# Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2022, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2022-mg/a4c3b9c7-4f7e-4277-aa85-b77c48ca6025
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2022-mg/a4c3b9c7-4f7e-4277-aa85-b77c48ca6025)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2022/6d575af7-a648-4cec-b73a-f31ce4b49893) — QP · 2022 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      KEREITE YA 12

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                  PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                                      PUDUNGWANA 2022

                                 TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO: 70

                     Tataiso ena ya ho tshwaya, e na le maqephe a 13.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello   Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2                2                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

TATAISO HO BATSHWAI

     Mohlahlobuwa ha a tlameha ho araba dipotso tse fetang bonngwe mofuteng o le
      mong wa sengolwa.
     Ha moithuti a nehelane ka dikarabo tse pedi, tshwaya e qalang o tlohele e
      latelang.
     Ha dikarabo di sa nomorwa ka nepo, thwaya ho latela Tataiso ya ho Tshwaya.
     Ha mopeleto o nyotobetsa moelelo, e tshwaye e fosahetse. Ha o sa ame
      moelelo, e tshwaye e nepahetse.
     Ha mohlahlobuwa a sa sebedisa maqotsi moo ho itsweng a qotse, se ke wa mo
      fa kotlo, mo abele matshwao.
     Dipotsong tse batlang maikutlo a mohlahlobuwa, ha ho matshwao a
      tshwanetseng ho abelwa E/TJHE, kapa KE A DUMELA/KE HANANA. Ka ho
      tshwana, ha ho matshwao a lokelang ho abelwa NNETE/MAFOSI kapa
      NTLHA/MOHOPOLO. Ho lokelwa ho shejwa tshehetso/lebaka/tshetleho eo
      mohlahlobuwa a fanang ka yona le tiisetso eo a fanang ka yona karabong ya
      hae.

KAROLO YA A: PADI/NOBELE

POTSO YA 1: MAHLALE A KOPANE LEKWA – DN Katsie

1.1       Lebaka la bona e ne e le la hore Sekgukguni a se ke a bipetsana ka moo
          ka lebitleng.                                                                          (1)

1.2       Bo lebisa ketsahalong eo ho yona re bonang Mananyetsa a kwenehelang
          tumellano ya bona le Sekgukguni ya ho arolelana tjhelete, a inkela yona a le
          mong.  Sena se tiiswa ke tshebediso ya hae ya lentswe, ‘sephoqo’.                     (2)

1.3       'Oho, feela ba se ke ba ntiehisa haholo, hobane mohlomong sephoqo sane
          seo ke se siyang ka lebitleng se ka hlolwa ke motjheso.'  Tomatso e hlahella
          mona hobane e re utullela hore Mananyetsa o ne a ikemiseditse ho qhekella
          Sekgukguni empa Sekgukguni a sa tsebe.                                                 (2)

1.4          Di re totobaletsa karaburetso ya pono hobane se etsahallang Sekgugkuni
              ka lebitleng e se eka re a se bona. 
           Di re tobaletsa karaburetso ya pono hobane e se eka re bona kamoo
              Mananyetsa a neng a ikutlwa, a itshepile kateng ha a ya moreneng.
          (E le nngwe feela, mme ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.)                           (2)

1.5       O e sebedisitse ka sepheo sa ho toboketsa taba ya hore leqheka leo a neng a
          le loha ke le boima, le thata le neng le ke ke la rarollwa ha bonolo.                 (2)

1.6       Di ile tsa hodisa kgohlano ka hore Mananyetsa ha a se fumane tjhelete, o ile
          a baleha ka yona a sa batle ho arolelana le motswalle wa hae. Sena se ile sa
          susumetsa Sekgukguni hore ha a se a tswile ka lebitleng a mo tsome a be a
          mo fumane, mme ebe le yena o baleha ka yona. Ka tsela ena yaba kgohlano
          e a tota ha ba ntse ba lelekisana ka lebaka la yona.                                  (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2                3                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

