# Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2023, 15 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2023-mg/c2d8ef4c-6fb6-402c-bded-be76280aff8a
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2023-mg/c2d8ef4c-6fb6-402c-bded-be76280aff8a)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2023/27547618-d1ea-4f34-bafd-110aba8db601) — QP · 2023 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                 PAMPIRI YA BORARO (P3)

                                                 2023

                                TATAISO YA HO TSHWAYA

                                                                            MATSHWAO: 100

                     Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 15.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                                     2                                                                                  DBE/2023
                                                                                SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

                                                     KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50)
                                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) - SLKT
ELA HLOKO:
       o Sebedisa ruburiki ena ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (Pampiri ya 3, Karolo ya A).
       o Matshwao a 0-50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso.
       o Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya bokgoni e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo
           hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona.
       o Lekgetha la sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase.
RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 50]
   Makgetha a ho                                                              Phihlello e supang                                          Phihlello ya motheo
                                           Phihlello e babatsehang                                         Phihlello e mahareng                                      Phihlello e haellang
    lekanyetsa                                                                     bokgoni                                                        feela
DIKAHARE LE                                            28–30                         22–24                          16–18                        10–12                        4–6
MORALO

                        Boemo bo hodimo
                                          -Nehelano e babatsehang ho      -Nehelano e ntle haholo       -Nehelano e kgotsofatsang      -Nehelano e momahane       -Nehelano e tswile lekoteng
                                          feta tebello e tlwaelehileng    -Mehopolo ke e loketseng      -Mehopolo e momahane le        mona le mane               hohang
(Nehelano ya                              -Mehopolo e bontshang           ebile e kgahlisa ka botlalo   ho kgodisa ka tsela e          -Mehopolo ke e sa          -Mehopolo ke e sa
sehlooho) tlhophiso                       bohlale, e phephetsang          le bopaki ba nehelano e       amohelehang                    hlakang ebile e se ya      tsepamang, e dubakaneng
ya mehopolo le                            monahano, ebile e sutsitse      butswitseng                   -O hlophisitswe le ho          boiqapelo                  -Ha e utlwahale mme
dintlha, kelohloko ya                     -O hlophisitswe le ho hokelwa   -O hlophisitswe le ho         momahana ka tsela e            -Ho na le bopaki bo        mehopolo e a phetakakwa
baamohedi ba ditaba,                      ka boqhetseke, ho               hokelwa hantle haholo ho      amohelehang ho                 fokolang ba tlhophiso le   -Ha e a hlophiswa le hona
maikemisetso le                           kenyeleditswe selelekela,       kenyeditswe selelekela,       kenyeleditswe selelekela,      momahano ya mosebetsi      ho hokeleha.
maemo                                     mmele le qetelo.                mmele le qetelo.              mmele le qetelo.
                                                       25–27                         19–21                          13–15                          7–9                        0–3
MATSHWAO A 30                             -Nehelano e tswileng matsoho    -Nehelano e radilwe hantle    -Nehelano e a kgotsofatsa      -Nehelanno boholo e        -Ha ho boiteko bo entsweng
                                          leha e haellwa ke matshwao a    -Mehopolo ke e loketseng,     leha e sa hlaka mona le        tswile lekoteng            ba ho arabela sehlooho
                                          boqhetseke ba moqoqo o          mme e thahasellisang          mane                           -Mehopolo e na le ho       -Mehopolo e tswile lekoteng

