# Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 2 memorandum from the November 2024 NSC, 12 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024-mg/42ba44d7-3b6e-4630-aba1-48748872a0d8
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024-mg/42ba44d7-3b6e-4630-aba1-48748872a0d8)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

KEREITE YA 12

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                 PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                                    PUDUNGWANA 2024

                               TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO: 70

                     Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 12.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello            Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2                2                DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: PALE/NOBELE/NOVELE

 POTSO YA 1: MAHLALE A KOPANE LEKWA – DN Katsie

 1.1      • Dipuo 
          • Diketso                                                                             (2)

 1.2      Maikutlo a kgalefo.                                                                   (1)

 1.3       Ke tla tshwanela ho kga ka saole ke yo fihla ho yena a eso elellwe hore ke mo
           qhekanyeditse.                                                                       (1)

 1.4      • Baphetwa. 
          • Sesosa sa kgohlano.                                                                 (2)

 1.5       A re tjebela ketsahalong eo ho yona Mananyetsa le Sekgukguni ba ileng ba
           lwantshana ka lebaka la ho qhekanyetsana.                                            (1)

 1.6      • O ne a sa sebetse a batla ho fata bophelo. 
          • Mohatsae o ne a se a mo dutse maqothe.                                              (2)

 1.7      • Sesosa sa kgohlano ke ho qhekanyetsana hobane Mananyetsa le
             Sekgukguni ba ne ba qhekanyetsane ka thepa tsa bona tseo ba di
             rekisetsaneng, e leng manyepa le thipa ya kgauta 
          • Sesosa sa kgohlano ke ho lenyatso le dipakeng tsa batho ba Kgauteng le ba
             Foreisetata. Re utlwile Sekgukguni a re batho ba Foreisetata ba kwalehile,
             ba robetse o tla ba qhekella feela ka thipa ya thupa eo a reng ke ya gauta
             athe ka ho le leng Mananyetsa yena o ne a re batho ba Kgauteng ba rata
             bohlale, ka hoo ba tla lemoha a le hole hore boholo ba se ka bolekeng ke
             lehlabathe e seng manyepa.
          E le nngwe feela.                                                                      (2)

 1.8       Ketsahalo eo e tlisitse tharollo kgohlanong e neng e le teng kaha ka mora
           ntwa ya bona, ba ile ba theha kgotso ba dumellana ho sebetsa mmoho, ba
           sebedisa mahlale a bona ho qhekella batho e le ho iketsetsa bophelo.                (2)

 1.9       Di latolana ka hore Mananyetsa wa Foreisetata, o ile a lemoha e se kgale hore
           o qhekanyeditswe, mme a boya sekwele ho ya otla Mokgauteng ya neng a
           nahana hore yena Mananyetsa ke sethoto.                                             (2)

 1.10      Tomatso ke lewa la bongodi leo ho lona mophetwa kapa baphetwa ba sa
           tsebeng seo babadi ba se tsebang. Qotsong ena re utlwa Sekgukguni a
           ithorisa ka hore o kgonne ho ela Mananyetsa ka diphalana empa rona babadi
           re a tseba hore Mananyetsa o mehlaleng ya hae ho tlo mo lwantsha hobane
           o lemohile hore o mo qhekanyeditse, feela yena ha a tsebe.                         (3)

 1.11      Ke letona le leholo. Kaha le sebedisitswe ke mongodi ho rarahanya ketsahalo
           ena feela.                                                                          (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2            3                    DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 1.12      Mananyetsa o fuwe sebete ke tsebo ya hae ya diketsahalo tse ileng tsa
           etsahala moo ha morena Ramoroko. Mohla Ramoroko a neng a patwa o ne a
           le teng, mme o bile a utlwa hore o ne a phekolwa ke ngaka ya Natala.                (1)

 1.13      Di etsahalla motseng wa morena Ramoroko. 
           Ha mofumahadi wa morena Ramoroko.
           E le nngwe feela.                                                                    (1)

 1.14     • Sepheo sa hae ke ho batla ho ntshetsa pale pele ka ho hodisa kgohlano e
            dipakeng tsa baphetwa bana ba sehlooho. 
          • Sepheo sa hae ke ho batla hore kgohlano e hodise teketliso kapa yona tebello
            ya babadi ho ya fihla sehlohlolong sa diketsahalo.
           E le nngwe feela.                                                                    (2)