1.7       A dumellana le tsona ka hore Sekgukguni o ile a thetseha, a kgolwa leqheka
          leo Mananyetsa a neng a re le tla ba etsetsa tjhelete athe Mananyetsa o mo
          reretse bora.                                                                         (2)
1.8       Boitshetleho ba bona tumelong ya setso, ya badimo bo ile ba etsa hore ba
          kgolwe ha bobebe leqhekeng la boMananyetsa mme ba phelephanyetswa ha
          bonolo. Ka tsela e jwalo ba ntshetsa pele poloto kaha bobedi bona bo nnile
          ba tswela pele ho qhekellana ka baka la tjhelete.                                     (2)

1.9       Mongodi o sebedisitse tlotlontswe e ngata, e jwalo ka mantswe a latelang:
          bonkeka, kgwaphoha, selaong le pholo ya letlaka j.j. Mantswe ana a thusa
          mmadi ho utlwisisa hantle seo ho buuwang ka sona.                                    (3)
1.10      Ho ne ho se ho palangwa makoloi/ditekesi. 
          Ho ne ho se ho palangwa diterene.                                                      (2)
1.11      Mananyetsa o ne o ngole aterese ya ha Sekgukgune sekgetjhaneng sa
          pampiri a se boloka mokotleng o ka hare baking ya hae.  Sekgukguni yena
          o ne a ngole aterese ya Mananyetsa sekgetjhaneng sa pampiri a se pata ka
          sepatjheng sa lebanta la hae.                                                          (2)
1.12      Polelo eo e a nnetefala hobane Mananyetsa o ile a fumana mmate wa seeta
          seo a se siileng morao kwana. Ka hoo a etsa qeto ya ho pata tjhelete ka
          thoko ho tsela ha a ilo lata seeta se seng morao kwana. Athe ka ho etsa
          jwalo, ha a lemohe hore o tjhehetswe leraba le tla etsa hore a lahlehelwe ke
          tjhelete.                                                                             (2)
1.13      Ke tlhapi, e tjhehilwe. 
          Lathalatha 
                                                                                                  (2)
          Ke wa ka ke mo rekile.
          A mabedi feela.
1.14      Mafosi, hobane Mmadieketseng ke mophetwa wa tlatsetso, ya thusang ho
          hlakisa seabo sa baphetwa ba sehlooho paleng ena.                                     (2)
1.15      Mongodi o re ruta hore ha motho a fumane ntho ya bohlokwa eo a e
          fufulelletsweng ka thata, o lokela ho etsa tsohle ho dula a fadimehile ho e
          sireletsa. 
          (Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.)                                                 (2)
1.16      Ho na ha pula ho ile ha thusa Sekgukguni ha mo tlisetsa lehlohonolo la ho
          fumana tsela eo Manayetsa a tswileng ka yona ha a ne a baleha ka mokotla
          wa tjhelete. O ile a bona mehlala ya dieta tsa hae lehlabatheng.                      (2)
1.17       Ho lewa la tlholo dingolweng ke moo re bonang ketso e mpe e fumana kotlo
            e e loketseng qetellong. Paleng ena mongodi ha a le fihlella hobane re bona
            bobe bo hlola botle ka hore baphetwa ba sehlohooho ba ile ba arolelana
            tjhelete ya boshodu ntle le hore ba tshwarwe ba fumane kotlo e ba lokelang.
            
           Ho lewa la tlholo dingolweng ke moo re bonang ketso e mpe e fumana kotlo
            e e loketseng qetellong. Paleng ena mongodi ha a le fihlella hobane re bona
            ketso tse mpe tsa Mananyetsa le Sekgukguni di sa fumana kotlo e di
            loketseng.
          E le nngwe feela.                                                                       (3)
                                                                                                  [35]

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2                4                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

POTSO YA 2: BOSWEU BA LEHLWA – Sello Moroe

2.1         O ne a lebelletse karabo ya hore Lerato a dumele ho ratana le yena. 
            'Le teng ke tshepa hore ke e tla nthabisa.'                                          (2)

2.2         Ho re tsebisa hore ha se metswalle ke dira. Sena se tiiswa ke dintwa tsa bona
            tsa pele ho ketsahalo ena moo ba neng ba tseka Lerato.                              (2)

2.3       Karaburetso ya kutlo,  hobane e hlakisa lerata le leholo le ileng la etswa
           ke titjhere Diphapang ha a ne a omanya Hlomi.                                         (2)
         Karaburetso ya pono,  hobane e4.6 hlakisa pono ya se etswang ke titjhere
           Diphapang ha a ne a omanya Hlomi. 
         E le nngwe feela.

