# Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2023, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023/2198e0d9-7b81-4ef2-91ee-d5f792f74a8b) — QP · 2023 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                    PAMPIRI YA PELE (P1)

                                                 2023

                                TATAISO YA HO TSHWAYA

                                                                            MATSHWAO: 80

                      Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 9.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello          Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1          2                         DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

TATAISO YA HO TSHWAYA TEKOKUTLWISISO

 Kaha sepheo e le ho lekola kutlwisiso ya moithuti, mopeleto o fosahetseng le
  diphoso tsa puo karabong di se ke tsa nkelwa matshwao ntle le ha diphoso tseo di
  nyotobetsa moelelo/kutlwisiso. (Diphoso di nne di bontshwe.)
 Ha mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe a tswang puong e nngwe e seng ena
  a hlahlojwang ho yona, mantswe ao a se natswe, hape a se ke a nkelwa matshwao
  ha karabo e ntse e na le moelelo o utlwahalang. Leha ho le jwalo haeba lentswe le
  hlahang puong e nngwe le sebedisitswe temeng ebile le hlahella e le karabo e
  nepahetseng le fuwe matshwao.
 Bakeng sa potso e bulehileng, mohlahlobuwa a se ke a abelwa matshwao bakeng
  sa karabo ya E/TJHE kapa KE A DUMELA/HA KE DUMELE. Lebaka/Tshehetso ke
  yona e lokelang ho abelwa matshwao. Ho se fanwe ka matshwao bakeng sa
  NNETE/MAFOSI kapa NTLHA/MOHOPOLO. Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang
  ho abelwa matshwao.
 Ha karabo e hloka lentswe le le leng empa mohlahlobuwa a fane ka polelo
  e felletseng, a abelwe matshwao ha feela lentswe le nepahetseng le sehelletswe
  mola/qatsohisitswe.
 Ha potso e batla dintlha tse pedi/tharo, mohlahlobuwa yena a fanne ka dintlha tse
  fetang tse boletsweng, ho tshwauwe tse pedi/tharo tse qalang.
 Amohela mantswe a hlahang dipuong tse sebediswang mabatoweng a fapaneng.
 Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo
  e nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello       Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1          3                             DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

TEMA YA A

1.1        Ke tsela eo ba arabang dipotso ka yona/bohlale. 
           Ke boitshepo ba bona.
          E le nngwe feela.                                                                    (1)

1.2       Pabala                                                                              (1)

1.3        Ke ha mmabotle a hlahetse Afrika Borwa. 
           Ke ha mmabotle a le dilemo tse pakeng tsa tse 18 ho isa ho tse 27. 
           Ke ha mmabotle a e na le lengolo la materiki.
          A mabedi feela.                                                                      (2)

1.4       Ha di ne di qala di ne di kenelwa ke merabe ya ba basweu feela mona Afrika
          Borwa  athe ka 1993 di ne di se di kenelwa ke merabe yohle.                        (2)

1.5        Ha a a dumellwa ho ba le ngwana a sa nyalwa. 
           Ha a dumellwa ho sebetsa. 
           Ha a dumellwa ho ntshetsa dithuto tsa hae pele.
          Tse pedi feela.                                                                      (2)

1.6           Ba fihla ba ikonka ka pela babohi mmoho le bahlahlobi. 
              Morwetsana ka mong o fihla a itsebisa.                                         (2)

1.7       Mongodi o bolela hore seo e leng kgale se lebelletswe se a phethahala.             (2)

1.8       Ke morwetsana e motle ebile a le bohlale. 
          'Ha ho shejwe botle ba sefahleho kapa ba mmele feela empa ho shejwa le
          bohlale mmoho le boitshepo.'                                                        (2)

1.9       Afrika Borwa e ile ya ba mafolofolo le morolo wa ho tataisa barwetsana ba
          ratang ho kenela ditlhodisano tsena.                                               (2)

1.10          Ditaba tsa yona di ba kgothalletsa ho se be le bana pele ba nyalwa.
              Ditaba tsa yona di ba kgothalletsa ho apara hantle/ka boitlhompho.             (2)

