# Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 13 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2023-mg/e1db5fb5-c912-4642-a34d-feee7228a017
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2023-mg/e1db5fb5-c912-4642-a34d-feee7228a017)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2023/f3f6a19f-2a34-43a1-87ec-036e2ccdddd4) — QP · 2023 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                  PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                                                 2023

                                TATAISO YA HO TSHWAYA

                                                                            MATSHWAO: 70

                     Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 13.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         2                          DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

TATAISO HO BATSHWAI

     Mohlahlobuwa ha a a tlameha ho araba dipotso tse fetang bonngwe mofuteng o
      le mong wa sengolwa.
     Ha mohlahlobuwa a nehelane ka dikarabo tse pedi, tshwaya e qalang o tlohele e
      latelang.
     Ha dikarabo di sa nomorwa ka nepo, tshwaya ho latela Tataiso ya ho Tshwaya.
     Ha mopeleto o nyotobetsa moelelo, e tshwaye e fosahetse. Ha o sa ame
      moelelo, e tshwaye e nepahetse.
     Ha mohlahlobuwa a sa sebedisa maqotsi moo ho itsweng a qotse, se ke wa mo
      fa kotlo, mo abele matshwao.
     Dipotsong tse batlang maikutlo a mohlahlobuwa, ha ho matshwao a
      tshwanetseng ho abelwa E/TJHE, kapa KE A DUMELA/KE HANANA. Ka ho
      tshwana, ha ho matshwao a lokelang ho abelwa NNETE/MAFOSI kapa
      NTLHA/MOHOPOLO. Ho lokelwa ho shejwa tshehetso/lebaka/tshetleho eo
      mohlahlobuwa a fanang ka yona le tiisetso eo a fanang ka yona karabong ya
      hae.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello       Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         3                             DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

KAROLO YA A: PADI/NOBELE
POTSO YA 1: MAHLALE A KOPANE LEKWA – DN Katsie

1.1       O ile wa mo lahlehela ha a ne a ile le sephume sa boroko ka lengopeng, mme
          Mananyetsa a fihla a ikela ka wona a sa robetse.                                  (1)

1.2       O ile a utlwa ha Dieketseng a tsebisa mmae hore ntatae o re tjhelete e
          sebakeng sefe.                                                                    (1)

1.3           Ha ho diphaposi tse ngata kapa yona menyako jwalo ka matlong a
               sejwalejwale.
              Kgotjheletsaneng mane ke moalolo. Mohaolwaneng teng ho pitsa e ntsho
               e maoto a mararo, mafiswana, dijana le tse ding, athe sedikadikweng
               ke ifo.                                                                      (2)

1.4       Ke kgohlano ya ka ntle hobane haesale banna bana ba qothisana lehlokwa
          ka mokotlana oo wa tjhelete e mong le e mong a batla hore e be wa hae.           (2)

1.5       E dumellana le ditlwaelo tsa ona ka hore moeti o hlomphuwa ka ho
          phomosetswa.                                                                     (2)

1.6       Mafosi, hobane di totobatsa tharahano e leng moo diketsahalo di mpefalang
          teng di iketsang mafito a thata jwalo ka ha re bone Mananyetsa a se a
          fetohetse tumellano ya bona ya ho arolelana tjhelete. Ka lebaka leo e mong le
          e mong a batla ho ikgapela yona.                                                 (2)

1.7       Karaburetso ya pono e sebedisitsweng seratswaneng seo, e thusa mongodi
          ho fihlella sepheo sa hae sa ho totobatsa hore ho bile bobebe ho Sekgukguni
          ho utswa mokotla oo hobane ho ne ho se na dintho tse ngata ka moo ka
          tlong tse neng di ka mo sitisa ho ya ka mora lemati ho fumana mokotlana oo
          a neng a o batla.                                                               (3)

1.8       O sepapetlwa kaha ha ho maemo afe kapa afe a ileng a mo fetola. Re bona
          sena ka ho se inehele ha Sekgukguni a ntse a phehella ho mo qhekella.              (2)

1.9           Ke ntlha, hobane re bona bobe bo hlola botle ha baphethwa bana ba sa
               fumane kotlo e ba lokelang ha ba ile ba qhekanyetsa mofumahadi wa
               morena Ramoroko. 
           Ke ntlha, hobane ha ho le a mong baphetweng bana ba babedi ba
               qekellanang ya ileng a fumantshwa kotlo ya ketso tsa bona.
          (E le NNGWE feela.)                                                                (2)

