# Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2017, 11 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2017-memo/2407beb0-05f1-4284-96ec-1e849b1b3795
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2017-memo/2407beb0-05f1-4284-96ec-1e849b1b3795)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · sesotho. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P3 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2017/c483278f-2434-4cf4-a186-905deb5a077c) — QP · 2017 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                               PAMPIRI YA BORARO (P3)

                                              2017

                                      MEMORANDAMO

                                                                  MATSHWAO: 80

                         Memorandamo ena e na le maqephe a 11.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello          Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                               2                                                                   DBE/2017
                                                                                                  SCE – Memorandamo

KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50)

SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)- SLKT
ELA HLOKO:

•     Sebedisa ruburiki ena ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (PAMPIRI YA 3, KAROLO YA A).
•     Matshwao a 0-50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso.
•     Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya bokgoni e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le bo
      bong bo na le tlhaloso ya bona.
•     Lekgetha la sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase.

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 50]

   Makgetha a ho                                                            Phihlello e supang                                         Phihlello ya motheo
                                            Phihlello e babatsehang                                      Phihlello e mahareng                                      Phihlello e haellang
    lekanyetsa                                                                    bokgoni                                                      feela
DIKAHARE LE                                             28–30                      22–24                          16–18                        10–12                          4–6
MORALO                                    -Nehelano e bontshang         -Nehelano e ntle e supang     -Nehelano ke e                 -Nehelano e momahane       -Nehelano e tswile lekoteng
                                          kutlwisiso e babatsehang ya   tsebo le bokgoni              kgotsofatsang ditlhokeho;      mona le mane               ho hang

                        Boemo bo hodimo
(Nehelano ya                              sehlooho e supang bokgoni     -Mehopolo ke e                -Mehopolo e momahane ka        -Mehopolo ke e seng ya     -Mehopolo ke e sa
sehlooho) tlhophiso                       bo ikgethang                  ipapisitseng ka botlalo le    tsela e kgotsofatsang le e     boiqapelo, mme e sa        tsepamang e dubakaneng
ya mehopolo le                            -Mehopolo e matla, e          sehlooho, mme e               kgodisang;                     hlakang                    -Ha e utlwahale, mme
dintlha, kelohloko ya                     phepetsa monahano, mme ke     kgahlisang                    -O hlophisitswe hantle ka      -Ho na le bopaki bo seng   dintlha di a phetakakwa
baamohedi ba ditaba,                      e kgodisang                   -O hlophisitswe hantle ka     tsela e mahareng, mme o        bokae ba tlhophiso le      -Ha o a hlophiswa ka
maikemisetso le                           -O hlophisitswe hantle ka     tsela e supang bokgoni,       momahane ka tshwanelo ho       momahano ya mosebetsi      tshwanelo le momahano ha
maemo                                     tsela e babatsehang, mme o    mme o momahane ka             kenyeleditswe selelekela,                                 e yo
                                          momahane ka tshwanelo ho      tshwanelo ho kenyeditswe      mmele le qetelo.
MATSHWAO A 30                             kenyeleditswe selelekela,     selelekela, mmele le qetelo
                                          mmele le qetelo
                                                        25–27                      19–21                          13–15                          7–9                         0–3
                                          -Mosebetsi o tswileng         -Mosebetsi o radilweng        -Mosebetsi o a kgotsofatsa     -Mosebetsi boholo o        -Boiteko ke bo fokolang ba
                                          matsoho leha o haellwa ke     hantle                        leha o sa hlaka mona le        tswile lekoteng            ho arabela sehlooho

                        Boemo bo tlase
                                          dintlha tse ikgethang tsa     -Mehopolo ke e loketseng,     mane                           -Mehopolo ha e a           -Mehopolo e tswile lekoteng
                                          moqoqo o babatsehang          mme e thahasellisang          -Mehopolo e momahane ka        momahana ka tshwanelo,     ka ho phethahala, ha e a
                                          -Mehopolo ke e supang         -O hlophisitswe hantle ka     tsela e mahareng, mme e a      mme e a lahlehisa          nepahala
                                          boiphihlelo bo hodimo         tsela e bontshang bokgoni,    kgodisa                        -Nehelano ha e na bopaki   -Mosebetsi ha o a tsepama
                                          -O hlophisitswe hantle ka     mme o momahane ka             -Karolo feela e hlophisehile   bo bokaalo ba tlhophiso    sehloohong, mme o
                                          tsela e babatsehang, mme o    tshwanelo ho                  ka tshwanelo ho                le momahano                dubakane
                                          momahane ka tshwanelo ho      kenyeleditswe selelekela,     kenyeleditswe selelekela,
                                          kenyeleditswe selelekela,     mmele le qetelo               mmele le qetelo
                                          mmele le qetelo

