# Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2017-memo/8dceb1e0-1697-4c74-90e7-92d7a5ce27f1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2017-memo/8dceb1e0-1697-4c74-90e7-92d7a5ce27f1)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · sesotho. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        KEREITE YA 12

                 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                                   PUDUNGWANA 2017

                                     MEMORANDAMO

MATSHWAO: 70

                        Memorandamo ona o na le maqephe a 14.

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello   Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        2                 DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA A: PADI/NOBELE
POTSO YA 1: MAHLALE A KOPANE LEKWA – DN Katsie
1.1      Mabitleng.                                                                        (1)
1.2      E ne e le ho ya qhekanyetsa Mofumahadi Ramoroko hore ba fumane
         tjhelete.                                                                         (1)
1.3      • O ne a emetse hore Mananyetsa a tlo mo ntsha ka lebitleng. 
         • O ne a emetse hore ho be ngwese pele a ka tswa.
         E le NNGWE feela.                                                                  (1)

1.4      Pula ena e nang e ile ya etsa hore ho be bonolo hore dieta tsa Mananyetsa
         di siye mohlala. Sena sa thusa Sekgukguni ho sala mehlala eo ho fihlela a mo
         fumana le hona ho fumana tjhelete eo.                                             (1)
1.5       • O ne a batla hore le mo tjhabele a le hole hobane o ne a baleha hore
             haeba ho ka fumanwa hore ha se ngaka ya nnete, a se fumanwe a ntse a
             le haufi.
          • O ne a batla hore haeba Sekgukgune a ka tshwana a tswa ka lebitleng, a
             se ke a mo fumana motseng.
          E le NNGWE feela.                                                                 (1)

1.6      Ha a fihla kgetlo la pele, ba ne ba mmelaela ba bona eka ke setlokotsebe
         athe ha ho kgutlwa mabitleng, ba ne ba se ba kgodisehile hore ha se
         senokwane kahoo ba ile ba mo fa kamohelo e mofuthu.                              (2)
1.7       • Ho re senolela hore Sekgukguni ke mophetwa ya sedi, ya nang le
             ponelopele hobane ha a ne a ka robala ka hara motse o ne a ka nna a
             tshosa Mananyetsa. 
          • Ho re senolela hore ke motho ya nang le mamello hobane o ile a mamella
             ho fihlela ho hwalla hore a kene motseng.
          E le NNGWE feela.                                                                 (2)

1.8       • Boipuiso bona bo re hlahisetsa boikemisetso ba Mananyetsa ba hore a ke
            ke a arolela Sekgukguni tjhelete. 
          • Bo re totobaletsa hore Mananyetsa ha se motho ya tshepahalang hobane
            o se a kwenehela tshepisano ya bona le Sekgukguni.
          • Bo re tjebela pele ka se ka lebellwang hore se tla etsahala.                    (2)

1.9      Mafosi, hobane Mananyetsa ke mophetwa ya ntlhanngwe eo re bontshwang
         lehlakore le le leng feela la hae la bokgopo, re mmone a shapakaka
         Sekgukguni ntle le qenehelo borokgong, re mmone hape a siya Sekgukgune
         ka lebitleng.                                                                    (2)
1.10     • Ke ya mahaeng hobane mongodi o bua ka mmila o lehlabathe oo
            Mananyetsa a neng a tsamaya ka wona. 
         • Ho thwe Sekgukguni o ile a botha naheng, thokwana le motse, empa
            mehleng ya kajeno motho a ke ke a nnetefatsa tshireletseho ya hae ka ho
            robala naheng.
         • Ke ya mahaeng hobane ho buuwa ka letona le neng le feleheditse
            Mananyetsa.
         E le nngwe feela.                                                                  (2)

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        3                 DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

1.11     Ketsahalo ya ho qhekanyetsa mofumahadi e ntsheditse kgohlano pele kaha
         ka mora hore ba fumane tjhelete, mophetwa ka mong o ne a batla hore e be
         ya hae a le mong. Ke ka hoo e reng ha ba e arolelana kgohlano e felang,
         mme le pale e fela.                                                            (2)