1.11      B/Tshwantshiso/sereello                                                             (1)

1.12      E, o se fihlelletse hobane o atlehile boledisa botle boo barwetsana ba bang le
          bona nakong ya ditlhodisano tsa bommabotle.                                        (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello             Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1          4                             DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

1.13      E, ke ntho e ntle kaha ho etsa jwalo ho tlisa takatso ya ho sebetsa ka thata
          barwetsaneng ba bang. 

                                                    KAPA

          Tjhe, hobane ka mora dilemo tseo tsa ho ba mampodi, kgau e a nkuwa mme
          e fuwa mohlodi e motjha. Ketso ena e ka nna ya ba bakela kgatello ya
          maikutlo. Ha e le hantle kgau eo e lokela ho ba ya mohlodi ka botlalo, e hle e
          be mpho ya hae.
          E le nngwe feela.                                                                   (3)

TEMA YA B

1.14      Di etsahalla sebakeng seo ho sona ho nang le difeme. Ke realo hobane re
          bona mosi o mongata o tswang dipeiping tse telele tsa difeme tse
          fapaneng.                                                                         (2)

1.15      E iponahatsa ka hore boradifeme ba etsa botle ba ho theha mesebetsi empa
          ka lehlakoreng le leng, ba beha batho ka bobeng ka lebaka la tshilafatso ya
          moya e bonahalang setshwantshong.                                                 (2)

1.16         E ka ba le ditlamorao tse bosula moruong ha basebetsi ba bangata ba
              kula kapa ba hlokahala ka baka la yona. Sena se ka fokotsa sekgahla sa
              tlhahiso. 
           E ka ba le ditlamorao tse bosula moruong ha basebetsi ba sebedisa
              tjhelete e ngata dingakeng. Tjhelete eo batho ba ka be ba e sebedisitse
              mererong e tlang ho ntshetsa moruo pele. 
          E le nngwe feela, mme ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.                         (2)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:           30

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello            Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1          5                                    DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2

                     QOTSO                                  DINTLHA TSE LEBELLETSWENG
1. Makgoba a dipidisi a qetella a se a utswa            1. Bokgoba ba dipidisi bo fetola motho
   dipidisi dife kapa dife metswalleng ya ona              leshodu la dipidisi. 
   kapa ho ba leloko
2. Makgoba a mang a dipidisi a ka boela a                   Makgoba a utswa dipidisi tseo e leng
   utswa dipidisi tse ileng tsa lebalwa ke ba               kgale di sa sebediswe. 
   bang kgale.
3. Jay o re makgoba a mang a dipidisi a                 3. A mang a di reka kgokahanong ya
   atisa ho reka dipidisi ka inthanete                     marangrang. 
4. A mang ona a ye a ikudise ka sepheo sa               4. Makgoba a iketsa bakudi ka sepheo
   ho nkelwa bookelong hore a tle a                        sa ho ya fumana dipidisi dipetlele. 
   fumantshwe dipidisi.
5. A mang ke a sebete sa ho reka dipidisi               5. A mang a ithekela dipidisi tse
   tseo dingaka di faneng ka tsona bathong                 reretsweng ba bang. 
   ba bang.
6. A mang ke a seng a sa kgone ho itaola,               6. A mang a ithekela dipidisi ka
   ana ke a utswang mangolo diphaposing                    mangolo a dingaka a boshano. 
   tsa dingaka, a ingolle mabitso a dipidisi a
   di reke khemising.
7. A mang ke a shweleng matswalo, a                     7. A mang ha a kgathalle letho a reka
   rekang dipidisi dife le dife diterateng.                dipidisi diterateng. 