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                   Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                                    Downloaded from hlayiso.com                                  3                                                                         DBE/2017
                                                                                                         SCE – Memorandamo

   Makgetha a ho                                                                        Phihlello e supang                                             Phihlello ya motheo
                                                  Phihlello e babatsehang                                            Phihlello e mahareng                                            Phihlello e haellang
     lekanyetsa                                                                               bokgoni                                                          feela
PUO, SETAELE LE HO                                            14–15                            11–12                            8–9                             5–6                            0–3
HLAOLA DIPHOSO                                -Sehalo, rejisetara, setaele le      -Sehalo, rejisetara, setaele   -Sehalo, rejisetara, setaele le   -Sehalo, rejisetara,         -Tshebediso ya puo ke e sa
                                              tlotlontswe di loketse sepheo,       le tlotlontswe di loketse      tlotlontswe di loketse            setaele le tlotlontswe ha    utlwisiseheng
Sehalo, rejisetara,                           baamohedi ba ditaba mmoho le         sepheo, baamohedi ba           sepheo, baamohedi ba              di a lokela sepheo,          -Sehalo, rejisetara, setaele le
setaele le tlotlontswe ke                     maemo ka tsela e babatsehang         ditaba mmoho le maemo          ditaba mmoho le maemo ka          baamohedi ba ditaba          tlotlontswe ha di a lokela

                            Boemo bo hodimo
tse lokelang                                  -Tshebediso ya hae ya puo e a        ka tsela e supang bokgoni      tsela e mahareng                  mmoho le maemo a             baamohedi ba ditaba,
sepheo/tshusumetso le                         ikgetha, mme e bontsha boitshepo     -Tshebediso ya puo e           -Tshebediso ya puo ke e           ditaba                       sepheo le maemo
maemo                                         ka tsela e tsotehang                 matla, mme ho                  loketseng, mme e fetisa           -Tshebediso ya puo ke        -Tshebediso ya tlotlontswe e
Kgetho ya mantswe                             -O sebedisitse sehalo se matla,      sebedisitswe sehalo se         moelelo ka tshwanelo              ya motheo feela              haellang ke sesosa sa
Tshebediso ya puo le                          mme se susumetsang ka tsela e        loketseng                      -Puo ya bonono ke e               -Sehalo mmoho le             nehelano e sa utlwisiseheng
tlwaelo, matshwao a ho                        ikgethang                            -Boholo ba mosebetsi ha o      loketseng, mme e                  moelelo o hlahiswang ke
bala le mopeleto                              -O batla o hloka diphoso tsa puo     na diphoso tsa tshebediso      sebedisitswe ka tshwanelo         tema ke tse sa lokelang
                                              le tsa mopeleto                      ya puo le mopeleto             -Sehalo se sebedisitswe ka        -Ho sebedisitswe
MATSHWAO A 15                                 -O radilwe ka bokgoni bo             -O radilwe hantle ka           tshwanelo                         tlotlontswe ya motheo
                                              tsotehang                            tshwanelo                      -O radilwe ka tsela e             feela
                                                                                                                  mahareng feela
                                                              13                                10                                7                             4
                                              -Tshebediso ya puo ke e              -Tshebediso ya puo ke e        -Tshebediso ya puo ke e           -Tshebediso ya puo ke