1.10      O ile a palama tekesi/koloi e hirwang ya mo isa ha Sekgukguni.                    (1)

1.11      O ne a etsetsa hore Sekgukguni a tshoswe ke mosi a nahane hore ntlo ya
          hae e a tjha e le hore ba tlo buisana.                                            (1)

1.12      O ne a susumeditswe ke ho ya batla mokotla wa tjhelete oo Sekgukguni a
          neng a o utswitse ha hae.                                                         (1)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         4                             DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

1.13      Mananyetsa o bosesediswa ke katleho ya hae ya ho etsa hore Sekgukguni a
          kgutlele ha hae athe posesolo ya Sekgukguni e bontsha boinehelo hore
          Mananyetsa o mo fumane.                                                          (2)

1.14     E hlahella ka setsheho se phoqang sa Mananyetsa ya iketsang eka ha a
         tsebe hore ba qetellane neng le Sekgukguni.                                       (2)

1.15      A dumellana le tsona kaha Sekgukguni o ne a se a ipolelletse hore
          Mananyetsa a ke ke a hlola a mo fumana hole moo Kgauteng, Pimville empa
          ke mona ba kopane.                                                               (2)

1.16      Ke ketsahalo ya hore ke lekgetlo la pele ka mora ho lelekisana ha baphetwa
          bana nako e telele, ba qala ho kopana ka kgotso sefahleho le sefahleho ho tla
          buisana ka letlotlo leo la bona. Re utlwisisa hore kopanong ena ya bona
          kgohlano e fedile.                                                               (2)

1.17      Sebaka seo Sekgukguni a hlahang ho sona, ke sa motsesetoropong moo ho
          nang le tswelopele e kgolo dipalangweng tse kang diterene, ditekesi jj athe
          moo ho hlahang Mananyetsa teng, ke sebakeng sa mahaeng moo ho nang
          le marena, ho palangwang dipere mme ho phelwang ka ho lema.                      (2)

1.18      Ke dumellana le yona hobane ho tloha qalong ya pale ho isa qetellong ya
          yona, bobedi ba bona re ba tsebile feela ka bolotsana ba ho qhekella batho.
                                                                                           (2)

1.19     E, ho ntse ho na le batho ba tswetseng pele empa ba ntse ba wela lerabeng la
         boqhekanyetsi bo tshwanang hantle le boo ba boSekgukguni ba ho ba nkela
         ditjhelete ka ho ba tshepisa ntho tseo ekang ke nnete empa ho se jwalo. 

                                                    KAPA

            Tjhe, hobane batho kajeno ba se ba hlalefile ka baka la boqhekanyetsi bo
             seng bo atile bo entse hore batho ba dule ba butse mahlo.
          Tjhe, hobane batho ba bangata ba kajeno ba se ba phela tikolohng eo ho
             yona ho seng ho sa dumelwe tumelong ya setso ya hore badimo ba a
             bua.
         E le nngwe feela.                                                                   (3)
                                                                                             [35]

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         5                              DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

POTSO YA 2: BOSWEU BA LEHLWA – Sello Moroe

2.1       Naletsana 
          Mohaladitwe
          E le nngwe feela.                                                                   (1)

2.2       Ke ho tseba hore ho ne ho ka nna ha e ba boima ho Lerato ho tla kopana le
          yena kaha ntatae a ne a le teng.                                                   (1)

2.3          O ne a mo ngolla mangolo. 
             O ne a mo romella dimpho.                                                      (2)

2.4          E ne e le baithutimmoho. 
             E ne e le metswalle                                                            (2)

2.5       Mongodi o hlalosa hore lerato le matla leo Hlomi a neng a na le lona ho
          Lerato, la boela la totela Hlomi.                                                 (2)

2.6       Mafosi, hobane Firi o ne a thusa Tshiu ho lwantsha Hlomi.                         (2)

2.7       Ke thuto ya hore ha ho le ka mohla ntwa e lokisang ditaba. 
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                                (2)

2.8       A dumellana le yona hobane Hlomi o ne a ikgantshetsa Dineo, a sa nahane
          hore ka le leng ho tla etsahala hore a mo nyale.                                  (2)