 1.15      Mofumahadi le matona ba ile ba re Mananyetsa a fane ka bopaki bo kgodisang
           hore ruri ke yena ngaka e neng e phekola morena. A re bopaki bo mabitleng
           moo morena Ramoroko a tla bua le yena, a fana ka taelo ya hore a lefuwe. Ba
           ile le yena lebitleng, ha fela ha e ba jwalo ‘morena’ a laela hore a lefuwe.       (2)

 1.16      Ke nahana hore mongodi ha a dumellane kapa ha a tshehetse tumelo ya setso
           hobane o hlahisa mofumahadi wa morena Ramoroko mmoho le setjhaba sa
           hae ba qhekellwa ha bonolo ke dinokwane ka lebaka la ho itshetleha ka yona.
                                                                                              (2)

 1.17      Mmasekala lebitso lena la hae le a mo tshwanela hobane ke mosadi ya rekisang
           jwala/dikala tsa jwala.                                                            (2)

 1.18      Tharahano, hobane mofumahadi le matona a hae ba tlo lefa ngaka Mananyetsa
           ha ba kgutla mabitleng moo ba kgodisehileng hore morena o fane ka taelo. Ka
           mora moo, Mananyetsa o tlo kwenehela tumellano ya bona le Sekgukguni ebe
           o mo siya ka lebitleng, o baleha ka tjhelete.                                      (2)

 1.19      Phethelong ke diketsahalo tse tlang ka morao ho sehlohlolo. Ka tsela e tjena,
           pale e fihla bokgutlong. Phethelong ya pale ena, re fumana Mananyetsa le
           Sekgukguni ba kopana lekgetlo la ho qeta Pimville ha Sekgukguni, moo ba
           dumellanang hore ba arolelane tjhelete eo e saleng ba e tsekisana. Ba
           arolelana hloohwana ya tsie kamoo ba boletseng kateng. Se makatsang
           phethelong mona, re bona baphetwa bana ba atleha ho ithuisa ka tjhelete ya
           boqhekanyetsi empa ba sa fumane kotlo ya bona.                                    (3)
                                                                                                [35]

 POTSO YA 2: BOSWEU BA LEHLWA – Sello Moroe

 2.1       Ke ditaba tsa ho hlokahala ha aubuti wa Mokgifa.                                    (1)

 2.2       Bobedi di ne di bua ka ditaba tse bosula. Lengolo le ne le bua ka ho qoswa ha
           Mokgifa ke maqwetha ka lebaka la ho kolota sekolo,  ha telekeramo yona e
           ne e bua ka lefu la abuti wa Mokgifa ya neng a mo kenya sekolo.                     (2)

 2.3       Ke ho fumana monyetla ha Hlomi hore a mamele puisano ya Madito le Firi ba
           sa mmone, mme yaba Hlomi o phatlalatsa taba ena.                                    (1)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 4

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2            4                    DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 2.4      • Mokgifa o ne a lokile. 
          • Mokgifa o ne a bua le batho hantle.                                                (2)

 2.5       Mokgifa o ne a na le tsebo ya thuto ya dipalo e neng e tsietsa boHlomi.             (1)

 2.6       Mothinya o sa lebellwang o hlaha moo re bonang Kgifi a tswa yunivesithing, a
           hloleha ho phethela dithuto tsa hae ka lebaka la ho hlokahala ha abuti wa hae.
           Sena ke so re neng sa se labella re le babadi.                                     (2)

 2.7       A dumellana le tsona ka hore Hlomi le Mangi ba ile ba thusa Mokgifa bothateng
           ba hae. Ba mo felehetsa ho ya ho moreketoro, ba mo thusa le ho pakela ba nto
           mo felehetsa ho ya fihla ditekesing nakong eo a neng a leba habo ka yona.          (2)

 2.8       Nnete, hobane Tshiu o ne a sa emise ho tshwenya Lerato ka ditaba tsa marato
           le hoja a ne a tseba hore mohlankana wa hae ke Hlomi mme sena se ne se
           tlisa qwaketsano dipakeng tsa hae le Hlomi.                                        (2)

