# Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2018 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 12 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2018-final-memo/f35dccc0-5045-4c13-90e6-16bd0be40c98
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2018-final-memo/f35dccc0-5045-4c13-90e6-16bd0be40c98)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · sesotho. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2018/49ca8819-a72a-438c-9c38-7f93a789f08b) — QP · 2018 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                           KEREITE YA 12

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                  PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                                      PUDUNGWANA 2018

                                 TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO: 70

                     Tataiso ena ya ho tshwaya, e na le maqephe a 12.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello   Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         2                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: PALE/NOBELE/NOVELE

POTSO YA 1: MAHLALE A KOPANE LEKWA – DN Katsie

1.1       E ne e le sa ho tjheha Mananyetsa.                                                     (1)

1.2       O ne a ipatile ka morung, a bala tjhelete.                                            (2)

1.3       Ka mora ketsahalo eo ho yona Mananyetsa a neng a qeta ho fumana
          tjhelete/ho qhekanyetsa mofumahadi, a siya Sekgukguni ka lebitleng/Ke ka
          mora hore Sekgukguni a tswe ka lebitleng a kene motseng, a botse ka
          bohlale ka ngaka ya Natala, mme a tsebiswe hore e tsamaile.                             (1)

1.4       O ne a lebelletse hore leraba leo a le tjhehileng le tla pitla Mananyetsa
          na.                                                                                   (2)

1.5       Ke mophetwa wa tlatsetso hobane mongodi o mo hlahisitse ka ketsahalo e le
          nngwe feela ka sepheo sa ho hodisa kgohlano.                                          (2)

1.6       A tsamaellana le tsona ka hore Mananyetsa o tswile Sekgukguni tlase, mme
          Sekgukguni o etsa maqiti ohle ho fumana tjhelete eo. /Ha Sekgukguni a
          lemoha hore o tsuwe fatshe ke Mananyetsa, o etsa malebaleba le mekutu
          yohle ho fumana mokotla wa tjhelete oo Mananyetsa a balehileng ka wona.                 (2)

1.7       •   Tikoloho (sebaka sa diketsahalo le nako) 
          •   Baphetwa                                                                           (2)

1.8       Mafosi, Baphetwa bana ba ile ba nka nako pele ba arolelana tjhelete eo ka
          hoo tlala ha e a ka ya fela hanghang.                                                 (2)

1.9       Ke ketsahalo eo ho yona Sekgukguni a ileng a fumana tjhelete eo a neng a
          tjhehile Mananyetsa ka lebaka la yona kaha re ne re sa lebella hore
          Mananyetsa a ka siya mokotla wa tjhelete ka lebaka la dieta.                          (2)

1.10      Ke dumellana le yona hobane baphetwa bana, Mananyetsa le Sekgukguni ba
          ne ba tshwana ka bohlale. Sena re se bona kamoo ba neng ba fapanyetsana
          kateng ka tjhelete eo ya boshodu.                                                     (2)

1.11      •  Lewa lena le hlalosa hore bakeng sa bobe boo mophetwa ka mong a bo
             etsang o tshwanelwa ke kotlo.  Paleng ena, bobe bo entsweng ke
             baphetwa bana, Mananyetsa le Sekgukguni ba ho qhekanyetsa
             mofumahadi, ha bo a fumana kotlo ka hoo e ka re mongodi o kgothaletsa
             boshodu. 
          • Lewa lena le hlalosa hore botle bo hlola bobe, paleng ena re bona bobe
             bo hlola botle hobane bobe ba ho qhekanyetsa mofumahadi ha bo
             fumane kotlo.
          E le nngwe feela.                                                                       (3)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         3                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

1.12      •  Bohlokwa ba lona ke ho thusa Sekgukguni hore a tsebe ho fumana
             moya/a se ke a bipetsana nakong eo a ntseng a le ka lebitleng. 
          • Le ne le tlo ba thusa hore ba utlwane nakong eo Mananyetsa a buang
             le yena ha a ikentse morena Ramoroko.
          E le nngwe feela.                                                                       (1)