2.9       E re tsebisa hore mongodi o dumela tumelong ya setso, moo ditlhare di
          nkuwang di na le matla. Ha a ne a se na tumelo ho tsona, a ka be a sa ka a di
          sebedisa e le leano la ho arola bana ba babedi.                                     (3)

2.10      Phethelo ya tshwantshiso ena e re bontsha hore lerato la nnete ha le sitiswe
          ke letho kaha ke mona ha Lerato a hlokahala Hlomi o kgutlela ho Dineo eo a
          neng a sa lahle mangolo a hae empa a sa mo natse ka baka la Lerato.               (2)

2.11        Nna le ntata lona re ikemiseditse ho le thusa mathateng afe le afe ao le ka
             bang le ona. 
           Bana ba ka ha le e na le mathata le re jwetse.
          E le nngwe feela.                                                                   (1)

2.12         Hlomi o ne a amoheleha ha a etela ha Fibane.
             Batswadi ba Lerato ba ne ba ba kgothalletsa hore ha ba na le mathata ba
              bue.                                                                           (2)

2.13         Setjhaba se ile sa tseba ka diketso tsa Mmadito tse swabisang mme a
              tlotlolleha.
             Mmadito o ile a tshwarwa a ya tjhankaneng.                                     (2)

2.14         Dipuo tsa baphetwa. 
             Diketso tsa baphetwa.                                                          (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello            Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         6                             DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

2.15      Mehleng ya tokoloho  moo ho seng ho amolehile hore mohlankana a etele
          habo kgarebe pele a kopelwa jwalo ka ha Hlomi a etsa.                             (2)

2.16      Ke mophetwa ya tjhitja hobane o ile a qetella a fetohile bophelong, a se a sa
          qabane le Hlomi ka lebaka la Lerato, mme o bile a kopa tshwarelo ho Hlomi
          ka ketso tsa hae tsa pele.                                                       (2)

2.17      Ho thusitse ka hore kamora ho fela ha qabang ya bona Hlomi le Lerato ba ile
          ba ratana ntle le tshitiso ya letho hoo Hlomi a neng a se bile a amohetswe
          habo Lerato.                                                                     (2)

2.18      Leweng la tomatso ke moo re leng babadi re tsebang se etsahalang kapa se
          tla hlahela mophetwa empa mophetwa eo yena a sa tsebe. Lerato o ne a sa
          tsebe hore Dineo o ne a ntse a ngolla Hlomi mangolo a lerato, mme a bile a
          ntse a mo fa dimpho, tseo Hlomi a neng a ntse a di boloka. Ke kahoo re leng
          babadi re utlwisisang ho kgutlela ha Hlomi ho Dineo pheletsong ya
          tshwantshiso.                                                                   (3)

POTSO YA 3: SEHLEKEHLEKE SA DEIDRO – VT Masima

3.1       Ke Zero                                                                           (1)

3.2         Monnamoholo eo ho buuwang ka yena qotsong ke yena moetapele/
             motsamaisi wa mokgatlo o bitswang Lengau oo Chikano e leng setho sa
             wona. 
          Monnamoholo eo, Chikano e ne e le sehlwela sa mokgatlo oo a o
             okametseng.
          E le nngwe feela.                                                                  (2)

3.3           Ho na le balebedi ba hlwahlwa ebile ba le matjato. 
              Ho na le boemelo ba dikoloi bo ikgethileng.                                  (2)

3.4       Lebaka la Chikano la ho tla moo e ne e le ho tla tshohla tsa ho nyamela ha
          Thakadi/Tlhapikepe le ho lowa maano a hore e ka fumanwa jwang.                   (2)

3.5       Botswania le Bosothonia.                                                         (2)

3.6       E mo hlahisa e le motho wa batho ya nang le kgotso le bao a sebetsang le
          bona hobane ha a ne a se na kgotso le yena o ne a ke ke a mo tshehisa.           (2)

3.7       Nnete, hobane Amanda Zamiya o ile a mmolella tsohle tseo a di tsebang ka
          tsa kereke ya Ilizwi Mission eo abutiae Sam Zamiya e leng moruti ho yona,
          mme kereke ena e ne e nkga lefotha ho nyameleng ha Thakadi.                      (2)