1.12     Tumelo ya batho ba Ha Ramoroko ya ho dumela hore bafu ba ka bua, e ile ya
         nnetefatsa hore Mananyetsa o fumana tjhelete eo a neng a e lebelletse.
         Tjhelete eo e rarahantse diketsahalo hobane Mananyetsa o ile a etsa qeto ya
         ho baleha ka yona a sa nehe Sekgukguni karolo ya hae.                          (2)

1.13     Ho ya ka pale ena, mongodi o bonahala a kgothalletsa boqhekanyetsi 
         hobane boqhekanyetsi boo baphetwa ba bo entseng lapeng la morena
         Ramoroko, bo ba phedisitse ba se ke ba fumana kotlo.                           (3)

1.14     1.14.1    Mananyetsa.                                                           (1)

         1.14.2    O ne a nwele jwala/O ne a tauwe.                                      (1)

         1.14.3    O ne a tswa baahisaneng ba hae moo a neng a robetse teng.             (1)

1.15     Karaburetso e nthusa ho utlwisisa hore Mananyetsa o ne a robetse hona hoo
         a neng a sitwa ho ka utlwa se neng se ka etsahala ho yena ka nako eo.          (2)

1.16     Ho ntsheditse pale pele ka tsela ya hore o ile a fihla a nka tjhelete eo
         Mananyetsa a neng a se a nahana hore ke ya hae, ketsahalo ena e ile ya
         qosa Mananyetsa hore a ilo mmatla a tsebe ho fumana tjhelete eo. 
         Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                             (2)

1.17     E dumellana le yona ka hore motho eo mohatsa Mananyetsa a neng a
         nahana hore ke moeti (Sekgukguni) ya se nang molato, o ile a kena ka tlung
         a utswa mokotla wa tjhelete nakong eo mohatsa Mananyetsa a neng a ilo
         mmatlela mahleu.                                                               (2)

1.18     • Ke hobane mongodi o ne a batla ho ntshetsa pale pele ka ho hodisa
            kgohlano e dipakeng tsa baphetwa. 
         • Ke hobane mongodi o ne a batla ho hodisa tebello/teketliso/phanyeho ya
            babadi ho fihlella qetellong moo sehlohlolo se fihlellwang teng.
         E le nngwe feela.                                                                (2)

1.19     Ha o a amoheleha hobane ke tlolo ya molao ho nkela batho ding tsa bona/ho
         qhekanyetsa batho.                                                             (2)
                                                                                          [35]

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        4                DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

POTSO YA 2: BOSWEU BA LEHLWA – Sello Moroe

2.1      Ke bosiyo ba Tshiu sekolong sa Letsumahole.                                     (1)

2.2      Ke hobane nako e kgolo le e nyane ba ne ba dula ba le mmoho.                    (1)

2.3      Ke poulelo eo a neng a na le yona ka moradi wa hae, mme a sa rate ha a ka
         senyetswa nako ka marato a masawana.                                            (1)

2.4      O ne a le tjhankaneng/teronkong.                                                (1)

2.5      • Ba le babedi ba ne ba rata thuto.
         • Bobedi ba bona ba ne ba le bohlale. 
         • Ba ne ba hlompha.
         Tse pedi feela.                                                                  (2)

2.6      Ke kgohlano ya ka ntle hobane seo se ne se ka etsa hore Lerato le Dineo ba
         qabane ka lebaka la ho tseka Hlomi.                                            (2)

2.7      • Diketso tsa baphetwa.
         • Dipuo tsa baphetwa.
         E le nngwe feela.                                                                (1)

2.8      E dumellana le ketsahalo ya Hlomi ya ho nyala Dineo, eo a neng a ntse a sa
         mo rate.                                                                       (2)

2.9      Mehla ya sejwalejwale hobane ntate wa Lerato o ne a lokollotse/amohetse
         taba ya hore Hlomi a etele moradi wa hae leha a ne a se a hlokometse se
         nkang sebaka mahareng a bona.                                                   (2)

2.10     Mafosi hobane Hlomi o ile a nna a tswela pele ho hlompha ke ka hoo le ba
         lelapa labo Lerato ba neng ba mo utlwisisa le ho se kgathatswe ke kamano
         ya hae le Lerato.                                                              (2)

