# Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2018, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2018-final-memo/3d871ae8-dd70-4641-9a20-6f3173e6c169
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2018-final-memo/3d871ae8-dd70-4641-9a20-6f3173e6c169)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · sesotho. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                           KEREITE YA 12

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                 PAMPIRI YA BORARO (P3)

                                      PUDUNGWANA 2018

                                 TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO: 100

                      Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 9.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello   Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                                       Downloaded from hlayiso.com                2                                                                       DBE/Pudungwana 2018
                                                                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50)
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) – SLKT

ELA HLOKO:

•      Sebedisa ruburiki ena ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (PAMPIRI YA 3, KAROLO YA A).
•      Matshwao a 0-50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso.
•      Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya bokgoni e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase; boemo bo
       bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona.
•      Lekgetha la sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase.

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 50]
   Makgetha a ho                                                                  Phihlello e supang
                                              Phihlello e babatsehang                                          Phihlello e mahareng          Phihlello ya motheo feela        Phihlello e haellang
    lekanyetsa                                                                          bokgoni
DIKAHARE LE                                              28–30                           22–24                          16–18                           10–12                          4–6
MORALO                                     -Nehelano e bontshang             -Nehelano e ntle e supang     -Nehelano ke e kgotsofatsang      -Nehelano e momahane         -Nehelano e tswile lekoteng
                                           kutlwisiso e babatsehang ya       tsebo le bokgoni              ditlhokeho;                       mona le mane                 ho hang

                         Boemo bo hodimo
(Nehelano ya                               sehlooho e supang bokgoni bo      -Mehopolo ke e ipapisitseng   -Mehopolo e momahane ka           -Mehopolo ke e seng ya       -Mehopolo ke e sa tsepamang
sehlooho) tlhophiso ya                     ikgethang                         ka botlalo le sehlooho, mme   tsela e kgotsofatsang le e        boiqapelo, mme e sa          e dubakaneng
mehopolo le dintlha,                       -Mehopolo e matla, e phepetsa     e kgahlisang                  kgodisang;                        hlakang                      -Ha e utlwahale, mme dintlha
kelohloko ya                               monahano, mme ke e                -O hlophisitswe hantle ka     -O hlophisitswe hantle ka tsela   -Ho na le bopaki bo seng     di a phetakakwa
baamohedi ba ditaba,                       kgodisang                         tsela e supang bokgoni,       e mahareng, mme o                 bokae ba tlhophiso le        -Ha o a hlophiswa ka
maikemisetso le                            -O hlophisitswe hantle ka tsela   mme o momahane ka             momahane ka tshwanelo ho          momahano ya mosebetsi        tshwanelo le momahano ha e
maemo                                      e babatsehang, mme o              tshwanelo ho kenyeditswe      kenyeleditswe selelekela,                                      yo
                                           momahane ka tshwanelo ho          selelekela, mmele le qetelo   mmele le qetelo.
MATSHWAO A 30                              kenyeleditswe selelekela,
                                           mmele le qetelo
                                                         25–27                           19–21                          13–15                           7–9                            0–3
                                           -Mosebetsi o tswileng matsoho     -Mosebetsi o radilweng        -Mosebetsi o a kgotsofatsa        -Mosebetsi boholo o tswile   -Boiteko ke bo fokolang ba ho
                                           leha o haellwa ke dintlha tse     hantle                        leha o sa hlaka mona le mane      lekoteng                     arabela sehlooho

                         Boemo bo tlase
                                           ikgethang tsa moqoqo o            -Mehopolo ke e loketseng,     -Mehopolo e momahane ka           -Mehopolo ha e a             -Mehopolo e tswile lekoteng
                                           babatsehang                       mme e thahasellisang          tsela e mahareng, mme e a         momahana ka tshwanelo,       ka ho phethahala, ha e a
                                           -Mehopolo ke e supang             -O hlophisitswe hantle ka     kgodisa                           mme e a lahlehisa            nepahala
                                           boiphihlelo bo hodimo             tsela e bontshang bokgoni,    -Karolo ya mosebetsi e itseng     -Nehelano ha e na bopaki     -Mosebetsi ha o a tsepama
                                           -O hlophisitswe hantle ka tsela   mme o momahane ka             e hlophisitswe;                   bo bokaalo ba tlhophiso le   sehloohong, mme o dubakane
                                           e babatsehang, mme o              tshwanelo ho kenyeleditswe    -Karolo feela e hlophisehile ka   momahano
                                           momahane ka tshwanelo ho          selelekela, mmele le qetelo   tshwanelo ho kenyeleditswe
                                           kenyeleditswe selelekela,                                       selelekela, mmele le qetelo
                                           mmele le qetelo