                            Boemo bo tlase
                                              nepahetseng, mme e                   sefutho, mme e loketseng       kgotsofatsang leha ho na le       ya motheo feela.
                                              susumetsang sehalo sa tema           maemo                          ho sa tsamaelane mona le          -Popeho ya dipolelo ke e
                                              -O batla o hloka diphoso tsa puo     -Sehalo ke se matla, mme       mane                              tshwanang e se nang
                                              le tsa mopeleto                      se loketseng                   -Ka kakaretso sehalo ke se        motswako o monyane
                                              -O radilwe ka bokgoni                -Ho na le diphoso tse seng     loketseng leha puo ya             kapa o siyo hohang
                                                                                   kae tsa puo le tsa             bonono e le e haellang            -Tlotlontswe e haella
                                                                                   mopeleto                                                         haholo feela
                                                                                   -O radilwe hantle
SEBOPEHO                                                        5                                4                               3                               2                             0–1
                                              -Kgodiso ya sehlooho ke e            -Tlhahlamano ya dintlha ke     -Dintlha tse loketseng di         -Dintlha tse itseng di a     -Dintlha tse hlokehang tsa
Makgetha a tema:                              babatsehang                          e loketseng, mme e             ntshetswa pele                    utlwahala                    bohlokwa ha di a haella
popeho ya dipolelo le                         -Dintlha tse phethahetseng ka        hodisang sehlooho              -Dipolelo le diratswana di        -Dipolelo le diratswana di   -Dipolelo le diratswana tse
kgodiso ya diratswana                         botlalo.                             -Momahano e bopilweng          bopilwe ka tsela e mahareng       na le diphoso                hlahisitsweng ke tse
le bolelele bo                                -Dipolelo le diratswana di bopilwe   ke e supang bokgoni            -Moqoqo o a utlwisiseha leha      -Moqoqo o ntse o hlahisa     fosahetseng
hlokehang                                     ka tsela e babatsehang.              -Dipolelo le diratswana di a   o le diphoso.                     moelelo o itseng.            -Moqoqo ha o na moelelo o
                                                                                   hlahlamana mme di                                                                             lebeletsweng
MATSHWAO A 5                                                                       fapafapantswe.
MATSHWAO                                                    43–50                             33–40                           23–30                          13–20                            0–10

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                      Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                    4           DBE/2017
                                                                     SCE – Memorandamo

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

 Makgetha a Tekanyetso                              Matshwao      Senotlolo
 Dikahare/Moralo               (60%)                30            DM =
 Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (30%)                15            PST =
 Sebopeho                      (10%)                05            Seb =
 Matshwao ohle                                      50

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3            5                          DBE/2017
                                             SCE – Memorandamo

KAROLO YA A: MOQOQO

POTSO YA 1

1.1       Sehlooho: Mathata a bakwang ke tshilafatso ya moya naheng ya rona.

          Dikahare: Dikahareng ho hlake hore ke mathata afe a bakwang ke
                    tshilafatso ya moya.
                    Mathata ao ke a kang; mafu a fapaneng a jwalo ka lefuba,
                    kankere ya matshwafo, ho kwaleha moya. A mang ke a ka
                    bakwang ke kgase le semoko tse atisang ho bolaya batho,
                    diphoofolo, dinonyana, dimela le diphedi tsa metsing jwalo ka
                    ditlhapi. Le yona mesi ya hlaha e ka baka dikotsi tse kang, ho
                    bolaya diphoofolo, ho tjhesa matlo le dikgwebo, jj .
                    Dintho tsena kaofela di ka ama moruo wa naha hampe ka tsela ya
                    hore mmuso o tla tshwanela ho ntsha tjhelete e ngata ho shebana
                    le dintho tsena tse sentsweng ke tshilafatso ya moya.                    [50]

1.2       Sehlooho: Ke ile ka hola jwalo ke hodiswa ke moditjhaba eo.

          Dikahare: Di hlakise maemo a ileng a lebisa hore mopheti a hodiswe ke
                    moditjhaba eo a buang ka yena. Ho hlake hore o mo hodisitse ka
                    tsela efe, e ntle kapa e mpe, jj.                                        [50]

1.3       Sehlooho: Dintle le dimpe tsa ho ba ngwana wa matsibolo lapeng.

          Dikahare: Di bontshe dintle tsa ho ba letsibolo, j.k. batswadi ba o tshepela
                    dintho tse itseng bosiyong ba bona, o hlomphuwa ke baena ba
                    hao, ha ho phethwa tsa moetlo o fuwa tokelo e ka sehloohong, jj.
                    Di boele di bontshe dimpe, j.k. baena bohle ba o jarisa mathata a
                    bona.                                                                    [50]

1.4       Sehlooho: Matsholo a boipelaetso diyunivesithing tsa rona a senya
                    bokamoso ba baithuti. Na o a dumela?

