# Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2015, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-june-july-2015-memo/71f947b8-434b-4375-9f84-381c460448db
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-june-july-2015-memo/71f947b8-434b-4375-9f84-381c460448db)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · sesotho. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P2 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-june-july-2015/c4d12171-e6fe-464b-b504-dd9312cd2b65) — QP · 2015 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                           GRAAD 12

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                      PAMPIRI YA 2 (P2)

                                                2015

                                       MEMORANDAMO

                                                                  MATSHWAO: 70

                         Memorandamo ona, o na le maqephe a 14.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello              Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               2                       DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

KAROLO YA A: PADI/NOBELE

POTSO YA 1: MAHLALE A KOPANE LEKWA – DN Katsie

1.1       Monnamoholo Tlhoriso/Tlhoriso.                                                     (1)

1.2       Ke tsietsi ya hore o tsoha tjhelete e se e metse maoto/E se e nyametse.            (1)

1.3       Ke ho totobatsa hore Sekgukgune o nahana ka thata taba ya hore o tla
          kopana/fumana motswalle wa hae Mananyetsa jwang/ho fana ka se
          maikutlong mophetwa.                                                               (1)

1.4       Mongodi o bua ka seteitjhene/sekgetjhana sa pampiri.                               (1)

1.5       O ile a utswa mokotla wa tjhelete, a baleha ka wona, a nto ipata ka
          lengopeng.                                                                         (2)

1.6       Di totobatsa tikoloho ya mahaenghobane mongodi o bua ka badisana le
          dikgomo.                                                                           (2)

1.7       Dipuo – Dipuo tsa hae moo a reng o batla ngwanabo empa a tseba hore o
          batla motho ya nkileng tjhelete. Sena se bontsha hore ke motho ya maqiti. 
          Diketso – Ketso ya hore a ngole a be a boloke dintlha tsa moo Mananyetsa a
          dulang teng kgetlong la pele ha ba teana, e bontsha bohlale ba hae.
          Mopheti – Ke mopheti/mongodi ka boyena ya re senolelang semelo sa
          mophetwa ya buang qotsong, ka ho re totobaletsa bohlale ba mophetwa eo.
          Boipuiso – Boipuiso ba mophetwa eo bo totobatsa bohlale ba hae, ba ho
          ipolokela dintlha tsa moo Mananyetsa a neng a re o tswa teng ho a hlaka
          hore o ne a se a ntse a bonela pele hore ka le leng a ka nna a di hloka.

          E le nngwe feela.                                                                   (2)

1.8       Mafosi, hobane diketsahalo tsena ke tse bontshang tharahano.                      (2)

1.9       -   O re ruta hore ka nako e nngwe tumelo tsa rona di ka re kenya
              tsietsing.
          -   O re ruta hore ho bohlokwa ho batlisisa pele re ka nka diqeto.
          E le nngwe feela.
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                                (2)

1.10      -    A ka be a ile a phehella ho mmatla a be a mo fumane hobane o ne a
               batla tjhelete.
          -    A ka be a ile a mo tlaleha mapoleseng a re o qhekanyeditswe/
               utsweditswe.

                                                    KAPA

          -    A ka be a ile a mo tlohela a kgaohana le yena ka tshabo ya hore a ka nna
               a qetella a mmolaile jwaloka ha a ne a se kile a mo siya ka lebitleng.         (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               3                     DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

1.11      -    Ke ho kopanya baphetwa bana ba babedi ba bohlale ka sepheo sa ho
               bopa sesosa sa kgohlano, eo e leng mokokotlo wa pale ena.
          -    Ke ho bontsha hore baphetwa bana ba babedi ba bohlale ba hlahang
               diprofensing tse pedi (Foreisetata le Teransefala) ba kopanela Lekwa
               (moeding wa profensi tsena) ho bontsha mahlale a bona a
               boqhekanyetsi. Ketsahalo eo e dumellana le lebitso la pale.