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                    Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                                         Downloaded from hlayiso.com                3                                                                           DBE/Pudungwana 2018
                                                                                       NSC – Tataiso ya ho tshwaya

   Makgetha a ho                                                                          Phihlello e supang
                                                   Phihlello e babatsehang                                             Phihlello e mahareng          Phihlello ya motheo feela            Phihlello e haellang
      lekanyetsa                                                                                bokgoni
PUO, SETAELE LE HO                                             14–15                             11–12                            8–9                             5–6                              0–3
HLAOLA DIPHOSO                                -Sehalo, rejisetara, setaele le       -Sehalo, rejisetara, setaele   -Sehalo, rejisetara, setaele le   -Sehalo, rejisetara, setaele    -Tshebediso ya puo ke e sa
                                              tlotlontswe di loketse sepheo,        le tlotlontswe di loketse      tlotlontswe di loketse sepheo,    le tlotlontswe ha di a lokela   utlwisiseheng
Sehalo, rejisetara,                           baamohedi ba ditaba mmoho le          sepheo, baamohedi ba           baamohedi ba ditaba mmoho         sepheo, baamohedi ba            -Sehalo, rejisetara, setaele le

                            Boemo bo hodimo
setaele le tlotlontswe ke                     maemo ka tsela e e babatsehang        ditaba mmoho le maemo ka       le maemo ka tsela e mahareng      ditaba mmoho le maemo           tlotlontswe ha di a lokela
tse lokelang                                  -Tshebediso ya hae ya puo e a         tsela e supang bokgoni         -Tshebediso ya puo ke e           a ditaba                        baamohedi ba ditaba, sepheo
sepheo/tshusumetso le                         ikgetha, mme e bontsha boitshepo      -Tshebediso ya puo e matla,    loketseng, mme e fetisa           -Tshebediso ya puo ke ya        le maemo
maemo                                         ka tsela e tsotehang                  mme ho sebedisitswe sehalo     moelelo ka tshwanelo              motheo feela                    -Tshebediso ya tlotlontswe e
Kgetho ya mantswe                             -O sebedisitse sehalo se matla,       se loketseng                   -Puo ya bonono ke e               -Sehalo mmoho le moelelo        haellang ke sesosa sa
Tshebediso ya puo le                          mme se susumetsang ka tsela e         -Boholo ba mosebetsi ha o      loketseng, mme e                  o hlahiswang ke tema ke         nehelano e sa utlwisiseheng
tlwaelo, matshwao a ho                        ikgethang                             na diphoso tsa tshebediso      sebedisitswe ka tshwanelo         tse sa lokelang
bala le mopeleto                              -O batla o hloka diphoso tsa puo le   ya puo le mopeleto             -Sehalo se sebedisitswe ka        -Ho sebedisitswe
                                              tsa mopeleto                          -O radilwe hantle ka           tshwanelo                         tlotlontswe ya motheo
MATSHWAO A 15                                 -O radilwe ka bokgoni bo tsotehang    tshwanelo                      -O radilwe ka tsela e             feela
                                                                                                                   mahareng feela
                                                               13                                 10                                7                               4
                                              -Tshebediso ya puo ke e               -Tshebediso ya puo ke e        -Tshebediso ya puo ke e           -Tshebediso ya puo ke ya