 2.9       Teketliso e hlaha ka tsela ya hore metswalle ya Mokgifa le moreketoro ba setse
           ba ipotsa hore ho etsahetse eng ka bophelo ba hae jwalo feela ka rona babadi
           mme mongodi o re susumetsa hore re tswele pele ho bala buka hore re tle re
           fumane sephetho.
           Ho elwe tlhoko dikarabo tsa baithuti.                                                (2)

 2.10      Karaburetso ya pono e qotsong e hlakisa diketsahalo tseo ho buuwang ka
           tsona ka tsela ya hore mmadi a be le setshwantsho se hlakileng sa kamoo di
           neng di etsahala kateng tse jwalo ka; kamoo ba ileng ba mo thusa kateng ho
           mo isa ho moreketoro ho ilo beha ditaba tsa hae, ho mo thusa ho pakela le ho
           mo felehetsa ho fihla ditekesing.                                                 (3)

 2.11     • Puse o ithutela tsa moruo le tekanyetso yunivesithing ya Wits. 
          • Puse o dikamanong tsa lerato le Tshiu.                                             (2)

 2.12     • Baphetwa le dikamano tsa bona.
          • Tikoloho (Mehla ya diketsahalo).                                                   (2)

 2.13      E ne e mo fuparetse ditaba tsa hore ntatae o a kula a tle hae.                      (1)

 2.14      Maikutlo a thabo/kgotsofalo, hobane ditaba tsa qotso di bontsha hore ehlile ba
           ratana e le kannete.                                                               (2)

 2.15      Ke lebaka la hore a ba fe sebaka sa hore ba sale ba qoqa ka ho ima ha Lerato.
                                                                                               (1)

 2.16      E hlaha ka tsela ya hore Hlomi o ne a se a tseba hore Fibane o tlo bua le yena
           ka eng empa Fibane yena a sa tsebe seo.                                            (2)

 2.17      Senepe seo se ile sa ama maemo a phedisano hampe hobane batswadi ba ile
           ba halefa haholo ke ditaba tsa marato a bana ba bona mme ba utlwisisa hore
           batjha ba shebana le ditaba tsa marato tse se nang molemo, ba sa
           tsepamisetse maikutlo a bona thutong.                                              (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2            5                    DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 2.18      Mehla ya tokoloho, moo batswadi ba seng ba kena ditaba tsa marato a bana
           ba bona e thusitse ho hodisa kamano ya Hlomi le Lerato kaha ba ne ba kopana
           le ho tjhakelana kgafetsa ka lebaka la ho dumellwa ke batswadi ba bona.            (2)

 2.19      Sehlohlolong sa diketsahalo ke moo re fumanang molwantshuwa a hlola kapa
           a hlolwa ke seo a lwantshanang le sona ebile ke moo kgohlano ya pale e felang
           teng kaha qaka e neng e le teng e ba pepeneneng. Sehlohlolong sa diketsahalo
           tsa buka ena ke moo Hlomi a ileng a hlola Tshiu ka ho ikgapela Lerato ebe
           kgarebe ya hae hoo qetellong re ileng ra bona Tshiu a kopa tshwarelo ho Hlomi
           mme e ile ya ba moo ho fellang kgohlano e neng e le dipakeng tsa Hlomi le
           Tshiu.                                                                            (3)
                                                                                                35

 POTSO YA 3: SEHLEKEHLEKE SA DEIDRO – VT Masima

 3.1       Oshakati.                                                                           (1)

 3.2       • Hobane ho latela maemo a tshebetso, Chikano e ne e le mookamedi
             wa hae. 
           • Hobane o ne a batla ho bontsha Chikano hore se ba kopantseng ke
             mosebetsi e seng lerato la bosawana.
           E le nngwe feela.                                                                    (2)