2.11     E, o entse hantle hobane haesale a ntse a rata Hlomi le pele a nyalana le
         Lerato mme le yena Hlomi ho ne ho ntse ho bonahala hore o na le maikutlo a
         lerato ho yena kaha o ne a sa tjhese/tabole mangolo ao Dineo a neng a mo
         ngolla ona. 
                                            KAPA
         Tjhe, o entse hampe hobane Hlomi o ne a ikgantshetsa yena a shebane le
         Lerato, mme jwale ho ne ho fihlile nako ya hore a utlwise Hlomi bohloko boo
         a ileng a mo utlwisa bona.                                                       (2)

2.12     Mongodi o qetela pale ena ka ho arohanya Lerato le Hlomi ka lefu re sa
         labella ka hoo o tlisetsa mmadi maikutlo a pherekano/kutlwelobohloko/
         tsharelo, hobane o ne a hopotse hore Hlomi o tla qetelletse a phela ha
         monate le moratuwa wa hae le ngwana ka mora mamello eo ba bileng le
         yona leratong la bona empa ba kgaohanngwa ke lefu. 
                                           KAPA
         Ke maikutlo a thabo hobane, ke moo Hlomi o ntse a phedisana ka kgotso le
         lelapa labo moratuwa wa hae Lerato le bosiyong ba Lerato.                        (2)

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        5                    DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

2.13     Habo ntatae/Hlomi.                                                                  (1)

2.14     Hobane o ne a ilo ba hlola/o ne a ba iseditse setloholo sa bona
         Sweubalehlwa.                                                                       (1)

2.15     Ke hobane Sweubalehlwa o ne a mo hopotsa mmae Lerato.                               (1)

2.16     • Sepheo sa mongodi ke ho tsosa thahasello/tjantjello ho babadi hore
            ba bale pale ho ya pele, e le ho bona hore efela toro eo e a phethahala
            na. 
         • Sepheo sa mongodi e ne e le ho tjebela babadi pele ho ba bontsha hore
            leha ebe Hlomi o ne a tla qetella a utlwane le Lerato, ba ne ba ke ke ba
            phela mmoho bophelo bohle ba bona.
         E le nngwe feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                           (2)

2.17     Ka sepheo sa ho re tsebisa hore ba ne ba fela ba ratana ka nnete, mme
         Hlomi a sa kgone ho mo tela.                                                       (2)

2.18     E totobatswa ka tsela ya hore diketso tsohle tsa bobe tseo Firi le Mmadito ba
         neng ba di etsa ho sitisa Hlomi ho ikgapela Lerato, di ile tsa thisa/nyopa ba ba
         ba tshwarwa ba fumana kotlo e ba tshwanetseng, mme yaba Hlomi o kgona
         ho ikgapela Lerato.                                                                (2)

2.19     Re ne re lebelletse hore kaha moradi wa Fibane, Lerato, ha a sa le yo,
         kamano ya Hlomi le ba ha Fibane e tla emisa, mme re fumana hore kgotso e
         sa rena pakeng tsa malapa ana a mabedi.                                            (2)

2.20     E re ruta dikamano tse ntle tsa phedisano hobane ba ntse ba tswela pele ho
         phedisana ka kgotso le bosiyong ba moradi wa bona, eo ba neng ba tsebile
         Hlomi ka yena.                                                                      (2)

2.21     Hlomi le Lerato ba ne ba e tswa tikolohong ya makeisheneng moo meetlo le
         ditlwaelo tsa Basotho di neng di sa nkelwe hloohong hakaalo. Re bona moo
         batswadi ba Lerato ba dumellang Hlomi ho kena habo Lerato pele a ka ntsha
         mahadi, Hlomi a ba a qetella a bile le ngwana le Lerato pele ho lenyalo.           (3)
                                                                                              [35]

POTSO YA 3: SEHLEKEHLEKE SA DEIDRO – VT Masima

3.1.1    Ke Amanda Zamiya.                                                                   (1)

3.1.2    O ne a tsebiswe ke Moatemirale Makhanda/Zero.                                      (1)

3.2      • O ne a lahla mohlala hobane hantlentle o ne a ya Botswania. 
         • O ne a lokela ho ya fumana ditokomane le disebediswa tseo a neng a tla
            di sebedisa Botswania.
         E le nngwe feela.                                                                    (1)

3.3      Ke phetelletso.  O sebedisitse ka sepheo sa ho hlakisa kapa ho hatella hore
         o ne a bona botle bo so kang bo bonwa.                                              (2)