                            Boemo bo tlase
                                              nepahetseng, mme e susumetsang        sefutho, mme e loketseng       kgotsofatsang leha ho na le ho    motheo feela.
                                              sehalo sa tema                        maemo                          sa tsamaelane mona le mane        -Popeho ya dipolelo ke e
                                              -O batla o hloka diphoso tsa puo le   -Sehalo ke se matla, mme       -Ka kakaretso sehalo ke se        tshwanang e se nang
                                              tsa mopeleto                          se loketseng                   loketseng leha puo ya bonono      motswako o monyane
                                              -O radilwe ka bokgoni                 -Ho na le diphoso tse seng     e le e haellang                   kapa o siyo hohang
                                                                                    kae tsa puo le tsa mopeleto                                      -Tlotlontswe e haella
                                                                                    -O radilwe hantle                                                haholo feela
SEBOPEHO                                                         5                                 4                               3                                2                               0–1
                                              -Kgodiso ya sehlooho ke e             -Tlhahlamano ya dintlha ke e   -Dintlha tse loketseng di         -Dintlha tse itseng di a        -Dintlha tse hlokehang tsa
Makgetha a tema:                              babatsehang                           loketseng, mme e hodisang      ntshetswa pele                    utlwahala                       bohlokwa ha di a haella
popeho ya dipolelo le                         -Dintlha tse phethahetseng ka         sehlooho                       -Dipolelo le diratswana di        -Dipolelo le diratswana di      -Dipolelo le diratswana tse
kgodiso ya diratswana le                      botlalo                               -Momahano e bopilweng ke       bopilwe ka tsela e mahareng       na le diphoso                   hlahisitsweng ke tse
bolelele bo hlokehang                         -Dipolelo le diratswana di bopilwe    e supang bokgoni               -Moqoqo o a utlwisiseha leha      -Moqoqo o ntse o hlahisa        fosahetseng
                                              ka tsela e babatsehang                -Dipolelo le diratswana di a   o le diphoso                      moelelo o itseng                -Moqoqo ha o na moelelo o
MATSHWAO A 5                                                                        hlahlamana, mme di                                                                               lebeletsweng
                                                                                    fapafapantswe
MATSHWAO                                                     43–50                             33–40                           23–30                            13–20                             0–10

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:
 Makgetha a Tekanyetso                     Matshwao                                                Senotlolo
 Dikahare/Moralo               (60%)       30                                                      DM =
 Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (30%)       15                                                      PST =
 Sebopeho                      (10%)        5                                                      Seb =
 Matshwao ohle                             50

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                           Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         4                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: MOQOQO
POTSO YA 1
1.1       Sehlooho: Ruri batho ba a fetoha!
          Dikahare:     Dikahareng ho hlake hore ke ketsahalo/diketsahalo dife tse ka
                        etsang hore batho ba fetohe. Mohlala: ho thusa motho ha a le
                        tsietsing, ebe ka moso ha a se a tswile mathateng, a atlehile, ha a
                        sa o sheba ebile ha a sa o tseba, jj.                                     [50]
1.2       Sehlooho: Hoja ka se ke ka halefa haholo tsatsing leo.
          Dikahare: Di hlalose ketsahalo/diketsahalo tse ileng tsa tliswa ke kgalefo e
                    mo sumelleditseng ho nka bohato boo a itshollang bona. Mohlala:
                    O ile a ntsha motho e mong kotsi ka lebaka la ho nkuwa ke
                    maikutlo, jj.                                                                 [50]
1.3       Sehlooho: Maikutlo a ka mabapi le baithuti ba tlohelang sekolo ba eso
                    qete dithuto tsa bona.
          Dikahare:     Dikahare di bontshe maikutlo a mongodi a ho utlwa bohloko, a ho
                        nyahama, a ho qenehela mohlomong le a ho teneha ka ho tseba
                        hore ba tjametswe ke bokamoso bo lerotho. Ntle le mona,
                        mohlahlobuwa a ka hlahisa maikutlo a thabo a bakwang ke
                        katleho ya moithuti ya ileng a tlohela sekolo a eso qete, jwalo ka
                        ya ileng a tlohela sekolo a ya dipapading empa a atleha, jj.              [50]
1.4       Sehlooho: Melemo le dimpe tsa ho ba ngwana wa kgalala.
          Dikahare:     Di bontshe melemo ya ho ba ngwana wa kgalala. Mohlala, ha o
                        le ngwana wa kgalala o tla tsotellwa ke bohle, jj.
                        Di bontshe dimpe tsa ho ba ngwana wa kgalala. Mohlala, ha o le
                        ngwana wa kgalala ho lebelletswe hore o se tshwane le bana ba
                        bang, jj.
                        Mona mohlahlobuwa o tshehetsa mahlakore ka bobedi ka ho
                        lekana. Ho elwe hloko meelelo e mmedi ya sehlooho!                        [50]
1.5       Sehlooho: Bohle ba nkang tjotjo setjhabeng, ba lokelwa ke kotlo e
                    boima.
          Dikahare:     Di bontshe ditlamorao tsa ho nka tjotjo setjhabeng. Mohlala: ho
                        kgothalletsa botlokotsebe kapa tlolo ya molao, mmoho le ho iswa
                        tjhankaneng.
                        Mona mohlahlobuwa o tshehetsa lehlakore le hlahisitsweng.                 [50]
1.6       1.6.1–        Ditshwantsho
          1.6.3
                      • Dikahare tse lebelletsweng:
                        - moqoqong ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho, mme a
                          qoqe ka seo se se qholotsang maikutlong a hae.
                        - moqoqo wa hae o tshwanetse ho dumella mmadi ho itemohela
                          sehlooho seo ho qoqwang ka sona ka tsela e hlakileng;
                        - Moqoqo o ka ngolwa lehlakoreng lefe kapa lefe.                          [50]
                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:                50

