# Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2018, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2018-memo/ea69639f-80ae-456e-9c96-a93f553e2763
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2018-memo/ea69639f-80ae-456e-9c96-a93f553e2763)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · sesotho. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2018/aa32f7fd-6e9c-43b8-bbbb-1900211245f0) — QP · 2018 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                               PAMPIRI YA BORARO (P3)

                                              2018

                                      MEMORANDAMO

                                                                  MATSHWAO: 100

                         Memorandamo ena e na le maqephe a 10.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                 2                                                                                 DBE/2018
                                                                                    SCE – Memorandamo

KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50)

SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)- SLKT
ELA HLOKO:

•     Sebedisa ruburiki ena ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (PAMPIRI YA 3, KAROLO YA A).
•     Matshwao a 0-50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso.
•     Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya bokgoni e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le bo
      bong bo na le tlhaloso ya bona.
•     Lekgetha la sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase.

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 50]

   Makgetha a ho                                                            Phihlello e supang                                         Phihlello ya motheo
                                            Phihlello e babatsehang                                      Phihlello e mahareng                                      Phihlello e haellang
    lekanyetsa                                                                    bokgoni                                                      feela
DIKAHARE LE                                             28–30                      22–24                          16–18                        10–12                          4–6
MORALO                                    -Nehelano e bontshang         -Nehelano e ntle e supang     -Nehelano ke e                 -Nehelano e momahane       -Nehelano e tswile lekoteng
                                          kutlwisiso e babatsehang ya   tsebo le bokgoni              kgotsofatsang ditlhokeho;      mona le mane               ho hang

                        Boemo bo hodimo
(Nehelano ya                              sehlooho e supang bokgoni     -Mehopolo ke e                -Mehopolo e momahane ka        -Mehopolo ke e seng ya     -Mehopolo ke e sa
sehlooho) tlhophiso                       bo ikgethang                  ipapisitseng ka botlalo le    tsela e kgotsofatsang le e     boiqapelo, mme e sa        tsepamang e dubakaneng
ya mehopolo le                            -Mehopolo e matla, e          sehlooho, mme e               kgodisang;                     hlakang                    -Ha e utlwahale, mme
dintlha, kelohloko ya                     phepetsa monahano, mme ke     kgahlisang                    -O hlophisitswe hantle ka      -Ho na le bopaki bo seng   dintlha di a phetakakwa
baamohedi ba ditaba,                      e kgodisang                   -O hlophisitswe hantle ka     tsela e mahareng, mme o        bokae ba tlhophiso le      -Ha o a hlophiswa ka
maikemisetso le                           -O hlophisitswe hantle ka     tsela e supang bokgoni,       momahane ka tshwanelo ho       momahano ya mosebetsi      tshwanelo le momahano ha
maemo                                     tsela e babatsehang, mme o    mme o momahane ka             kenyeleditswe selelekela,                                 e yo
                                          momahane ka tshwanelo ho      tshwanelo ho kenyeditswe      mmele le qetelo.
MATSHWAO A 30                             kenyeleditswe selelekela,     selelekela, mmele le qetelo
                                          mmele le qetelo
                                                        25–27                      19–21                          13–15                          7–9                         0–3
                                          -Mosebetsi o tswileng         -Mosebetsi o radilweng        -Mosebetsi o a kgotsofatsa     -Mosebetsi boholo o        -Boiteko ke bo fokolang ba
                                          matsoho leha o haellwa ke     hantle                        leha o sa hlaka mona le        tswile lekoteng            ho arabela sehlooho

                        Boemo bo tlase
                                          dintlha tse ikgethang tsa     -Mehopolo ke e loketseng,     mane                           -Mehopolo ha e a           -Mehopolo e tswile lekoteng
                                          moqoqo o babatsehang          mme e thahasellisang          -Mehopolo e momahane ka        momahana ka tshwanelo,     ka ho phethahala, ha e a
                                          -Mehopolo ke e supang         -O hlophisitswe hantle ka     tsela e mahareng, mme e a      mme e a lahlehisa          nepahala
                                          boiphihlelo bo hodimo         tsela e bontshang bokgoni,    kgodisa                        -Nehelano ha e na bopaki   -Mosebetsi ha o a tsepama
                                          -O hlophisitswe hantle ka     mme o momahane ka             -Karolo feela e hlophisehile   bo bokaalo ba tlhophiso    sehloohong, mme o
                                          tsela e babatsehang, mme o    tshwanelo ho                  ka tshwanelo ho                le momahano                dubakane
                                          momahane ka tshwanelo ho      kenyeleditswe selelekela,     kenyeleditswe selelekela,
                                          kenyeleditswe selelekela,     mmele le qetelo               mmele le qetelo
                                          mmele le qetelo