2.4          Ke qwaketsano e pakeng tsa titjhere Diphapang le Hlomi ya sa bolokeng
                molao wa sekolo wa ho ba ka ntle ha tijhere a le ka phaposing. 
             Ke qwaketsano hobane re bona thulano ya Hlomi le Tshiu ya thabelang
                ditsietsi tsa Hlomi.
            (E le nngwe feela.)                                                                   (2)

2.5         A dumellana le tsona ka hore titjhere Diphapang o kgalema Hlomi ka thata
            lekgetlong la pele feela Hlomi a fihla ka mora nako phaposing. Titjhere o bile
            o mo eletsa ho fetola boitshwaro boo.                                               (2)

2.6         E re totobaletsa tomatso ka hore Tshiu o ne a thabetse ditsietsi tsa Hlomi
            empa a sa tsebe hore Hlomi o tena a fihla morao nakong jwalo o tshepisane
            tsa lerato le Lerato eo yena Tshiu a mo tonetseng mahlo.                            (2)

2.7          Mongodi o sebedisitse dipuo tsa Lerato. 
             Mongodi o sebedisitse diketso tsa Lerato.
            (E le nngwe feela.)                                                                   (1)

2.8         Ke nnete hobane Lerato o hlahella paleng ena a tsebahala ka lerato le
            boitshwaro. Ho tloha qalehong ya pale ho isa pheletsong ya bophelo ba hae o
            hlahella a le jwalo a sa fetohe.                                                    (2)

2.9         D/Tlhekelo hobane ke karolong ena moo mongodi a lelekelang ditaba tsa pale
            hore babadi ba hle ba be le setshwantsho sa kamoo pale e ka phuthulohang
            kateng.                                                                             (2)

2.10        Ho ho hetla morao mongodi o re kgutlisetsa ketsahalong kapa diketsahalong
            tse fetileng ka sepheo sa ho re hlakisetsa se itseng. Ka mora lefu la Lerato
            Hlomi o ile a nyala Dineo eo pele a neng a iphapanya yena ka baka la Lerato.
            Mangolo le dimpho tse tswang ho Dineo ka nako eo, o ne a sa di tsotelle
            empa a sa di kgutlisetse ho monga tsona. Kahoo ha re makale ha re bona a
            se a nyala Dineo hobane sena ke sesupo sa hore Hlomi o ne a ntse a na le
            tlhase e itseng ya Lerato ho Dineo.                                                (3)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2                5                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

2.11      Toro ya Hlomi e ne e le ho ikgapela Lerato hore e be kgarebe ya hae. Ho
          kenela ha hae tlhodisano ya motjeko, e ne e le ho hapa pelo ya Lerato kamoo
          a tla tjeka kateng.                                                                   (2)

2.12      Sehlopha sa boHlomi se ile sa ikgapela tlhodisano eo, mme seo sa etsa hore
          ba roriswe haholo le ke dikgarebe tseo ba neng ba kena sekolo le tsona.
          Sena se ile sa eketsa lehloyo dipakeng tsa Hlomi le boTshiu. Kgohlano ya
          hola le ho feta ha Tshiu a lemoha hore Lerato o se a nkehile haholo ke Hlomi
          ka mora tlhodisano ya motjeko.                                                        (2)

2.13      Ke tse ding tse bontshang tharahano hobane re bona ditaba di thatafala, di
          mpefala dipakeng tsa Hlomi le Tshiu. Ho tloha ka mora tlhodisano eo, Tshiu
          le bomphato ba hae ba ile ba sebetsa ka thata ho sulafalletsa Hlomi bophelo
          sekolong le motseng.                                                                  (2)

2.14      Ke sehalo sa thabo le kgotsofalo, se ikutlwahatsang ka dipuo tse kang ba
          nthorisa kamoo ke tjekileng ka bokgabane kateng, kamoo ke kgahlang kateng
          le Lerato o ne a bonahala a thabile haholo a bile a phutholohile.                     (2)

2.15      Molwantshi ke Tshiu  hobane o ne a dula a qhwebeshana le Hlomi ka nako
          tsohle a mo tsekisa Lerato eo ba neng ba mo tonetse mahlo bobedi.                      (2)