 3.3       • Bobedi ba tsona di tshwaretswe naheng disele (Namibia le Bosothonia). 
           • Bobedi ba dikgarebe tse neng di le kopanong eo e ne e le dikgarebe tsa
             Chikano. 
           • Bobedi ba dikgarebe tse neng di le kopanong eo e ne e le dihlwela tsa
             Mokgatlo wa Bana ba Phiri.
           • Dikopanong tseo ka bobedi Chikano o ne a tjhehuwe, a lalletswe
             ke mahlahana a Mokgatlo wa Bana ba Phiri.
           Tse pedi feela.                                                                      (2)

 3.4       Di re totobaletsa mehla eo ho yona mapolesa le masole a seng a etsa diketso
           tsa bonokwane a ipatile ka maemo a ona a mosebetsi hobane re bona
           Moborigadiri Ramaqiti ya okametseng sesole sa Botswania e le yena
           moetapele wa lequlwana la dinokwane tse bitswang Bana ba Phiri.                    (2)

 3.5       Ditlamorao tse bosula e bile ho bolawa ha Amanda ka sehlooho, a thunywa ke
           mahlahana a Mokgatlo wa Bana ba Phiri a neng a larile a mametse puisano eo
           ya bona.                                                                           (2)

 3.6       Qotsong ena ho sebedisitswe karaburetso ya pono, e hlakisetsang mmadi
           hantle hore eka o se a ntse a bona kamoo Chikano le Amanda ba neng ba
           qhanollotse kateng, ba robile monakedi.                                            (2)

 3.7       Kopano ena e ile ya thusa ka hore Chikano o ile a tloha moo Oshakati ka
           ntshwe di sa fohlwa, a fupere dintlha tsa bohlokwa tseo a di fuweng ke Amanda
           pele a bolawa. Ha e ne e se ka ho pholadiswa/ho tswa ka ntshwe di sa fohlwa
           hoo, a ka be a sa leba Botswania, e leng moo hantlentle a neng a hlile a habile
           teng ho ya fuputsa ka wona Mokgatlo wa Bana ba Phiri.                              (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2            6                    DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 3.8       Di bontsha tharahano hobane Chikano o ne a tshepile hore o tla tloha Namibia,
           Oshakati a fumane dintlha tsohle tse tla mo nolofaletsa diphuputso tsa hae
           kwana Botswania empa ke moo o tloha ka paleho le Amanda a shwele ka tse
           ngata tseo a di hlokang.                                                           (2)

 3.9       Mongodi o sebedisitse setaele se bonolo, se utlwisisehang hobane o
           sebedisitse mantswe a setlwaeding haholo puong ya kajeno. Ho hlakisa le ho
           toboketsa seo a buang ka sona, o kgabile ka mabitsomararane a phetang
           maetsi a jwalo ka tswakatswaka, ikotlakotla, tsubatsuba.                          (3)

 3.10      Chikano le Mphafudi ba ile ba tshwarwa ke mahlahana a Bana ba Phiri, hang
           ha helikopotara ya bona e qeta ho tsorama moo ba neng ba ntse ba tsoma
           tlhapikepe e bitswang Thakadi teng.                                                 (1)

 3.11      Mobishopo Biala/Nasala.                                                             (1)

 3.12      Chikano ke lefokisi le sebeletsang mmuso wa Afrikania le morerong wa ho
           qhala mokgatlo wa dinokwane o bitswang Bana ba Phiri athe Ramaqiti yena ke
           mookamedi e moholo sesoleng sa Botswania moo a ikgakantseng empa e le
           moetapele wa mokgatlo wa Bana ba Phiri.                                            (2)

 3.13      Ke kgohlano ya ka ntle hobane re bona twantshano ya dipuo dipakeng tsa
           Chikano le Ramaqiti.                                                               (2)

 3.14      Di senola Ramaqiti e le mophetwa ya kgopo/ya pelompe/ya nahanelang yena
           feela  hobane diketso tseo ho thweng o a di etsa di supa bona bokgopo, tsona
           ke ho koafatsa bana ka dithethefatsi, ho bolaya ba se nang molato le ho
           phedisa batho ka matswalo.                                                         (2)

 3.15      Mafosi, hobane ditaba tsa pale di sehlohlolong moo ho seng ho se na bokgutlo,
           mme kgohlano e fihla pheletsong.                                                   (2)

