# Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 memorandum from the November 2024 NSC, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024-mg/6885488d-3ea1-4521-bc08-9b8b47535837
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024-mg/6885488d-3ea1-4521-bc08-9b8b47535837)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                      KEREITE YA 12

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                    PAMPIRI YA PELE (P1)

                                     PUDUNGWANA 2024

                                 TATAISO YA HO TSHWAYA

 MATSHWAO: 80

                    Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 9.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello          Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                2                DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

     KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

     TATAISO YA HO TSHWAYA TEKOKUTLWISISO

    •      Kaha sepheo e le ho lekola kutlwisiso ya moithuti, mopeleto o fosahetseng le
           diphoso tsa puo dikarabong di se ke tsa nkelwa matshwao ntle le ha diphoso
           tseo di nyotobetsa moelelo/kutlwisiso. (Diphoso di nne di bontshwe.)
    •      Ha mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe a tswang puong e nngwe e seng
           ena eo a hlahlojwang ho yona, mantswe ao a se natswe, hape a se ke a
           nkelwa matshwao ha karabo e ntse e na le moelelo o utlwahalang. Leha ho le
           jwalo, haeba lentswe le hlahang puong e nngwe le sebedisitswe temeng ebile
           le hlahella e le karabo e nepahetseng, le fuwe matshwao.
    •      Bakeng sa potso e bulehileng, mohlahlobuwa a se ke a abelwa matshwao
           bakeng sa karabo ya E/TJHE kapa KE A DUMELA/HA KE DUMELE.
           Lebaka/tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao.
           Ho se fanwe ka matshwao bakeng sa NNETE/MAFOSI kapa
           NTLHA/MOHOPOLO. Lebaka/tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa
           matshwao.
    •      Ha karabo e hloka lentswe le le leng empa mohlahlobuwa a fane ka polelo e
           felletseng, a abelwe matshwao ha feela lentswe le nepahetseng le
           sehelletswe mola/qatsohisitswe.
    •      Ha potso e batla dintlha tse pedi/tharo, mohlahlobuwa yena a fane ka dintlha
           tse fetang tse boletsweng, ho tshwauwe tse pedi/tharo tse qalang.
    •      Amohela mantswe a hlahang dipuong tse sebediswang mabatoweng a
           fapaneng.
         • Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
           nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                3                DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    POTSO YA 1

    TEMA YA A

    1.1        • O re ke ho bapala le batho ba bong bo bong.
               • O re ke ho apara diaparo tsa batho ba bong bo bong.
               • O re ke ho tlwaelana le batho ba bong bo bong.
               • O re ke ho bopeha jwalo ka batho ba bong bo bong.
                E le nngwe feela.                                                               (1)

    1.2        • Ke nakong eo a neng a tsamaya hara motse a thusa mmae ho rekisa.
               • Ke nakong eo batho ba neng ba nahana hore ke moshanyana.
               • Ke nakong eo e sa le ngwana.
               E le nngwe feela.                                                                (1)

    1.3        O ne a ba araba ka matla a ba jwetsa hore yena ke ngwanana.                     (1)

    1.4        Tletsetletse/ho tsamaya ronto/hohle.                                            (1)

    1.5        • Ba ne ba sa ngangisane le yena. 
               • Ba ne ba sa mo rohake. 
               • Ba ne ba sa mo hatelle hore hantlentle ke moshanyana.
               Tse pedi feela.                                                                  (2)

    1.6        • Mongodi o a sebedisitse ho bontsha hore ke puommui/ke mantswe a
                  tswang molomong wa sebui✓✓
               • Mongodi o bontsha hore motho eo hantlentle ha se moshanyana ke
                  ngwanana. 
               E le nngwe feela.                                                                (2)

    1.7        Sepheo sa mongodi ke ho hlakisetsa babadi hore batho bao a buang ka
               bona ba ne ba feela ba thabela ntwa ebile ba a e rata.                         (2)

    1.8        D/o ithutile a sa le monyane haholo. ✓✓                                          (2)

    1.9        • O ne a apara diaparo tsa bashanyana/marikgwe eseng tsa banana. ✓✓
               • O ne a hlola bashanyana ntweng empa e le ngwanana.
               • O ne a siya bashanyana mabelong empa e le ngwanana.
                E le nngwe feela.                                                               (2)