2.16      Bobedi ba bona ke baphetwa ba tlatsetso hobane kgohlano le diketsahalo tsa
          pale ha di a thehwa hodima bona ho tloha qalong ho ya phethelong. Seabo
          sa bona ke sa ho thusa ho hlakisa diketso tsa baphetwa ba sehlooho.                   (2)

2.17      Mothinya o sa lebellwang o etsahala ha diketsahalo tsa pale di thinyetsa
          hosele moo ho neng ho sa lebellwa teng, mme di hlahisa sephetho se neng
          se sa lebellwa. Paleng ena babadi ba ne ba lebelletse hore Hlomi o tla
          nyalana le Lerato ba phele ha monate bophelong bohle ba bona. Ba sa
          lebelletse jwalo, diketsahalo tsa nka mothiya o sa lebellwang ha Lerato a
          hlokahala, Hlomi a etsa qeto ya ho nyalana le Dineo eo yena Hlomi a neng a
          sa mo thahaselle leha Dineo yena a ne a mo rata, mme ba phela ka kgotso
          lenyalong la bona.                                                                   (3)
                                                                                                  [35]

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2                6                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

POTSO YA 3: SEHLEKEHLEKE SA DEIDRO – VT Masima

3.1       Ke Sister Ruth.                                                                        (1)

3.2       Kganyetsano e ikutlwahatsang qotsong e re lebisa ketsahalong eo ho yona
          Ramaqiti a ileng a baleha ha masole a dinaha tsa Afrika e Borwa a futuhela
          sehlekehleke, mme Nasala le Dirisang ba ile ba hana ho baleha mmoho
          le yena.                                                                              (2)

3.3       Di mo senola e le mophetwa ya tjhitja, hobane ke mona qetellong o bonahala
          a sokolohile bobeng bohle boo a neng a bo etsa kaha ke mona o se a dumela
          tshwarelong ya dibe.                                                                  (2)

3.4       Ramaqiti le Nasala ke metswalle e meholo e amaheng diketsong tsa tlolo ya
          molao. Ke ka lebaka leo Ramaqiti leha e ne e le e moholo sesoleng, a ileng a
          balehisetsa Nasala Bosothonia hore a se tshwarwe e le hore ba tle ba tswele
          pele ka mesebetsi ya bona e kgahlanong le molao.                                      (2)

3.5       Di totobatsa mehla ya thekenoloji hobane re bona ka tshebediso ya
          disebediswa tse kang dikepe tsa nyutlelere, makoloi, difofane, dithunya le
          dikepe.                                                                                (2)

3.6       Phanyeho eo e sebedisitswe ka sepheo sa ho ngoka le ho fa mmadi
          thahasello ya ho batla ho tseba pheletso ya Nasala le Ramaqiti hore e tla
          ba efe.                                                                               (2)

3.7       C/molwantshuwa, hobane ke mophethwa wa sehlooho, mme diketsahalo
          tsohle le kgohlano ya pale di thehilwe ho yena. Ke yena ya tsongwang ke
          ditho tsa Bana ba Phiri.                                                              (2)

3.8       Puisano e tlisa mothinya o sa lebellwang kaha re ne re lebelletse polao ntle le
          qeaqeo hang feela ha Ramaqiti le Nasala ba teana le Chikano empa ke mona
          ba qhanolotse ha monate ba ja lekomo.                                                 (2)

3.9       Ketso ya Chikano ya ho dula a fereha dikgarebe hohle moo a fihlang teng e
          amohelehile ho ya ka mofuta wa mosebetsi oo a o etsang wa bohlwela
          hobane o ne a lokela ho etsa hore ka nako tsohle a amohelehe hohle moo a
          fihlang teng e le hore a fuputse ha bonolo a sa belaellwe. 
          (Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.)                                                 (3)

3.10        Ramaqiti o ile a thusa ho pholosa Nasala Botswania ka mora ho bolaya
             kgarebe ya hae a mmalehisetsa Bosothonia. 
           O ile a mo thusa hore a fumane ditokomane tsa leshano hore a kgone ho
             kena Bosothonia. 
           A boela a mo thusa hape hore a fetole lebitso le sefahleho hore a qetelle e
             le moruti a tsejwa ka lebitso la Mobishopo Biala.
          (E mmedi feela.)                                                                        (2)