1.13      Tshebedisanommoho eo e susumeditswe ke ntwa e bileng teng pakeng tsa
          Sekgukguni le Mananyetsa ka mora hore ba qhekanyetsane thekisong, mme
          ba lemoha hore ba bohlale ka bobedi.                                                   (1)

1.14      Ditlamorao tse bosula ho mofumahadi kaha a ile a qhekellwa athe ho
          Mananyetsa le Sekgukguni, e bile tse ntle hobane ba ile ba fumana
          bokgothokgotho.                                                                        (1)

1.15      •    Ke ho fumana tjhelete eo le yena a neng a e hloka, a tlile ho tla e batla
               Foreisetata. 
          • Ke ho utlwa hore leqheka leo Mananyetsa a tlang ka lona le radilwe ka
               boqhetseke.
          E le nngwe feela.                                                                       (1)

1.16      Ke ithutile hore pele ho morero o mong le o mong oo motho a kenang ho
          wona, a itokisetse wona ka botlalo. 
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                                    (2)

1.17     •   Re ba totobaletswa e le baphetwa ba meharo, ba maqitolo. 
         •   E le batho ba bohlale ba nahanang kapele ho iketsetsa tjhelete ka
             bolotsana.
         E le nngwe feela, ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                   (2)

1.18      E ne e bidietsa hore baphetwa bana ha ba tshepane ba tla dula ba
          lwantshana ho ya ho ile.                                                              (2)

1.19      Se re totobaletsa sehalo sa thabo hobane Mananyetsa o bile o ntse a tsheha
          ha a hlalosetsa Sekgukguni ka morero oo wa bona.                                      (2)

1.20      Ha ho makatse hobane ho hlile ha bonahala le qalong hore ha ba tshepane.
                                                                                                (2)
                                                                                                  [35]

POTSO YA 2: BOSWEU BA LEHLWA – Sello Moroe

2.1       Ke Lerato.                                                                             (1)

2.2       Ke hobane o ne a mo kgahlile.                                                          (1)

2.3       O ne a ilo mo fereha.                                                                  (1)

2.4       •  Mmele wa hae o ne o tletse ho kgahlang/o ne a sa nona haholo kapa
             hona ho ba mosesane haholo.
          • O ne a le letheka le lesesane.
          • Mmele wa hae o ne o bopehile jwalo ka katara.
          Tse pedi feela.                                                                         (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         4                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

2.5       O ne a le bohlale dithutong tsa hae, mme a dula a itlhomme pele
          ditlhahlobong.                                                                        (2)

2.6       Ke lerato leo a neng a e na le lona ho Lerato.                                         (1)

2.7       Ka sepheo sa ho hlakisa botle ba sebopeho sa Lerato bo neng bo na le
          kgohedi e matla.                                                                      (2)

2.8       Nnete hobane re bontshwa lehlakore la hae la bobe/bokgopo ha a
          lwantshana le Hlomi ba tseka Lerato, mme re boela re bontshwa le leng la ho
          loka/botle ha a lemoha diphoso tsa hae a bile a kopa tshwarelo ho Hlomi,
          mme e e ba metswalle.                                                                 (2)

2.9       Mongodi o atlehile ho re hlahisetsa boitshwaro ba mophetwa enwa, bo
          tsamaellana le diketso tsa hae tse kang tsa ho tjhakela bahlankana moo ba
          dulang teng, ho ba tlwaela kapele/ha bonolo le ho ipherehela bona, e leng tse
          ding tsa dintho tse atisang ho etswa ke batjha.                                       (2)

2.10      •  Tikoloho ya lekeishene eo ba neng ba dula ho yona, ho ne ho haella
             mabenkele. Sena se bile le seabo kgolong ya kgohlano e dipakeng tsa
             bona hobane lebenkele leo ho neng ho rekwa ho lona e ne e le labo
             Tshiu. Ka tsela eo, Hlomi le Tshiu ba ne ba lwana ka mehla ha ba teana
             lebenkeleng. 
          • Hona tikolohong eo ho ne ho tshwarwa ditlhodisano tsa metjeko, tse ileng
             tsa hlahisa bokgoni ba Hlomi motjekong, mme sena se ile sa hodisa
             kgohlano dipakeng tsa hae le Tshiu kaha a ne a mo monela.
          E le nngwe feela, ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                  (2)