    1.10       • Mafosi, hobane ho thwe mmae o ne a phela ka ho rekisa. 
               • Mafosi, hobane o re ba ne ba matha ba sa rwala dieta ditlhodisanong
                  tsa mabelo.
                E le nngwe feela.                                                               (2)

    1.11       Papiso e sebedisitswe ka sepheo sa ho hlakisetsa babadi kamoo Caster a
               ileng a thola kateng jwalo ka ha lefatshe le sa bue le ha o ka le etsa eng
               kapa eng, e leng hore o hlile a thola tu!                                      (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 4

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                4                DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    1.12       A amana le tsona ka hore leha Castor a ne a qabana le bashanyana ba
               motseng wa habo ba ile ba theha kgotso, ba etsa setswalle, ba phela
               mmoho.                                                                         (2)

    1.13       Ke hanana le yona hobane ditaba tsa yona di lokela batjha bohle ba
               holelang mahaeng le makeisheneng kaha di eletsa/kgothatsa motjha ofe le
               ofe hore a eme, a itwanele bathong ba batlang hore a phele seo a seng
               sona. 
               Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.                                            (2)

    1.14       O se fihlelletse hobane sepheo sa hae ke ho eletsa batho bohle hore ba
               itwanele ba se dumelle mang kapa mang ho ba kgella fatshe bophelong.
                                                                                              (2)
               Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.

    TEMA YA B

    1.15       Ke ka selemo sa 1999.                                                           (1)

    1.16       Ke ba dikete tse lekgolo le mashome a tsheletseng/160 000.                      (1)

    1.17       Di tshwana ka hore dilemong tseo dipalopalo tsa batho ba hlokang bodulo
               ha di a ka tsa fetoha/dipalopalo haesale di tsitsitse.                         (2)

    1.18       Dipalopalo tse hodimo di ka baka boshodu, dipolao le botlokotsebe bo
               bongata hobane batho bao ba bangata ba tla tlalatlala hohle le naha. Ka
               hona ho ba thata ho mapolesa le ba makala a tshireletso ho tshwara
               batlodi ba molao hobane ho sa tsejwe moo ba dulang teng. Hape di ka
               baka mafu a tshwaetsang a ka ata ha bobebe a iketsa sewa.                      (2)

                                                         MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:           30

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                5                     DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

   KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

   POTSO YA 2

                         QOTSO                                    DINTLHA TSE LEBELLETSWENG
     1. Ho ba karolo ya moqoqo nakong ya                      1. Etsa bonnete ba hore o ba le seabo
        puisano ke sesupo sa hore motho a ka                     moqoqong wa lona.
        atameleha ha bobebe.
     2. Sebui se se ke sa sehollwa le ho ahlolwa              2. Se hanyetse le ho nyatsa sebui, se
        empa ho mamelwe maikutlo a sona.                         mamele ka tlhoko pele o ka arabela.
     3. Ho mamela ka tlhoko le ho ipeha                       3. Mamedisisa sebui hore se tle se
        boemong ba ya qoqang, ho mo                              phutholohe.
        nolofalletsa ho o qoqisa le ho o atamela.
     4 Dumella ya qadileng moqoqo ho bua ho                   4. Fa monga moqoqo monyetla a bue
        o feta.                                                  haholwanyane.
     5. Ipehe boemong ba hae ka ho mmotsa                     5. Botsa dipotso ho bontsha thahasello
        dipotso malebana le moqoqo wa lona.                      moqoqong wa lona.
     6. Ho tatela ho fetola moqoqo nakong ya                  6. Se potlakele ho bua ka ntho e nngwe
        puisano ho a sitisa hobane ho ka                         esele o tla mo diha moya.
        nyahamisa ya o qoqelang.
     7. Ka mehla ha o qoqa le motho, hopola ho                7. Nakong ya moqoqo mo tsotelle, mo
        tsepamisetsa mahlo ho yena.                              shebe mahlong.

     (Palo ya mantswe = 70)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                 Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                6                  DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang:

    Ho tshwauwa ha kgutsufatso ho itshetlehe ho kenngweng ha dintlha tsa bohlokwa ho
    latela ditlhoko tsa potso le ho ntshuweng ha tse sa amaneng le potso hohang.