                        Boemo bo tlase
                                          babatsehang                     -O hlophisitswe le ho         -Mehopolo e momahane le        hloka kgokelo mme e        ka hohle-hohle, ha e a
                                          -Mehopolo e sutsitseng ebile    hokelwa hantle ho             ho kgodisa ka tsela e          dubakane                   nepahala
                                          e bontsha boiphihlelo bo        kenyeleditswe selelekela,     mahareng                       -Bopaki ba tlhophiso le    -Mosebetsi ha o a tsepama
                                          hodimo                          mmele le qetelo               -Karolo ya mosebetsi e         momahano bo a              sehloohong mme o
                                          -O hlophisitswe le ho hokelwa                                 itseng e hlophisitswe;         thekesela                  dubakane
                                          ka bonono ho kenyeleditswe                                    -Ho na le boiteko bo itseng
                                          selelekela, mmele le qetelo                                   ba tlhophiso le momahano
                                                                                                        ho kenyeleditswe selelekela,
                                                                                                        mmele le qetelo

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                           Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
esotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                                       3                                                                                          DBE/2023
                                                                                 SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

   Makgetha a ho                                                                      Phihlello e supang                                             Phihlello ya motheo
                                                Phihlello e babatsehang                                            Phihlello e mahareng                                            Phihlello e haellang
     lekanyetsa                                                                             bokgoni                                                          feela
PUO, SETAELE LE HO                                          14–15                            11–12                            8-9                              5-6                           0-3
HLAOLA DIPHOSO                              -Sehalo, rejisetara, setaele le      -Sehalo, rejisetara, setaele   -Sehalo, rejisetara, setaele le   -Sehalo, rejisetara,         -Tshebediso ya puo ha e
                                            tlotlontswe di loketse sepheo,       le tlotlontswe di loketse      tlotlontswe di loketse            setaele le tlotlontswe ha    utlwisisehe
Sehalo, rejisetara,

                          Boemo bo hodimo
                                            baamohedi ba ditaba mmoho le         sepheo, baamohedi ba           sepheo, baamohedi ba              di a lokela sepheo,          -Sehalo, rejisetara, setaele le
setaele, tlotlontswe ke                     maemo ka tsela e babatsehang         ditaba mmoho le maemo          ditaba mmoho le maemo             baamohedi ba ditaba          tlotlontswe ha di a lokela
tse lokelang                                -Tshebediso ya puo e bontsha         ka botlalo                     -Tshebediso ya puo ke e           hammoho le maemo             baamohedi ba ditaba,
sepheo/tshusumetso le                       boitshepo mme e tswile matsoho       -Tshebediso ya puo e           lokileng bakeng sa ho fetisa      -Tshebediso ya puo ke        sepheo le maemo
maemo                                       - Sehalo se kgahlisang ebile se le   matla mme ho                   moelelo                           ya motheo feela              -Tlotlontswe e haellang ho
Kgetho ya mantswe                           matla                                sebedisitswe sehalo se         - Puo ya bonono e                 -Sehalo le kgetho ya         feta tekanyo hoo nehelano e
Tshebediso ya puo le                        -O batla o hloka diphoso tsa         loketseng boholo ba nako       sebedisitswe ho matlafatsa        mantswe ke tse sa            sa utlwisiseheng
tlwaelo, matshwao a ho                      melao ya puo le tsa mopeleto         -Boholo ba mosebetsi ha o      dikahare                          lokelang
bala le mopeleto                            -O radilwe ka boqhetseke bo          na diphoso tsa melao ya                                          -Tlotlontswe e haellang
                                            hlollang                             puo le mopeleto                                                  haholo
MATSHWAO A 15                                                                    -O radilwe hantle haholo
                                                            13                                 10                             7                                4
                                            -Tshebediso ya puo ke e tswileng     -Tshebediso ya puo ke e        -Tshebediso ya puo e lekane       -Tshebediso ya puo ke e