          E le nngwe feela.                                                               (3)

1.12      Semelo sa bohale/ho hloka mamello.                                             (1)

1.13      Ke kgohlano ya ka ntle.                                                        (1)

1.14      O ne a phela ka ho utswa/ho qhekanyetsa/masene/bolotsana/bonokwane/
          boqitolo.                                                                      (1)

1.15      Ke hobane Mananyetsa o ile a hlokomela hore thipa eo ha se ya nnete/ke ya
          maiketsetso/ke ya lepolanka/o ile a kopana le ramahlale ya tshwanang le
          yena.                                                                          (1)

1.16      Ke boipuiso/monoloko.                                                          (1)

1.17      -   Bobedi ba bohlale.
          -   Ba meharo.
          -   Motho ka mong o inahanela a le mong.
          -   Bobedi ke mamenemene
          -   Bobedi ba bona ba ne ba sa sebetse.
          E le nngwe feela.                                                               (1)

1.18      Ke ketsahalo eo ho yona Sekgukguni a neng a le ha Mananyetsa, moo
          ngwana a ileng a tsebisa mmae hore mokotla wa tjhelete o hokae athe o
          lemosa Sekgukguni ya neng a hlile a e batla.                                  (2)

1.19      O ne a bolela hore batho ba Foreisetata ba kwalehile/ba morao ka
          tswelopele/batho ba foreisetata ke dimpara/ha ba tsebe letho.                 (2)

1.20      Ke seo a neng a sa se rera hobane yena o ne a tla a ikemiseditse ho kopana
          le Mananyetsa a ilo kopa hore ba arolelane tjhelete athe monyetla o tla
          itlhahisa hore a e fumane ba sa kopana.                                       (2)

1.21      Ke ne ke tla e phethela ka ho etsa hore ho be le mohlodi pakeng tsa banna
          bana ba babedi. 

                                                    KAPA

          Ke ne ke tla e phethela ka hore ho se be le ya unang molemo tjheleteng eo
          ya boshodu.                                                                     (2)
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                      Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               4                        DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

1.22      E, ha bo a fumana moputso o bo tshwanetseng hobane Sekgukguni le
          Mananyetsa ba arolelane tjhelete ya boshodu ntle le kotlo/ho tshwarwa.            (2)
                                                                                              [35]

                                                KAPA

POTSO YA 2: BOSWEU BA LEHLWA – Sello Moroe

2.1       Ke Hlomi.                                                                          (1)

2.2       O ne a leka ho tlosa menahano ya hae kgarebeng ya hae eo a neng a e
          hlolohetswe haholo.                                                                (1)

2.3       O ile a nka seletsadikasete sa hae se senyenyane, a kgohletsa/kenya
          fonofono ditsebeng a nto tsamaya.                                                  (1)

2.4       O ne a sa batle hore a bonwe ke mang kapa mang ha a ne a ya moo a
          lebileng teng.                                                                      (1)

2.5       O ile a ferekana maikutlo ke ho lemoha/tseba hore qabang ya hae le Lerato e
          bakwa ke Firi ka ditlhare.                                                        (2)

2.6       Ke tsa mehla ya jwale. Ho buuwa ka:
          -   mabone a neng a kgantshitse seterateng
          -   seletsadikasete mmoho le fonofono.
          E le nngwe feela.                                                                   (2)

2.7       E le motho ya sebete hobane o ile a kena tseleng ka lefifi/O ile a sala motho
          eo a neng a mo tshwantsha morao/ya maqiti hobane o ile a mo sala morao a            (2)
          nanya ho ya fihla monyakong. 
2.8
          Ke taba ya hore tsohle tse etswang sekgukgung/lefifing di na le mokgwa wa
          ho hlahella pepeneneng/mokgwa wa ho tsebahala/Tsohle tse etswang                    (2)
          sephiring ho ntse ho na le mohla di tla tsejwa ke bohle. 