          Dikahare: Di bontshe hore matsholo a boipelaetso diyunivesithing a senya
                    bokamoso ba baithuti jwang, j.k. ba fetwa ke nako ya dithuto le ho
                    ngola ditlhahlobo, qetellong ha ba fumane sephetho se
                    lebelletsweng.
                    Moithuti e mong a ka nka lehlakore le bontshang hore matsholo a
                    boipelaetso ha a senye bokamoso hobane a lokisa dintho hore di
                    be bobebe ho baithuti bohle kamoso.
                    Mona mohlahlobuwa o tshehetsa lehlakore le itseng.                       [50]

1.5       Sehlooho: Seo setjhaba se ka se etsang ho thusa malapa a se nang
                    batswadi.

          Dikahare: Dikahare di totobatse hore ke dithuso dife tseo ditho tsa setjhaba
                    tse jwalo ka leloko, baahisane, metswalle, matitjhere, jj, di ka se
                    etsetsang malapa ana mme di etswa neng, jwang? Mohlahlobuwa
                    a hlahise maikutlo le mehopolo ya hae.                                   [50]

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3            6                     DBE/2017
                                             SCE – Memorandamo

1.6.1-    Ditshwantsho
1.6.8
          •  Dikahare tse lebelletsweng:
              -moqoqong ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho, mme a qoqe ka
               seo setshwantsho se se qholotsang maikutlong a hae.
            - moqoqo wa hae o tshwanetse ho dumella mmadi ho itemohela
               sehlooho seo ho qoqwang ka sona ka tsela e hlakileng;
          • Moqoqo o ka ngolwa ho hlaha lehlakoreng lefe kapa lefe.                    [50]

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:       50

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                         Downloaded from hlayiso.com                    7                                                                                          DBE/2017
                                                                                SCE – Memorandamo

KAROLO YA B: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE - (MATSHWAO A 30)

SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) SLKT
Makgetha a ho             Phihlello e babatsehang            Phihlello e supang bokgoni              Phihlello e mahareng              Phihlello ya motheo feela               Phihlello e haellang
lekanyetsa
DIKAHARE,                            15–18                              11–14                                   8–10                                5–7                                 0–4
MORALO LE             -Nehelano e babatsehang e           -Nehelano e ntle haholo, e           -Nehelano e lekaneng e bontshang    -Nehelano ya motheo e bontshang      -Nehelano e totobatsa kgaello ya
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang;        bontshang tsebo e ntle ya            tsebo ya makgetha a mofuta ona      tsebo ya makgetha a itseng feela a   tsebo ya makgetha a mofuta ona
                      -Mehopolo e matla, e butswitseng;   makgetha a mofuta ona wa tema;       wa tema;                            mofuta ona wa tema;                  wa tema;
-Nehelano le          -Tsebo e batsi ya makgetha a        -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame;    -Mosebetsi ha o a tsepama ka ho     -Mosebetsi o na le tsepamo e         -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo;             mofuta ona wa tema;                 -Mehopolo le dikahare ke tse         phethahala – ho na le ho kgera ho   itseng empa o a kgera;               kgera ho hoholo;
-Tlhophiso ya         -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame;   momahaneng, tse hlalositsweng ka     itseng;                             -Ha se ka dinako tsohle mehopolo     -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             -Mehopolo le dikahare ke tse        tsela e supang bokgoni, mme di       -Mehopolo le dikahare di na le      le dikahare di momahaneng.           momahano;
-Sepheo, baamohedi    momahaneng;                         tshehetsa sehlooho;                  momahano e mahareng;                - Sehlooho se tshehetswa ke          -Ke dintlha tse mmalwa haholo tse
ba ditaba, makgetha   -Dintlha tsohle di tshehetsa        -Sebopeho ke se loketseng se         -Ke dintlha tse itseng feela tse    dintlha tse mmalwa;                  tshehetsang sehlooho;
a tema le maemo.      sehlooho, mme di hlalositswe ka     nang le diphoso tse mmalwa.          tshehetsang sehlooho;               -Sebopeho se foofo feela, mme se     -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
                      tsela e babatsehang;                                                     -Sebopeho ke se loketseng ka        na le bohlotsa bo boholo.            melao ya sebopeho.
MATSHWAO A: 18        -Sebopeho ke se nepahetseng.                                             kakaretso empa se nang le           -Kgaello e matla ya tse itseng tsa
                                                                                               diphoso.                            bohlokwa.
PUO, SETAELE LE                       10–12                                 8–9                                  6–7                                4–5                                  0–3
HO HLAOLA             -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela                tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,   maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba
setaele,              ditaba le maemo ka ho fetisisa ka   ditaba le maemo ka tsela e           ditaba le maemo ka tsela e          ditaba le maemo hanyane;             ditaba le maemo;
maikemisetso,         tsela e babatsehang.                bontshang bokgoni bo boholo.         mahareng
baamohedi ba                                                                                                                       -Tshebediso ya puo e fosahetse       -Mosebetsi o tletse diphoso, o
ditaba le maemo;      -Tshebediso ya puo e nepahetse      -Tshebediso ya puo e nepahetse       -Mosebetsi o na le diphoso tse      ebile e tletse diphoso tse ngata;    dubakane;
-Tshebediso ya puo,   ebile e bopehile hantle;            ka kakaretso ebile e bopehile        itseng tsa tshebediso ya puo;
tlwaelo ya                                                hantle;                                                                  -Tlotlontswe e haellang;             -Tlotlontswe ha e dumellane le
tshebediso ya puo,                                                                             -Tshebediso ya tlotlontswe ke e                                          sepheo;
kgetho ya mantswe,                                        -Tshebediso ya tlotlontswe e ntle    lekaneng;                           -Moelelo o nyotobetse.
matshwao a ho bala    -Mosebetsi ha o na diphoso.         haholo;                                                                                                       -Moelelo o nyotobetse haholo.
le mopeleto.                                                                                   -Diphoso ha se tse nyotobetsang
                                                          -Mosebetsi boholo ha o na diphoso.   moelelo.
MATSHWAO A: 12
MATSHWAO                            25–30                               19–23                                14–17                                9–12                                  0–7