2.11      Diketsahalo tsa qotso ena ha di re totoballetse tharollo empa di totobatsa
          kgolo ya sesosa sa kgohlano ka ho hlahisa thahasello ya Hlomi ho Lerato. E
          leng yona taba e bakang kgohlano dipakeng tsa Hlomi le Tshiu.                         (2)

2.12      Semelo sa Dineo sa bonolo le ho ba le mamello,  se bile bohlokwa hobane
          o ile a mamella ho se natswe le ho qhelelwa thoko makgetlo ke Hlomi paleng
          ena. Leha ho le jwalo, seo ha se a ka sa qephisa lerato la hae ho Hlomi.
          Qetellong ha ho se ho hlahile se neng se sa lebellwa sa ho timela ha Lerato,
          Hlomi o ile a tshabela ho Dineo, mme ba nyalana ba phela ka kgotso eo
          Hlomi a neng a e lebelletse hore yena le Lerato ba tla phela ka yona.                 (3)

2.13      Ba ne ba tswa malapeng a bo bona.                                                      (1)

2.14      O ne a sa rate ha Lerato/batho ba nahana hore ba a ratana.                             (1)

2.15      •  Ke thuto ya hore dintho tseo batho ba di etsetsang mafifing, di a pepeseha
             ka le leng, mme beng ba tsona ba a tlotloleha.
          • Ke thuto ya hore diketso tsa bobe, tsa ho hatakela ditokelo tsa ba bang, di
             fumana kotlo e di tshwanelang.
          • Ke thuto ya hore ditlhare ha di sebetse kapa ke ntho e mpe hobane di
             kentse Firi le Mmadito tsietseng.
          E le nngwe feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                              (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         5                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

2.16      Ke baithutimmoho le yena.                                                              (1)

2.17      Mosebetsi wa hae wa sekolo o ile wa nyehla.                                            (1)

2.18      Puisanong eo ya bona Lerato o ile a dumela ho ratana le Hlomi, mme ho
          tloha tsatsing leo ba iphumana ba se ba ba mmoho dinthong tse ngata.                  (2)

2.19      Ke tsa mehla ya sejwalejwale hobane re bona bana ba kena dikolo/Ke tsa
          mehleng ya kajeno hobane re utlwa ho buuwa ka marato a batjha
          sekolong.                                                                             (2)

2.20      Di mo hlahisa e le motho ya tshepahalang hobane o ile a phethisa thomo ya
          Hlomi ka botshepehi, a ba a etsa le sesupo sa hore molaetsa o fetile.                  (2)

2.21      •  Ho amohelehile hobane o roma eo a mo tshepang ho ya mmuella, mme a
             tshepa hore o tla mo thusa ho atleha morerong wa hae. 
          • Ho amohelehile hobane ha mohlankana a ka hanwa, ya ronngweng o tla
             fihla a beha ditaba hantle.
          Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                                    (2)
                                                                                                  [35]

POTSO YA 3: SEHLEKEHLEKE SA DEIDRO – VT Masima

3.1       Afrikania                                                                              (1)

3.2       Monghadi Khumalo/Mohlophisi wa koranta ya Setjhaba                                     (1)

3.3       •   Tlhapikepe e bitswang Thakadi, eo e sa leng e nyamela e hapilwe ke
              mokgatlo wa dinokwane. 
          •   Mopresidente ya nyametseng wa Bosothonia, Monnafeela, o diatleng tsa
              tsona dinokwane tseo.                                                              (2)

3.4       Di ne di tseba hore melaetsa ya tsona e tla phatlaletswa setjhaba kapele kaha
          mophetwa eo e ne e le mohlophisi wa koranta.                                           (1)