2.9       Mafosi hobane ha ho kgohlano/qabang e ileng ya e ba teng ka mora ho
          ratana ha batjha bana ba babedi.                                                  (2)

2.10      Ekabe e ne e be lefetwa/Ekabe a ne a inyallwe ke mohlankana e mong.               (2)

2.11      Ha e a amoheleha hoba batswadi ba ka sitisa bana ho inkela diqeto.

                                                    KAPA

          E amohelehile hoba batswadi ba ka thusa le ho tataisa bana ba bona ka tse
          ding tsa dikgetho tse ka ba sirelang ha ba lokela ho etsa kgetho ho tsa
          marato.                                                                             (2)

2.12      Le ne le tswa ho Dineo/Letsumahole.                                                (1)

          Kgohlano ya ka hare/maikutlo hobane o ile a ferekana maikutlo a se tsebe
          taba tsa hae ha a le fumana.                                                      (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               5                      DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

2.14      E ne e le baithutimmoho/Mongodi wa lengolo leo o ne a rata moamohedi wa
          lona ya neng a se na thahasello ho yena.                                        (1)

2.15      -    Mongodi wa lengolo leo o ne a hlalosa lerato la hae ho moamohedi wa
               lona. 
          -    A bile a bontsha kananelo ya hae ho tsohle tse etswang ke moamohedi
               wa lona.                                                                   (2)

2.16      Ke maikutlo a thabo/Ho ba motlotlo, hobane mongodi wa lona o ne a
          thabisitswe ke se entsweng ke moamohedi wa lona tsatsing leo.                  (2)

2.17      -   Ke hobane o ne a tseba hore lengolo leo le fupere ditaba tse amanang le
              tsa lerato. 
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                             (2)

2.18      Mongodi o re ruta hore ka mora lefu, le ha ho ka ba thata jwang empa
          bophelo bo lokela ho tswela pele.
          Mongodi o ile a tshedisa Hlomi ka ho mo fa mosadi e leng Dineo.
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                             (2)

2.19      Tjhe, hobane Firi ha se yena mophetwa eo pale ena e thehilweng ka yena/
          Yena ke mophetwa wa tlatsetso feela. 

                                                    KAPA

          E, hobane Firi ke e mong wa baphetwa ba sehlooho bao pale ena e
          thehilweng ka bona.
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                             (2)

2.20      Mongodi wa pale ena ha a na tumelo ho hang ditlhareng tsa setso. O
          dumela hore ha se ka thuso ya tsona motho a ka fumanang tseo a di
          labalabelang, ho teng tshebediso ya tsona e ka qetelletse e kentse motho
          kgathatsong. Ke ka hona Mmadito le Firi ba ileng ba qetelletse ba
          tshwerwe.                                                                      (3)
                                                                                           [35]

                                                KAPA

POTSO YA 3: SEHLEKEHLEKE SA DEIDRO – VT Masima

3.1       Ke moborigadiri Ramaqiti/Ramaqiti.                                              (1)

3.2       Ba ile ba tshwarwa ke masole hang ka mora hore helikoptara ya bona e
          tsorame sehlekehlekeng sa Deidro, mme ba kgannelwa ka hara moaho
          ona.                                                                            (1)

3.3       Tsa mehleng ya kajeno.                                                          (1)

3.4       Temeng ho buuwa ka:
          -   disikerini. 
          -   metjhinitjhini e makatsang e tletseng dikonopo.
          -   helikoptara.
          -   dimisaele
          Tse pedi feela.                                                                  (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               6                        DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

3.5       Mophetwa eo ke Mphafudi, mme e ne e le e mong wa ba mokgatlo wa Bana
          ba Phiri oo Ramaqiti e ne e le mookamedi wa wona empa ka nako ena o ne
          a se a kwenehetse mokgatlo a le ka lehlakoreng la molao/mapolesa.                  (2)

3.6       -   Mohanyetsi ke Ramaqiti hobane ke yena moetapele wa mokgatlo wa
              Bana ba Phiri, e leng wona o kgahlanong le molao/toka.
          -   Mohanyetsi ke Ramaqiti hobane ke yena moetapele wa mokgatlo wa
              Bana ba Phiri, e leng wona o kgahlanong le boChikano e leng ba
              emetseng molao.
          E le nngwe feela.                                                                   (2)

3.7       E thusa hore ke utlwisise kamoo ntlo ena e leng bohlokwa kateng sebakeng
          seo ba leng ho sona/Ntlo ena e tshwana le pelo ka bohlokwa/Ha ntlo ena e ka
          senyeha, tsohle di ka fela/shwa sebakeng seo.                                     (2)