    Kabo ya matshwao:

   o    Matshwao a 7 dintlheng tse supileng. (Letshwao bakeng sa ntlha)
   o    Matshwao a 3 tshebedisong ya puo.
   o    Matshwao ohle: 10

    Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe
    a hae:

    o Dintlha tse 1 – 3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng.
    o Dintlha tse 4 – 5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi.
    o Dintlha tse 6 – 7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo.

    Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha di le
    jwalo temeng:

    o Ha a qotsitse ntlha tse (6 – 7) a se abelwe matshwao a puo.
    o Ha a qotsitse ntlha tse (4 – 5) a abelwe letshwao le le leng la puo.
    o Ha a qotsitse ntlha tse (2 – 3) a abelwe matshwao a mabedi a puo.

    ELA TLHOKO:

    Palo ya mantswe:

    o Batshwai ba nnetefatse palo ya mantswe a sebedisitsweng ke bahlahlobuwa.
    o Mohlahlobuwa a se hulelwe matshwao ha a sa bontsha palo ya mantswe kapa ha
      palo ya mantswe e sa nepahala.
    o Ha mohlahlobuwa a fetile/tlotse palo e lebelletsweng ya mantswe, motshwayi a bale
      ho fihlella qetellong ya polelo e le nngwe ka mora palo ya mantswe a lebelletsweng,
      mme a se tshwaye kgutsufatso kaofela.

    Mohlala wa palo ya mantswe:

                                   Polelo                                 Palo ya mantswe
         SESOTHO                   Ke               a          tsamaya            3

                                                              MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:        10

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                7                DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    KAROLO YA C: DIBOPEHO LE MELAO YA TSHEBEDISO YA PUO
    TATAISO YA HO TSHWAYA

   •      Mopeleto
          o Dikarabo tsa lentswe le le leng di tshwauwe di nepahetse leha mopeleto o
              fosahetse, ntle leha phoso eo e nyotobetsa moelelo wa lentswe leo.
          o Dikarabong tse ngotsweng ka dipolelo tse felletseng, mopeleto o fosahetseng o
              se ke wa abelwa dintlha haeba tshebediso ya puo e le yona e hlahlojwang.
          o Moo ho hlahlojwang kgutsufatso ya mantswe, karabo e be le matshwao a
              nepahetseng a puo.
   •      Dibopeho tsa dipolelo e be tse nepahetseng di be di ngolwe ka dipolelo tse felletseng
          ho latela ditaelo.
   •      Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
          nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

    POTSO YA 3

    3.1        Ke lewa la ho sebedisa mongolo o moholo.                                           (1)

    3.2        •   O le sebedisitse ka sepheo sa ho hohela bareki hore ba reke sehlahiswa sa
                   hae ka kgopolo ya hore ba tla folla ruri. 
               • Ke ho fa ba reretsweng sehlahiswa sena hore ba ke ba inahane pele ba nto
                   etsa qeto ya ho reka.
               E le nngwe feela.                                                                  (2)

    3.3        Ke letshwao la mahlaba a mo totetseng haholo hobane e bile o itshwere hlooho
               ekang e ngamolwa ke ona mahlaba a tswang marung ao.                              (2)

    3.4        B/Dipilisi tsena di tshedisa motho mahlabeng a ye pholong hobane borokgo
               bo sebedisitswe jwalo ka setshwantsho se tlosang motho tulong ho ya
               ho e nngwe.                                                                      (2)

    3.5        Lehadima le tsekema nakong ya difefo tse matla ebile le tsamaya le letolo le
               bohale. Le tsekema ka ho panya ha leihlo. Boteng ba lona papatsong ena ke
               sesupo sa hore Advil ke mampodi/pooho e fodisa mahlaba a matla jwalo ka
               lehadima.                                                                       (3)
                                                                                                  10

    POTSO YA 4

    4.1        Puo ya mosadi eo ya mmele e bontsha a sa kgathalle maqheku ao hohang, o
               ipehetse maoto a hae hodima tafole ebile o bua le maqheku a a furalletse.        (2)

    4.2        E qatsohisitswe ho bontsha hore ke sehlooho sa khathunu, se jereng mohopolo
               wa sehlooho wa yona ebile se hohella baamohedi ba ditaba khathanung.            (3)