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                   Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                                    Downloaded from hlayiso.com                    3                                                                                       DBE/2018
                                                                                           SCE – Memorandamo

   Makgetha a ho                                                                        Phihlello e supang                                             Phihlello ya motheo
                                                  Phihlello e babatsehang                                            Phihlello e mahareng                                            Phihlello e haellang
     lekanyetsa                                                                               bokgoni                                                          feela
PUO, SETAELE LE HO                                            14–15                            11–12                            8–9                             5–6                            0–3
HLAOLA DIPHOSO                                -Sehalo, rejisetara, setaele le      -Sehalo, rejisetara, setaele   -Sehalo, rejisetara, setaele le   -Sehalo, rejisetara,         -Tshebediso ya puo ke e sa
                                              tlotlontswe di loketse sepheo,       le tlotlontswe di loketse      tlotlontswe di loketse            setaele le tlotlontswe ha    utlwisiseheng
Sehalo, rejisetara,                           baamohedi ba ditaba mmoho le         sepheo, baamohedi ba           sepheo, baamohedi ba              di a lokela sepheo,          -Sehalo, rejisetara, setaele le
setaele le tlotlontswe ke                     maemo ka tsela e babatsehang         ditaba mmoho le maemo          ditaba mmoho le maemo ka          baamohedi ba ditaba          tlotlontswe ha di a lokela

                            Boemo bo hodimo
tse lokelang                                  -Tshebediso ya hae ya puo e a        ka tsela e supang bokgoni      tsela e mahareng                  mmoho le maemo a             baamohedi ba ditaba,
sepheo/tshusumetso le                         ikgetha, mme e bontsha boitshepo     -Tshebediso ya puo e           -Tshebediso ya puo ke e           ditaba                       sepheo le maemo
maemo                                         ka tsela e tsotehang                 matla, mme ho                  loketseng, mme e fetisa           -Tshebediso ya puo ke        -Tshebediso ya tlotlontswe e
Kgetho ya mantswe                             -O sebedisitse sehalo se matla,      sebedisitswe sehalo se         moelelo ka tshwanelo              ya motheo feela              haellang ke sesosa sa
Tshebediso ya puo le                          mme se susumetsang ka tsela e        loketseng                      -Puo ya bonono ke e               -Sehalo mmoho le             nehelano e sa utlwisiseheng
tlwaelo, matshwao a ho                        ikgethang                            -Boholo ba mosebetsi ha o      loketseng, mme e                  moelelo o hlahiswang ke
bala le mopeleto                              -O batla o hloka diphoso tsa puo     na diphoso tsa tshebediso      sebedisitswe ka tshwanelo         tema ke tse sa lokelang
                                              le tsa mopeleto                      ya puo le mopeleto             -Sehalo se sebedisitswe ka        -Ho sebedisitswe
MATSHWAO A 15                                 -O radilwe ka bokgoni bo             -O radilwe hantle ka           tshwanelo                         tlotlontswe ya motheo
                                              tsotehang                            tshwanelo                      -O radilwe ka tsela e             feela
                                                                                                                  mahareng feela
                                                              13                                10                                7                             4
                                              -Tshebediso ya puo ke e              -Tshebediso ya puo ke e        -Tshebediso ya puo ke e           -Tshebediso ya puo ke