3.8       -   Maikutlo a boithoriso kapa a ho ba motlotlo hobane o tsebisa boChikano
              hore ha bona ba ne ba ratile, e ka be ba ile ba phatlola helikoptara eo ya
              boChikano.
          -   Maikutlo a boithoriso kapa a ho ba motlotlo hobane o tsebisa boChikano
              hore ho ne ho se na letho le kotsi, leo ba neng ba ka le etsa ka hara
              moaho oo hobane ha e sa le ba behilwe leihlo ho tloha ha ba ne ba kena
              ka moo.
          E le nngwe feela.                                                                   (2)

3.9       Ke nnete hobane karolong ya marangrang re bona dintho di kopakana/
          thatafala ho na le hore di loke. Re bona ketsahalo ena e thatafaletsa Chikano,
          ya neng a se a tshepile hore Amanda o tla mo fa lesedi leo a neng a le batla
          le malebana le Ilizwe Mission Church/Ho ba hobe hoo a tlamehang ho tswa
          Namibia a sa hetle ka morao. 
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                                (2)

3.10      -   Ke ketsahalo ya mohla Chikano a neng a bitsitswe ke Makhanda
              (Zero). Ketsahalong eo, Makhanda o ile a mo tsebisa ka ho nyamela ha
              tlhapikepe e bitswang Thakadi le ka polao ya Timbonile Dlamini le
              Gabriel Gaofetoge. Makhanda o ile a mo fa boikarabelo ba ho batla le ho
              tshwara dinokwane tse ipitsang Bana ba Phiri hobane ke tsona tse neng
              di belaellwa diketsong tseo tsohle. Ho a hlaka he hore boholo ba
              diketsahalo tsa pale ena di tla itshetleha ka Chikano. 
          -   Ke ketsahalo ya mohla Chikano a neng a le Oshakati, mme Amanda
              Zamiya a mo tsebisa hore moholwane wa hae, moruti Zamiya o mo
              laetse ho mo hlaba ka sepeiti se thethebatsang hore ba tle ba mo
              tshware ba senye merero ya hae (Chikano) ya ho fuputsa le ho fumana
              mokgatlo wa Bana ba Phiri. Hona ketsahalong eo, Chikano o ile a
              phonyoha lefu ha a ne a thunngwa ke ona mahlahana a Bana ba Phiri.
              Ketsahalo ena e a totobatsa hore Chikano ke yena ya neng a le ka
              sehloohong ho ba batlwang.
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                                (3)

3.11      Ke Botswania.                                                                      (1)

3.12      Ke ya ka ntle.                                                                     (1)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               7                        DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

3.13      Sesosa sa yona ke boitshireletso ba Ramaqiti ba hore diketso tsa bona ke tse
          lokileng.                                                                          (1)

3.14      Ke ha Ramaqiti a fumana molaetsa o reng Zero le Nongozi ba tseleng, ba a
          mo futuhela.                                                                       (1)

3.15      Sister Ruth (Dirisang) eo e leng kgaitsedi ya Ramaqiti, o ile a hana ho baleha
          le yena.                                                                           (1)

3.16      -    Kwana Kweneng Chikano o ile a tetekwa ka sepheyo sa ho mmolaya
               empa ketsahalong ena ha a a ka a tetekwa. 
          -    Kwana Kweneng Chikano o ne a tjamelane le mahlahana (bo Sister
               Ruth) a Bana ba Phiri empa mona o ne a tjamelane le monga/Mothehi wa
               mokgatlo wa Bana ba Phiri. 
          -    Kwana Kweneng Chikano o ile a pholoswa ke motho a le mong
          (Paliya Kaluyanda) athe ketsahalong ena o ile a pholoswa ke mabotho.
          Tse pedi feela.                                                                     (2)

3.17      Maikemisetso a hae ke ho fetola kelello ya Chikano hore a qetelle a amohela
          hore diketso tsa hae (mmui) mmoho le tsa mokgatlo wa Bana ba Phiri ke tse
          lokileng, tse amohelehileng.
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                                (2)

3.18      -   E le motho ya bohlale kapa e le molotsana. O sebedisa bohlale ho leka
              ho bontsha Chikano hore bobedi ba bona ba a itshwanela ka ho bolaya
              batho empa feela Chikano a re o etsa hoo ho sireletsa molao.
          -   E le motho ya bohlale kapa e le molotsana. O bontsha Chikano hore
              baetapele bao yena Chikano a ba hlomphang, ke bona ba mo rutileng
              mekgwa le diketso tseo tsa hae.
          E le nngwe feela.                                                                   (2)