3.11             Tjhelete eo bomphato ba hae ba neng ba e ja bohlaswa. 
                 O ne a tshwenyeha hore mokgatlo o ka wa neng kapa neng.                        (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2                7                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

3.12      Mongodi o atlehile hobane Dirisang o ne a sebediswa ke aubuti wa hae
          Ramaqiti jwalo ka sehlwela ho fumanela mokgatlo wa Bana ba Phiri lesedi le
          makunutu ohle ao ba neng ba a hloka.                                                  (2)

3.13      Mongodi o sebedisitse diketso le dipuo tsa hae.                                       (2)

3.14      Tsohle tse mpe tse neng di etswa ke Bana ba Phiri sekgukgung, di ile tsa fela
          tsa fihla qetellong hang nakong eo dinaha tsa Afrika e Borwa di futuhelang
          Bana ba Phiri sehlekehlekeng sa Deidro.                                               (2)

3.15      Ke nnete, hobane hohle moo Chikano a neng a fihla teng, ho ne ho ba le
          sehlwela kapa dihlwela tse mo lebetseng a sa tsebe.                                   (2)

3.16      Ke dumellana le yona hobane ketsahalong eo, Mphafudi o ile a hlanohela
          mokgatlo wa hae wa Bana ba Phiri ha mobishopo Biala a ne a re Katriena a
          honngwe leihlo, mme re bona mothinya o sa lebellwang ha Mphafudi a
          sireletsa Katriena motswalae.                                                         (2)

3.17      Setaele sa mongodi ke mokgwa oo mongodi a ngolang ditaba tsa hae ka
          wona. Qotsong mongodi o sebedisitse setaele se seng bonolo, se sa
          utlwisiseheng hantle. O sebedisitse mantswe a thata a kang, hwayahwaya,
          rafatsa, putlama le matsoho a a hlatswana.                                              (3)
                                                                                                  [35]

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:               35

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2                8                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: TSHWANTSHISO/TERAMA

POTSO YA 4: SEFI – DJ Nkutha

4.1       A ne a bidietsa hore nakong e tlang Mmatiisetso le yena o tla e hloka tjhelete
          eo Motaung a ntseng a mo fa yona kahoo he, le yena o tla lla jwalo ka
          Mmankepe hobane e tla be e se e jowa ke Mmatshele.                                     (1)

4.2       Lebotsi.  Ka letshwao la potso.                                                       (2)

4.3        Tswekere 
           Tee 
           Mafura
          (Tse pedi feela.)                                                                       (2)

4.4       'Mmankepe o a tseba hore o noha mosadi towe!' 
          'O tla tjha ke o bolelle. Ke sekotwana sa botoro ntho ena.' 
          ‘Ke romme Nkepe mabenkeleng o tehile kalala a hloka mafura.’
          ‘O leshano o a tseba o ka bolaya motho.’
          Tse pedi feela.                                                                         (2)

4.5       O e sebedisitse ka sepheo sa ho bontsha hore Mmankepe o etsa eka taba ya
          Raboditse ya ho senya tjhelete jwaleng ha Mmatsele ha se tabahadi, ha se
          ntho e kgolo hakaalo ke tajana feela e sa reng letho. 
          (Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.)                                                 (2)

4.6        E susumetsa babadi ho ipopela karaburetso ya pono hobane e se eka ba
            se ntse ba bona sekotwana sa botoro seo Mmankepe a se patileng ka
            mokotleng oo. 
          E susumetsa babadi ho lemoha hore Mmatiisetso ha a tshepe Mmankepe.
         E le nngwe feela.                                                                        (2)

4.7       Lelapa lena le ne le sebetsa dintho ka kutlwano, Motaung a fa Mmatiisetso
          tjhelete, Tiisetso a itlhomphile, a mamela batswadi a bile a le bohlale
          sekolong. Ka tsela e jwalo lelapa lena la atleha karolong tse ngata tsa
          bophelo. Katleho ya lona ya qholotsa mona ho ba lelapa la Mmankepe le
          Rabaoditse mme ba rera ho senya kgotso le thabo ya lelapa leo. Morero oo
          wa bona ya ba yona tshiya ya kgohlano ya pale.                                        (2)