3.8       Mokgatlong wa Lengau ho sebediswa setho se le seng e leng Fernando
          Chikano ho fuputsa tahleho ya Thakadi. Sena se etsahala jwalo feela kaha
          Lengau e le phoofolo e tsomang e le nngwe. Athe mokgatlong wa Bana ba
          Phiri teng, ho tsongwa ho ikentswe kgokanyanaphiri, jwalo kaha Diphiri e le
          diphoofolo tse tsomang ka sehlopha.                                              (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         7                            DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

3.9       Mongodi o kgethile ho sebedisa baphetwa ba bangata e le ho hodisa
          diketsahalo le kgohlano paleng. Mophetwa e mong le e mong wa tlatsetso eo
          Chikano a neng a teana le yena, o ne a hodisa diketsahalo ka thuso le lesedi
          leo a nang le lona, mme seo se fane ka tharollo qakeng ya ka nako eo.          (3)

3.10         O tena a pholosa bophelo ba eo Chikano ka lebaka la hore ke basebetsi
              mmoho mokgatlong wa Lengau leha Chikano yena a ne a sa tsebe. 
           O ne a rometswe ke Zero hore a tlo sireletsa Chikano.
          E le NNGWE feela.                                                                 (2)

3.11        Ka bobedi ke dikgarebe tse matla, tse tsebang mosebetsi wa tsona ebile di
             o etsa ka bokgabane bo tsotehang. 
          Ka bobedi e ne e le batshepuwa mekgatlong ya bona.
          E le nngwe feela.                                                                 (2)

3.12      Ke nnete hobane le mona qotsong o fihlile a namola dipakeng tsa Chikano le
          Sister Ruth. Moeti enwa o bile a namola hape Leseru kwana dipakeng tsa
          Chikano le Mobishopo.                                                           (2)

3.13      E re senolela taba ya hore Amanda o ne a tsebisa Chikano diphiri tseo a
          neng a sa lokela ho mo tsebisa tsona.                                           (2)

3.14      Ho kwetelwa ha hae ho totobatsa mehla ya sejwalejwale moo ho seng ho
          sebediswa disebediswa tsa thekenoloji tse kang makoloi, dihilikoptara,
          dithethefatsi tse robatsang batho le tse ding.                                  (2)

3.15      Mphafudi ke mophetwa ya tjhitja hobane o ile a fetoha le maemo nakong eo a
          neng a se a le ka lehlakoreng la Chikano ho mo thusa ho batlana le Thakadi,
          ebile a se a nyele matsete kgahlanong le Bana ba Phiri.                         (2)

3.16      Ke ketsahalo eo ho yona Amanda a ileng a etsa letshwao la lengau le
          ngwapang ka letsoho e le sesupo sa hore efela e le setho sa mokgatlo wa
          Lengau. Ka ho etsa jwalo Chikano a tseba ntle le pelaelo hore ke e mong wa
          bona.                                                                           (2)

3.17      E, ketso ya mofuta o jwalo e ka etsahala bophelong ba nnete hobane re se re
          atisa ho bona ba bang ba baruti ba sebedisa dikereke hampe ho kgotsofatsa
          ditabatabelo tsa bona ebile ba nkela batho ditjhelete tsa bona ka bonokwane.
          Ba bile ba sebedisa kereke hampe ho pata dintho tse mpe tse kang
          dithunya.                                                                      (3)
                                                                                            [35]

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:         35

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello          Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         8                               DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

KAROLO YA B: TSHWANTSHISO/TERAMA

POTSO YA 4: SEFI – DJ Nkutha

4.1       Barutinyana                                                                         (1)

4.2       O ile a mo isa ha Mmatshele, sepheo e le hore Mmatshele a ikgapele
          yena.                                                                              (2)

4.3        A bontsha hore Mmankepe o ikemediseditse ho lwantsha Motaung.
           Ho ikana ha Mmankepe hore a ka hlola Motaung.
           Ke ho bontsha kgalefo ya Mmankepe.
          Tse pedi feela.                                                                      (2)

4.4       O hlahella e le molwantshi hobane o qhwebeshana/lwantshana le sebapadi
          sa sehlooho/molwantshuwa e leng Motaung.                                           (2)

4.5       O bolela hore boikarabelo bohle ba lelapa bo taolong ya monna.                     (2)

4.6       E mo fehla maikutlo, e tsosa moya wa ntwa ka hare ho yena, mme o
          kgobohelwa hampe hoo a halefang eka a ka bolaya motho.                             (2)