                          Boemo bo tlase
                                            matsoho, e susumetsang sehalo        utlwahalang, mme e             leha ho na le ho se tsepame       hlotsang
                                            se nepahetseng                       loketseng ka kakaretso         mona le mane                      -Ha ho phapano kapa ke
                                            -O batla o hloka diphoso tsa         -Sehalo ke se matla, mme       -Ka kakaretso sehalo ke se        e fokolang motswakong
                                            melao ya puo le tsa mopeleto         se loketseng                   loketseng leha puo ya             wa dipolelo
                                            -O radilwe ka bokgoni bo             -Ho na le diphoso tse          bonono e haella                   -Tlotlontswe e haella ka
                                            babatsehang                          mmalwa tsa melao ya puo                                          tsela e ikgethang
                                                                                 le tsa mopeleto
                                                                                 -O radilwe hantle
SEBOPEHO                                                      5                                4                               3                               2                             0–1
                                            -Kgodiso ya sehlooho ke e            -Kgodiso ya dintlha ke e       -Dintlha tse loketseng di a       -Dintlha tse itseng di a     -Dintlha tse hlokehang di a
Makgetha a tema:                            babatsehang                          utlwisisehang, mme e           hodiswa                           utlwahala                    haella
popeho ya dipolelo le                       -Dintlha tse phethahetseng ka        hodisang sehlooho              -Dipolelo le diratswana di        -Dipolelo le diratswana di   -Dipolelo le diratswana di
kgodiso ya diratswana                       botlalo                              -O momahane                    bopilwe hantle                    na le diphoso                fosahetse
le bolelele bo                              -Dipolelo le diratswana di bopilwe   -Dipolelo le diratswana di a   -Moqoqo o na le moelelo           -Moqoqo o ntse o na le       -Moqoqo ha o na moelelo
hlokehang                                   ka tsela e babatsehang               utlwisisehang ebile di                                           moelelo o itseng
                                                                                 tswakilwe
MATSHWAO A 5
MATSHWAO                                                  43–50                            33–40                            23–30                           13-20                          0–10

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                     Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
esotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                   4                  DBE/2023
                                                             SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

 Makgetha a Tekanyetso                                 Matshwao             Senotlolo
 Dikahare/Moralo               (60%)                   30                   DM =
 Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (30%)                   15                   PST =
 Sebopeho                      (10%)                   05                   Seb =
 Matshwao ohle                                         50

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         5                                 DBE/2023
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: MOQOQO

POTSO YA 1

1.1         Le kajeno ke ntse ke ipotsa hore ho ne ho etsahetse eng!

            Sebopeho        Selelekela
                            Mmele
                            Qetelo                                                            [50]

            Dikahare:     Di hlakise ketsahalo kapa diketsahalo tse etsang hore mongodi
                          a nne a ipotse se neng se etsahetse.                                 [50]

1.2         Lerato la batjha la thekenoloji le fetotse tsela ya bona ya ho phela.

            Sebopeho        Selelekela
                            Mmele
                            Qetelo                                                            [50]

            Dikahare:     Di hlakise tsela kapa ditsela tseo ka tsona lerato la batjha la
                          thekenoloji le fetotseng bophelo ba bona kateng.                     [50]

1.3         Ruri eo e bile mosuwehlooho ya fetotseng bophelo ba ka!

            Sebopeho        Selelekela
                            Mmele
                            Qetelo                                                            [50]

            Dikahare:     Di hlakise tsela kapa ditsela tseo ka tsona mosuwehlooho eo a
                          fetotseng bophelo ba hae kateng.                                     [50]

1.4         Moaparo o totobatsa botho/semelo sa motho. Na o a dumela?

            Sebopeho        Selelekela
                            Mmele
                            Qetelo                                                            [50]

            Dikahare:     Di totobatse kamoo moaparo o ka senolang botho ba motho
                          kateng.