3.19      -   Ke thuto ya hore mamello e tswala katleho hobane Chikano o ile a atleha
              thomong ya Zero ka mora ho mamella mathata a mefutafuta. 
          -   Ho ba le lerato, boinehelo le sebete ho seo motho a se etsang ho a putsa
              hobane hojane Chikano o ne a hloka dintho tseo tse tharo, e ka be a sa
              ka a atleha thomong ya hae.
          E le nngwe feela.                                                                   (2)

3.20      Re tla be re nepa hobane ha sehlohlolo se fihlelletswe, kgohlano e pakeng
          tsa baphetwa e a fela. E leng seo re se bonang ka mora ketsahalo ena, moo
          kgohlano e neng e le pakeng tsa molao (mapolesa) le mokgatlo wa Bana ba
          Phiri e felang.                                                                   (2)

3.21      Mongodi o sebedisitse karaburetso ya pono le ya kutlo polaong ya moruti
          Sam Zamiya. Karaburetsong ya pono, ekaka re a bona ha Sam Zamiya a leka
          ho tshwara Chikano ka molala, mme Chikano a fumana monyetla wa ho mo
          tebela ka setebele se matla molomong hoo Sam a bileng a kgenoha meno
          kaofela, a thekesela a ba a thulana le kgomo, mme a polana fatshe ka
          sekgahla athe ke ho timela ha hae. Karaburetsong ya kutlo ke moo ekang re
          utlwa ho kgonya ha hae jwalo ka poho ya mmofu ha a nehela moya.                   (2)
                                                                                              [35]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:            35
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               8                     DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

KAROLO YA B: TSHWANTSHISO/TERAMA

POTSO YA 4

SEFI – DJ Nkutha

4.1       Motaung/Monna wa Mmatiisetso/Ntata Tiisetso.                                  (1)

4.2       Mosadi o tlameha ho hlompha monna hobane o dieha ho nahana.                  (1)

4.3       Bobedi ha ba sebetse ba sebeletswa ke banna/Ba nyetswe/E mong le e
          mong o na le ngwana a le mong wa ngwanana.                                    (1)

4.4       -    O ile a mo ruta ho nwa jwala. 
          -    A mo nyadisa Mmatshele mosadi wa tameneng.                               (2)

4.5       Mehla e fetileng/Mehleng ya kgale pele ditokelo tsa botho di nkelwa
          hlohoong/Pele ho demokerasi.                                                  (2)

4.6       Mmankepe.Hobane ke yena ya neng a ikeme ka lepaketla hore Raboditse a
          dihe Motaung.                                                                 (1)

4.7       A nthusa ka kutlwisiso ya hore Mankepe o ne a potoloha taba a sa e tobe.     (2)

4.8       Ke dumellana le yona hobane ho na le moo a reng basadi ba tlamehile ho
          hlompha banna hobane bona basadi ba dieha ho nahana mme taba ena e se
          nnete.                                                                       (2)

4.9       Lelapa la Motaung le ka be le ne le thubehe hobane seo e ne e le sona
          sepheo sa Mmankepe./Mmankepe a ka be a tshwarisitse Motaung ka hore o
          mo betile ka ha sepheo e ne e le ho mo kenya mathateng.
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                           (2)

4.10      Ketsahalong eo rona re le babadi re a tseba hore Motaung o tshelletswe ho
          hong ka hara dibiri tseo empa Motaung yena ha a tsebe sena. Re a mo
          qenehela e ka re a ke se di nwe nakong eo ba mo fang tsona.
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                           (2)

4.11      -   Ya hore Mmatiisetso a tswe a ilo batla monna moo a leng teng, hobane
              ho ne ho tlo ba thata ho Motaung ho kgutlela lapeng la hae, nakong eo a
              neng a se na letho!
          -   Ke mohlang Tiisetso a neng a fumana sephetho sa materiki hobane a ne
              a ipatla yunivesithing.
          -   Ke mohlang Motaung a neng a hana ho nka dikeletso tsa Raboditse a re
              ke qeto ya lelapa la hae ho isa Tiisetso yunivesithing.
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                           (2)

