# Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2018-final-memo/f88877a7-d95a-4b9b-847f-6fa6efeb3938
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2018-final-memo/f88877a7-d95a-4b9b-847f-6fa6efeb3938)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · sesotho. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2018/0b3a4dd2-392c-4af9-ae30-fe9b593863ce) — QP · 2018 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                           KEREITE YA 12

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                    PAMPIRI YA PELE (P1)

                                      PUDUNGWANA 2018

                                 TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO: 80

                      Tataiso ena ya ho tshwaya, e na le maqephe a 8.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello   Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         2                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

TATAISO YA HO TSHWAYA TEKOKUTLWISISO

•     Kaha sepheo e le ho lekola kutlwisiso ya moithuti, mopeleto o fosahetseng le
      diphoso tsa puo karabong di se ke tsa nkelwa matshwao ntle le ha diphoso tseo
      di nyotobetsa moelelo/kutlwisiso. (Diphoso di nne di bontshwe)
•     Ha mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe a tswang puong e nngwe e seng ena a
      hlahlojwang ho yona, mantswe ao a se natswe, hape a se ke a nkelwa matshwao
      ha karabo e ntse e na le moelelo o utlwahalang. Leha ho le jwalo haeba lentswe
      le hlahang puong e nngwe le sebedisitswe temeng ebile le hlahella e le karabo e
      nepahetseng le fuwe matshwao.
•     Bakeng sa potso e bulehileng, mohlahlobuwa a se ke a abelwa matshwao
      bakeng sa karabo ya E/TJHE kapa KE A DUMELA/HA KE DUMELE.
      Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao.
•     Ho se fanwe ka matshwao bakeng sa NNETE/MAFOSI kapa
      NTLHA/MOHOPOLO. Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa
      matshwao.
•     Ha karabo e hloka lentswe le le leng empa mohlahlobuwa a fane ka polelo e
      felletseng, a abelwe matshwao hafeela lentswe le nepahetseng le sehelletswe
      mola/qatsohisitswe.
•     Ha potso e batla dintlha tse pedi/tharo, mohlahlobuwa yena a fane ka dintlha tse
      fetang tse boletsweng, ho tshwauwe tse pedi/tharo tse qalang.
•     Amohela mantswe a hlahang dipuong tse sebediswang mabatoweng a fapaneng.
•     Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
      nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka ho botlalo.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         3                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

TEMA YA A

1.1       Ba ne ba isitse mora wa bona.                                                          (1)

1.2       Ke Thabiso.                                                                            (1)

1.3       Hobane koloi ya bona e ne e lokela ho sututswa, jwale o ne a latelletse
          motheonyana o pela moo a neng a emisitse teng.                                         (1)

1.4       Ke ketso ya ho qamaka.                                                                 (1)

1.5       Beteri ya yona e ne e se e kgathetse/e le ya kgale/Ke beteri.                          (1)

1.6       Nthabiseng o ne a rupelletswe ka botlalo mosebetsing wa hae athe motho
          ya sebetsang ngakeng yena o ne a sa rupellwa.                                          (2)

1.7       Ke ho bontsha hore Nthabiseng o kene Mmatli hanong.                                    (1)

1.8       Ke mosadi, Nthabiseng o re le ha ba kena ngakeng ba ne ba sa natsuwe ke
          nkgonwa rona.                                                                         (2)

1.9       E ne e le sa ho etsa hore a se tlohe a tsepamisa maikutlo a hae haholo
          ngwaneng wa bona ya neng a kula.                                                      (2)

1.10      Ke motho ya bohale/ya pelo e kgutshwanyane  hobane o ile a halefela
          monnahae a sa ikemisetsa.                                                              (2)

1.11      O bolela hore Nthabiseng o thotse tu!                                                 (2)

1.12      C/o a mo phoqa  hobane o tennwe ke taba ya hore monna o lebala kapele.
                                                                                                 (2)

1.13      E, hobane o ne a tshwara/tlapurela dipidisi feela ka matsoho.                         (2)

1.14      Ho fosahetse hobane Nthabiseng ha a ka a hlalosetsa mohatsae hantle
          lebaka le entseng hore a halefe hakaalo/hobane ke molekane wa hae o lokela
          ho mo hlompha ka mehla.                                                               (2)

1.15      Ho amohelehile hore ka moso ho tle ho ntlafatswe maemo sebakeng seo. 
          (Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.)                                                  (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         4                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