                            Boemo bo tlase
                                              nepahetseng, mme e                   sefutho, mme e loketseng       kgotsofatsang leha ho na le       ya motheo feela.
                                              susumetsang sehalo sa tema           maemo                          ho sa tsamaelane mona le          -Popeho ya dipolelo ke e
                                              -O batla o hloka diphoso tsa puo     -Sehalo ke se matla, mme       mane                              tshwanang e se nang
                                              le tsa mopeleto                      se loketseng                   -Ka kakaretso sehalo ke se        motswako o monyane
                                              -O radilwe ka bokgoni                -Ho na le diphoso tse seng     loketseng leha puo ya             kapa o siyo hohang
                                                                                   kae tsa puo le tsa             bonono e le e haellang            -Tlotlontswe e haella
                                                                                   mopeleto                                                         haholo feela
                                                                                   -O radilwe hantle
SEBOPEHO                                                        5                                4                               3                               2                             0–1
                                              -Kgodiso ya sehlooho ke e            -Tlhahlamano ya dintlha ke     -Dintlha tse loketseng di         -Dintlha tse itseng di a     -Dintlha tse hlokehang tsa
Makgetha a tema:                              babatsehang                          e loketseng, mme e             ntshetswa pele                    utlwahala                    bohlokwa ha di a haella
popeho ya dipolelo le                         -Dintlha tse phethahetseng ka        hodisang sehlooho              -Dipolelo le diratswana di        -Dipolelo le diratswana di   -Dipolelo le diratswana tse
kgodiso ya diratswana                         botlalo.                             -Momahano e bopilweng          bopilwe ka tsela e mahareng       na le diphoso                hlahisitsweng ke tse
le bolelele bo                                -Dipolelo le diratswana di bopilwe   ke e supang bokgoni            -Moqoqo o a utlwisiseha leha      -Moqoqo o ntse o hlahisa     fosahetseng
hlokehang                                     ka tsela e babatsehang.              -Dipolelo le diratswana di a   o le diphoso.                     moelelo o itseng.            -Moqoqo ha o na moelelo o
                                                                                   hlahlamana, mme di                                                                            lebeletsweng
MATSHWAO A 5                                                                       fapafapantswe.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                 Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                 4           DBE/2018
                                                                  SCE – Memorandamo

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

 Makgetha a Tekanyetso                              Matshwao           Senotlolo
 Dikahare/Moralo               (60%)                30                 DM =
 Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (30%)                15                 PST =
 Sebopeho                      (10%)                05                 Seb =
 Matshwao ohle                                      50

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3            5                         DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

KAROLO YA A: MOQOQO

POTSO YA 1

1.1       Sehlooho: Ho robala ha motho ke ho fetoha.

          •    Mohlahlobuwa a bontshe hore ke ketsahalo efe e mo rutileng hore motho
               ha a tshepahale.
          •    A bontshe hore motho eo o fetohetse diqeto dife tsa bona.
          •    A totobatse maemo a ileng a susumetsa hore diphetoho tseo di be teng.
          •    A bontshe kameho ya maikutlo a mopheti ka baka la phetoho eo.
          •    Moqoqo o be le selelekela, mmele o be le diratswana mmoho le qetelo.        [50]

1.2       Sehlooho: Tharollo ya tlhokeho ya mesebetsi Afrika Borwa.

          •    Mohlahlobuwa a hlakise hore ho bolelwang ka tlhokeho ya mesebetsi le
               hore e bakwa ke eng.
          •    A bue ka ditlamorao tsa tlhokeho ya mesebetsi ho baahi ba sebetsang le
               ba sa sebetseng.
          •    A lokodise dintlha tse tla thusa ho fokotsa le ho fedisa mathata ana a
               bakang tlhokeho ya mesebetsi.
          •    Moqoqo o be le selelekela, mmele o be le diratswana mmoho le qetelo.        [50]

1.3       Sehlooho: Tshusumetso ya mmino e kgolo batjheng. Dumellana kapa o
                    hanane le sehlooho.

          •    Mohlahlobuwa a hlakise mmino oo a buang ka wona.
          •    A bontshe tshusumetso eo mmino ona o nang le yona batjheng.
          •    A hlakise hore tshusumetso ena e bakwa ke eng.
          •    Moqoqo o be le selelekela, mmele o be le diratswana, mmoho le qetelo.       [50]

1.4       Sehlooho: Botle le bobe ba molao o sirelletsang disenyi.

          •    Mohlahlobuwa a bontshe matla a molao maemong a phedisano,
               haholoholo ditokelong tsa botho.
          •    A bontshe dintho tse mpe tse etswang ke batho ba senyetsang ba bang
               ntle ho qenehelo.
          •    A hlakise bobe ba molao ka ho sirelletsa disenyi, tse qetellang di
               ntsheditse pele bosenyi ba tsona.
          •    Ka ho lekalekana a boele a bontshe botle boo molao o bo etsang ka ho
               sirelletsa disenyi tsena.
          •    Mohlahlobuwa a qetelle ka ho hlahisa maikutlo le mehopolo ya hae.
          •    Mohlahlobuwa a hlokomele hore a tshehetse mahlakore ana ka bobedi
               ka ho lekana, k.h.r. Lehlakore la botle le la bobe.
          •    Moqoqo o be le selelekela, mmele o be le diratswana mmoho le qetelo.        [50]