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        6                DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

3.4      • O sebedisitse diketso tsa hae  hobane re bona Chikano a bontsha
            sebete ka ketso ya ho ikisa kgarebeng eo.
         • O sebedisitse dipuo tsa mopheti wa pale hobane ke yena mopheti ya re
            tsebisang hore Chikano e ne e le tjaka e sa ikgalaleng.
         E le nngwe feela.                                                               (2)

3.5      • Ke ketsahalo eo ho yona Amanda a ileng a bolawa ka sehloho Chikano a
            so fumane tsohle ho yena. 
         • Ke ketsahalo eo ho yona Chikano a ileng a phonyoha lefu, mme a tloha
            moo a se a baleha.
         E le nngwe feela.                                                               (1)

3.6      Ke bofokodi ba ho rata dikgarebe le ka nako ya mosebetsi hobane o
         utlwahala a se a nkehile ke kgarebe e qotsong.                                (2)

3.7      Bo thusitse Chikano ka ho mo hohellela ho kgarebe eo kaha o ne a rata
         dikgarebe, ka mokgwa oo a tseba hore motho eo ke yena ya tshwanetseng
         ho mo thusa thomong ya hae.                                                   (2)

3.8      Chikano le ha a tlohile moo Namibia dikobo di se di eya le moya, Amanda
         pele a bolawa o ne a se a mo tsebisitse ka dikamano tsa hae le mokgatlo wa
         Bana ba Phiri, oo yena Chikano a neng a ntse a fuputsa ka wona. Amanda o
         ne a bile a mo tsebisitse hore abuti wa hae, Sam Zamiya ya Botswania, ke e
         mong wa mokgatlo oo.                                                          (2)

3.9      Nnete, hobane e ne e le Moborigadiri wa sesole naheng ya habo ya
         Botswania empa ka lehlakoreng le leng, a itahletse ka setotswana diketsong
         tsa bosenyi tseo ho neng ho se motho ya ka mmelaellang ho tsona ka baka la
         boemo ba hae.                                                                 (2)

3.10      • Mophetwa wa tlatsetso ke Amanda  hobane diketsahalo tseo a
            hlahellang ho tsona, ke tse tshehetsang baphetwa ba sehlooho bao
            Chikano e leng e mong wa bona. 
          • Hobane seabo sa hae paleng ha se se sekaalo kaha ha a qale le pale a be
            a qetelle le yona.                                                           (2)

3.11      • Di totobatsa ho eketseha ha kgohlano e neng e bakuwe ke ho kwetelwa ha
            moporesidente Ispia Monnafeela mmoho le ho nyamela ha tlhapikepe e
            bitswang Thakadipaleng. 
          • Amanda o ne a se a nyele matsete ka diphiri tsa mokgatlo wa Bana
            ba Phiri, oo Chikano a neng a ntse a fuputsa ka wona kaha o ne o
            belaellwa diketsahalong tseo tse pedi. Jwale ho tsohile twantshano e
            mahlomafubedu, e totobetseng dipakeng tsa Chikano le ditho tsa
            mokgatlo oo.                                                                 (2)

3.12     Naheng ya Botswania.                                                           (1)

3.13     O ne a sa tsebe hore mophetwa eo ke yena moetapele wa mokgatlo wa
         dinokwane o bitswang Bana ba Phiri.                                            (1)

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                  Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        7                  DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

3.14     Le moruti Sam Zamiya mme e ne e le abuti wa hae.                                 (2)

3.15     Di ile tsa nka mothinya o sa lebellwang hobane mobishopo Biala mmoho le
         mahlahana a hae boMphafudi, ba ne ba ilo tshwara le ho hlokofatsa Chikano.
         Ha ba fihla moo, diketsahalo tsa fetoha ha ho lokelwa ho tshwarwa le ho
         hlokofatsa Katriena mmoho le Chikano. Mphafudi eo e neng e le motswala wa
         Katriena, a ema ka lehlakoreng la Katriena ho mo sireletsa. Ka ho etsa jwalo,
         a kwenehela mokgatlo wa habo wa Bana ba Phiri.                                   (2)

3.16      • Sephethephethe se laolwa ka diroboto. 
          • Ho buuwa le ka diterata.                                                       (2)