3.5       Makgolo a mane a dimiliyone tsa Diprotea (Diprotea 400 000 000)                        (1)

3.6       Mongodi o kgahlanong le bonokwane hobane o bontsha ka botlalo hore
          bonokwane ba mofuta ofe kapa ofe ha bo a loka ebile ha bo atlehe kaha
          letsoho la mmuso le le lelele, mohlala ho na le ketsahalo eo bana ba Phiri ba
          neng ba batla ho bolaya Chikano ka dithunya ba eme dirobotong ba palame
          dikoloi tse pedi tse fapaneng.                                                         (2)

3.7       •   Seyalemoya 
          •   Theleveshene                                                                       (2)

3.8       Ya bohlale/ya maqiti  hobane o nahanisisa hantle ditsela tse ka
          sebediswang ho tshwara dinokwane tseo di sa lemohe.                                    (2)

3.9       Tharahano hobane re bona mathata a bakwang ke mokgatlo wa dinokwane
          wa Bana ba Phiri, a eketseha ho feta.                                                 (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         6                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

3.10      A dumellana le yona ka hore Chikano o ne a itjhebetse botle ba kgarebe eo
          empa a sa tsebe hore Katriena ke le leng la mahlahana a mokgatlo o kotsi, oo
          a ntseng a tsomana le wona wa Bana ba Phiri.                                          (2)

3.11      Ha e kgolwehe hobane ho thwe dinokwane tseo, di ne di thunya koloi eo
          Chikano a neng a e kganna ka dithunya tsa othomathiki, ebile di le pela yona
          haholo. Hape ho thwe ha di tloha moo, koloi eo ya Chikano e ne e hlenhlane
          ho lekane. Jwale ha ho kgolwehe hore motho o ne a ka tswa a phela ka hara
          koloi e ranthantsweng jwalo.                                                          (2)

3.12      Ha ke dumellane le ona hobane seabo sa monamodi paleng ke ho tlisa
          kgotso dipakeng tsa baphwetwa ba lwantshanang. Ramaqiti yena ha a
          sebeletse kgotso empa ke yena ya e fehlang, ya e dukang. O kgahlanong le
          merero ya kgotso, mme ebile o lwantshana le molao le bohle ba ka
          lehlakoreng la wona.                                                                  (2)

3.13      Sehlekehleke sa tumelo/Sehlekehleke sa Deidro.                                         (1)

3.14      Ke ho nnetefatsa hore ha ba phonyohe diahelong tseo tsa Bana ba Phiri.                 (1)

3.15      Ba ile ba bona motho ya ba hwehlang ba le hodimo helikoptareng, mme ba
          theoha ho leba ho yena yaba ke ho tshwarwa ha bona/Ba tlile sebakeng seo
          ka helikoptara.                                                                        (1)

3.16      Mphafudi o ile a kwenehela mokgatlo wa Bana ba Phiri, mme a ithaopa ho
          thusa mapolesa ho qhala mokgatlo oo.                                                   (1)

3.17      Diketsahalo tsa pale ena di dumellana le lebitso la yona hobane diketsahalo
          tsohle tsa bohlokwa tse kang diqeto, ditaelo le taolo ya mokgatlo wa Bana ba
          Phiri di ne di etsetswa hona Sehlekehlekeng sa Deidro. Ntle le mona,
          sehlekehleke sena e ne e le ntlokgolo ya mokgatlo oo.                                 (2)

3.18      Kgohlano ya ka ntle  hobane re bona qwaketsano/qhwebeshano e
          totobetseng ya baphetwa.                                                               (2)

3.19      Kaha tikoloho eo ke sehlekehleke, se hole le motse, moo ho seng bonolo
          hore batho ba ka fumana thuso ke ka hona boChikano ba sa kang ba kgona
          ho baleha/thuswa.                                                                     (2)

3.20      •  Bo re tsebisa hore mokgatlo wa Bana ba Phiri o ne o entse tsohle ho qoba
             hore o se tshwarwe ka letsatsi le leng. 
          • Bo re tsebisa hore ke mokgatlo wa dinokwane tse nang le bokgoni le
             boiphihlello bo boholo ba ho balehela letsoho la mmuso.
          E le nngwe feela.                                                                       (2)

