# Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2017, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2017-memo/5d0c3afa-5ad4-4eb2-8a9c-bf93b1ff1bee
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2017-memo/5d0c3afa-5ad4-4eb2-8a9c-bf93b1ff1bee)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · sesotho. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2017/53ae91d2-9bee-47f8-a4e8-a6ddc8b83137) — QP · 2017 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com
                                                p

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                       KEREITE YA 12

               SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                PAMPIRI YA PELE (P1)

                                  PUDUNGWANA 2017

                                    MEMORANDAMO

MATSHWAO: 80

                         Memorandamo ona o na le maqephe a 7.

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello   Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        2                  DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

1.1      Bana ba bona ba ne ba lwanne mme ba ilo ba kgalemela.                            (1)

1.2      O ne a tswa patsing/a tswa rwalla.                                               (1)

1.3      Senonnori.                                                                       (1)

1.4      Mofumahadi wa Podile le moradi(Melita).                                          (1)

1.5      Ke motswalle wa bona.                                                            (1)

1.6      O ne a mo jabella ho ithatisa mohlankana wa hae, Tshokela.                       (1)

1.7       •   Malapa ana ka bobedi a na le batswadi. 
          •   Malapa ana ka bobedi a na le moradi lelapeng ka leng. 
          •   Bomme ba tswang malapeng ana ka bobedi ba hlahella ba hlompha banna
              hobane ha ba itshunyi dipuisanong tsa bona.
          •   Malapeng ana ka bobedi bana ba ipuela ka bolokolohi ka tsa marato mahlong
              a batswadi ba bona.
          •   Malapa ana a rata kgotso le phedisanommoho.
          •   Malapa ka bobedi a tsotella bana ba ona.                                (2)
          •   Tse pedi feela.

1.8       •  'Efela o ne o mo tshwere hantle haeba o ne o se o mo tlentse ka
             mmetso.'
         • 'Ke mohlankana wa hao eo o neng o mo nehwa ke mang? Re bolelle.'
         E le nngwe feela.                                                                 (1)

1.9      O bolela hore o ne a le mothating wa ho kgama Hakekgathale.                     (2)

1.10     Ke ketsahalo ya hore Podile a tlohe ha hae, a ye ha Thuube ho ile ho utlwa
         ka se hlileng se etsahetse pakeng tsa baradi ba bona.                           (2)

1.11     C/mohlohlelletsi hobane o ne a bua dipuo tse neng di nka lehlakore la
         Melita le ha a ne a le siyo ketsahalong eo.                                      (2)

1.12      •   Ke nnete hobane o ile a hla a tshepisa Melita ho mo jabela, ha a mmotsa
              hore ke hobaneng a ithatisa Tshokela.                                      (2)
          •   O qadile ntwa.

1.13     Di hanana le ditlwaelo tsa Basotho hobane ha ho a tlwaeleha hore bana ba
         bue ditaba tsa marato ka bolokolohi batswading ba bona.                         (2)

1.14     Molaetsa wa tema ena ke hore batho ba lokela ho buisana le ho rarolla
         mathata nakong eo ho nang le diphapano,  mme o dumellana le mohopolo
         wa phedisanommoho kaha re bona Podile a ya ha Thuube hore ba thusane
         ho kgalema bana ba bona.                                                        (3)
Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                    Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        3                     DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

1.15      •   Ha se ntho e ntle hobane e ne e diha dikgarebe tseo seriti ebile e              (2)
              tlontlolla malapa a bo bona. 
          •   Ha se ntho e ntle hobane e mong a ka qetella a tswile kotsi ho sa
              hlokahale.

TEMA YA 2

1.16     Ke karolo ya dijo.                                                                  (1)

1.17     Di re tsebisa hore lelapa la Lekgwakgwa ha le boloke tjhelete.
                                                                                              (1)

1.18     Hobane lekgetho ke karolo ya ditekanyetso e laolwang ke mmuso ka
         kotloloho.                                                                         (2)

1.19     E, hobane sebaka seo lelapa lena le ahileng ho sona, se ka welwa ke koduwa
         ya mollo neng kapa neng/le ka welwa ke koduwa ya ho hlasipeha nakong eo
         mashodu a futuhelang/kgothotsang seteishene seo. 

                                                 KAPA

         •    Tjhe, ho ntse ho na le ditlhoko tse ding tsa bohlokwa tsa lelapa ka ntle le
              inshorense. Lelapa leo le ka mpa la lekalekanya ditekanyetsong tsa lona.
         •    Tjhe, ho na le diinshorense tse ka patalwang tjhelete e tlase ka kgwedi.