3.17     • O ne a ke ke a thabiswa ke taba ya hore Chikano o se a tseba lekunutu la
            hore kereke eo, ke e nngwe ya tseo ba itshireletsang ka tsona ho pata
            mesebetsi ya bona ya lefifi. Kahoo o ne a tla lemoha hore sefi se se se le
            haufi le ho ba pitla. 
         • O ne a ke ke a thabiswa ke taba ya hore Chikano o tswile moo kerekeng
            ya St Paul Mission a ntse a phela. O ne a ka thabela ho tsebiswa hore
            Chikano o shwelletse moo e le hore diphiri tsa mokgatlo wa bona di tle di
            se ke tsa senolwa.
         • O ne a ke ke a thabiswa ke taba ya hore Chikano o tswile moo kerekeng
            ya St Paul Mission a ntse a phela empa moruti Sam Zamiya yena a
            shwele. Ketsahalo eo e ne e bolela tahlehelo mokgatlong wa bona, mme
            ba bile ba se ba bonwe mafolomabe ke ntja tsa mmuso.
         E le nngwe feela.                                                                  (2)

3.18     Ke ketsahalo ya hore Makhanda/Zero a romelle Paliya Kaluyanda ho ya mo
         namolela diatleng tse sehloho tsa mahlahana a mokgatlo wa Bana ba
         Phiri.                                                                           (2)

3.19     Tlholo ke lewa le bontshang hore qetellong botle bo hlola bobe.  Paleng ena
         re bona kamoo mokgatlo wa dinokwane o ipitsang Bana ba Phiri, o neng o le
         matla, o tshajwa haholo ke dinaha tsa Afrika e Borwa, o qetelletseng o thujwa
         kateng, mme le moetapele wa wona Moborigadiri Ramaqiti o bile a ipha
         dimenyane.                                                                       (3)
                                                                                            [35]

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:             35

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        8                DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA B: TSHWANTSHISO/TERAMA

POTSO YA 4: SEFI – DJ Nkutha

4.1      O ne a ilo sheba sepheto sa hae ebile a ipolelletse hore o sebeditse hantle
         ditlhahlobong tseo.                                                             (1)

4.2      Ke ketso ya ho mo behela metsi a ho hlapa hore ha a tsoha a tsebe ho
         hatlela/hlapa.                                                                  (1)

4.3       • Sehlophanyana seno ke se ranthantse. 
          • Ke se bontshitse tosa le madinyane a yona.                                   (2)

4.4      A bohloko/mona/mohonohobane o ile a honohela Tiiseto a re o pasisitswe
         ke batho ba mo tsebang ba ditlhahlobo. A lebetse hore ha esale a matha le
         bahlankana a sa bale.                                                           (2)

4.5      O ne a bolela hore Nkepe o ne a se a ntse a boledisa ho pasa ha hae empa a
         eso bone sephetho.                                                             (2)

4.6      Le le leng.                                                                     (1)

4.7      Lewa la tlholo le bolela hore qetellong botle bo hlola bobe. Tshwantshisong
         ena lewa lena ha le a fihlelwa hobane diketso tsa bobe tsa Raboditse le
         mohatsae ha di a fumana kotlo, kahoo bobe bo hlotse botle. 
         Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                             (2)

4.8      • E bontsha sehlohlolo hobane ke moo mathata a Motaung a fihlang
            bokgutlong, ha ho moo re mmonang a kena tsietsing ka morao ho ena. 
         • Ke moo Motaung a kenang ka hara mathata ao ho ona re mo qenehetseng
            re ipotsa hore ha a tshwarelwa ntho eo a sa e etsang, a se a kula le ho
            kula tjena, o tlo ba jwang tjhankaneng.
         E le nngwe feela, ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                           (2)

4.9      Raboditse le Motaung e ne e le metswalle ya popota, basebetsimmoho ba
         bile ba tsamaya ba le babedi ha ba ya mosebetsing. Ba ile ba qabanngwa ke
         taba ya ho isa Tiisetso yunivesithi. Ka lebaka la setswalle seo sa bona,
         Raboditse a ruta Motaung jwala, ho nwa hoo ha baka kgohlano ka lapeng la
         hae. Setswalleng seo sa bona, Motaung a fihla ha Raboditse a le siyo, mme
         Mmankepe a mo tlamella ka hore o ne a leka ho mmeta, sena sa boela sa
         eketsa kgohlano. Ke ka baka la sona setswalle sena Raboditse a ileng a
         mmatlela motho ya bonyang le yena a ileng ya eketsa kgohlano ka lelapeng
         la Motaung.                                                                     (3)