(Palo ya mantswe = 70)

Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang:
Ho tshwauwa ha kgutsufatso ho itshetlehe ho kenngweng ha dintlha tsa bohlokwa ho
latela ditlhoko tsa potso le ho ntshuweng ha tse sa amaneng le potso hohang.
Kabo ya matshwao:
   Matshwao a 7 dintlheng tse supileng. (Letshwao bakeng sa ntlha)
   Matshwao a 3 tshebedisong ya puo.
   Matshwao ohle: 10
Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse
mantswe a hae:
   Dintlha tse 1–3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng.
   Dintlha tse 4–5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi.
   Dintlha tse 6–7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo.
Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha di
le jwalo temeng:
 Ha a qotsitse ntlha tse (6–7) a se abelwe matshwao a puo.
 Ha a qotsitse ntlha tse (4–5) a abelwe letshwao le le leng la puo.
 Ha a qotsitse ntlha tse (2–3) a abelwe matshwao a mabedi a puo.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1          6                                         DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

ELA TLHOKO:

Palo ya mantswe:

   Batshwai ba nnetefatse palo ya mantswe a sebedisitsweng ke bahlahlobuwa.
   Mohlahlobuwa a se hulelwe matshwao ha a sa bontsha palo ya mantswe kapa ha
    palo ya mantswe e sa nepahala.
   Ha mohlahlobuwa a fetile/tlotse palo e lebelletsweng ya mantswe, motshwayi a
    bale ho fihlella qetellong ya polelo e le nngwe ka mora palo ya mantswe a
    lebelletsweng, mme a se tshwaye kgutsufatso kaofela.

Mohlala wa palo ya mantswe:

                               Polelo                                       Palo ya matswe
    SESOTHO                    Ke               a          tsamaya                  3

                                                     MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:                        10

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1          7                          DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: DIBOPEHO LE MELAO YA TSHEBEDISO YA PUO

TATAISO YA HO TSHWAYA THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO

 Mopeleto
  o Dikarabo tsa lentswe le le leng di tshwauwe di nepahetse leha mopeleto o
     fosahetse, ntle leha phoso eo e nyotobetsa moelelo wa lentswe leo.
  o Dikarabong tse ngotsweng ka dipolelo tse felletseng, mopeleto o fosahetseng
     o se ke wa abelwa dintlha haeba tshebediso ya puo e le yona e hlahlojwang.
  o Moo ho hlahlojwang kgutsufatso ya mantswe, karabo e be le matshwao a
     nepahetseng a puo.
 Dibopeho tsa dipolelo e be tse nepahetseng.
 Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
  nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

POTSO YA 3

3.1       E ba susumelletsa hore ba ise diaparo tsa bona kaha di tla kgutla di
          otlolotswe ka makgethe.                                                       (2)

3.2       Lentswe lena le ngotswe ka mongolo o moholo e le ho ngoka batho ba
          reretsweng papatso ena hore tshebeletso ya kgwebo ena e potlakela ho
          hlatswa diphahlo tsa bona kapele, mme ha ba tlo senyehelwa ke nako.           (2)

3.3       E mo thusa ka ho nnetefalletsa ba reretsweng papatso ena hore ha ba ka
          amohela tshebeletso ya hae ba tla dula ba boheha, ba tla sebedisa nako eo
          ba neng ba tshwanetse ho hlatswa ka yona mabakeng a mang, le hore ha ba
          na dula ba kenya matsoho a bona metsing, mme manala a bona ha a na
          robeha ha bobebe.                                                             (2)

3.4       D/Etsa hore moreki a be le tjheseho tshebeletsong e bapatswang.                (1)

3.5       Matshwao ao a tiisetsa batho bohle ba nang le kgahleho tshebeletsong ena
          hore efela diaparo tsa bona di tla hlweka ka hohlehohle, di be boemong boo      (3)
          ba bo lebelletseng.                                                          [10]

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello        Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1          8                             DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

