLHA TSE LEBELLETSWENG
1. Ho bohlokwa ho hlwaya sesosa sa                      1. Fumana se bakang ditlwaelo tse
   ditlwaelo tse mpe.                                      mpe.

2. Dipatlisiso di hlahisitse hore tsela e               2. Fetola seo o se etsang ka mehla ho
   sebetsang hantle haholo ho fetola tlwaelo               hlola tlwaelo.
   ke ho fetola seo o se etsang ka mehla.

3. O hloka ho nka qeto e sa fetoheng, o se              3. Tsitlallela ntlhakemo ya ho fetoha.
   ke wa tela feela ka mora boiteko bo le
   bong.

4. O tlameha ho iphapanyetsa taba ya hore               4. Fumana mabaka a o susumetsang ho
   ho thata ho fetoha mme o shebane le                     fetoha mme o a tsepamisetse
   mabaka a etsang hore o batle ho fetoha.                 maikutlo.

5. Amohela diphetoho di le bonolo ebile di              5. Dumela hore o ka fetoha.
   laoleha.

6. Fetola tlwaelo e le nngwe ka nako.                   6. Shebana le ho fetola tlwaelo e le
                                                           nngwe ka nako.
7. Iketsetse dikgopotso tse tla o thusa ho              7. Etsa dintho tse tla o hopotsa ho fetola
   fetola ditlwaelo tse mpe.                               ditlwaelo tse mpe.

(Palo ya mantswe = 59)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        6                                           DBE/2022
                                     SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang:

Ho tshwauwa ha kgutsufatso, ho itshetlehe ho kenngweng ha dintlha tsa bohlokwa
ho latela ditlhoko tsa potso le ho ntshuweng ha tse sa amaneng le potso hohang.

Kabo ya matshwao:

   o Matshwao a 7 dintlheng tse supileng. (letshwao bakeng sa ntlha)
   o Matshwao a 3 tshebedisong ya puo.
   o Matshwao ohle: 10

Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse
mantswe a hae:

   o Dintlha tse 1–3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng.
   o Dintlha tse 4–5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi.
   o Dintlha tse 6–7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo.

Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha di
le jwalo temeng:

   o Ha a qotsitse dintlha tse (6–7) a se abelwe matshwao a puo.
   o Ha a qotsitse dintlha e le (1–5) a abelwe letshwao le le leng la puo.
   o Ha a qotsitse dintla tse (2–3) a abelwe matshwao a mabedi a puo

ELA HLOKO:

Palo ya mantswe:

   o Batshwayi ba nnetefatse palo ya mantswe a sebedisitsweng ke bahlahlobuwa.
   o Mohlahlobuwa a se hulelwe matshwao ha a sa bontsha palo ya mantswe kapa
     ha palo ya mantswe e sa nepahala.
   o Ha mohlahlobuwa a fetile/tlotse palo e lebelletsweng ya mantswe, motshwayi
     a bale ho fihlella qetellong ya polelo e le nngwe ka mora palo ya mantswe a
     lebelletsweng, mme a se tshwaye kgutsufatso kaofela.

Mohlala wa palo ya mantswe:

                               Polelo                                       Palo ya matswe
    SESOTHO                    Ke               a          tsamaya                  3

                                                     MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:                       10

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         7                             DBE/2022
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

KAROLO YA C: DIBOPEHO LE MELAO YA TSHEBEDISO YA PUO

TATAISO YA HO TSHWAYA THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO

 Mopeleto
  o Dikarabo tsa lentswe le le leng di tshwauwe di nepahetse leha mopeleto o
     fosahetse, ntle leha phoso eo e nyotobetsa moelelo wa lentswe leo.
  o Dikarabong tse ngotsweng ka dipolelo tse felletseng, mopeleto o fosahetseng
     o se ke wa abelwa dintlha haeba tshebediso ya puo e le yona e hlahlojwang.
  o Moo ho hlahlojwang kgutsufatso ya mantswe, karabo e be le matshwao a
     nepahetseng a puo.
 Dibopeho tsa dipolelo e be tse nepahetseng.
 Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
  nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

POTSO YA 3

3.1       E mo thusa ka ho fa papatso ya hae sebopeho se ikgethang se hohellang
          bareki ho yona.                                                                  (2)

3.2       E nthusa ho utlwisisa hantle hore inshorense tshireletsong ya yona, ha e
          kgethe ho ya ka boholo ba ntlo empa e sireletsa tsohle.                          (2)

3.3       Le thusa mmapatsi ho tshosa bareki hore ba ipotse, ba ipatle hore ba tla etsa
          jwang ha ba ka hlahelwa ke koduwa ha ba sa nke inshorense ena. Kahoo ebe
          ba etsa qeto ya ho iphumanela inshorense ena.                                    (2)