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3            6                         DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

1.5       Sehlooho: Ke labalabela ho bona Afrika Borwa e itlhomme pele
                    lefatsheng ka bophara.

          •   Mohlahlobuwa a totobatse hore o labalabela hore Afrika Borwa e hlahelle
              ka mahetla ka eng lefatsheng.
          •   Mohlahlobuwa a ka qolla dinaha tse mmalwa tse bontshang bokgoni ba
              seo a batlang hore Afrika Borwa e ipabole ka sona.
          •   A hlakise hore tlholo eo Afrika Borwa e ka e fihlella ka ho etsa eng.
          •   A bontshe molemo o ka unwang ke Afrika Borwa ka ho itlhoma pele
              ntlheng eo a buang ka yona, lefatsheng ka bophara.
          •   Moqoqo o be le selelekela, mmele o be le diratswana mmoho le qetelo.         [50]

1.6.1-    Ditshwantsho
1.6.3
          -    Moqoqong ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho, mme a qoqe ka
               seo setshwantsho se se qholotsang maikutlong a hae.
          -    Moqoqo wa hae o tshwanetse ho dumella mmadi ho itemohela sehlooho
               seo ho qoqwang ka sona ka tsela e hlakileng.
          -    Mohlahlobuwa a ntshe maikutlo le mehopolo ya hae.
          -    Moqoqo o be le selelekela, mmele o be le diratswana mmoho le qetelo.
          -    Moqoqo o ka ngolwa ho hlaha lehlakoreng lefe kapa lefe.                     [50]

                                                    MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:           50

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                         Downloaded from hlayiso.com                    7                                                                                          DBE/2018
                                                                                SCE – Memorandamo

KAROLO YA B: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE - (MATSHWAO A 30)

SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) SLKT
Makgetha a ho             Phihlello e babatsehang            Phihlello e supang bokgoni              Phihlello e mahareng              Phihlello ya motheo feela               Phihlello e haellang
lekanyetsa
DIKAHARE,                            15–18                              11–14                                   8–10                                5–7                                 0–4
MORALO LE             -Nehelano e babatsehang e           -Nehelano e ntle haholo, e           -Nehelano e lekaneng e bontshang    -Nehelano ya motheo e bontshang      -Nehelano e totobatsa kgaello ya
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang;        bontshang tsebo e ntle ya            tsebo ya makgetha a mofuta ona      tsebo ya makgetha a itseng feela a   tsebo ya makgetha a mofuta ona
                      -Mehopolo e matla, e butswitseng;   makgetha a mofuta ona wa tema;       wa tema;                            mofuta ona wa tema;                  wa tema;
-Nehelano le          -Tsebo e batsi ya makgetha a        -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame;    -Mosebetsi ha o a tsepama ka ho     -Mosebetsi o na le tsepamo e         -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo;             mofuta ona wa tema;                 -Mehopolo le dikahare ke tse         phethahala – ho na le ho kgera ho   itseng empa o a kgera;               kgera ho hoholo;
-Tlhophiso ya         -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame;   momahaneng, tse hlalositsweng ka     itseng;                             -Ha se ka dinako tsohle mehopolo     -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             -Mehopolo le dikahare ke tse        tsela e supang bokgoni, mme di       -Mehopolo le dikahare di na le      le dikahare di momahaneng.           momahano;
-Sepheo, baamohedi    momahaneng;                         tshehetsa sehlooho;                  momahano e mahareng;                - Sehlooho se tshehetswa ke          -Ke dintlha tse mmalwa haholo tse
ba ditaba, makgetha   -Dintlha tsohle di tshehetsa        -Sebopeho ke se loketseng se         -Ke dintlha tse itseng feela tse    dintlha tse mmalwa;                  tshehetsang sehlooho;
a tema le maemo.      sehlooho, mme di hlalositswe ka     nang le diphoso tse mmalwa.          tshehetsang sehlooho;               -Sebopeho se foofo feela, mme se     -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
                      tsela e babatsehang;                                                     -Sebopeho ke se loketseng ka        na le bohlotsa bo boholo.            melao ya sebopeho.
MATSHWAO A: 18        -Sebopeho ke se nepahetseng.                                             kakaretso empa se nang le           -Kgaello e matla ya tse itseng tsa
                                                                                               diphoso.                            bohlokwa.
PUO, SETAELE LE                       10–12                                 8–9                                  6–7                                4–5                                  0–3
HO HLAOLA             -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela                tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,   maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba
setaele,              ditaba le maemo ka ho fetisisa ka   ditaba le maemo ka tsela e           ditaba le maemo ka tsela e          ditaba le maemo hanyane;             ditaba le maemo;
maikemisetso,         tsela e babatsehang.                bontshang bokgoni bo boholo.         mahareng
baamohedi ba                                                                                                                       -Tshebediso ya puo e fosahetse       -Mosebetsi o tletse diphoso, o
ditaba le maemo;      -Tshebediso ya puo e nepahetse      -Tshebediso ya puo e nepahetse       -Mosebetsi o na le diphoso tse      ebile e tletse diphoso tse ngata;    dubakane;
-Tshebediso ya puo,   ebile e bopehile hantle;            ka kakaretso ebile e bopehile        itseng tsa tshebediso ya puo;
tlwaelo ya                                                hantle;                                                                  -Tlotlontswe e haellang;             -Tlotlontswe ha e dumellane le
tshebediso ya puo,                                                                             -Tshebediso ya tlotlontswe ke e                                          sepheo;
kgetho ya mantswe,                                        -Tshebediso ya tlotlontswe e ntle    lekaneng;                           -Moelelo o nyotobetse.
matshwao a ho bala    -Mosebetsi ha o na diphoso.         haholo;                                                                                                       -Moelelo o nyotobetse haholo.
le mopeleto.                                                                                   -Diphoso ha se tse nyotobetsang
                                                          -Mosebetsi boholo ha o na diphoso.   moelelo.
MATSHWAO A: 12
MATSHWAO                            25–30                               19–23                                14–17                                9–12                                  0–7