3.21      E amana le lona ka ho nnetefatsa hore ke motho ya phelang ka maqiti jwalo
          ka ha a sebedisitse maqiti ho pata lebokosana la motlakase le
          dikonopokonopo ka sona ka sepheo sa ho fa batho mohopolo wa hore ke
          motho ya phelang ka kgotso ka bodumedi ba Kreste.                                     (3)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:               35

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         7                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: TSHWANTSHISO/TERAMA

POTSO YA 4: SEFI – DJ Nkutha le ba bang

4.1        Sebata.                                                                               (1)

4.2        Maemo a thabo.                                                                        (1)

4.3        Kgauta le noha.                                                                      (2)

4.4        Ke lebaka la hore Tiisetso o pasitse sehlopha sa materiki ka dinaledi.                (1)

4.5        O ile a itlama ka hore o tla mo isa yunivesithing.                                    (1)

4.6        • Dipalangwang tse kang dibese le ditekesi. 
           • Dintho tsa tlhaho tse kang dinoka. 
           • Meaho e kang dikolo, mabenkele, difeme, matlo le yunivesithi.
           Tse pedi feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti tse
           ikamahantseng le tshwantshiso.                                                         (2)

4.7        Ditsela tse ka sebediswang hore tshwantshiso ena e bapalehe sethaleng:
           • Ho dipalangwang tse kang dibese le ditekesi ho ka:
              -sebediswa metjhini e nkang medumo ho utlwahatsa modumo wa
                sepalangwang ka seng. 
               -sebediswa mopheti ho hlalosa ketsahalo eo e amanang le dipalangwang.
           • Ho dintho tsa tlhaho tse kang dinoka ho ka:
               -sebediswa metjhini e nkang medumo ho utlwahatsa modumo wa noka e
                hwasang.
               -sebediswa mopheti ho hlalosa ketsahalo eo e amanang le noka eo ho
                buuwang ka yona.
           • Ho meaho e kang dikolo, mabenkele, difeme, matlo le yunivesithi ho ka:
               -sebediswa dibapadi ho hlalosa meaho eo ketsahalo e etsahallang ho
                yona.
           Tse pedi feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti tse
           ikamahantseng le tshwantshiso.                                                         (2)

4.8            •  Ke ketsahalo eo ho yona re bonang ntatae a mo swetsa ka ho
                  kwenehela tshepiso ya ho mo isa yunivesithing, mme ka tsela e jwalo
                  ditoro tsa hae ya e ba lefeela.
              • Ke ketsahalo ya hore nakong eo ntatae a seng a fetohile e le
                  setlhotlelo a leke ho mmeta.
              • Ntatae o ile a fetoha bothong ba hae, mme a fetoha ramorusu ya ileng
                  a phedisa lelapa labo ha bohloko.
           E le nngwe feela.                                                                      (2)

4.9        •  E dumellana le tsona ka hore re bone Raboditse a kena dipakeng tsa
              Motaung le Mmatiisetso, mme lelapa la bona le qetella le qhalane. 
           • E dumellana le tsona ka hore re bone Mmatshele a kena dipakeng tsa
              Motaung le Mmatiisetso, mme ho senyeha Motaung a lebala ka lelapa.
           E le nngwe feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                             (2)

4.10       Maikutlo a ho qeka/ikokobetsa hobane o batla hore moradi a mmontshe seo a
           se reketsweng ke ntatae.                                                             (2)
Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         8                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

4.11       Mongodi o atlehile hobane tshwantshisong ya mofuta ona, diketsahalo di qala
           di le monate di futhumalletse sebapadi sa sehlooho,mme se bile se hlola
           kapa se kgona ho laola diphephetso tseo se tjamelaneng le tsona.
           Pheletsong ya yona, sebapadi sa sehlooho se ratlana ha bohloko, se wetswe
           ke koduwa eo se hlolehang ho ikinola ho yona.                                        (3)