 3.16      Sebaka sa Kweneng ke sa mahaeng moo bophelo ba teng e leng bo iketlileng
           athe sebakeng seo boChikano ba leng ho sona, ke ditoropong moo ho nang le
           dihotele. Bophelo ba teng bo potlakile ho fetang ba mahaeng kaha ho buuwa
           ka mehala ebile ho sebediswa dilefiti.                                             (2)

 3.17      Ramaqiti o ne a reke mapolesa a Bosothinia ka tjhelete, a etsetsa Nasala
           dipampiri tsa leshano tse fetolang mabitso a hae hore e se hlole e ba Nasala e
           be Gabriel Biala.                                                                  (2)

 3.18      Pheletsong ya pale ena Ramaqiti o ile a lemoha hore masole a dinaha tse
           borwa ho Afrika a mo imetse mme a etsa qeto ya ho ipha naha. Qetong eo ya
           hae, o ne a batla ho baleha le kgaitsedi ya hae, Sister Ruth. Mothinya o sa
           lebellwang o hlaha ha Sister Ruth a hana ho baleha le yena, a re o emetse ho
           fumana kotlo e mo loketseng. Sena ke se makatsang hobane re le babadi re
           ne re lebelletse hore ka lebaka la seabo sa hae mokgatlong wa Bana ba Phiri
           a ka thabela ho baleha le yena, empa ha se be jwalo.                              (3)
                                                                                                [35]

                                                        MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:            35

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2            7                    DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA B: TSHWANTSHISO/TERAMA

 POTSO YA 4: SEFI – DJ Nkutha

 4.1       Le bitswa boipuiso/monoloko                                                         (1)

 4.2      • Ngakanakahetla 
          • Ngakanammotwana                                                                    (2)

 4.3      • Katleho ya lelapa la habo Tiisetso. 
          • Ho pasa ha Tiisetso sehlopheng sa leshome. 
          • Kgotso e renang lapeng la habo Tiisetso.
           Tse pedi feela.                                                                      (2)

 4.4      • Lelapa la Raboditse le ne le dumela tumelong ya setso, ha la Motaung le ne
            le dumela tumelong ya Sekreste. 
          • Lelapeng la Raboditse ditaelo di ne di tswa ho hlooho ya lelapa ho se
            dipuisano athe ho la Motaung ho ne buisanwa ho rerisanwa ka tsa lelapa.            (2)

 4.5       E re tjebela pele ketsahalong eo ho yona Motaung a ileng a sebetswa ka
           ditlhare ke Raboditse hore a lahle lelapa la hae a kgomarelane le Mmatshele
           wa serathodi.                                                                      (2)

 4.6       Tharahano, hobane bophelo ba Motaung bo feela bo eba jwalo ka ditaba tsa
           toro e qotsong, re bo bona bo qala ho fetoha, a nwa jwala mme a qetella a
           tshelletswe jwaleng.                                                               (2)

 4.7       O le sebedisitse ka sepheo sa ho totobaletsa babadi kamoo Tiisetso a
           maketseng, ebileng a tshositsweng kateng ke toro eo.                               (2)

 4.8       E dumellana le yona ka ho bontsha hore ehlile bophelo bo thata hobane
           morero wa Tiisetso wa ho ya yunivesithing o ile wa nyopa ka lebaka la ntatae
           ya ileng a senngwa ke Raboditse le Mmatshele.                                      (2)

 4.9       Mongodi o sebedisitse bokgeleke ba Sesotho se tebileng, sa mantswe a seng
           a sa sebediswe haholo puong ya kajeno. Mantswe ana a hlalosa hantle seo a
           buang ka sona ebile a bopela mmadi setshwantsho se hlakileng sa seo ho
           buuwang ka sona. A mang a mantswe ao ke tumelakgwela, seepamere, metsa,
           ngakanakahetla jj.                                                                (3)

 4.10      • O a hlanya wena. 
           • O a pota.
           • Nako o bapetse ka yona.
           E le nngwe feela.                                                                    (1)

 4.11      O bolela hore Mmankepe o tla hloleha ho etsa seo a se nahanneng ka yena.
                                                                                               (1)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 8