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

Makgetha a Tekanyetso                                  Matshwao                     Senotlolo
Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                           18                    DMS =
Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                           12                    PST =
Matshwao ohle                                                 30

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                         Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        8                           DBE/2017
                                         SCE – Memorandamo

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE

POTSO YA 2

2.1      LENGOLO LA SEMMUSO
         Dikahare:
         • Diaterese di pedi, ke ya mongodi le ya moamohedi wa lengolo. Ya
            mongodi e ngolwe bohareng ba leqephe letsohong le letona, e nto latelwa
            ke mohla. Ya ya ngollwang e be letsohong le letshehadi, e qalwe ka
            maemo a tshebetso a ya ngollwang.
         • Ho tlolwe mola ka mora aterese e be ho tla tumediso.
         • Tlasa tumediso ho ngolwe sehlooho.
         • Ho tlolwe mola ebe ho qalwa ditaba tsa selelekela.
         • Mmele wa lengolo o matlafatse mahlakore a fapaneng a taba. O botjwe ka
            diratswana.
         • Qetellong a fane ka ditshisinyo kapa dikeletso tsa hae.                       [30]

2.2      TOKOMANE YA BOITSEBISO LE BOIPHIHLELO (CV) HAMMOHO LE
         LENGOLO LA KOPO YA MOSEBETSI
         Dikahare:
          •   Dintlha/ Tlhahisoleseding ya Dikae Sebetwane di hlahiswe, j.k.
              mabitso, nomoro ya boitsebiso, jj.
          •   Lengolo la materiki le dithuto tseo a di pasitseng.
          •   Mangolo a thuto a fihlelletsweng a hlahiswe, j.k. dipoloma, jj.
          •   Mangolo a mang le dikgau ha di le teng le tsona di hlahiswe.
          •   Tsa boithabiso le dithahasello, j.k. lengolo la bokapoteni ba bolo ya
              maoto, ho boha thelevishene, jj.
          •   Dipaki le dinomoro tsa mehala ya tsona e hlahelle.

         Lengolo la kopo ya mosebetsi
         Dikahare:
         • Diaterese di pedi, ke ya mongodi le ya moamohedi wa lona. Ya
            moamohedi e qalwa ka maemo a tshebetso a hae.
         • Ho tlolwe mola ka mora aterese e be ho tla tumediso.
         • Tlasa tumediso ho ngolwe sehlooho.
         • Ho tlolwe mola e be ho qalwa ditaba tsa selelekela.
         • Selelekeleng ho hlake hore moikopedi o bone phatlalatso ya mosebetsi
            ona hokae.
         • Mmele wa lengolo o botjwe ka diratswana, o matlafatse ditaba tsa
            Tokomane ya hae ya Boitsebiso le Boiphihlelo.
         • Qetellong a lebohe batho ba iphileng nako ya ho lekola Tokomane ya hae
            ya Boitsebiso le Boiphihlelo.                                                [30]