4.12       Ke ho re Tiisetso o batla ho ya yunivesithing.                                        (1)

4.13       Motaung o ile a leka ho beta moradi empa a hloleha.                                   (1)

4.14       •   Baikaketsi
           •   Boruinyana                                                                        (2)

4.15       Motaung o ile a thaba haholo a ba a tlela Tiisetso mpho, a mo tshepisa ho mo
           romela yunivesithi ha Raboditse a ile a halefela Nkepe a re ke sephoqo sa
           lefetwa ebile o hlwahlwaela le masiu, a mo otla le mmae, a ba a re ha a sa
           kgutlela sekolong a ye difemeng.                                                     (2)

4.16       Ke ketsahalo eo ho yona Motaung a kgaoletsang Nkepe le mmae ba ntse ba
           seba Tiisetso empa ha Motaung a ba botsa hore ba reng ka moradiae,
           Mmankepe o mo thetsathetsa feela, mme Motaung o se a kgolwa. Feela rona
           babadi re tseba bobe boo ba bo reretseng moradiae.                                   (2)

4.17       E ntlhakisetsa hantle maemo ao Motaung a neng a se a dula a le ho ona, a
           ho tahwa nako e kgolo le e nyane.                                                    (2)

4.18       Di hanana le mantswe ao ka hore Mmankepe ha a kgaleme moradi ha a bua
           hampe ka motho e moholo (Motaung) empa o tlatsana le yena bobeng boo.
           Ka hoo ha a kgaleme ngwana (moradi) a sa le monyane.                                 (2)

4.19       Tjhe, hobane mosebetsi wa mohlohlelletsi ke ho jala phapano dipakeng tsa
           molwantshi le molwantshuwa, mme ka tsela e jwalo ebe kgohlano e a tota.
           Mohlohlelletsi ha a ne a le siyo pakeng tsa Raboditse le Motaung,
           tshwantshiso ee e ka be e sa fella kamoo e felletseng kateng hobane
           mapolesa a ka be a sa tla ho tla tshwara Motaung ka leshano leo Mmankepe
           a le buileng ho monna la hore Motaung o ne a batla ho mmeta. 
           Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                                   (2)

4.20       Mmankepe
           Ke mo ratile hobane o ne a hlokometse lelapa la hae ka hohlehohle le ha a
           ntse a qabana le monna a sa le ngale. Ke mosadi ya nang le mamello ho
           tsohle. 
           Mmatshele
           Ke mo ratile hobane o ne a sa dula feela o ne a ipatletse tsela eo a ka
           iphedisang ka yona, ya ho ithekisetsa jwala hore a iphumanele se yang ka
           maleng.
           Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                                   (2)

                                                        MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:              35

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2         9                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: DIPALEKGUTSHWE
POTSO YA 5: PELO E JA SERATI – ME Makhapa le ba bang
5.1        'MOLATO LEBITLENG'
            5.1.1    Ke Thapelo                                                                  (1)
            5.1.2    Ba kopane mabenkeleng ka hara toropo ya Bohlokong.                          (1)
            5.1.3    A tle a tsebe ho ithekela dijo/O ne a mo utlwetse bohloko.                  (1)
            5.1.4    • E ne e se e le mantsiboya. 
                     • Letsatsi le ne le se le diketse.
                     • E ne e se e le shwalane.
                     E le nngwe feela.                                                            (1)
            5.1.5    • Ha ba batle ho kgalemelwa malapeng. 
                     • Ba batla ho be sa le ba kopa ditjhelete mebileng.
                     E le nngwe feela.                                                            (1)

            5.1.6    • O kopane le yena a le ditshila ebile a nkga. 
                     • O kopane le yena a kakaila ha a tsamaya ke ditlhabela.
                     E le nngwe feela.                                                            (1)