4.8       Mookotaba wa tshwantshiso ena ke mona le lefufa. Diketso tsa Mmatshele di
          nyallana le wona ka hore a sebediswe ke Raboditse ho fihlella sepheo sa hae
          sa ho qhala kgotso ya lelapa la Motaung ka lebaka la ho honohela le hona ho
          le monela.                                                                            (2)

4.9       Mongodi o sebedisitse dipolelo tse kgutshwanyane ka sepheo sa ho toba, ho
          hlakisa le ho toboketsa seo Mmatiisetso a se bolelang, e leng hore
          Mmankepe ke molotsana.                                                               (3)

4.10      Sepheo sa hae ke ho kgannela Motaung lerabeng la hore a ratane le
          Mmatshele e le hore kgotso le thabo tsa lelapa la Motaung di senyehe                   (1)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2                9                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

4.11      Di etsahala tharahanong ya tshwantshiso hobane re bona ditaba di thatafala,
          di mpefala hobane Motaung ya neng a se a rutuwe jwala ke Raboditse,
          o tetebela ho feta pele kaha o tlo wela diatleng tsa Mmatshele wa sejabanna.
                                                                                                (2)

4.12      Di nthusa ho utlwisisa hore Mmatshele o leka/habile ho hohella Motaung ha
          hae, o batla ho utlwana le yena a tle a tsebe ho mo ja jwalo ka bao a ba
          entseng sehlooho pele ho yena.                                                        (2)

4.13         O e sebedisitse ka sepheo sa ho ferekanya ho thusa Mmatshele
              letsholong la hae la ho ikgapela Motaung. Katleho ya Mmatshele e tla ba
              molemong wa merero ya Raboditse e ditshila kgahlanong le lelapa la
              Motaung.                                                                            (2)

4.14      Ke Mmatshele hobane diketsahalo tsohle mmoho le kgohlano tshwantshisong
          ena ha di a thehwa hodima hae. Seabo sa hae ke sa ho thusana le merero ya
          Raboditse hore e phethahale.                                                          (2)

4.15      Tomatso e hlaha ka hore Motaung ha a tsebe bora boo Rabotsitse a mo
          reretseng bona ka ho mo kgannela lerabeng la Mmatshele. Motaung o jwalo
          ka nonyana-ka-hlamela-mmolai hobane rona babadi re tseba hantle sehloho
          seo a se reretsweng.  Sepheo sa yona ke ho tlisa teketliso/phanyeho e le
          leano la ho hohela thahasello ya babadi kaha ba tla labalabela ho tseba
          sephetho.                                                                             (3)

4.16      Tjhe, ke hanana le polelo ena hobane tshwantshiso ena ke ya masetladibete,
          eo pheletsong ya yona mophetwa wa sehlooho a iphumanang a le ka hara
          tebetebe ya mathata, maima le masisapelo.                                             (2)

4.17      Mongodi o e sebedisitse ka tshwanelo hobane Raboditse o ne a leka ho
          susumeletsa Motaung ho ba le kgahleho ho Mmatshele ka ho toboketsa botle
          bo makatsang ba eo Mmatshele e le hore Motaung a tle a ipone e le sephoqo
          ka hore yena ha a bo bone.                                                           (3)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:               35

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               10                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: DIPALEKGUTSHWE

Araba POTSO ya 5.1 le POTSO ya 5.2.

POTSO YA 5: PELO E JA SERATI – ME Makhapa le ba bang

5.1       'MPHELEHETSE' – MM Mpembe

          5.1.1        O kgethile mosebetsi hobane a ne a tlameha ho hlokomela le ho
                       fepa lelapa la habo.                                                      (1)

          5.1.2        Ke ho kgwathakgwathwa. 
                       Ke ho phomola.                                                            (2)

          5.1.3        Lekgetlong la pele o ne a ilo ipolaya athe ho la bobedi o ile a thola
                       ka bokgothokgotho ba tjhelete.                                           (2)

          5.1.4          Ho lahlehelwa ke mosebetsi. 
                         Ho bona bana babo ba bolawa ke tlala le ho kula empa a le
                          teng. 
                        Ho lahlwa le ho kgeswa ke ba leloko.
                       (Tse pedi feela.)                                                          (2)