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                 Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3            9                        DBE/2017
                                             SCE – Memorandamo

2.3       TEKOLOKAKARETSO/TSA BOIKGOPOTSO
          Dikahare:
          • Lebitso la laeborari le hlake.
          • Ho hlahiswe sebaka moo e fumanehang teng.
          •    Ho hlakiswe hore maemo a tshireletso le ditshebeletso ka kakaretso ke
              tse jwang.
          • A bue ka tikoloho; na e sebakeng se kgutsitseng se dumellang mmadi ho
              etsa mosebetsi wa hae ntle le tshitiso.
          • Lebitso la mongodi wa tsa boikgopotso/tekolokakaretso le hlahiswe.
          • A rorise kapa a seholle tseo a di boneng. A bontshe makgabane le
              dikgaello tsa yona.
          • E ngolwe ka diratswana.
          • Qetelo e bontshe ditshisinyo le ditlhahiso tsa mongodi.                       [30]

2.4       PUO
          Dikahare:
          • Selelekela se be matla, mme se hlakise sepheo.
          • Ho sebediswa puo e loketseng baamohedi ba ditaba le maemo.
          • Dipolelo ke tse kgutshwane tse ka nnang tsa tswaka metlae, diqotso
              kapa dipolediso tsa bonono ho natefisa puo.
          • Puo e lokela ho phalla hamonatjana.                                           [30]

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:          30

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                  Phetla

### Page 10

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                         Downloaded from hlayiso.com                                   10                                                                      DBE/2017
                                                                                               SCE – Memorandamo

KAROLO YA C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E KGUTSHWANE (MATSHWAO A 20)

SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) SLKT
Makgetha a ho             Phihlello e babatsehang            Phihlello e supang bokgoni              Phihlello e mahareng              Phihlello ya motheo feela               Phihlello e haellang
lekanyetsa
DIKAHARE,                            10–12                                8–9                                    6–7                                4–5                                 0–3
MORALO LE             -Nehelano e babatsehang e           -Nehelano e ntle haholo, e           -Nehelano e lekaneng e bontshang    -Nehelano ya motheo e bontshang      -Nehelano e totobatsa kgaello ya
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang;        bontshang tsebo e ntle ya            tsebo ya makgetha a mofuta ona      tsebo ya makgetha a itseng feela a   tsebo ya makgetha a mofuta ona
                      -Mehopolo e matla, e butswitseng;   makgetha a mofuta ona wa tema;       wa tema;                            mofuta ona wa tema;                  wa tema;
-Nehelano le          -Tsebo e batsi ya makgetha a        -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame;    -Mosebetsi ha o a tsepama ka ho     -Mosebetsi o na le tsepamo e         -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo;             mofuta ona wa tema;                 -Mehopolo le dikahare ke tse         phethahala – ho na le ho kgera ho   itseng empa o a kgera;               kgera ho hoholo;
-Tlhophiso ya         -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame;   momahaneng, tse hlalositsweng ka     itseng;                             -Ha se ka dinako tsohle mehopolo     -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             -Mehopolo le dikahare ke tse        tsela e supang bokgoni, mme di       -Mehopolo le dikahare di na le      le dikahare di momahaneng.           momahano;
-Sepheo, baamohedi    momahaneng;                         tshehetsa sehlooho;                  momahano e mahareng;                - Sehlooho se tshehetswa ke          -Ke dintlha tse mmalwa haholo tse
ba ditaba, makgetha   -Dintlha tsohle di tshehetsa        -Sebopeho ke se loketseng se         -Ke dintlha tse itseng feela tse    dintlha tse mmalwa;                  tshehetsang sehlooho;
a tema le maemo.      sehlooho, mme di hlalositswe ka     nang le diphoso tse mmalwa.          tshehetsang sehlooho;               -Sebopeho se foofo feela, mme se     -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
                      tsela e babatsehang;                                                     -Sebopeho ke se loketseng ka        na le bohlotsa bo boholo.            melao ya sebopeho.
MATSHWAO A: 12        -Sebopeho ke se nepahetseng.                                             kakaretso empa se nang le           -Kgaello e matla ya tse itseng tsa
                                                                                               diphoso.                            bohlokwa.
PUO, SETAELE LE                         7–8                                 5–6                                   4                                  3                                   0–2
HO HLAOLA             -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela                tlotlontswe ha di dumellane le
                      maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba
-Sehalo, rejistara,   ditaba le maemo ka ho fetisisa ka   ditaba le maemo ka tsela e           ditaba le maemo ka tsela e          ditaba le maemo hanyane;             ditaba le maemo;
setaele,              tsela e babatsehang.                bontshang bokgoni bo boholo.         mahareng
maikemisetso,                                                                                                                      -Tshebediso ya puo e fosahetse       -Mosebetsi o tletse diphoso, o
baamohedi ba          -Tshebediso ya puo e nepahetse      -Tshebediso ya puo e nepahetse       -Mosebetsi o na le diphoso tse      ebile e tletse diphoso tse ngata;    dubakane;
ditaba le maemo;      ebile e bopehile hantle;            ka kakaretso ebile e bopehile        itseng tsa tshebediso ya puo;
-Tshebediso ya puo,                                       hantle;                                                                  -Tlotlontswe e haellang;
tlwaelo ya                                                                                     -Tshebediso ya tlotlontswe ke e                                          -Tlotlontswe ha e dumellane le
tshebediso ya puo,                                        -Tshebediso ya tlotlontswe e ntle    lekaneng;                           -Moelelo o nyotobetse.               sepheo;
kgetho ya mantswe,    -Mosebetsi ha o na diphoso.         haholo;
matshwao a ho bala                                                                             -Diphoso ha se tse nyotobetsang                                          -Moelelo o nyotobetse haholo.
le mopeleto.                                              -Mosebetsi boholo ha o na diphoso.   moelelo.