4.7       Di mo senola e le motho ya tellang hobane o buisa Motaung kamoo a batlang
          kateng a sa kgathalle maikutlo a hae.                                              (2)

4.8       Ke phethelong, hobane bophelo ba Motaung bo senyehile, bo senyehetse
          ruri. Diketso tsa hae tsa ho tahwa le ho ba le nyatsi, di sentse kgotso ya lapa
          la hae. Le moo ha Mmatshele moo a dulang teng, o ne a se a lelekuwe
          hobane a kula ebile a jele le mosebetsi. Monna yane ya neng a hlompheha
          o ratlane fatshe.                                                                  (3)

4.9       Kgohlano ya ka ntle.                                                                (1)

4.10      'O ntse o ingola meno feela'                                                        (1)

4.11      Ka Motaung. O ne a nwele haholo.                                                   (2)

4.12      Lebakabaka ke hore lelapa la Raboditse le ne le honohela la Motaung
          hobane lelapa la Motaung le ne le atlehile le phela ka kgotso.                     (2)

4.13      Ke metswalle 
          Ba ne ba kena sekolo mmoho.
          Batswadi ba bona ke metswalle.
          Tse pedi feela.                                                                      (2)

4.14      Ke mohopolo hobane Tiisetso ha a ka a ikgetholla ho Nkepe ha a qeta ho
          fumana lengolo la materiki, e ne e le Nkepe ya neng a balehela hole le yena.
          Ka ha yena a sa ka a pasa materiki ka lebaka la papadi.                            (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello             Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         9                            DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

4.15          Di re totoballetsa mehla eo ho yona banana ba neng ba se ba kena
               dikolo ba rutwa sekgowa. 
           Di re totoballetsa mehla ya mmino wa sepantsola eo ho yona ho neng ho
               tumme mmino le motantsho wa Mapantsola.
          (E le NNGWE feela.)                                                               (2)

4.16      Dipuo tsa Nkepe di tletse mona le lefufa jwalo ka tsa batswadi ba hae, ba sa
          rateng katleho ya lelapa la Motaung. Le yena ha a rate ho bona katleho ya
          Tiisetso ya hore a ye Yunibesithing.                                            (2)

4.17      E iponahatsa ka hore Tiisetso ha a tsebe hore efela Nkepe a bua nnete hore
          ha a na ya Yunibesithing rona re le babadi re tseba hantle seo batswadi ba
          Nkepe ba se entseng ho Motaung, ntata Tiisetso.                                 (2)

4.18        Ha ke dumellane le yona hobane mongodi o hlahisa basadi e le batho ba
             fokolang, ba dihileng melala, ba sa kgoneng ho itwanela, ba bileng ba se
             na ditokelo. 
             Sena se totobatswa ke kamoo Raboditse a phedisang Mankepe kateng.
             Le hona ha Motaung ho ntse ho le jwalo hobane o ile a phedisa mohatsae
             ka thata ka morao hoba a fetohe. 
          Ke dumellana le yena hobane mongodi o hlahisa e se basadi ba
             nyetsweng kaofela ba dihileng melala ba sa kgone ho itwanela.
             Sena se totobatswa ke kamoo Mmatiisetso a neng phela kateng lapeng la
             hae pele monna wa hae, Motaung a fetoha e iketsa tau.
          E le nngwe.                                                                       (3)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:         35

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello          Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        10                              DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

KAROLO YA C: DIPALEKGUTSHWE

POTSO YA 5: PELO E JA SERATI – ME Makhapa le ba bang

5.1       'MOLATO LEBITLENG' – MM Mpembe

          5.1.1       Ke Thapelo                                                             (1)

          5.1.2            O ne a sa tsebe moo a yang teng kaha a lelekilwe moo a neng
                            a dula teng. 
                           O ne a se na batswadi bao a ka llelang ho bona.                  (2)

          5.1.3       E mo senola e le motho ya nang le qenehelo haholo kaha a ile a fa
                      Thapelo tjheletana ya ho reka dijo ka morao hoba eo a mo kumele
                      tsa bophelo ba hae.                                                   (2)