    4.3        Mola o molelele o amana le maemo a iponahatsang foreiming ya B kaha motho
               ya lokelang ho ba thusa o bonahala a qhanollotse, a sa ba kgathalle ka letho.
                                                                                                (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 8

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                8                DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    4.4       Ho phoqo ho sebediswa mantswe kapa ketso e kang e molemo empa hantlentle
              sepheo sa yona e le ho phoqa.  Ketso ya mosadi ya temeng ya B ya ho dula a
              qhanolotse a behile maoto tafoleng ebile a furalletsere maqheku, ha e thuse ka
              letho e totobatsa phoqo hobane ke yena ya lokelang ho thusa maqheku empa o
              robile monakedi ha a na taba le bona. Ke bona mokhathutni a leka hore lemosa
              boomo bo bobe bo jeleng setsi tjhabeng sa rona.                                    (3)

    POTSO YA 5

    5.1       5.1.1     Le nthusa ho utlwisisa hore mongodi o tsebisa babadi hore ho fumana
                        metsi, ho hloka batho ho itela ho ya hohle hobane ba ke ke ba a
                        fumana tulong e itseng.                                                    (1)

              5.1.2     E sebedisitswe ka sepheo sa ho fa lentswe ʹtlhokehoʹ sefutho e le ho
                        toboketsa hore efela metsi a hlokeha e le kannete.                        (2)

              5.1.3     O le sebedisitse ho tiisa taba ya hore tlhokeho ya metsi ke bothata bo
                        boholo hohle.                                                             (2)

              5.1.4     Seratswana sa pele se bua ka qaka e teng ya tlhokeho ya metsi ha sa
                        bobedi se bontsha tharollo e ka fihlelwang ka bothata bona.               (2)

              5.1.5     Ke utlwisisa hore mongodi o ne a hatella lentswe ʹruriʹ kaha o ne a tiisa
                        ebile a hlapanya hore tlhokeho ya metsi e ne e fela e le qaka. 
                        Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.                                       (2)

              5.1.6     • Bohlokwa ba sona ke ho thintshetsa ditaba hosele ntlheng ya ho
                          hlatswetsa dinokaneng e le ho tiisa hore batho ba ntse ba na le
                          qaka ntlheng ya ho fumana metsi.                                        (2)

              5.1.7     Karaburetso ke mokgabisopuo oo ho wona, mongodi a sebedisang
                        puo ka tsela e tla susumetsa mmadi ho ipopela setshwantso se itseng
                        kelellong ya hae. Karaburetso ya pono e sebedisitsweng seratswaneng
                        seo, e hlakisetsa mmadi hantle kamoo batho ba sokolang metsi
                        kateng. Mongodi o re ba tlalatlala hohle ba batla moo ba ka a
                        fumanang teng
                         Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.                                      (3)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 9

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1                9                 DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    5.2       5.2.1     Le re bolella hore eo ho buuwang ka yena, o bua haholo, ha a qete ho
                        bua.                                                                   (2)

              5.2.2     • Mantswe ana e ka nna yaba a lebiswa ho mosadi ya nomorilweng
                          B. E le ha a mmotsa hore o tla qeta ho bua na.
                        • Mantswe ana e ka nna yaba a amana le monna ya nomorilweng C.
                          E le ha mosadi ya nomorilweng A a araba ya nomorilweng B hore
                          ebe monna o sa tla qeta ho hlatswa dijana na.
                        Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.                                    (2)

              5.2.3     Ke molaetsa wa hore monna wa hae yena ha a mo thuse ho hlatswa
                        dijana, mme seo ha se mo thabise.                                      (2)
                                                                                                 [20]

                                                              MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:       40
                                                               MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:      80

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — Sesotho FAL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2024/34f208fd-0aba-44e2-b663-c1d28b7f4471) — Sesotho FAL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-sesotho/89474c26-78ba-4d11-9266-7c7254f9e0f9) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/3b041e81-866b-4d50-be2d-60ce7b77c678) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2023-mg/0471e94c-65c9-4bb6-a9d7-836ded06b2b2) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sesotho/c1d24f37-bb4d-4954-aa25-26f0b702749e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-sesotho/ebf10319-d8fc-4a52-bf97-e5da46912fba) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