MATSHWAO A: 8
MATSHWAO                            17–20                               13–15                                10–11                                 7–8                                  0–5

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

Makgetha a Tekanyetso                                  Matshwao         Senotlolo

Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                        12           DMS =
Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                         8           PST =
Matshwao ohle                                              20

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                          Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3            11                          DBE/2017
                                             SCE – Memorandamo

KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE

POTSO YA 3

3.1       PHOUSETARA
          Dikahare:
          • Ho be le sehlooho se hohelang.
          • Puo e lokela ho susumetsa mmadi.
          • Ditaba di ngolwe ka mongolo o moholo o hohelang.
          • A ka sebedisa ditshwantsho ho hlakisa seo a buang ka sona.
          • Ho hlahiswe dintlha tse felletseng tsa tlhahisoleseding.
          • Mohla, nako le sebaka seo mokete o tla tshwarelwa ho sona di hlake ka
              botlalo.                                                                      [20]

3.2       POSEKARETE
          Dikahare:
          •   Sebaka sa mongodi le letsatsi di totobatswe.
          •   Ho hlahiswe ditaba tse loketseng ka bokgutshwane.
          •   Ya ngolang a ka sebedisa dipolelo le dipolelwana tse sa fellang hantle.
          •   Sehalo se laolwa ke dikamano tsa mongodi le ya ngollwang.
          •   Ho kenyeletswe dintlha tsa bohlokwa tse hohelang.                             [20]

3.3       DITAELO
          Dikahare:
         • Dijo tsa mantsiboya di jewa/phomosetswa ka hora ya botshelela.
         • Bohle ba dula mmoho tafoleng.
         • Bana ba dula lehlakoreng le le leng la tafole.
         • Motho ka mong o ikgethela seo a batlang ho se ja tafoleng.
         • Bohle ba ja ha motho wa ho qetela a se a ngwathile dijo tsa hae.
         • Ha ho motho ya buelang hodimo nakong ya dijo.
         • Ha ho motho ya dumelletsweng ho tloha tafoleng ho eso qetwe.
                                                                                            [20]
         • Ha ho se ho qetilwe, bana ba phutha le ho hlatswa dijana.

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:             20
                                                    MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:            100

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2017-memo/e6d38557-7915-405a-9a0a-9e7278bf0ec1) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2017-memo/28dcc42e-b6d4-46a2-917a-899b9e15dbb1) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2017-memo/21c6ddc8-09e6-4e6a-aba0-e68024b332e4) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/3b041e81-866b-4d50-be2d-60ce7b77c678) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2023-mg/c2d8ef4c-6fb6-402c-bded-be76280aff8a) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2022-mg/c483665e-bea9-4fcb-99e3-d780beab1d79) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