          5.1.4       B, hobane dintho di ile tsa rarahana bophelong ba Thapelo ka
                      morao ho lefu la nkgono ya neng a mo nkile jwalo ka ngwana wa
                      hae. Kgohlano e ile ya ba matla ha bana ba hae ba madi ba mo
                      leleka lapeng habo bona.                                              (2)

          5.1.5       E re bopela mothinya o sa lebellwang ka hore re le babadi re ne sa
                      lebella hore mongodi a ka hauhela le ho phutha Thapelo ya dulang
                      mmileng mme a mo ise lapeng ha hae ho ya mo fa bophelo bo
                      mofuthu jwalo ka bana ba bang.                                        (2)

          5.1.6       Le hlahella ha Thapelo a kumela mokganni tsa bophelo ba hae tsa
                      hore ha a na batswadi, ebile ha a na le lona lehae. A re moo a
                      neng a dula teng, o ne a hauhetswe ke nkgono ya seng a
                      hlokahetse. Ka tsela e jwalo, mongodi o kgonne ho ntshetsa pele
                      poloto ya palekgotshwe ena.                                           (2)

          5.1.7       Tjhe, ha e amohelehe hobane ba tseba ka botlalo maemo a
                      Thapelo a hore ha a na mang we! Ka hona ba ne ba lokela ho
                      tswela pele ka bophelo mmoho le yena ka mora lefu la nkgono
                      mme ba mo utlwele bohloko hobane motho ha a lahluwe.                 (3)

          5.1.8       E, e a kgolweha, hobane ke se etsahalang bophelong moo re
                      bonang batho ba hodisa le ho hlokomela bana bao e seng ba bona
                      ba madi.                                                              (2)

          5.1.9            Karaburetso ya pono e hlahellang seratswaneng sa pele e re
                            bopela setshwantsho se phethahetseng ka tsa kgolo ya
                            Thapelo, hammoho le maemo a fapaneng ao a fetileng ho ona
                            a jwalo ka ho phela mmileng.                                    (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello            Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        11                              DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

5.2       'DITHETHEFATSI' – NA Mpembe

          5.2.1       E amana ka hore bongata ba batjha ba matsatsing a kajeno bo
                      iphumana bo le tlasa kgatello ya tshebediso e mpe ya dithethefatsi
                      hoo bo sa natseng le mesebtsi ya bona ya sekolo e leng bokamoso
                      ba bona.                                                              (2)

          5.2.2       Cocaine 
                      Mandrax 
                      Matekwane
                      Nyaope
                      Jwala
                      Tse pedi feela.                                                         (2)

          5.2.3       Mongodi o bolela hore methaka ena e ne e sebedisa dithethefatsi
                      nako e nyane le e kgolo. E ne e dula e phunkgane.                     (2)

          5.2.4       Mongodi o mo hlahisa e le mophetwa ya ntlhanngwe hobane o re
                      bontsha lehlakore le le leng feela la hae, la bobe le ho se fetohe
                      mekgweng ho tloha palekgutshwe e qala ho ya phethelong ya
                      yona.                                                                  (2)

          5.2.5       Mafosi, Salamina o hlahella e le mothusi hobane o ile a amohela
                      Wantona ha hae e le ho mo thusa mathateng ao a neng a le ho
                      ona.                                                                  (2)

          5.2.6       A dumellana le ketsahalo eo ho yona Wantona a ileng a kgutlela
                      dithethefatsing ka sekgukgu ha a le ha Salamina hobane ho
                      kgutlela ha hae ho tsona, ke hona ho ileng ha mo susumelletsa ho
                      tshwarweng.                                                           (2)

          5.2.7       Ho kgakgathisa mahanana ha bona ho bidietsa tshebetso e mpe
                      dithutong tsa bona ha selemo se fela e leng se kgannelang
                      bokamosong bo lerootho.                                               (2)

          5.2.8       E a kgolweha,  hobane Wantona ha a ka a tloha a tswile
                      dithethefatsing ka ho phethahala, mme ha a ka a fumana thuso
                      mabapi le seo. Ke ka hona a qetelletseng a senyeditse eo
                      Salamina ka sepheo sa ho kgotsofatsa ditakatso tsa hae.               (3)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:           35

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello            Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        12                               DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