                                                            Kapa

                          Di totobatse kamoo moaparo o sa senoleng botho ba motho
                          kateng.                                                              [50]

1.5         Botle le bobe ba ho ananela maikutlo a bana ka malapeng.

            Sebopeho        Selelekela
                            Mmele
                            Qetelo                                                            [50]

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello            Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         6                               DBE/2023
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

            Dikahare:     Ditaba tsa moqoqo di tshehetse mahlakore a mabedi, lehlakore
                          la botle le la bobe ba ho ananela maikutlo a bana ka malapeng.     [50]

1.6–1.8     Ditshwantsho

            Dikahare tse lebelletsweng:
             Moqoqong ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho mme a qoqe ka
               seo se se qholotsang maikutlong a hae.
             Moqoqo wa hae o tshwanetse ho dumella mmadi ho itemohela sehlooho
               seo ho qoqwang ka sona ka tsela e hlakileng.
             Moqoqo o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe.                         [50]

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:          50

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello          Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
    Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                        7                                                                                      DBE/2023
                                                                       SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 30]

Makgetha a ho           Phihlello e babatsehang         Phihlello e supang bokgoni          Phihlello e mahareng             Phihlello ya motheo feela             Phihlello e haellang
leknyetsa
DIKAHARE,                          15–18                             11–14                            8–10                                5–7                                0–4
MORALO LE             --Nehelano e babatsehang         -Nehelano e ntle haholo, e       -Nehelano e lekaneng, e            -Nehelano ya motheo e              -Nehelano e totobatsa kgaello
SEBOPEHO              haholo ho feta ditebello tse     bontshang tsebo e ntle ya        bontshang tsebo ya makgetha        bontshang tsebo e itseng ya        ya tsebo ya makgetha a mofuta
                      tlwaelehileng                    makgetha a mofuta wa tema        a mofuta wa tema                   makgetha a mofuta wa tema          ona wa tema
-Nehelano le          - Mehopolo e matla, e            -Nehelano e tsepame - ha e       -Nehelano ha e a tsepama ka        -Mosebetsi o na le tsepamo e       -Moelelo o nyotobetse ke ho
mehopolo;             butswitseng                      kgere                            ho phethahala – ho na le ho        itseng empa o a kgera              kgera ho hoholo
-Tlhophiso ya         -Tsebo e batsi ya makgetha a     -Mehopolo le dikahare di         kgera ho itseng                    -Ha se ka dinako tsohle            -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             mofuta wa tema                   momahane, mme di                 -Mehopolo le dikahare di na le     mehopolo le dikahare di            momahano
-Sepheo,              -Mosebetsi o tsepame             manollotswe hantle haholo ka     momahano e lekaneng feela          momahaneng                         -Ke dintlha tse mmalwa haholo
baamohedi ba          -Mehopolo le dikahare di         dintlha tse tshehetsang          -Ke dintlha tse itseng feela tse   - Sehlooho se tshehetswa ke        tse tshehetsang sehlooho
ditaba, makgetha      momahane                         sehlooho                         tshehetsang sehlooho               dintlha tse mmalwa                 -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
a tema le maemo.      -Nehelano e manollotswe ka       -Sebopeho ke se loketseng se     -Ka kakaretso, sebopeho se         -Melao ya sebopeho e               melao ya sebopeho
                      boqhetseke mme dintlha tsohle    nang le diphoso tse mmalwa       nepahetse leha se na le            sebedisitswe ka bohlotsa bo
                      di tshehetsa sehlooho            haholo                           diphoso tse itseng                 boholo
                      -Sebopeho ke se nepahetseng                                                                          -Kgaello e itseng ya tsa
                      ka botlalo                                                                                           bohlokwa
MATSHWAO A:
18
PUO, SETAELE                        10–12                              8–9                              6–7                               4–5                                0–3
LE HO HLAOLA          -Sehalo, rejistara, setaele le   -Sehalo, rejistara, setaele le   -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse           tlotlontswe di loketse           tlotlontswe di loketse             tlotlontswe ha di a lokela         tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,   maikemisetso, baamohedi ba       maikemisetso, baamohedi ba       maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba
setaele,              ditaba le maemo ka ho fetisisa   ditaba le maemo ka botlalo       ditaba le maemo                    ditaba le maemo ka botlalo         ditaba le maemo
maikemisetso,         -Melao ya puo e nepahetse ka     -Ka kakaretso, melao ya puo e    -Mosebetsi o na le diphoso tse     -Tshebediso ya puo e               -Mosebetsi o tletse diphoso
baamohedi ba          botlalo ebile nehelano e         nepahetse ebile e bopehile       itseng tsa melao ya puo;           fosahetse ebile e tletse diphoso   mme o dubakane
ditaba le maemo;      bopehile hantle                  hantle                           -Tlotlontswe e lekaneng            tse ngata                          -Tlotlontswe ha e a lokela
-Tshebediso ya        -E batla e se na diphoso         -Tlotlontswe e ntle haholo       -Diphoso ha di nyotobetse          -Tlotlontswe e haellang            sepheo
puo, tlwaelo ya                                        -Mosebetsi boholo ha o na        moelelo.                           -Moelelo o nyotobetse              -Moelelo o nyotobetse haholo
tshebediso ya                                          diphoso.
puo, kgetho ya
mantswe,
matshwao a ho
bala le mopeleto.