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2            8                    DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 4.12         • Di mo senola e le sebapadi se bohale se sa dumellaneng le masawana
                hobane o hanana le mabaka ao Nkepe a reng ke ona a mo feidisitseng o re
                o feitse ka baka la marato a boswana. 
              • Di mo senola e le sebapadi se bohlale se lemohang ntho e sale hole le yena
                hobane o bone hore Mmankepe o leka ho sireletsa moradi ka mabaka a siyo.
              E le nngwe feela.                                                                 (2)

 4.13     •  Nkepe ke sebapadi sa tlatsetso hobane diketsahalo tsa terama mmoho le
             kgohlano ha di a thehwa ho yena. 
          • Nkepe o thusa ho hlakisa diketso tsa baphethwa ba sehlooho. 
          • Nkepe ke sebapadi sa tlatsetso hobane O thusa ho ntshetsa kgohlano e
             pakeng tsa lelapa labo le la Motaung ka ho dula a qabana le Tiisetso.
           Tse pedi feela.                                                                      (2)

 4.14         Tomatso e hlaha ka hore rona babadi re a tseba hore Raboditse o tseba hantle
              hore Nkepe o a ratana empa Mmankepe le Nkepe ha ba tsebe hore o a tseba.
                                                                                              (2)

 4.15         Ketsahalo eo e ile ya ntshetsa kgohlano pele ka ho jala lehloyo dipakeng tsa
              malapa ana a mabedi. Lelapa la Raboditse le ile la etsa mekutu yohle ho
              bona hore lelapa la Motaung le a senyeha le hore merero ya lona e a nyopa e
              le hore le tiisetso a se ye yunivesithing.                                      (2)

 4.16         Ke ya masetladibete  hobane pheletsong ya yona re bona sebapadi sa
              sehlooho se ratlana fatshe ha bohloko, se qwetse ka hara mathata le maima
              a sentseng bophelo ba sona le ba lelapa la sona. 
                                                                                                (2)

 4.17         •  Dinoka tseo ho buuwang ka tsona hobane noka ke e nngwe ya dintho tsa
                 tlhaho tse ke keng tsa tliswa kalaneng. 
              • Metse e fapaneng hobane ho ke ke ha kgonahala hore metse eo yohle e
                 behwe sethaleng. 
              • Difeme hobane ke meaho e meholo mme le yona e ke ke ya fella
                 sethaleng.
              Tse pedi feela.                                                                   (2)

 4.18         Ha ho makatse hobane Mmankepe o sebedisa sehalo sa qenehelo ho sireletsa
              moradiae, Nkepe, eo ho bonahalang ntatae Raboditse a sa nke letho la hae
              malebana le ho feila ha hae sehlopha sa leshome. Mmankepe jwale ka mme
              o leka ho sireletsa moradi dipotsong tse boima tsa Raboditse, tse akgang ka
              hare taba ya hore Nkepe o ne a shebane le marato a masawana e seng dithuto
              tsa hae. Ebile o a tseba hore Raboditse a ka mo kopanyelletsa le moradi ha a
              mo otla.                                                                       (3)
                                                                                                35

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 9

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2            9                    DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA C: PALEKGUTSHWE

 POTSO YA 5: HA A LLELWE – ME Makhapa

 5.1       5.1.1        Ke ho ba majoro ha Setlabolane.                                        (1)

           5.1.2        Se ile sa ntshetsapele palekgutshwe ka ho ikamahanya le morero
                        wa Honye wa ho baka tshenyo motseng ka ho tjhesa holo le tleliniki      (2)
                        ka ho panya ha leihlo. 

           5.1.3.       Ke ntho ya hore a se batle ho hlahella tshenyong eo a neng a rera
                        ho tlo e etsa motseng wa habo.                                         (1)

           5.1.4        • Nna ke se ntse ke le lehlakoreng la hao.
                        • Ntaele morena, ke mofo wa hao.
                        E le nngwe feela.                                                       (1)

           5.1.5        O bolela hore Maphesha ha a a sebetswa hantle, o qhekelletswe.         (1)

           5.1.6        Di totobatsa mehla eo boradipolotiki ba neng ba tsekisana ditulo
                        ebile ba rerelana bora.                                               (2)