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

Makgetha a Tekanyetso                                  Matshwao                     Senotlolo
Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                           18                    DMS =
Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                           12                    PST =
Matshwao ohle                                                 30

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                         Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3            8                             DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE
POTSO YA 2
2.1       LENGOLO LA SETSWALLE
          •    Aterese e nngwe feela, ke ya mongodi. E ngolwe bohareng ba leqephe ho
               tloha letsohong le letshehadi ho isa ho le letona.
          •    Tlasa aterese ho ngolwe letsatsi la mohla lengolo le ngolwang.
          •    Ho tlolwe mola ka mora aterese le mohla e be ho tla tumediso.
          •    Tlola mola e be o qala ditaba tsa lengolo.
          •    Seratswana sa pele ke selelekela. Mmele wa lengolo o be le diratswana.
          •    A tshedise motswalae ka tahlehelo ya mosebetsi ya malomae.
          •    Qetelo e be e dumellanang le mofuta ona wa lengolo.                              [30]
2.2       OBITJHUARI/TSA BOPHELO BA MOFU
          •    Mabitso a mofu a hlake, tsa kgolo ya mofu, tsa thuto mmoho le tsa
               mosebetsi le lenyalo le tsona di hlakiswe.
          •    Ho hlakiswe sesosa sa lefu.
          •    Ho hlakiswe batho bao mofu a ba siyang.
          •    Ho hlakiswe seboko sa mofu.                                                      [30]
2.3       TEKOLOKAKARETSO/BOIKGOPOTSO
          •    Lebitso la sebaka seo mosebetsi o neng o tshwaretswe ho sona le hlake,
               le moo se fumanehang teng.
          •    Ho hlakiswe hore maemo a tshireletso le ditshebeletso ka kakaretso e ne e
               le tse jwang.
          •    A bue hore tikoloho eo e ne e ba dumella ho iketla ntle le tshitiso.
          •    Lebitso la mongodi wa tsa boikgopotso/tekolokakaretso le hlahiswe.
          •    A rorise kapa a seholle tseo a di boneng di etsahala mosebetsing wona. A
               bontshe makgabane le dikgaello tse bileng teng.
          •    Tekolokakaretso e ngolwe ka diratswana.
          •    Qetelo e bontshe ditshisinyo le ditlhahiso tsa mongodi.                          [30]
2.4       PUISANO
          •    Puisano e ngolwa ka mehla e le ho puo mmui, empa matshwao a di-a-
               bulwa-di-a-kwalwa ('...') ha a sebediswe;
          •    Lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe, le bile le
               latelwa ke letshwao la kgutlopedi (jk. Nthabiseng :)
          •    Ho tlolwe mola dipakeng tsa sebui ka seng ho etsa hore mosebetsi o
               balehe ha bonolo esita le ho ba makgethe.
          •    Tlhaloso ya tlatsetso (jwalo ka ho terama), e kang ditaelo tsa hore ho
               itseng ho etswa jwang kapa ho buuwa jwang, ho ngolwa ka masakaneng.
          •    Polelo e nngwe le e nngwe e lokela ho ba karabelo ya polelo e sa tswa
               buuwa.
          •    Sehalo le puo tse sebediswang di tla itshetleha ditletlebong tsa basebeletsi
               kgahlanong le qeto ena ya ramosebetsi, ekasitana le dikarabelo tsa
               ramosebetsi tabeng ena.                                                          [30]
                                                     MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:               50