POTSO YA 4
4.1       O re senolela maemo a hlobaetsang a moruo, moo theko ya dihlahiswa e
          nyolohang mme e tlo ba le seabo hodima ditheko tse phahamang ekasitana
          le hodima ditefello tsa ditshebeletso tsohle ka hara naha.                        (2)
4.2       E nthusa ho utlwisisa hore ditheko tsa diphahlo di dula di nyoloha di sa
          theohe ka lebaka la maemo a moruo a sa tsitsang.                                  (2)
4.3       E dumellana le wona ka hore kaha infleishene e tswile taolong, e nyolla theko
          ya tsohle mme bareki ha ba sa tseba hore ba reke eng, ba tlohele eng.            (3)
4.4       Se dumellana le ditaba tsa yona hobane theko ya dintho tsohle e hodimo
          haholo hoo bareki ba seng ba sa tsebe ho etsa kgetho e nepahetseng, mme
          ka tsela e jwalo ba kopa ho thuswa infleisheneng e tswileng taolong. 
                                                                                              (3)
                                                                                              [10]
POTSO YA 5
5.1 5.1.1 E re tsebisa hore ke batho ba kgopo, ba inahanelang bobona ba bileng ba
          sa tsotelle maphelo a batho ba bang.                                               (1)
      5.1.2      O le sebedisitse ka sepheo sa ho hlakisa hore le yena o ikenyelleditse
                  lenaneng la ba lokelang ho ithuta ho bua le bana le ho ba ruta ka tsa
                  bophelo. 
               O le sebedisitse ho re hohela hore re ikakgele ka setotswana kaha le
                  yena o ipona e le e mong wa rona.
              E le nngwe feela.                                                               (2)

      5.1.3 E nthusa ho utlwisisa hore re tshwanela ho kgalema ka matla batho ba
            kotsi ba etsang mekutu yohle ho pata seo ba leng sona hore feela ba behe
            maphelo a bana kotsing ka ho ba imisa.                                          (2)
      5.1.4 E fana ka molaetsa wa hore se lokela ho etsa boitokisetso bo matla ka ho
            sireletsa bana kotsing ya diphiri ka ditsela tsohle hore ba hole ba
            bolokehile, ba natefelwa ke bongwana ba bona.                                   (2)
      5.1.5 E nthusa ho utlwisisa hore batho bao ho buuwang ka bona ba tla ho
            banana sephiring ba ikgakantse eka ke batho ba sebele ba ka
            tshepuwang athe ha ho jwalo.                                                    (2)
      5.1.6 E totobatsa sehalo sa kgalefo, moo mongodi a halefetseng diphiri tsena
            tse nanarelang bana, mme o bolela hore di lokela ho tshwarwa di
            qosetswe diketso tse mpe tseo di di etsang baneng ba banana.                    (2)
      5.1.7 E, hobane o sebedisitse setaele sa puo eo boholo ba yona e leng bobebe,
            mme ka lebaka leo ke e utlwisisa ha bonolo. 
                                                      KAPA
              Tjhe, hobane mongodi o sebedisitse setaele sa puo e nang le mantswe a
              mang a thata a k1ang, makanyane, diphiri le diphokojwe ao ho seng
              bobebe hore nka a utlwisisa.
              E le nngwe feela, mme ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.                     (3)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello            Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1          9                              DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

5.2 5.2.1 Ho bolela hore o ikokobelleditse seo ntatae a se buang. 
          Ho bolela hore ha a batle ho buisana/arabisana ntatae.
          E le nngwe feela.                                                                  (1)

     5.2.2 Ke maikutlo a kgalefo/ho teneha.                                                 (1)

     5.2.3 Puo ya hae e totobatsa taba ya hore matla a ho etsa diqeto ke a hae
           lelapeng leo, ha a se a buile ha ho ya tla fetola seo.                          (2)

     5.2.4 Mantswe ana, ‘lena ke la ka’, a toboketsa lentswe lena, ‘lelapa’.               (2)

                                                                                             [20]

                                                 MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:                40
                                                  MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:               80

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2023-mg/e1db5fb5-c912-4642-a34d-feee7228a017) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2023-mg/c2d8ef4c-6fb6-402c-bded-be76280aff8a) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2023-mg/0471e94c-65c9-4bb6-a9d7-836ded06b2b2) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sesotho/c1f15347-bf93-406e-9b2e-f29f8494b38c) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2022-mg/db8ee77b-1d33-42c9-bb4b-2fedeb07f898) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2018-memo/5f854229-45f9-4ac4-b98a-663f258c0886) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