         Ela hloko: Motshwayi a ele hloko dikarabo tsa mohlahlobuwa moo mohopolo
         o tshwanang le oo ho fanweng ka wona memorandamong, a di nepise)                     (2)

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:               30

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        4                     DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2

                     QOTSO                              DINTLHA TSE LEBELLETSWENG
1. O re batswadi ba tlameha ho eletsa bana          1. Bana ba rutwe ho kopa tumello pele
   ho se nke letho ntlong ya motho ka ntle le          ba ka nka dintho matlong a batho.
   ho kopa tumello ho motho e moholo.
2. Bana ba rutwe ho se thonake letho ka             2. Bana ba elleliswe ho se inkele
   lebenkeleng ka ntle le ha e ba ba laelwa            dintho mabenkeleng.
   ke motho e moholo.
3. Liane o hatella taba ya hore ho bohlokwa         3. Bana ba lemoswe molemo wa
   ho ruta bana molemo wa tjhelete, kaha               tjhelete ba tle ba se e utswe.
   seo se tla etsa hore ba se e utswe.
4. Ho boetse ho bohlokwa ho kgothalletsa            4. Bana ba kgothalletswe ho kgutlisa
   ngwana ho kgutlisa dintho tse                       tseo ba di utswitseng.
   utswitsweng.
5. Seo se ka ba thusa ho utlwisisa hore ho          5. Ba hlokomediswe hape hore ho
   utswa ho fosahetse.                                 utswa ke phoso.
6. Batswadi ba lokela ho thoholetsa ketso ya        6. Batswadi ba thoholetse bana
   bana ya ho tshepahala. Ha ngwana a                  bakeng la boitshwaro bo botle.
   kgutlisetsa tse utswitsweng ho beng ba
   tsona, ba lokela ho thoholetswa bakeng
   sa boitshwaro bo botle.
7. Liane o re ho bohlokwa haholo ho                 7. Bana ba hopotswe bohlokwa ba ho
   kgothaletsa bana ho itshwara hantle ka              itshwara hantle maemong ohle.
   nako tsohle.
   Ho bohlokwa ho ruta bana ho                          Bana ba tlameha ho rutwa
   tshepahala ka dinako tsohle le maemong               botshepehi ho tloha bonyaneng
   ohle.

(Palo ya mantswe = 70)

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        5                  DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang:

Ho tshwauwa ha kgutsufatso, ho itshetlehe ho kenngweng ha dintlha tsa bohlokwa ho
latela ditlhoko tsa potso le ho ntshuweng ha tse sa amaneng le potso hohang.

•   Kabo ya matshwao:
    o Matshwao a 7 dintlheng tse supileng (letshwao bakeng sa ntlha)
    o Matshwao a 3 tshebedisong ya puo
    o Matshwao ohle: 10

•   Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse
    mantswe a hae:
    o Dintlha tse 1–3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng.
    o Dintlha tse 4–5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi.
    o Dintlha tse 6–7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo.

•   Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha
    di le jwalo temeng:
    o Ha a qotsitse ntlha tse (6–7) a se abelwe matshwao a puo.
    o Ha a qotsitse ntlha e le (1–5) a abelwe letshwao le le leng la puo.

ELA HLOKO:

Palo ya mantswe:
o Batshwayi ba nnetefatse palo ya mantswe a sebedisitsweng ke bahlahlobuwa.
o Mohlahlobuwa a se hulelwe matshwao ha a sa bontsha palo ya mantswe kapa ha
   palo ya mantswe e sa nepahala.
o Ha mohlahlobuwa a fetile palo e lebelletsweng ya mantswe, motshwayi a bale ho
   fihlella qetellong ya polelo e le nngwe ka mora palo ya mantswe a lebelletsweng,
   mme a se tshwaye kgutsufatso kaofela.

Mohlala wa palo ya mantswe:

                                            Polelo               Palo ya matswe
    SESOTHO                  Ke             a          tsamaya          3