3.4       E, e mpha setshwantsho se phethahetseng hobane e ntiisetsa hantle hore
          inshorense ena e sireletsa mofuta ofe kapa ofe wa thepa, ho sa natswe
          boholo le boemo ba yona.                                                         (2)

3.5       Sepheo sa mongodi ke ho tlisa kgatello tabeng ya hore bareki ba tla
          fumantshwa thuso ka thepa ya bona nakong efe kapa efe.                           (2)
                                                                                             [10]

POTSO YA 4

4.1       Di dumellana le yona hobane mokgwa oo a ahlameng ka wona, o bontsha
          hore o hoeleditse, o halefile ebile mathe a ipetsa ka molomo ha a ntse a bua.      (2)

4.2       Sepheo sa hae ka lona ke ho bontsha ho makala/ho hlollwa/ho halefa ha
          monna eo.                                                                        (2)

4.3       Tshekamelo e totobatswa ke taba ya hore monna ya khathunung o akaretsa
          batho ba bomme ka ho sebedisa lentswe 'lona' empa e se hore ke bomme
          kaofela ba jwalo ka eo ya buang le yena.                                         (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        8                               DBE/2022
                                     SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

4.4       A/Monna eo a ka ikutlwa a nyatsehile kaha 'pharama' ke lentswe le
          sebedisetswang ho bontsha ho nyatsa/nyenyefatsa kapa ho tella motho e
          mong.                                                                            (2)

4.5       Tjhe, ha di dumellane le wona hobane ho ya ka melao ya mosebetsi wa hae,
          o lebelletswe ho tseba le ho kgona ho laola maikutlo a hae maemong
          ohle.                                                                            (2)
                                                                                             [10]

POTSO YA 5

5.1       5.1.1       Fofonela.                                                             (1)

          5.1.2       Matsoho a Ntebaleng a maputswa.                                      (2)

          5.1.3          Le ntsebisa hore moyeng/maikutlong a hae o utlwile bohloko
                          haholo. 
                       Le ntsebisa hore o ferekane maikutlo.
                      E le nngwe feela.                                                      (1)

           5.1.4         Ka sepheo sa ho hlakisa kamoo a neng a inamisitse hlooho
                          kateng, a nahana ka thata. Ke ka hona a tsepamisitseng hlooho
                          hore a se sitisehe feela jwalo ka ntja ha e fofonela monkgo wa
                          ntho eo e e setseng morao. 
                         Ka sepheo sa ho hlakisa kamoo a neng a inamisitse hlooho
                          kateng, a nahana ka thata.                                         (2)

          5.1.5       Mongodi o kgethile ho le pheta hangata e le ho hlakisa hore
                      Tauyahae o halefile haholo ebile o bontsha boitshepo bo boholo.
                                                                                           (2)

          5.1.6          O bolela hore yena o matla haholo ha a fokole. 
                         O bolela hore yena ke monna ya tiileng, ha se moshanyana
                          wa lekwala.
                       O bolela hore yena o sebete ha a boi.
                      E le nngwe feela, ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                 (2)

          5.1.7         Ha ho lephoka la ho bola le ka ikutlwahatsang ho se se
                         bodileng. Kahoo ho a hlaka hore ho tla senyeha haholo, mme
                         ho be hobe. 
                       Sena se bolela hore ho tla dubeha/mpefala.
                      E le nngwe feela.                                                      (2)

          5.1.8       Ka sepheo sa ho hlakisa hore Tauyahae o ne a halefile hoo a neng
                      a bile a le motsho haholo.                                           (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        9                                 DBE/2022
                                     SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

5.2       5.2.1        Letshwao leo le sebedisitswe ka sepheo sa ho bontsha hore
                         titjhere e halefile. 
                       Letshwao leo le sebedisitswe ka sepheo sa ho bontsha hore
                         titjhere o fa moithuti eo taelo.
                      E le nngwe feela.                                                       (2)

          5.2.2        E hlakisa kgatello ya ditokelo tsa moithuti ka tsela ya hore
                        titjhere o bitsa moithuti ka lebitso le mo nyefolang la sefofu. 
                       E hlakisa kgatello ya ditokelo tsa moithuti ka tsela ya hore a
                        hloke bolokolohi ba ho araba a phuthulohile.
                      E le nngwe feela.                                                       (2)

          5.2.3       Moithuti o bolela hore a ke ke a re titjhere o motle hobane o mobe.
                                                                                            (2)
                                                                                              [20]

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:           40
                                                        MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:          80

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2021-mg/9704a0d8-3039-489c-972e-07cf73a4fb6c) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2022-mg/c483665e-bea9-4fcb-99e3-d780beab1d79) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2022-mg/7cf9ef1b-7376-4452-8c84-fe528b711ddb) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sesotho/c1f15347-bf93-406e-9b2e-f29f8494b38c) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2018-memo/5f854229-45f9-4ac4-b98a-663f258c0886) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