            5.1.7    Ba tshwana ka ho utlwela batho ba bang bohloko, hoba nkgono o ile
                     a mo nka a dula le yena, ha mokganni a ile a mo fa tjhelete hore a
                     ithekele dijo.                                                             (2)
            5.1.8    Mopheti o ile a utlwa bohloko ha a bona Thapelo a hlokahetse
                     hobane o ne a mo thabetse a bile a batla ho mo etsa ngwana wa
                     hae kaha a bontshitse bohlale ebile a mo rata. 
                     Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                         (2)
            5.1.9    Ke ketsahalo eo ho yona Thapelo a ileng a tholwa ke mopheti, ya
                     ileng a mo fa tlhokomelo, a kgotsofala yaba o hlokahalla moo.              (2)
            5.1.10    •   E ne e le letshwao le supang hore mmae o ntse a mo rata leha
                          a mo lahlile.
                     • E ne e le letshwao le supang hore mmae o lakatsa hore a
                          tholwe ke motho ya tla mo rata jwalo ka kgauta.
                     E le nngwe feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                   (2)
            5.1.11 Sehlooho sena, 'Molato lebitleng', se dumellana le ditaba tsa
                   palekgutshwe ena hobane mme wa Thapelo o ile a lahla ngwana e
                   sa le lesea, a hola ka thata, mme a tholwa ke baditjhaba. Thapelo o
                   ile a hlokahala hoba a tholwe ke lelapa le neng le mo rata, mmae a
                   hlahela mohla lepato la hae. O tsebile ka yena mohla lepato.                 (2)
            5.1.12 E, ke dintho tse etsahalang hobane re bona bana bana ba dulang
                   mebileng ba ntse ba tsuba dithethefatsi, ba bang ba utswetsa batho
                   dintho tsa bona e le ha ba di rekisa hore ba iphumanele tsona
                   dithethefatsi. 
                   Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                           (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        10                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

5.2         'DITHETHEFATSI'

            5.2.1     O ne a batla ho amoheleha thakeng tsa hae.                                 (1)

            5.2.2     Batswadi ba hae ba ile ba hlokahala.                                       (1)

            5.2.3     • Di etsa hore motho a phele tjhankaneng. 
                      • Di a bolaya. 
                      • Di etsa hore motho a tsofale kapele.
                      Tse pedi feela.                                                             (2)

            5.2.4     Motseng wa Mponeng.                                                        (1)

            5.2.5     O etsa hore ke utlwisise hore boWantona ba ne ba kgathetse
                      haholo ba bile ba tshwerwe ke boroko ba sa kgone ho tsepamisa
                      maikutlo a bona ka phaposing ke ho ipolaisa jwala.                        (2)

            5.2.6      Ba ne ba tshwana ka ho hlokahallwa ke beng ka bona ka nako e
                       tshwanang.                                                                (1)

            5.2.7     Sepheo sa mongodi ke ho re hlokomedisa hore tshebediso e mpe
                      ya dithethefatsi e ama hampe maphelo a ba di sebedisang le ba sa
                      di sebediseng. Kahoo, o eletsa babadi ho tsamaela hole le tsona.
                      
                      Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                        (2)

            5.2.8      Di etsahala mehleng ya kajeno/sejwalejwale hobane 
                       • mongodi o bua ka tshebediso ya dithethefatsi dikolong. 
                       • maqulwana a yang dithaveneng le disesheng.
                       • dintwa le dipolayano tsa dipolotiki.
                       E le nngwe feela.                                                          (2)

            5.2.9      E dumellana le bona hobane Salamina o ile a amohela Wantona
                       lekgetlo la bobedi ka mora hore a nyamele, siung boo a kgutlileng
                       ka bona, ke ha a utswa thepa ya ntlo le dijana a ile ho di rekisa
                       hore a tsebe ho reka dithethefatsi. O ile a qetella a hlokahetse ke
                       diketso tsa Wantona, jwale ha a tshwanelwa ho llelwa hobane o
                       ikentse. 
                       Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.                                       (2)

            5.2.10    Batho ba kang Wantona ba phelang ka dithethefatsi, e ka ba
                      tshitiso setjhabeng hobane ha ba tshepahale, ba a utswa, ba a
                      tlatlapa, ba hlekefetsa batho ka sepheo sa ho iphumanela tjhelete
                      ya ho reka dithethefatsi. Ke ka hona setjhaba se sa ba
                      amoheleng.                                                                (3)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:               35