4.10     Tiisetso                                                                        (1)

4.11     Pitsaneng/patsing.                                                              (1)

4.12     Ke hore monna wa hae o dula ha Mmatshele.
         Ke hore motaung o ile a leka ho beta Mmankepe
         E le nngwe feela.                                                                (1)

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        9                DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

4.13     • O ne a se a tejetswe mosebetsing ka baka la botawa.
         • A se a kula hampe.
         • A tshwarisitswe ke motswalle wa hae, Raboditse a re o ne a leka ho
           beta Mmankepe. 
         Tse pedi feela.                                                                   (2)

4.14     Ke moo a itlhalosang hore ke leraba la hae le tshwasitseng Motaung,
         la senya botho ba hae bo neng bo lokile. Mmatshele a mo fuwama, a mo
         nyahlatsa a fedile, a kula.                                                     (2)

4.15     Mothipoloho,  hobane mathata a sebapadi sa sehlooho a a fokotseha ebile
         se leka ho bopa kgotso hape mahareng a sona le batho bao se neng se
         qabane le bona.                                                                  (2)

4.16     • Ba ne ba halefile ka bobedi. 
         • Ho se na ya ikokobeletsang e mong.
         E le nngwe feela.                                                                 (2)

4.17     A totobatsa tomatso ka hore rona re le babadi re tseba hantle hore motho ya
         nang le seabo ho duleng ha Motaung ha Mmatshele ke yena Raboditse leha
         a se a itatola. Mmatiisetso tseo tsohle o ne a sa di tsebe.                     (2)

4.18     E nthusa ho utlwisisa hore Motaung ke motho ya sa kgotsofaleng jwalo ka
         ntja, ya dulang a tlalatlala hohle, mme a kgahlwa ke basadi ba bangata.         (2)

4.19     Ha a ka a hlola hobane ho batlahala bopaki boo yena a se nang bona.             (2)

4.20      • E, e a kgolweha hobane ho na le mafu a sa phekoleheng hoo bahlalefi ba
            ntseng ba tswela pele ka diphuputso.
          • Hobane mafung a mang a ba tsieditseng, ba rerile ho sebetsa mmoho le
            dingaka tsa setso ho a phekola.                                              (2)

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:            35

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                    Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        10                  DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA C: PALEKGUTSHWE

POTSO YA 5: PELO E JA SERATI – ME Makhapa le ba bang

5.1      'HA E LALE'

5.1.1    Di etsahalla Mantshonyana.                                                         (1)

5.1.2    Ke modulasetulo wa mokgatlo wa ditekesi.                                           (1)

5.1.3    Ke taba ya hore dikgoka/dintwa di a rena mosebetsing oo wa bona.                   (1)

5.1.4    (a)     Ke Makgisa hobane o ne a sa ikamahanye le diqeto tsa mokgatlo, a
                 itaola, mme ka ho etsa jwalo a baka pherekano mokgatlong.                 (2)

         (b)     Mophetwa eo o rata ntwa ebile o batla hore tjhelete e tle ho yena a le
                 mong, athe Mahaila o rata kgotso ebile o batla hore tjhelete e
                 arolelanwe ka ho lekana.                                                   (2)

         (c)     Ke dipuo tsa Mahaila ha a re o kgathetse ke merusu/ ke kgale ba mo
                 tshaba le ho mo thothomella.                                               (1)

5.1.5     • Ke kgohlano ya ka hare hobane re bona Mahaila a bua a le mong a
             bontsha kamoo a kgathatsehileng kateng ke dintwa tsa ditekesing.
          • Ke kgohlano ya ka ntle hobane Makgisa o leqoophe o hlokisa indasteri ya
             ditekesi botsitso ka ho lwana le borathepa ba bang. Le bona boipuso ba
             Mahaila bo totobatsa hore o ilo lwana ya kgumamela.
          E le nngwe feela.                                                                  (2)