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 9

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                         Downloaded from hlayiso.com                      9                                                                                        DBE/2018
                                                                                 SCE – Memorandamo

KAROLO YA C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E KGUTSHWANE (MATSHWAO A 20)
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) SLKT
Makgetha a ho             Phihlello e babatsehang            Phihlello e supang bokgoni              Phihlello e mahareng              Phihlello ya motheo feela               Phihlello e haellang
lekanyetsa
DIKAHARE,                            10–12                                8–9                                    6–7                                4–5                                 0–3
MORALO LE             -Nehelano e babatsehang e           -Nehelano e ntle haholo, e           -Nehelano e lekaneng e bontshang    -Nehelano ya motheo e bontshang      -Nehelano e totobatsa kgaello ya
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang;        bontshang tsebo e ntle ya            tsebo ya makgetha a mofuta ona      tsebo ya makgetha a itseng feela a   tsebo ya makgetha a mofuta ona
                      -Mehopolo e matla, e butswitseng;   makgetha a mofuta ona wa tema;       wa tema;                            mofuta ona wa tema;                  wa tema;
-Nehelano le          -Tsebo e batsi ya makgetha a        -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame;    -Mosebetsi ha o a tsepama ka ho     -Mosebetsi o na le tsepamo e         -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo;             mofuta ona wa tema;                 -Mehopolo le dikahare ke tse         phethahala – ho na le ho kgera ho   itseng empa o a kgera;               kgera ho hoholo;
-Tlhophiso ya         -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame;   momahaneng, tse hlalositsweng ka     itseng;                             -Ha se ka dinako tsohle mehopolo     -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             -Mehopolo le dikahare ke tse        tsela e supang bokgoni, mme di       -Mehopolo le dikahare di na le      le dikahare di momahaneng.           momahano;
-Sepheo, baamohedi    momahaneng;                         tshehetsa sehlooho;                  momahano e mahareng;                - Sehlooho se tshehetswa ke          -Ke dintlha tse mmalwa haholo tse
ba ditaba, makgetha   -Dintlha tsohle di tshehetsa        -Sebopeho ke se loketseng se         -Ke dintlha tse itseng feela tse    dintlha tse mmalwa;                  tshehetsang sehlooho;
a tema le maemo.      sehlooho, mme di hlalositswe ka     nang le diphoso tse mmalwa.          tshehetsang sehlooho;               -Sebopeho se foofo feela, mme se     -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
                      tsela e babatsehang;                                                     -Sebopeho ke se loketseng ka        na le bohlotsa bo boholo.            melao ya sebopeho.
MATSHWAO A: 12        -Sebopeho ke se nepahetseng.                                             kakaretso empa se nang le           -Kgaello e matla ya tse itseng tsa
                                                                                               diphoso.                            bohlokwa.
PUO, SETAELE LE                         7–8                                 5–6                                   4                                  3                                   0–2
HO HLAOLA             -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela                tlotlontswe ha di dumellane le
                      maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba
-Sehalo, rejistara,   ditaba le maemo ka ho fetisisa ka   ditaba le maemo ka tsela e           ditaba le maemo ka tsela e          ditaba le maemo hanyane;             ditaba le maemo;
setaele,              tsela e babatsehang.                bontshang bokgoni bo boholo.         mahareng
maikemisetso,                                                                                                                      -Tshebediso ya puo e fosahetse       -Mosebetsi o tletse diphoso, o
baamohedi ba          -Tshebediso ya puo e nepahetse      -Tshebediso ya puo e nepahetse       -Mosebetsi o na le diphoso tse      ebile e tletse diphoso tse ngata;    dubakane;
ditaba le maemo;      ebile e bopehile hantle;            ka kakaretso ebile e bopehile        itseng tsa tshebediso ya puo;
-Tshebediso ya puo,                                       hantle;                                                                  -Tlotlontswe e haellang;
tlwaelo ya                                                                                     -Tshebediso ya tlotlontswe ke e                                          -Tlotlontswe ha e dumellane le
tshebediso ya puo,                                        -Tshebediso ya tlotlontswe e ntle    lekaneng;                           -Moelelo o nyotobetse.               sepheo;
kgetho ya mantswe,    -Mosebetsi ha o na diphoso.         haholo;
matshwao a ho bala                                                                             -Diphoso ha se tse nyotobetsang                                          -Moelelo o nyotobetse haholo.
le mopeleto.                                              -Mosebetsi boholo ha o na diphoso.   moelelo.