4.12      Raboditse le Mmankepe/Mmae le ntatae/Batswadi ba hae.                         (1)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               9                      DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

4.13      Ba fetotse botho ba ntatae eo a neng a ba sebeletsa, mme o furalletse lelapa
          ba setse ba itlhophere.                                                         (2)

4.14      Ya ka ntle, hobane ke qwaketsano eo re e bonang pakeng tsa Tiisetso le
          Nkepe.                                                                          (2)

4.15      Lapeng labo Nkepe ba dumela setsong/ditlhareng/methokgong, ha ho labo
          Tiisetso ba dumela sekreseteng/kerekeng/bojakaneng.                             (2)

4.16      O ne a re ha a tshepahale, O iketsa eka o a mo rata empa a sa mo rate, a mo
          fa dikeletso tse mo dihelang.                                                   (2)
          Mohlahlobuwa ha a sa nehelana ka lebaka a fuwe ntlha.

4.17      Mafosi, ke e nngwe ya diketsahalo tse totisang/mpefatsang kgohlano, e
          bontshang tharahano.                                                            (2)

4.18      E nthusa ho utlwisisa kamoo Motaung a nweleng jwala ha bohlaswa
          kateng.                                                                         (2)

4.19      Kgathatso o ile a phela ka ho iketsetsa dikgathatso bophelong ba hae, ha
          hae, mosebetsing le ha Mmatshele.  Mohlala:
          -   O ile a kwenehela diqeto tsa lelapa tsa ho isa Tiisetso yunivesithing.
          -   O ile a tlohela lelapa la hae a ya dula ha Mmatshele.
          -   O ne a fihla ka morao ho nako mosebetsing, ho fihlela a lelekwa.              (2)

4.20      Re fumana pheletso ya sebapadi sa sehlooho e le e bohloko hobane se
          qadile ka diketso tse ntle sa qetella ka tse mpe tse se isang teronkong. 
          Sena se dumellana le mofuta wa terama ena kaha e le ya masetladibete
          hobane mophetwa wa sehlooho o kena mathateng pheletsong ya terama.              (3)

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:          35

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               10                         DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

KAROLO YA C: PALEKGUTSHWE

POTSO YA 5: MODIA – MK Mofihli le ba bang

5.1       Ke mang ya laolang?

          5.1.1       Ke Kgampumpu.                                                           (1)

          5.1.2       Ke lebaleng le leholo la dipapadi.                                      (1)

          5.1.3       Ke ya ka ntle.                                                          (1)

          5.1.4       Ke batsamaisi ba etsang diqeto ba le bang.                              (1)

          5.1.5       Ke dikopano tsa basebetsi tsa boipelaetso/boipelaetso ba
                      basebetsi.                                                              (1)

          5.1.6       -   Basebetsi ba ile ba otla diofisi ka majwe. 
                      -   Basebetsi ba ile ba tjhesa ofisi e nngwe.
                      -   Mapolesa a ile a tshela basebetsi ka metsi le ka kgase e
                          llisang.
                      -   Mapolesa a ile a thunya basebetsi ka dikulo tsa rabara.
                      E le nngwe feela.                                                        (1)

          5.1.7       -    Basebetsi ba ile ba hana ho tloha sebakeng seo, ba re ba
                           batla ho buisana le batsamaisi. 
                      -    Ha batsamaisi ba se ba le teng ho tla buisana le bona,
                           basebetsi ba ile ba ba rohaka, mme ha ba ha tsoha moferefere
                           o tshabehang.                                                      (2)

          5.1.8       Mohanyetsi ke botsamaisi/batsamaisi ba feme hobane ba sitisa
                      basebetsi ho fihlella/phethahatsa ditabatabelo tsa bona.               (2)

          5.1.9       Mantakalatsane o ne a dula a etella dipina pele, a bile a takalatsa,
                      a tlolatlola a etsa menyakwe yohle dikopanong tsa basebetsi.           (2)

          5.1.10      Ke nnete hobane ha ho thwe basebetsi ba ekelleditswe ka
                      diperesente tse nne, ha batsamaisi e le ka tse 10, Mantakalatsane
                      yena o ne a re ke diranta tse nne tsa basebetsi le diranta tse
                      leshome tsa batsamaisi.                                                (2)

          5.1.11      E ne e nepahetse hobane ba ne ba batla hore ho hirwe basebetsi
                      bao e leng kgale ba sebetsa femeng eo. 