MATSHWAO A:
12
MATSHWAO                          25–30                            19–23                             14–17                              9–12                                0–7

    Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                     Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                  8                  DBE/2023
                                                             SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Makgetha a Tekanyetso                          Matshwao                     Senotlolo
Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                   18                    DMS =
Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                   12                    PST =
Matshwao ohle                                         30

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         9                             DBE/2023
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE

POTSO YA 2

2.1       LENGOLO LA SEMMUSO

          Sebopeho:
           Diaterese di pedi. Aterese ya mongodi o e ngola ho tloha bohareng ba
             leqephe ho leba ka letsohong le letona, e nto latelwa ke letsatsi, kgwedi
             le selemo, feela jwalo ka ho lengolo la setlwaedi.
           Kamora aterese o tlola mola o ngole mohla.
           Aterese ya ya ngollwang (moamohedi) o e ngola ka letsohong le
             letshehadi. Aterese ya moamohedi o e qala ka maemo a tshebetso a eo
             o mo ngollang, ebe o latela ka aterese ya hae ka botlalo.
           Tlasa aterese o ngola tumediso (monghadi, mofumahadi kapa
             mofumahatsana/mohlomphehi).
           Tlasa tumediso o tlola mola, ebe o ngola mola wa sehlooho, e leng o
             akaretsang dikahare tsa lengolo, o sehelle mola ebang o o ngotse ka
             ditlhaku tse nyenyane. Ha o ngotse sehlooho ka tlhaku tse kgolo, ha o
             sehelle mola.
           Kamora mola wa sehlooho ngola seratswana sa selelekela seo e leng
             tlhahiso ya taba.
           Ho feta mona seratswana se seng le se seng ke se matlafatsang taba eo
             o buang ka yona.
           Qetelo le yona ke ya puo ya semmuso, mme o ka e ngola e le ‘Ka
             botshepehi, ka boikokobetso, jj.
           O lokela ho ngola lebitso la hao ka botlalo kamora qetelo, ebe o a saena
             ka hodima lebitso.

          Dikahare:
           Di babatse tshebetso e ntle ya Majoro ya ho tshwara mashodu a neng a
              utswa dikheibole tsa motlakase kgafetsa.                                     [30]

2.2       TEKOLOBOTJHA

          Sebopeho:
           E ngole ho hlaha ntlhakemong ya hao (molekodi/mongodi) ka ho
             sebedisa maemedi a motho wa pele kapa mmui (a kang ‘ke le nna’);
           Sebedisa dipolelo tse ho lekgathe lejwale, makgethi le mantswe a
             utullang puo ya maikutlo ka tshwanelo ka sepheo sa ho hlahisa
             mehopolo le maikutlo a hao jwalo ka molekodi (mongodi).
           Ya ngolang tema ena o lokela ho tshehetsa ntlhakemo ya hae a
             itshetlehile ka dintlha kapa mehlodi e itseng e tshepahalang;
           Ho ka nna ha hlahiswa maikutlo mabapi le dintlha tsa setekgeniki tse
             jwalo ka ho kganya ha mabone le modumo;
           Pheletsong ho hlahiswe maikutlo a ahlolang hodima seo ho ngolwang ka
             sona, mme le dikgothalletso (ditshitshinyo) di ka kenyelletswa.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello        Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         10                              DBE/2023
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