5.1.6    Nnete, hobane mekutu e etswang ke Mahaila le boSusanna ke ya ho fedisa
         dikgoka le dintwa kgwebong ya ditekesi.                                           (2)

5.1.7    • Makgisa a ka be a ile a thunya batho jwalo ka tlwaelo. 
         • Mahaila a ka be a ile a ngala a se ke a tswela pele ka morero wa hae wa
            ho qala komiti.
         E le nngwe feela, ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                              (2)

5.1.8    Di a kgolweha hobane ka mehla re utlwa le ho bona dintwa tse etsahalang
         ditekesing.                                                                       (2)

5.1.9    • Ke ithutile hore ho na le bomme ba sebete ba lwanelang toka le kgotso
            leha maemo a sa dumele. 
         • Ke ithutile hore ho ba le tjhebelopele bophelong ho ka tlisetsa setjhaba
            molemo.
         • Ntwa e ka rarollwa ntle le dikgoka.
         E le nngwe feela, ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                              (2)

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                      Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        11                 DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

5.2      'MPHELEHETSE'

5.2.1     • E bakilwe ke lebelo le phahameng. 
          • Ke ho itahlela ka tseleng ha Kgaupe.
          E le nngwe feela.                                                                 (1)

5.2.2     • Ho na le balaolasephethephethe le mapolesa.
          • Ho na le sepetlele le baoki. 
          • Ho na makoloi a sebediswang.
          • Ho na le matlo a kampetsweng ka difense.
          Tse pedi feela.                                                                   (2)

5.2.3    • Lapeng habo, ba leloko le bana babo ba ne ba mo tenehela ba sa batle ho
            mo thusa. Le sepetlele ho bile jwalo feela hobane baoki ba ne ba mo
            tenehela ba sa batle ho mo thusa.
         • Ha a ne a le habo, o ne a utlwiswa bohloko ke ho bona bana babo ba
            sotlehileng ba sa fumane thuso. Le ha a le sepetlele o ne a ntse a utlwa
            bohloko ha a nahana ka bona. 
         E le nngwe feela.                                                                  (1)

5.2.4    Ketsahalo eo e hlahisa mothinya o sa lebellwang hobane Kgaupe, o ne a ile
         moo thothobolong ho ya batla lerapo leo a tla iphanyeha ka lona. Ha a fihla
         moo, lerapo leo a ileng a le fumana, e ne e le le tlammeng sephuthelwana sa
         tjhelete e ileng ya mo phedisa yena le bana babo.                                (2)

5.2.5    Tharollo e ile ya fihlellwa ka hore Kgaupe a thole ka mokotlana o tletseng
         tjhelete ha a le thothobolong moo a neng a re o ilo ipolaela teng.               (2)

5.2.6    A amana ka hore ditsietsi tsa Kgaupe tse kang tse latelang di ile tsa nna tsa
         mo sala morao tse kang:
         • Kgaupe o hlokahalletswe ke batswadi, a tlohela sekolo ho hodisa bana
            babo. 
         • Mosebetsi wa mo fella.
         • A tlameha ho hlokomela bana babo ba ileng ba nna ba ba le bana ba ba
            ba kula.
         • A qetella a thutswe ke koloi mme a iphumana a le sepetlele a sa tsebe
            jwang.
         E le nngwe feela.                                                                  (2)

5.2.7    • Mohlomong a ne a lemohile hore Kgaupe o lemetse haholo kahoo a tseba
            hore ambulense e ka tshwana e dieha. 
         • Mohlomong mapolesa a ne a batla ho nka setatemente ho yena pele a
            hlokahala.
         E le nngwe feela, ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                             (2)

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        12                 DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

5.2.8    • Ho ne ho le bohlokwa hobane e ne e batla hore Kgaupe a ke a bone
            lefatshe ka ntle hore le monate jwang, a tle a tsebe ho fetola menahano ya
            hae ya ho ipolaya. 
         • Ho ne ho le bohlokwa hobane e ne e batla hore Kgaupe a ke a bone
            bakudi ba mathateng a fetang a hae empa bona ba sa nahane ho ipolaya.
         E le nngwe feela, ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                             (2)