KAROLO YA D: DITHOTHOKISO

POTSO YA 6

6.1       'MMADIBERWANE' – T Leballo

          6.1.1       Ruri                                                                    (1)

          6.1.2        Poeletsomodumo ya tumanotshi/asonense 
                       Anastrofi
                       Tshwantshanyo/Papiso
                      (E le NNGWE feela.)                                                      (1)

          6.1.3        Banna ba ye ba ipolele ha e se ntja tsa mekopakopa. 
                       Banna ba ye ba ipolele ha e se mafutsana a nta e motopo.
                      E le nngwe feela.                                                        (1)

          6.1.4       Lepata,  hobane hantlentle se bolelwang moo ke hore o ne a hlile
                      a tswile tseleng, leha molathothokisong eka o ne a sa tswa
                      tseleng.                                                               (3)

          6.1.5       Ke ya sebopeho,  e sebedisitswe ka sepheo sa ho toboketsa
                      hore e ne e se le ka yena.                                             (3)

          6.1.6       Ke utlwisisa hore Mmadiberwane e ne e le mosadi ya boitshwaro
                      bo bobe ka hore o ne a ratana le banna ba bangata.                     (2)

          6.1.7       E nthusa ho utlwisisa hore sethothokisi se hatella lentswe lena,
                      'enwa' mosadi. Kahoo, se re yena mosadi eo wa ketso tse mpe o
                      ne a hlile a ritela jwala haholo, e ne e le serathodi sa popota.       (2)

          6.1.8       Tlohelo eo e potlakisa morethetho hobane molathothokiso o
                      fokoditswe bolelele.                                                   (2)

          6.1.9       Ee, e ka etsahala hobane ka nako tse ding ho ye ho be le batho ba
                      etsang diketso tse tsamaellanang le mabitso a bona jwalo ka ha ho
                      bolelwa ka Mmadiberwane.                                              (3)

                                                  LE

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello             Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        13                              DBE/2023
                                   SC/NSC – Tataiso Ya Ho Tshwaya

6.2       'KGAEYANE' – RN Phume

          6.2.1       Molathothokiso wa 11/A kgotjwa, a sekama'                            (1)

          6.2.2       Menya                                                                (1)

          6.2.3       E nthusa ho ipopela setshwantsho sa motsamao wa motho ya
                      tauweng eo motsamao wa hae o sa tsitsang, a fapanya maoto, a
                      thekesella kwana le kwana.                                          (2)

          6.2.4       Le sebedisitswe ka sepheo sa ho kgotsa kamoo lehano la hae le
                      babang kateng.                                                      (2)

          6.2.5       Molathothokiso wa 7 o bolela hore ho ne ho qoqwa ho sa kgaotswe
                      ha wa 8 ona o bolela hore matshwafo a ne a tuka, a tjheswa ke
                      jwala.                                                              (2)

          6.2.6       Tshebediso ya lentswe leo e fetisa moelelo wa hore Kgaeyane ha
                      a fele ha mme tshela-se-tlale, o ya ka makgetlo mme o se a boetse
                      a ile moo jwaleng.                                                  (2)

          6.2.7       Sethothokisi se re kamehla Kgaeyane ke yena motho wa pele ya
                      kenang, le wa ho qetela ya tswang ha mme tshela-se-tlale.           (2)

          6.2.8           Se sebedisitswe ka sepheo sa ho katla morethetho. 
                          Se sebedisitswe ka sepheo sa ho hatella/ toboketsa lentswe le
                           tlileng pele ho sona.
                      (E le NNGWE feela.)                                                   (2)

          6.2.9       Ya se nang boikarabelo hobane temanathothokiso ya 1 le ya 2 di
                      hlalosa kamoo a nwang haholo kateng mme ya 3, e hlalosa kamoo
                      a tsamayang a robalaka mmileng ka baka la bona botahwa boo.
                      Sena ha se amohele kaha se fana ka mohlala o mobe lelapeng le
                      setjhabeng.                                                        (3)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA D:         35
                                                        MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:        70

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2023-mg/c2d8ef4c-6fb6-402c-bded-be76280aff8a) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2023-mg/b0045de6-35be-4fea-8916-f8b836b2e268) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-sesotho/89474c26-78ba-4d11-9266-7c7254f9e0f9) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2021-mg/9704a0d8-3039-489c-972e-07cf73a4fb6c) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2018-memo/a4455fd5-9000-4c45-a4b0-3f3aba2e8606) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