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        11                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA D: DITHOTHOKISO
POTSO YA 6
6.1         'DITEBOHO' – RM Ramathe

            6.1.1     Ke nakong eo ba fumantshitsweng thuso, mme dintho di kgutletse
                      madulong/di boetse setlwaeding/ke nakong eo ba fumaneng tseo
                      ba neng ba di hloka/kopa.                                                  (1)

            6.1.2     Ke Modimo/Jeso.                                                            (1)

            6.1.3      •    Ke ho rapela.
                       •    Ke ho leboha.
                       •    Ke ho itebatsa tsebo ya mathomo.
                       •    Ke ho itebatsa mohlodi wa thuso.
                       Tse pedi feela.                                                            (2)

            6.1.4     (a)    ababcc                                                              (1)

                      (b)    E tlamahanya melathohokiso.                                        (1)

                      Lentswe 'Ruri' le re totoballetsa maikutlo a ho hlollwa le ho
            6.1.5
                      kgathala matla ha sethothokisi.
                      Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti                                         (2)

            6.1.6     Mokoka  le lebelo.                                                        (2)

            6.1.7     Phetapheto ya mantswe e tsepameng, ho hatella diteboho ho
                      Modimo.                                                                    (2)

            6.1.8     Ke sonete hobane e ipabola ka kganyetsano ya mehopolo (ho
                      rapela le ho se lebohe ho Modimo). E na le mela e leshome le
                      metso e mene. E kgabile ka raeme.                                         (2)

            6.1.9     Ka sepheo sa ho hlakisa seo ho buuwang ka sona, mme e
                      nthusa ho bopa setshwantsho sa batho ba entseng diketso tsa
                      bohetene tse ba lebisang diheleng.                                        (3)

6.2         'BO SE BO FIHLILE' – TJ Mahapa

            6.2.1     • Ha ba sa tsoha diphateng. 
                      • Ba se ba ikopela lefu.
                      • Ba se ba sala le bana.
                      • Ba phetela bana ditshomo.
                      • Ba bua ka bafu.
                      E le nngwe feela.                                                           (1)

            6.2.2     Ke hobane ha ba sa na matla.                                               (1)

            6.2.3     Ka bafu.                                                                   (1)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2        12                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

            6.2.4     Boloi.                                                                     (1)

            6.2.5     Ho potlakisa morethetho.                                                  (2)

            6.2.6     Ka sepheo sa ho hatella mohopolo wa ho bua.                               (2)

            6.2.7     Ke ho matlafatsa/hatella mantswe 'tsa bophelo' a tlositsweng
                      tulong ya ona ya tlwaelo.                                                 (2)

            6.2.8     16/O se o ikopela lefu ho fallela badimong.                                (1)

            6.2.9     Ka sepheo sa ho hatella hore boqheku bo se bo fihlile.                    (2)

            6.2.10    Ke hore motho e mong le e mong a amohele hore ha nako ya
                      botsofadi e se e fihlile, e fihlile.                                      (2)

            6.2.11    Boqheku, bohlokwa ba sena ke ho fokotsa                      mantswe
                      molathothokisong/ho potlakisa morethetho.                                 (3)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA D:               35
                                                        MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:              70

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2018-final-memo/f88877a7-d95a-4b9b-847f-6fa6efeb3938) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2018-memo/a4455fd5-9000-4c45-a4b0-3f3aba2e8606) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2017-memo/8dceb1e0-1697-4c74-90e7-92d7a5ce27f1) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2018/0b3a4dd2-392c-4af9-ae30-fe9b593863ce) — Sesotho FAL · QP · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2018/6d16084b-baf0-46e2-abc9-cd02055a8e1f) — Sesotho FAL · QP · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2018/b3ee4efc-e4f8-4a73-acb4-39f54daf7a04) — Sesotho FAL · QP · 2018 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