5.2.9    Basotho ba dumela hore ha motho a hlokohetse o ba le matla ho feta ha a
         ntse a phela. Palekgutshwe ena e fella moo Kgaupe a tholang ka mokotlana
         o tletseng tjhelete e ngata. O ne a tshaba ho e nka, yaba o utlwa lentswe le
         mo susumelletsang hore a e nke. A e nka ka kutlwisiso ya hore o e fuwe ke
         mmae ya hlokahetseng. 
         Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                               (3)

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:             35

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        13                 DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA D: DITHOTHOKISO

POTSO YA 6

6.1      MANTAHA HOSENG – PM Ramathe

6.1.1    Mantaha                                                                           (1)

6.1.2    Dikelello di hana ho tsepama dithutong.                                           (1)

6.1.3    Kwebelaka                                                                         (1)

6.1.4    Ho apara hantle.                                                                  (1)

6.1.5    Tae                                                                               (1)

6.1.6    E nthusa ho utlwisisa kamoo Ramorwetsana a neng a halefile haholo
         kateng.                                                                           (1)

6.1.7    Tatolano                                                                          (1)

6.1.8    Molathothokisong wa 10/ 11/ 12                                                    (1)

6.1.9    Mokgabisopuo ona o bitswa poeletsomodumo/asonense,  bohlokwa ba
         yona ke ho etsa hore molathothokiso oo o se lebalehe ha bobebe mme e be e
         sidilellehe.                                                                      (2)

6.1.10   Ka sepheo sa ho hatella, qatsohisa le ho bontsha/hlakisa se bakileng bohale
         ho ntata Nthabiseng.                                                             (2)

6.1.11   C/Lehlaso                                                                         (1)

6.1.12   Sethothokisi se rorisa dintho tse etsahalang tsatsing la Mantaha jwalo kaha e
         ka di etswa ke batho kaofela empa ho se jwalo.                                   (2)

6.1.13   Setsohaphora,  bohlokwa ba lona ke ho fa lentswe lena setsohaphora
         sefutho/kgatello/potlakisa morethetho.                                           (3)

6.2      KGAEYANE – RN Phume

6.2.1    Ke mme ya rekisang jwala.                                                         (1)

6.2.2    Ba lelapa la Kgaeyane ba phela ka dikgapha.                                       (1)

6.2.3    E nthusa ho utlwisisa hore Kgaeyane o tshaba metsi e le ka nnete, ha a ithate
         hona ho etsa hore a dule a nkga.                                                 (2)

6.2.4    Hobane eo se buang ka yena o dula a ipolaisitse jwala ka mehla, mme
         Kgaeyane ke lehlalosonngwe la jwala, kahoo bitsolebe ke seromo.                  (2)

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        14               DBE/Pudungwana 2017
                                         NSC – Memorandamo

6.2.5    Molathothokiso wa 12.                                                         (1)

6.2.6    Ka sepheo sa ho hatella hore Kgaeyane o fela a sa rate ho kgotsetswa
         botswa ba hae.                                                               (2)

6.2.7    Tshwantshiso/sereello/aptronime.                                              (1)

6.2.8    Ka sepheo sa ho hatella taba ya hore mme tshela–se–tlale ke yena ya
         tlisitseng mathata lapeng la Kgaeyane.                                       (2)

6.2.9    Ke thuto ya hore tshebediso e mpe ya jwala e tlisa mahlomola malapeng a
         batho ba bo sebedisang.
         Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                           (2)

6.2.10   Ho sebedisitswe karaburetso molathothokisong oo, mme yona e thusa ho
         hlakisa setshwantsho sa mathata, mahlomola le ditsietsi tse teng lapeng la
         Kgaeyane ka baka la mme tshela-se-tlale.                                     (3)

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA D:         35
                                                      MATSHWAO A PAMPIRI YOHLE:         70

Difuperweng tsa memorandamo ona o se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2017-memo/28dcc42e-b6d4-46a2-917a-899b9e15dbb1) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2018-final-memo/f35dccc0-5045-4c13-90e6-16bd0be40c98) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2017/df88be8d-513d-4625-85bf-8b32552bd15f) — Sesotho FAL · QP · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2017/ba1cd966-efcb-42f7-9cfd-5da5199b6ec1) — Sesotho FAL · QP · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2018/49ca8819-a72a-438c-9c38-7f93a789f08b) — Sesotho FAL · QP · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2017-memo/e6d38557-7915-405a-9a0a-9e7278bf0ec1) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