TEMA YA B

1.16      Ke ka selemo sa 2009.                                                                  (1)

1.17      Palong ya mashome a tsheletseng/60.                                                    (1)

1.18      E ka nna ya ba bongata ba baithuti bo ne bo se bo hloka thahasello e kaalo
          thutong. 
          (Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.)                                                  (2)

1.19      Ka selemo sa 2012 hobane palo ya baithuti ba bashemane le ba banana e
          batla e lekana, mme seo se ka bolela hore banana ba tswile sekolo ka
          bongata selemong seo. 
          (Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.)                                                  (2)

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:                30

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         5                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2

                     QOTSO                                DINTLHA TSE LEBELLETSWENG
1.   'Ho bohlokwa hore motswadi ka dinako              1. Ka mehla motswadi a etsetse bana
     tsohle e be mohlala.'                                mehlala e metle.
2.   'Tshekamelo ya batswadi ba bangata                2. Motswadi a se ke a qosa ngwana ya
     maemong a tjena, e ba ya ho beha                     molato.
     molato ngwaneng ya qadileng ntwa.
     Athe ha ho lokele ho ba jwalo.'
3.   'Dipuo tse kang, enwa ngwana 'o                   3. Dipuo tse kgethollang bana di se
     itoketse' athe yane ke 'ntho esele', ha di           buuwe ke batswadi.
     a lokela ho tswa molomong wa
     motswadi.'
4.   'Ngwana eo ho thweng ke 'ntho esele', a           4. Ngwana ya kgethollwang a ka qetella
     ka nna a nyahlatsa le mekgwa e metle eo              a nyahame, a fetohile motshwenyi.
     a nang le yona ya hla ya e ba yona
     tlhopho.'
5.   'Ngwana e mong le e mong a rutwe ho               5. Bana bohle ba rutwe hore motho o
     jara boikarabelo ba diketso tsa hae tse              amohela moputso wa diketso tsa hae.
     ntle kapa tse mpe.'
6.   'Ketso e jwalo e lokela ho tjhaellwa              6. Boitshwaro bo botle bo thoholetswe
     monwana ke motswadi, mme le ka mohla                 ka mehla.
     motswadi a se ke a iphapanya ho rorisa
     le ho ho putsa boitshwaro bo botle ba
     ngwana.'
7.   'A ba hopotse hore tharollo e tswalwa ke          7. Bana ba tsebe hore kutlwano e
     dipuisano e seng dikgoka.'                           fihlellwa ka ditherisano e seng ka
                                                          ntwa.

(Palo ya mantswe = 70)
Senotlolo sa ho tshwaya kgutsufatso:
Din = 7
P= 3
Matshwao kaofela= 10

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                  Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         6                            DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang:

Ho tshwauwa ha kgutsufatso, ho itshetlehe ho kenngweng ha dintlha tsa bohlokwa ho
latela ditlhoko tsa potso le ho ntshuweng ha tse sa amaneng le potso hohang.

•   Kabo ya matshwao:
    o Matshwao a 7 dintlheng tse supileng (letshwao bakeng sa ntlha)
    o Matshwao a 3 tshebedisong ya puo
    o Matshwao ohle: 10

•   Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse
    mantswe a hae:
    o Dintlha tse 1–3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng.
    o Dintlha tse 4–5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi.
    o Dintlha tse 6–7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo.

•   Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha
    di le jwalo temeng:
    o Ha a qotsitse ntlha tse (6–7) a se abelwe matshwao a puo.
    o Ha a qotsitse ntlha e le (1–5) a abelwe letshwao le le leng la puo.

ELA HLOKO:

Palo ya mantswe:
o Batshwayi ba nnetefatse palo ya mantswe a sebedisitsweng ke bahlahlobuwa.
o Mohlahlobuwa a se hulelwe matshwao ha a sa bontsha palo ya mantswe kapa ha
   palo ya mantswe e sa nepahala.
o Ha mohlahlobuwa a fetile/tlotse palo e lebelletsweng ya mantswe, motshwayi a
   bale ho fihlella qetellong ya polelo e le nngwe ka mora palo ya mantswe a
   lebelletsweng, mme a se tshwaye kgutsufatso kaofela.