MATSHWAO A: 8
MATSHWAO                            17–20                               13–15                                10–11                                 7–8                                  0–5

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

Makgetha a Tekanyetso                                  Matshwao         Senotlolo

Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                        12           DMS =
Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                         8           PST =
Matshwao ohle                                              20

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                         Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3            10                          DBE/2018
                                             SCE – Memorandamo

KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE

POTSO YA 3

3.1       PAMPITSHANA YA TLHAHISOLESEDING

          •    Tlhahisoleseding e hlophisitswe ka dihlooho le dihloohwana.
          •    Diratswana di be kgutshwanyane hore moelelo o tle o hlake.
          •    Dipolelo di kgutshwanyane, mme di toba taba.
          •    Tlhahisoleseding e atisa ho ba le ditshwantsho.
          •    Ho ka sebediswa puo ya setekgeniki ha ho hlokeha.
          •    Sehalo se sebediswang ke se mahareng, se susumetsang.
          •    Dintlha tsohle tsa bohlokwa di totobatswe tse kang: dintlafatso tsa ho
               thusa baithuti ba Kereite ya 12 ka Sesotho, le ditefello, jj.                [20]

3.2       POSEKARETE

          •    Sebaka sa mongodi le letsatsi di totobatswe.
          •    Ho hlahiswe ditaba tse loketseng ka bokgutshwane.
          •    Ya ngolang a ka sebedisa dipolelo le dipolelwana tse sa fellang hantle.
          •    Sehalo se laolwa ke dikamano tsa mongodi le ya ngollwang.
          •    Ho kenyeletswe dintlha tsa bohlokwa tse bontshang hore dintho ha di a
               tsamaya ka moo le neng le lebelletse kateng Motsekapa.                       [20]

3.3       DITAELO

          •   Diteki di hlatsuwe hora ka mora ho di inela metsing.
          •   Ho sebediswe shampu ya diteki.
          •   Ho sebediswe borashe bo bonolo ba diteki.
          •   Diteki di pudutswe sesepa makgetlo a mararo pele di anehwa.
          •   Diteki di anehwe moriting.
          •   Diteki di se leketliswe ha di anehwa.
          •   Diteki ha di oma di tlotswe ka seporei, di nto behwa letsatsing metsotso e
              mashome a mabedi.
          • Ha di tloswa letsatsing moo, di phuthwe di fuwe monga tsona.
         Dikarabo tse ding tsa bahlahlobuwa di ananelwe.                                    [20]

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:             20
                                                    MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:            100

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2018-memo/5f854229-45f9-4ac4-b98a-663f258c0886) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2018-memo/a4455fd5-9000-4c45-a4b0-3f3aba2e8606) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [SESOTHO FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2018-final-memo/3d871ae8-dd70-4641-9a20-6f3173e6c169) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/3b041e81-866b-4d50-be2d-60ce7b77c678) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2023-mg/c2d8ef4c-6fb6-402c-bded-be76280aff8a) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2022-mg/c483665e-bea9-4fcb-99e3-d780beab1d79) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