          5.1.5        Mothinya o sa lebellwang o hlahella ha Kgaupe a thola
                       bokgothokgotho ba tjhelete moo thotobolong ka tsela ya mohlolo.
                       Sena se fedisa tshotleho ya lelapa la habo.                              (2)

          5.1.6        Mafosi, hobane ho ne ho se na dihlopha kapa mekga e mmedi e sa
                       dumellaneng moo re neng re ka re ngaka e rotelletsa qabano.              (2)

          5.1.7        Ho bile le molemo wa hore a thole ka tjhelete thotobolong e mo
                       thusitseng ho ntsha lelapa labo mathateng.                               (2)

          5.1.8        E, e a kgolweha hobane hangata motho ha a le mathateng o na le
                       ho thuseha ka tsela e itseng ya mohlolo ebile ha ho tsejwe moo
                       lehlohonolo la motho le leng hona teng. 

                                                          KAPA

                       Tjhe, ha e kgolwehe hobane ha ho motho ya ka patang tjhelete e
                       ngata hakaalo moo ho fatang mang kapa mang ya ipatlelang tse
                       itseng.                                                                    (2)
                       E le nngwe feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti.

          5.1.9        Phethelong ya palekgutshwe ena, mongodi o siya babadi ba
                       inahanela hore ebe maemo a lelapa la habo Kgaupe a ile a fetoha
                       jwang ha a se a thotse ka bokgothokgotho boo ba tjhelete. Empa
                       kgohlano ya maikutlo eo a neng a na le yona, e rarollehile.             (3)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               11                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

5.2       'ESENG KAJENO, EMPA HOSANE' – MM Mpembe

          5.2.1        Diketsahalo di etsahalla sekolong ka ofising ya mosuwehlooho. 
                       mehleng eo ho yona batswadi ba seng ba emela bana ba bona                  (2)
                       leha ba le phoso.

          5.2.2          Selallane o kopa tshwarelo ho titjhere Phala. 
                         Selallane o lahla ntatae fatshe ka setebele.                           (2)

          5.2.3        E mo senola e le motho wa kgotso, wa boikokobetso hobane re
                       bona a inyatsa boitshwarong ba hae ba ho tella le ho nyedisa
                       molaotheo wa sekolo.                                                       (2)
                       

          5.2.4        Karaburetso ya pono e sebedisitsweng polelong eo, e nthusa ho
                       utlwisisa hore Selallane o ne a halefile haholo a sa batle ha ntatae
                       a mo thiba.                                                              (2)

          5.2.5        A/ hobane ho tloha qalong ya palekgutshwe ho isa phethelong ya
                       yona, re bontshwa lehlakore le leng feela la hae, e leng la botle
                       kapa la bobe.                                                             (2)

          5.2.6        Ke dumela hore ke sehlohlolo sa palekgutshwe ena hobane re
                       fumana hore kgohlano ya palekgutshwe ena e fella moo, kaha ka
                       mora ketsahalo ena, ha ho sa na kgohlano e nngwe hape.                   (2)

          5.2.7        E, mongodi o atlehile kaha re bona Selallane a dula a tletleba, a
                       ipelaetsa ha ho thwe a etse mosebetsi wa sekolo. O ne a sa
                       amohele ditaelo tsa matitjhere, a etsa seo a se rutuweng ke ntatae
                       feela, e leng hore e seng kajeno empa hosane.                            (2)

          5.2.8        Diketso tsa Ntwahae ha di a amoheleha hobane ka ho etsa jwalo,
                       o ruta ngwana wa hae thuto e mpe haholo, e sa mo ruteng ho
                       hlompha ditokelo tsa batho ba bang, mme seo ha se no tswela
                       mora wa hae molemo wa letho bophelong. 
                       (Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.)                                    (3)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:               35

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               12                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA D: DITHOTHOKISO

POTSO YA 6

6.1       'NGWANA YA LEHLASWA' – KE Ntsane

          6.1.1           Ngwana ho fela 
                          Kgorula 
                          Thatohatsi ya ntatae
                         (A mabedi feela.)                                                        (2)

          6.1.2          O hlalosa hore kgwedi ya bosupa o e qadile a se a kgaotse thota/a
                         tsamaile haholo, a hlophehile.                                         (2)