Mohlala wa palo ya mantswe:

                                               Polelo                       Palo ya matswe
    SESOTHO                    Ke              a           tsamaya                 3

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:                    10

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                    Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         7                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: DIBOPEHO LE MELAO YA TSHEBEDISO YA PUO
POTSO YA 3
3.1       Ke Avon care.                                                                          (1)
3.2       • Ho hlwekisa letlalo. 
          • Ho ngobofatsa letlalo.
          • Ho nolofatsa letlalo.
          (E le nngwe feela.)                                                                     (1)

3.3       Khamphani ya Avon.                                                                     (1)
3.4       Ke ka lebaka la hore papatsong ho hlahisitswe ditsela/mekgwa ya ho
          ikgokahanya le bahlahisi, e leng:
          • Dinomoro tsa mohala. 
          • Webosaete.
          (E le nngwe feela.)                                                                     (1)
3.5       Motho o shebahala a itshepile ka letlalo la hae le letle, mme jwale bareki ba
          tla reka sehlahiswa ka kgopolo ya hore ba tla tshwana le yena.                        (2)
3.6       A/Letsatsi lohle le re wena feela, hobane tshebediso ya tlhaku tse kgolo
          polelong ena kaofela polelong ena e toboketsa le ho matlafatsa sepheo sa
          mmapatsi.                                                                              (2)
3.7       Ke leeme la bong  hobane ho sebedisitswe setshwantsho sa motho wa
          mme papatsong, empa mosebetsi wa sehlahiswa e le o nolofatsang le ho
          ngobofatsa matlalo ntle le ho kgetha bong.                                             (2)
                                                                                                  [10]

POTSO YA 4
4.1       SABC.                                                                                  (1)
4.2       • Ba ikwahetse difahleho. 
          • Ba tshwere dithunya. 
          • Ba nkela monna wa C sepatjhe ka mahahapa.
          (Tse pedi feela.)                                                                       (2)
4.3       • O hetlile ho sheba ya ka ba sitisang. 
          • Ke polelo ena ya hae 'Eish koloi ya …' e bontshang ho tshoha.
          (E le nngwe feela.)                                                                     (1)

4.4       A ho tshoha  hobane o tonne mahlo a bontshang hore o tshohile.                        (2)
4.5       D/Ho ruta setjhaba ka bobe ba botlokotsebe,  hobane ha ho rutwa setjhaba
          ka bobe ba botlokotsebe ho lekwa ho bo fokotsa kapa ho bo fedisa.                      (2)
4.6       • A a phoqa  hobane motho a ke ke a etsa motswalle wa hae wa sebele
             hampe. 
          • A a phoqa hobane metswalle ya nnete ha e tlatlapane.
          (E le nngwe feela.)                                                                     (2)
                                                                                                  [10]

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1         8                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

POTSO YA 5
5.1       5.1.1       Fetisetswe                                                                 (1)
          5.1.2       Ka pele                                                                    (1)

          5.1.3       Dumelle                                                                    (1)

          5.1.4       Feela                                                                      (1)

          5.1.5       Mathata                                                                    (1)

          5.1.6       Kgaba                                                                      (1)

          5.1.7       Ba bona                                                                    (1)

          5.1.8       Fapaneng                                                                   (1)

          5.1.9       Ba tsebe                                                                   (1)

          5.1.10      Ithute                                                                     (1)

          5.1.11      Ke ho totobatsa hore letsatsi leo ke le sa tshwaneng le a mang
                      bophelong ba hae, le etsang a utlwe hore ho na le se tla mo
                      hlahela, mme se ka fetolang bophelo ba hae.                               (2)

          5.1.12      Ke ho fana ka setshwantsho se hlakileng sa kamoo ditsietsi
                      tse apereng Molahlehi di neng di le matla di bile di tshabeha
                      kateng.                                                                   (2)

5.2       5.2.1       Atjhe … ke kgathetse ke bana bana ba sa batleng ho mamela ha
                      ba kgalengwa! 
                      (Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.)                                      (1)

          5.2.2       Emere di omme ngo!                                                         (1)

          5.2.3       Bohle. 
                      Bohle ba dumetse ho tla pitsong ya morena.                                 (2)

          5.2.4       Monna ya mona o bolaile ntja e se nang molato ka sehloho
                      maobane.                                                                  (2)
                                                                                                  [20]

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:               40
                                                        MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:              80

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2018-final-memo/f35dccc0-5045-4c13-90e6-16bd0be40c98) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2018-memo/5f854229-45f9-4ac4-b98a-663f258c0886) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2015-memo/e8996b9b-cb61-477f-9394-4b8f8dce517e) — Sesotho FAL · Memo · 2015 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2018/49ca8819-a72a-438c-9c38-7f93a789f08b) — Sesotho FAL · QP · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2018/6d16084b-baf0-46e2-abc9-cd02055a8e1f) — Sesotho FAL · QP · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2018/1ced1887-2829-480c-9f20-2f69de4ee541) — Sesotho FAL · QP · 2018 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