                                                          KAPA

                      E ne e fosahetse hobane basebetsing ba feme ya bona, ho ne ho
                      se na ya nang le bokgoni mmoho le mangolo a mofuta oo wa
                      mosebetsi.                                                               (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               11                      DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

          5.1.12      E ke maketse hobane ke ne ke nahana hore feme e tla leleka
                      basebetsi ba sokodisang e hire ba bang ba sa sokodiseng, ba tla
                      phahamisa tlhahiso ka hare ho feme.

                                                          KAPA

                      Tjhe ha ke a makala hobane ho ne ho se ho se na tlhahiso e ntle,
                      mme feme e ne e se e bile e le ka hara dikoloto tse ngata, ke ka
                      lebaka leo e ileng ya kwalwa.                                          (2)

5.2       Tsietsi e latela tshotleho

          5.2.1       Reutlwile.                                                            (1)

          5.2.2       Tupu o ne a le kgahlanong le kgwebo ena ya dipalangwang
                      hobane e le ya batho ba batsho.                                       (1)

          5.2.3       Dipalangwang di se di le ngata ho feta bapalami.                       (1)

          5.2.4       Reutlwile o ne a sa ratwe ke basebetsimmoho le yena ba qetella
                      ba mmolaile ha Tupu yena a ne a fumana tshehetso ka botlalo ho
                      tswa ho basebetsimmoho le yena.                                       (1)

          5.2.5       Monoloko/Boipuiso.                                                    (1)

          5.2.6       -    Reutlwile o ile a bitsa kopano eo ho yona a ileng a leka ho
                           kopanya mekgatlo e fapaneng ya dipalangwang.
                      -    Ba ile ba etsa leano la ho ngodisa dikoloi tsohle tse
                           mokgatlong oo ho tlisa taolo.                                    (2)

          5.2.7       Ke mophetwa ya ntlhanngwe hobane re mo tsebile e le motho ya
                      buellang kgotso, mme o hlokahala e ntse e le motho ya e buellang.
                      Ha a ka a fetolwa ke maemo a ditaba, a kang a ho se tshehetswe
                      nakong eo a neng a thehile mokgatlo wa ditekesi.                     (2)

          5.2.8       Ke tsa moraorao tjena hobane di bua ka kgwebo ya ditekesi eo re
                      e bonang kamehla.                                                    (2)

          5.2.9       Maele ana a bolela hore ke ntwa e pakeng tsa bana ba motho/
                      seng/leloko. Mona palekgutshweng re bona bana ba Rantsho ba
                      lwana le ho bolayana ka bo bona.                                      (2)

          5.2.10      Ke hopola hore a ka be a ile a tlisa phetoho indastering eo ya
                      ditekesi hobane o ne a sebeletsa ho tlisa kgotso mokgatlong wa
                      dipalangwang.

                                                          KAPA

                      Ha ke kgolwe hore a ka be a tlisitse phethoho e kaalo hobane ba        (2)
                      ne ba se ba mo kgotshe/ba tenehile ke yena.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                         Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               12                       DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

          5.2.11      Ditaba tsa palekgutshwe ena di a kgolweha hobane le kajeno
                      boraditekesi ba ntse ba lwana ba tseka ditsela le tse ding tseo re
                      sa di tsebeng.                                                          (2)
                                                                                              [35]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:            35

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               13                      DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

KAROLO YA D: DITHOTHOKISO

POTSO YA 6

6.1       Kgaeyane

          6.1.1       Qaka                                                                  (1)

          6.1.2       -    Tshobotsi e fetohile.
                      -    O tshwana le leqheku la kgale/mokgalajwe.                        (2)