           5.1.7        Bohlokwa ba yona ke ho totobatsa hore haesale Setlabolane e ba
                        majoro ha ho diphetoho tsa letho tseo a di tlisitseng motseng oo le
                        mesebetsi ha e yo.                                                    (2)

           5.1.8        Palekgutshwe ena ke ya masetladibete hobane e felella ka ho
                        lemala ha bohlokohloko ha Maphesha ho ileng ha mo siya a
                        lahlehetswe ke maoto ka bobedi.                                       (2)

           5.1.9        Lewa la tlholo dingolweng le fihlelletswe palekgutshweng ena
                        hobane Maphesha o ile a fumana kotlo e mo loketseng bakeng sa
                        bobe boo a ileng a bo etsa ba ho baka tshenyo motseng wa habo.          (2)
                        

           5.1.10       Thehong ya lebitso, mongodi o reha sebapadi lebitso ho latela
                        diketso tsa sona. Honye o rehelletswe hantle hobane hobane lebitso
                        la hae le bolela ho nyamela. Mona palekgutshweng re mmona a sa
                        hlole a hlahella ka mora hore Maphesha a amehe kotsing ya koloi le
                        hoja ba ne ba rerile morusu mmoho. Hape ha a ka a tshwarwa jwalo
                        ka ba bang ka mora ho tjheswa ha tleliniki le holo ya motse wa habo     (3)
                        le hoja a ne a ameha tshenyong eo.  

                                                  MMOHO LE

 5.2       5.2.1        Ke ho hana ho etsa tekanyetso ya lelapa ha Mmasentle hobane
                        ketso eo ya hae e ile ya halefisa Rasentle mme a etsa qeto ya ho
                        iphetetsa ka ho ratana le Mmamokete.                                  (2)

           5.2.2        Bana ba babedi.                                                        (1)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 10

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2           10                    DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

           5.2.3       • E na le baphetwa ba mmalwa
                       • E kgutshwanyane
                       • E pheta ketsahalo e le nngwe.
                       • Sehlooho se a hohela
                        Tse pedi feela.                                                          (2)

           5.2.4       • Baphetwa 
                       • Sesosa sa kgohlano                                                     (2)

           5.2.5        Rasentle o hirile ha a na ha hae.
                        Ho buuwa ka ditamene.                                                  (2)

           5.2.6        Molwantshuwa ke Mmasentle hobane monna wa hae o mo
                        lwantshetsa ho se amohele keletso ya hae ya ho etsa tekanyetso ya
                        lelapa.                                                                (2)

           5.2.7        Teketliso e hlaha ka tsela ya hore mongodi o siile babadi a ba
                        leketlisitse ba ipotsa dipotso hore ebe qetellong Rasentle o ile a
                        kgutlela ha hae na.                                                    (2)

           5.2.8        Mongodi o hlahisa setiriothaepe ka tsela ya hore mosadi wa seritedi,
                        Mmamokete, o kgahlwa ke Rasentle a kena feela, e se eka basadi
                        kaofela ba rekisang jwala ba rata banna empa ho se jwalo.              (2)

           5.2.9        Boiphetetso, e leng sehlooho sa palekgutshwe ena, bo bolela ketso
                        ya ho utlwisa motho ya kileng a o etsa hampe bohloko. Sehlooho
                        sena se dumellana le ditaba tsa palekgutshwe ena hobane Rasentle
                        o ratana le mosadi wa seritedi e le ha a iphetetsa ho Mmasentle. O
                        batla ho mo utlwisa bohloko kaha ha a ka a mo mamela ha a re ha
                        a batle bana ba bangata                                               (3)
                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:                  35

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 11

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2           11                    DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA D: DITHOTHOKISO

 POTSO YA 6

 6.1       ꞌPELO E JA SERATIꞌ – J Mokoena

           6.1.1        Habeye  le qeaqee.                                                     (2)

           6.1.2        Ke lebotsi.                                                             (1)

           6.1.3       • tjhobolo 
                       • fatsheng                                                                (2)

           6.1.4       • E sebedisitswe ka sepheo sa ho katla bolele ba molathothokiso.
                        ka sepheo sa ho tlisa morethetho molathothokisong oo..                 (2)