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:            10

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                    Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        6                   DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA C: DIBOPEHO LE MELAO YA TSHEBEDISO YA PUO
POTSO YA 3
3.1      Phano ya madi.                                                                    (1)
3.2      Kajeno ke nna, hosane ke wena.                                                    (1)
3.3      • Letshwao la pelo e pompang madi. 
         • Letshwao la tiripi e tshetseng madi. 
         • Letshwao la matsoho a mabedi a amohelang madi.
         • Petjhe e dipakeng tsa batho ba hlahellang papatsong.
         Tse pedi feela.                                                                    (2)
3.4      D/Kaofela di nepahetse hobane ke nako eo dikotsi tsa mebileng di
         etsahalang ka bongata.                                                            (2)
3.5      Setjhaba se ka etsetswa matsholo a thuto a kang, dithupello le boitjhoriso
         moo se tla beng se hlokomediswa/rutwa ka bohlokwa ba ho nehelana
         ka madi.
         Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                               (2)
3.6      Ke ntlha, hobane mmapatsi o kgothalletsa hore bonyenyane boo motho
         a ka nehelanang ka bona ba madi bo amohelehile.                                  (2)
                                                                                            [10]
POTSO YA 4
4.1      Sekolong/phaposing ya boithutelo.                                                 (1)
4.2      • Ho na le letlapa leboteng. 
         • Ho na le dideseke tse sebediswang dikolong. 
         • Ho na le projeketara.
         • Ho na le titjhere le baithuti.
         Tse pedi feela.                                                                    (2)
4.3      Ke tsebiswa ke mofuta wa pudulwana e sebedisitsweng hobane ke e supang
         dintho tse monahanong wa motho.                                                   (1)
4.4       •  Mesuwe e ne e sebedisa tjhoko le letlapa, e se e sebedisa projeketara le
             polasitiki eo a ngoletseng seo a tlo bua ka sona /khomphutara. 
         • Baithuti ba ne ba ngolla dibukeng ba sebedisa dipene, ha jwale ba
             sebedisa dithabolete/dikhomphutara.
         • Ho ne ho sebediswa letlapa la tjhoko, kajeno ho sebediswa matlapa a
             mefuta, a mang a ngolwa ka dipene tsa teng tse ikgethileng.
         E le nngwe feela.                                                                  (2)

4.5      Ke hobane dintho tsohle di anngwa ke marangrang a thekenoloji, le bana
         ba hlahela ho yona, e ba ama ba sa le dilemong tsa bona tse tlase.               (2)
4.6      Ke boikarabelo ba setjhaba kahoo ha se a lokela ho di senya le ho di utswa,
         se tshwanetse ho ba le poulelo ho tsona hobane ha di senyehile, di ntse di tla
         rekwa ka tjhelete ya lekgetho le ntshwang ke setjhaba.                           (2)
                                                                                            [10]

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1        7                   DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

POTSO YA 5: TEMA YA PROSA

5.1      5.1.1       Amohelang.                                                           (1)

         5.1.2       Tshebediso.                                                          (1)

         5.1.3       Tsohle.                                                              (1)

         5.1.4       Hlokeha/hlokwa.                                                      (1)

         5.1.5       Tjheletenyana.                                                       (1)

         5.1.6       Boloke.                                                              (1)

         5.1.7       Hantle.                                                              (1)

         5.1.8       Yona.                                                                (1)

         5.1.9       Ke ho hatella mohopolo wa hore ho tsamaya bosiu ho na le
                     ditholwana tse bosula/Ke ho bontsha hore seo e leng sa bohlokwa
                     puong(polelong) ya hae, ke ditlamorao/ditholwana tsa ho tsamaya
                     bosiu.                                                               (2)

         5.1.10      Ke ntlha hobane le bophelong ha ho na ntho e ntle e hlokang
                     sepha kapa e mpe e hlokang botle bo itseng.                         (2)

         5.1.11      Sehalo sa ho kgena kapa ho teneha hobane le hoja batho ba ntse
                     ba kgalemellwa ho tsamaya le masiu, ba ntse ba sa kgaotse, ba sa
                     shebe ditholwana tsa diketso tseo tsa bona.                         (2)

5.2      5.2.1       Halala!                                                              (1)

         5.2.2       Ke tla itjella yona ha monate.                                       (1)

         5.2.3       Tjhelete, Tjhelete e ratwa ke ba baholo le ba banyane./ Tjhelete
                     e ratwa ke ba baholo le ba banyane.                                 (2)

         5.2.4       Nka ja mofufutso wa phatla.                                         (2)
                                                                                           [20]

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:            40
                                                    MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:           80

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2017-memo/21c6ddc8-09e6-4e6a-aba0-e68024b332e4) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2017-memo/e6d38557-7915-405a-9a0a-9e7278bf0ec1) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2023-mg/0471e94c-65c9-4bb6-a9d7-836ded06b2b2) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2022-mg/7cf9ef1b-7376-4452-8c84-fe528b711ddb) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2021-mg/a8fe3495-bbfc-4bda-a376-ade34f260a5c) — Sesotho FAL · Memo · 2021 · Sesotho
- [Sesotho SAL P1 Nov 2019 Memo Gauteng](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-memo-gauteng/7d1f4e70-18ae-43ae-8023-0cd023b685b1) — Sesotho FAL · Memo · 2019 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