          6.1.3          Papiso/tshwantshanyo.                                                   (1)

          6.1.4          Molathothokiso wa 12. Ngwana morui o phakela dikolobe
                         kajeno.                                                                 (2)

          6.1.5          Sethothokisi se toboketsa/matlafatsa bongata ba difariki tse neng
                         di ruilwe ke monna eo wa morui.                                        (2)

          6.1.6          Sethothokisi se sebedisitse lentswe lena ho bontsha hore
                         motsotsong wa jwale dintho di fetohile ho ngwana ya lehlaswa o se
                         a ja le difariki, dimenyemenye di fedile.                              (2)

          6.1.7           Le sebedisitswe ka sepheo sa ho tlamahanya melathothokiso eo
                           e mmedi. 
                          Le sebedisitswe ka sepheo sa ho toboketsa bohlokwa ba taba eo
                           a neng a etsa qeto ka yona e leng hore habo ho monate.
                           E le nngwe feela.                                                      (2)

          6.1.8          Lelapa la habo ngwana ya lehlaswa le tshwantshwa le Kanana
                         hobane ke la boruing ho na le dintho tsohle tseo a di hlokang mme
                         o phetse ka boiketlo ho lona.                                          (2)

          6.1.9          Lebotsi leo le susumeletsa ngwana ya lehlaswa ho kgutlela lapeng
                         kaha lelapa ha le ngalwe mme ha a foseditse batswadi, o tlamehile
                         ho kgutlela habo ho ilo kopa tshwarelo ka seo o se entseng.            (2)

          6.1.10         Phetapheto ya sebopeho, e nthusa ho utlwisisa hore ngwana ya
                         lehlaswa o ne a se a sotlehile haholo hoo a neng a dula a nahana
                         ka bophelo bo monate boo a neng a bo phela habo.                       (3)

                                                  LE

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2               13                  DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

6.2       'LEFU LA MORENA GEORGE VI' – KE Ntsane

          6.2.1        Ke Manyesemane

          6.2.2        Ke George. Ha a ngolwa ka ho tshwana hobane Tjotji e
                       sothofaditswe.                                                            (1)

          6.2.3         Sejura/kgefutsohare,  bo sebedisitswe ka sepheo sa ho
                          lekanya moelelo wa mantswe ana 'ngwana Kgosi' le
                          'Lisabeta'. 
                        Sejura/kgefutsohare, bo sebedisitswe ka sepheo sa ho katla
                          morethetho/ho fokotsa lebelo la ho bala'.
                       (E le nngwe feela.)                                                        (3)

          6.2.4          Ka sepheo sa ho potlakisa morethetho wa molathothokiso oo.
                          
                       Ka sepheo sa ho kgutsufatsa molathothokiso.
                      E le nngwe feela.
                      , a hlakisa taba ya hore ha ntwa e ka ba teng ho ka dubakana, ha
                      ba hobe.                                                                    (2)

          6.2.5        Ke ithutile hore Morena George VI e ne e le yena ya nang le seabo
                       sa bohlokwa ho sireletseng naha ya Engelane kgahlanong le
                       bafutuhedi ba yona.                                                      (2

          6.2.6        Sethothokisi se bolela ho llela/dumela hodimo ka lerata le
                       leholo.                                                                  (2)

          6.2.7        Morethetho wa thothokiso ena ke o tsamayang butle, o bontshang
                       ho fehelwa hobane ke mofuta wa thothokiso ya kodiyamalla, 
                       mme ditaba tsa yona di sithabetsa pelo/di otla pelo ha bohloko
                       kahoo ho a hlaka hore mookotaba wa yona ke lefu.                         (3)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA D:               35
                                                          MATSHWAO A PAMPIRI YOHLE:               70

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2022-mg/7cf9ef1b-7376-4452-8c84-fe528b711ddb) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2022-mg/c23d4e0b-d71f-4f78-a0e3-22e5be132432) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2021-mg/9704a0d8-3039-489c-972e-07cf73a4fb6c) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2023-mg/b0045de6-35be-4fea-8916-f8b836b2e268) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2021-mg/5d606f73-0cc3-4f9b-9d29-682ac7c62d27) — Sesotho FAL · Memo · 2021 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2019-memo/7bdf25b2-470b-4234-b4e3-afb5e6b641f0) — Sesotho FAL · Memo · 2019 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