          6.1.3       A ho hatella/sidilella/toboketsa/matlafatsa seo ho buuwang ka          (2)
                      sona.

          6.1.4       Le hlakisa kamoo a neng a tsamaya kateng, a thekesela a bile a         (2)
                      wa. 

          6.1.5       Sethothokisi se kopa Kgaeyane hore a leke ho fetola mokgwa oo a
                      phelang ka ona.                                                      (2)

          6.1.6       Ho hatella lentswe lena 'banna' le tlositsweng tulong ya lona la
                      behwa moo le sa tlwaelehang.                                         (2)

          6.1.7       C/Tokodiso                                                            (1)

          6.1.8       E re thusa ho re bopela setshwantsho seo ho sona ekang re bona
                      Kgaeyane e monyane dilemong feela a shebahala a tsofetse jwalo
                      ka leqheku la kgale.                                                 (2)

          6.1.9       Ka maikemisetso a ho fokotsa palo ya mantswe molathothokisong
                      oo/ho potlakisa morethetho wa thothokiso,  mme re utlwisisa hore
                      o ne a di nwa ka potlako di latelana.                                (3)
                                                                                             [17]

                                                KAPA

6.2       MMADIBERWANE

          6.2.1       -   Basadi ba ne ba mo tshaba ba sa batle ho kopana le yena.
                      -   Hohle ho ne ho buuwa ka yena kamehla malapeng le
                          majwaleng. 
                      -   Basadi ba ne ba mo nyonya.
                      -   A nkile bontata bana, bana e le dikgutsana.
                      Tse pedi feela.                                                        (2)

          6.2.2       E sebedisitswe ka maikemisetso a ho hatella/toboketsa taba ya
                      hore basadi ba ne ba sa mmatle/Ho tlamahanya melathothokiso ya
                      1 le 2.                                                              (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                         Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               14                      DBE/2015
                                                SCE – Memorandamo

          6.2.3       -    Tshabo/Bohale – Ba ne ba mo tshaba ka baka la bohale ba
                           hae.
                      -    Phehla – O ne a ba jesitse, a ba tsherehantse ka ditlhare.     (2)

          6.2.4       E re thusa ho utlwisisa hore batho bao ho buuwang ka bona ba
                      sebediswa ka thata ba sa lefuwe, ke makgoba a hae/ke
                      disebediswa.                                                       (2)

          6.2.5       Bana le basadi ba ne ba hloka tlhokomelo ya banna le bontata
                      bona ka baka la Mmadiberwane ya neng a ba nkile.                   (2)

          6.2.6       Ka sepheo sa ho hlakisa kamoo Mmadiberwane a neng a na le
                      bahlankana ba bangata kateng.                                      (2)

          6.2.7       Ka ho utlwisisa hore ho ne ho buuwa ka lebitso la Mmadiberwane
                      kamehla malapeng/majwaleng/Lebitso la hae le ne le qhoma hohle
                      malapeng.                                                          (2)

          6.2.8       -   Sethothokisi se ruta batho ba bomme/basadi ho itlhompha le
                          ho phedisana le batho ba bang ka kgotso.
                      -   Dintho tse mpe tseo motho a di etsang di tla mo putsa ka
                          tshwanelo ka letsatsi le leng.
                      Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                 (2)

          6.2.9       Ha se o amohelehileng hobane ditokelo tsa Mmadiberwane di ile
                      tsa hatakelwa, mme a ba a tlontlollwa pontsheng.

                                                          KAPA

                      O amohelehile hobane re bona ho phethahala lewa la tlholo
                      dingolweng moo bobe bo fumanang moputso o bo tshwanetseng/
                      kotlo e bo tshwanetseng.                                             (2)
                                                                                           [35]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA D:         35
                                                         MATSHWAO A PAMPIRI YOHLE:         70

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2015-memo/3d054600-4c6a-43c9-8ff0-0f1b73096ea4) — Sesotho FAL · Memo · 2015 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-sesotho/89474c26-78ba-4d11-9266-7c7254f9e0f9) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2023-mg/e1db5fb5-c912-4642-a34d-feee7228a017) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2021-mg/9704a0d8-3039-489c-972e-07cf73a4fb6c) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2018-memo/a4455fd5-9000-4c45-a4b0-3f3aba2e8606) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2017-memo/28dcc42e-b6d4-46a2-917a-899b9e15dbb1) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