          Dikahare:
              Molekodi/mongodi a hlahise mahlakore ka bobedi, tse ntle le tse mpe
               tsa filimi eo a ngolang ka yona;
              Hangata ho sebediswa dipolelo tse ho lekgathe lejwale, makgethi le
               mantswe a utullang;
              Puo ya maikutlo ka tshwanelo ka sepheo sa ho hlahisa mehopolo le
               maikutlo a ya ngolang;
              Sehalo e be sa ho beha leseding le ho thabisa baamohedi ba ditaba;
              Molekodi/mongodi o lokela ho tshehetsa ntlhakemo/maikutlo a hae a
               itshetlehile ka dintlha kapa mehlodi e itseng e tshepahalang;
              Ho ka nna ha hlahiswa maikutlo mabapi le ntlha tsa setekgeniki;
              Pheletsong a hlahise maikutlo a ahlolang hodima seo ho ngolwang ka
               sona le dikgothalletso di kenyelletswe.                                       [30]

2.3       ATIKELE E YANG MAKASINENG

          Sebopeho:
           Ditaba di hlahiswe ka sebopeho sa diratswana, tseo hangata di nang le
             selelekela, kgolo (mmele) le qetelo;
           E ngolwe ka bokgabane le bokgeleke; ho be le sehlooho se
             sekgutshwane, se be matla, se kgahle mahlo le ho tsosa tjantjello;
           Tema ya atikele e arolwe ka dikholomo ho etsa hore e balehe habobebe.
           Diratswana e be tse kgutshwane, ka puo e balehang habonolo;
           E hlahise mabitso a batho, dibaka, dinako kapa tlhahisoleseding efe feela
             e amang atikele;
           Mongodi o lokela ho hlahiswa ka mehla;

          Dikahare:
           Sehlooho, sehalo le setaele di itshetlehe mofuteng wa atikele, bothong
              ba ya ngolang mmoho le boamoheding ba ditaba.
           E tobe taba, e bue le mmadi ka ho otloloha, e ame maikutlo a hae;
           E hlalose tsela e mpe eo baithuti ba ithabisang ka yona.
           E bontshe ditlamorao tse bosula kapa tse mpe tse bakwang ke
              boithabiso boo ba ho hlatswa dipene.                                           [30]

2.4       INTHAVIU

          Sebopeho:
           Selelekeleng mmotsi a nehelane ka tlhahisoleseding e amanang le
             sepheo sa inthaviu.
           Lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe, le bile le
             latelwa ke letshwao la kgutllopedi (jk.Teboho:).
           Qetellong ho utlwahale hore inthaviu e fihlile pheletsong.
          Dikahare:

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         11                             DBE/2023
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

                Mmotsi a botse mmotsuwa dipotso tse itshetlehileng sehloohong mme
                 mmotsuwa o arabe dipotso tsena.
                Dipotso di ka nyalana le dikarabo tse hlahisitsweng pejana, dikarabo
                 tsohle di tobe dipotso, di tshehetswe ka dintlha. A nehelane ka dintlha
                 tse batsi, tse amanang le seo a se botsitsweng;
                Sehalo e be se lokelang kopano ena, mme puo e be ya semmuso. Ho
                 se sebediswe puo ya seterateng e sebediswang tlasa maemo moo ho
                 iketlilweng teng.                                                          [30]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:          30