           6.1.5        Sethothokisi se bolela hore bahlankana ba a lla/ingamangama ka
                        boNthati.                                                               (1)

           6.1.6        Bohlokwa ba lona ke ho ho totobatsa leeme la ho thoholetsa bobe
                        kaha dira tsa sona di nyadiswa dikgarebe tse ntle.                     (2)

           6.1.7        Mona  le mane                                                          (2)

           6.1.8        Se o sebedisitse ka sepheo sa ho hlakisa hore dilemong tse fetileng,
                        botle ba sethothokisi bo ne bo se kgelosa hore sethothokisi se
                        iphumane se etsa diphoso.                                              (2)

           6.1.9        Karaburetso ke moo sethothokisi se sebedisang puo ka tsela eo a
                        bopelang mmadi setshwantsho ho hlalosa maikutlo a sona hore a
                        hlake ho yena.
                        Sethothokisisi se sebedisitse karaburetso ya pono, hobane ka yona
                        se bopa setshwantsho se hlakileng sa kamoo dira le metswalle ya
                        sona e neng e nyadiswa dikgarebe tse ntle kateng.                     (3)

                                                  LE

 6.2       ꞌHA KE KOPE TSHWARELOꞌ – T Lekitlane

           6.2.1        Anastrofi                                                               (1)

           6.2.2        • Molathothokiso wa 7/wena o hafa ka nkatana o morena.
                        • Molathothokiso wa 8/re a o sebeletsa o morui.                         (2)

           6.2.3        • Phetapheto ya sebopeho. 
                        • Phetapheto ya moelelo.
                        E le nngwe feela.                                                        (1)

           6.2.4        Ho hatella ntlha ya hore se nena ya neng a senye lelapa labo sona
                        hoo se lakatsang ho bona a fedisitswe ho tu!                           (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 12

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P2                12               DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

           6.2.5        Sethothokisi se bolela hore bona ba sotlehile haholo.                 (1)

           6.2.6        • Sethothokisi se re ha se kope tshwarelo hobane eo se buang ka
                          yena o ne a nke tsohle tsa lelapa labo, a ithuisa ka tsona. 
                        • Sethothokisi se re ha se kope tshwarelo hobane eo se buang ka
                          yena o ne a senye kgotso ya lelapa labo.
                        E le nngwe feela.                                                       (2)

           6.2.7        E sebedisitswe ka sepheo sa ho toboketsa taba ya hore eo
                        sethothokisi se buang ka yena o lokelwa ke ho bolawa le ho lelekwa.
                                                                                              (2)

           6.2.8        Bohlokwa ba lona ke hore sethothokisi se tiisa taba ya hore se
                        halefile e le ka nnete.                                               (2)

           6.2.9        Ke sehalo sa kutlobohloko/sithabelo, sethothokisi se utlwisitswe
                        bohloko le ho sithabetswa maikutlong ke motho ya ileng a se
                        tshwara hampe le ho duka kgotso ya sona hammoho le ba leloko la
                        habo sona mme seo se nnetefatswa ke tshebediso ya mantswe a
                        kang; moloi, a qhala kgotso, sehloho, mmoho le metswa jj.              (2)

           6.2.10       Sethothokisi se sebedisitse mantswe a dumellanang ebile a hlakisa
                        hantle sehalo sa sona sa kgalefo mme sena re se bona ka
                        tshebediso ya mantswe a kang; o moloi ha o motho, qhale kgotso,
                        re metwaitwai, re mehofe jj.                                         (3)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA D:             35
                                                          MATSHWAO A PAMPIRI YOHLE:             70

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-sesotho/89474c26-78ba-4d11-9266-7c7254f9e0f9) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — Sesotho FAL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2024/34f208fd-0aba-44e2-b663-c1d28b7f4471) — Sesotho FAL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sesotho/c1d24f37-bb4d-4954-aa25-26f0b702749e) — Sesotho FAL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/3b041e81-866b-4d50-be2d-60ce7b77c678) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2023-mg/e1db5fb5-c912-4642-a34d-feee7228a017) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-sesotho/ebf10319-d8fc-4a52-bf97-e5da46912fba) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca) — Memo · 2023 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