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello          Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
    Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                          12                                                                                       DBE/2023
                                                                             SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E KGUTSHWANE - SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 20]
Makgetha a ho           Phihlello e babatsehang          Phihlello e supang bokgoni            Phihlello e mahareng              Phihlello ya motheo feela             Phihlello e haellang
leknyetsa
DIKAHARE,                           10–12                             8–9                                 6–7                                  4–5                               0–3
MORALO LE             - Nehelano e babatsehang e        - Nehelano e ntle haholo, e        - Nehelano e lekaneng e             - Nehelano ya motheo e             - Nehelano e totobatsa kgaello
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang;      bontshang tsebo e ntle ya          bontshang tsebo ya makgetha         bontshang tsebo ya makgetha        ya tsebo ya makgetha a
                      - Mehopolo e matla, e             makgetha a mofuta ona wa           a mofuta ona wa tema;               a itseng feela a mofuta ona wa     mofuta ona wa tema;
-Nehelano le          butswitseng;                      tema;                              - Mosebetsi ha o a tsepama ka       tema;                               -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo;             - Tsebo e batsi ya makgetha a     - Mosebetsi ha o kgere, o          ho phethahala – ho na le ho         - Mosebetsi o na le tsepamo e      kgera ho hoholo;
-Tlhophiso ya         mofuta ona wa tema;               tsepame;                           kgera ho itseng;                    itseng empa o a kgera;             - Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             - Mosebetsi ha o kgere, o         - Mehopolo le dikahare ke tse      - Mehopolo le dikahare di na le     - Ha se ka dinako tsohle           momahano;
-Sepheo,              tsepame;                          momahaneng, tse                    momahano e mahareng;                mehopolo le dikahare di            - Ke dintlha tse mmalwa haholo
baamohedi ba          - Mehopolo le dikahare ke tse     hlalositsweng ka tsela e           - Ke dintlha tse itseng feela tse   momahaneng. sehlooho se            tse tshehetsang sehlooho;
ditaba, makgetha      momahaneng;                       supang bokgoni mme di              tshehetsang sehlooho;               tshehetswa ke dintlha tse          - Ha ho boiteko ba ho sebedisa
a tema le maemo.      - Dintlha tsohle di tshehetsa     tshehetsa sehlooho;                - Sebopeho ke se loketseng ka       mmalwa;                            melao ya sebopeho.
                      sehlooho mme di hlalositswe       - Sebopeho ke se loketseng se      kakaretso empa se nang le           - Sebopeho se foofo feela,
                      ka tsela e babatsehang;           nang le diphoso tse mmalwa.        diphoso.                            mme se na le bohlotsa bo
                      - Sebopeho ke se                                                                                         boholo;
                      nepahetseng.                                                                                             -Kgaello e matla ya tse itseng
MATSHWAO A: 12                                                                                                                 tsa bohlokwa.
PUO, SETAELE                          7–8                               5–6                                 4                                   3                                 0–2
LE HO HLAOLA          - Sehalo, rejistara, setaele le   - Sehalo, rejistara, setaele, le   - Sehalo, rejistara, setaele le     - Sehalo, rejistara, setaele le    - Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse            tlotlontswe di loketse             tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela              tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,   maikemisetso, baamohedi ba        maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba
setaele,              ditaba le maemo; ka ho fetisisa   ditaba le maemo; ka tsela e        ditaba le maemo; ka tsela e         ditaba le maemo hanyane;           ditaba le maemo;
maikemisetso,         ka tsela e babatsehang;           bontshang bokgoni bo boholo;       mahareng;                           - Tshebediso ya puo e              - Mosebetsi o tletse diphoso
baamohedi ba          - Tshebediso ya puo e              - Tshebediso ya puo e             - Mosebetsi o na le diphoso tse     fosahetse ebile e tletse diphoso   mme o dubakane;
ditaba le maemo;      nepahetse ebile e bopehile        nepahetse ka kakaretso ebile       itseng tsa tshebediso ya puo;       tse ngata;                         - Tlotlontswe ha e dumellane le
-Tshebediso ya        hantle;                           e bopehile hantle;                 - Tshebediso ya tlotlontswe ke      - Tlotlontswe e haellang;          sepheo;
puo, tlwaelo ya       - Mosebetsi ha o na diphoso.      - Tshebediso ya tlotlontswe e      e lekaneng;                         - Moelelo o nyotobetse.            - Moelelo o nyotobetse haholo.
tshebediso ya                                           ntle haholo;                       - Diphoso ha se tse
puo, kgetho ya                                          - Mosebetsi boholo ha o na         nyotobetsang moelelo.
mantswe,                                                diphoso.
matshwao a ho
bala le mopeleto.
MATSHWAO A: 8
MATSHWAO                          17–20                              13–15                              10–11                                7–8                               0–5

    Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                        Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                  13                 DBE/2023
                                                             SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Makgetha a Tekanyetso                       Matshwao        Senotlolo

Dikahare/Moralo/Sebopeho                                    DMS =
(60%)                                            12         PST =
Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso                    8
(40%)
 Matshwao ohle                                   20

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        14                             DBE/2023
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE

POTSO YA 3

3.1       PAPATSO

          Sebopeho:
           E lokela ho totobatsa sehlooho ka ditlhaku tse kgolo;
           E lokela ho hlahisa ditaba ka mengolo e fapaneng e hohelang;
           E lokela ho sebedisa ditshwantsho;

          Dikahare:
           E lokela ho qholotsa thahasello, ho hlohlelletsa le ho susumetsa moreki;
           E lokela ho bapatsa/phatlalatsa sehlahiswa se itseng;
           E lokela ho hlalosa le ho tsebahatsa sehlahiswa ka tsela e thabisang le
              ya boiqapelo;
           E kgodise moreki hore a ke ke a ba a kgona ha a se na sehlahiswa seo;
           E tobe batho kapa karolo e itseng ya setjhaba e jwalo ka bana, batjha,
              malapa, bommamalapa kapa borakgwebo;
           E nehelane ka tlhahisoleseding, mohlomong e ka pakwang ka dipalopalo,
              tsela eo moreki a ka buisanang le beng ba sehlahiswa ka yona, tefello ya
              sona le dibaka tseo se ka fumanehang ho tsona.                                [20]

3.2       DAYARI

          Sebopeho:
           E ngolwe jwalo ka khalendara.
           E be le letsatsi la mohla ho rekotwang diketsahalo;
           E be le sehlooho se hlakisang lebitso la monga dayari.

          Dikahare:
           Ho sebediswe puo e bonolo feela ya ka mehla.
           Ho ngolwe diketsahalo tsa letsatsi ka leng e le rekoto.
           Sehalo e be se tsamaellanang le diketsahalo tse ngolwang.
           E ngolwe e le mothong wa pele.
           Ditaba e be tsa matsatsi a mararo a qalang dithuto tsa tlatsetso.               [20]

3.3       DITAELO

          Sebopeho:
           Ditaelo di lokela ho ngolwa di le ho sekaotaelo temekisong ya tumelo.
           Tatellano e nepahetseng ke ya bohlokwa.
           Puo e be e hlakileng e otlolohileng le sehalo e be se tsamaellanang le
             mofuta ona wa tema.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        15                             DBE/2023
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

          Dikahare:
          Dikahare di hlahise disebediswa tsohle tse tla hlokeha.
          Tshebetso ya ho hlwekisa e bontshe tatellano ya diketsahalo.                    [20]

                                                        MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:       20
                                                         MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:      100

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-may-june-2023-mg/e1db5fb5-c912-4642-a34d-feee7228a017) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2023-mg/824befba-bcab-49ba-8f1a-cbaf269853fb) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/3b041e81-866b-4d50-be2d-60ce7b77c678) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2022-mg/c483665e-bea9-4fcb-99e3-d780beab1d79) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2018-memo/ea69639f-80ae-456e-9c96-a93f553e2763) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