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                              Downloaded from hlayiso.com              5                                                                             DBE/Pudungwana 2018
                                                                          NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE - (MATSHWAO A 30)
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) SLKT

Makgetha a ho             Phihlello e babatsehang             Phihlello e supang bokgoni              Phihlello e mahareng              Phihlello ya motheo feela                Phihlello e haellang
lekanyetsa
DIKAHARE,                            15–18                               11–14                                   8–10                                 5–7                                 0–4
MORALO LE             -Nehelano e babatsehang e            -Nehelano e ntle haholo, e           -Nehelano e lekaneng e bontshang    -Nehelano ya motheo e bontshang       -Nehelano e totobatsa kgaello ya
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang          bontshang tsebo e ntle ya            tsebo ya makgetha a mofuta ona      tsebo ya makgetha a itseng feela a    tsebo ya makgetha a mofuta ona
                      -Mehopolo e matla, e butswitseng     makgetha a mofuta ona wa tema        wa tema                             mofuta ona wa tema                    wa tema
-Nehelano le          -Tsebo e batsi ya makgetha a         -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame     -Mosebetsi ha o a tsepama ka ho     -Mosebetsi o na le tsepamo e          -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo              mofuta ona wa tema                   -Mehopolo le dikahare ke tse         phethahala – ho na le ho kgera ho   itseng empa o a kgera                 kgera ho hoholo
-Tlhophiso ya         -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame     momahaneng, tse hlalositsweng ka     itseng                              -Ha se ka dinako tsohle mehopolo      -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo              -Mehopolo le dikahare ke tse         tsela e supang bokgoni, mme di       -Mehopolo le dikahare di na le      le dikahare di momahaneng             momahano
-Sepheo, baamohedi    momahaneng                           tshehetsa sehlooho                   momahano e mahareng                 - Sehlooho se tshehetswa ke           -Ke dintlha tse mmalwa haholo tse
ba ditaba, makgetha   -Dintlha tsohle di tshehetsa         -Sebopeho ke se loketseng se         -Ke dintlha tse itseng feela tse    dintlha tse mmalwa                    tshehetsang sehlooho
a tema le maemo.      sehlooho, mme di hlalositswe ka      nang le diphoso tse mmalwa           tshehetsang sehlooho                -Sebopeho se foofo feela, mme se      -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
                      tsela e babatsehang                                                       -Sebopeho ke se loketseng ka        na le bohlotsa bo boholo              melao ya sebopeho
MATSHWAO A: 18        -Sebopeho ke se nepahetseng                                               kakaretso empa se nang le diphoso   -Kgaello e matla ya tse itseng tsa
                                                                                                                                    bohlokwa
PUO, SETAELE LE                       10–12                                  8–9                                  6–7                                 4–5                                  0–3
HO HLAOLA             -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le        -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela maikemisetso,   tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,   maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba          baamohedi ba ditaba le maemo          maikemisetso, baamohedi ba
setaele,              ditaba le maemo; ka ho fetisisa ka   ditaba le maemo; ka tsela e          ditaba le maemo; ka tsela e         hanyane                               ditaba le maemo
maikemisetso,         tsela e babatsehang                  bontshang bokgoni bo boholo          mahareng                            -Tshebediso ya puo e fosahetse        -Mosebetsi o tletse diphoso o
baamohedi ba          -Tshebediso ya puo e nepahetse       -Tshebediso ya puo e nepahetse       -Mosebetsi o na le diphoso tse      ebile e tletse diphoso tse ngata      dubakane
ditaba le maemo       ebile e bopehile hantle              ka kakaretso ebile e bopehile        itseng tsa tshebediso ya puo;       -Tlotlontswe e haellang               -Tlotlontswe ha e dumellane le
-Tshebediso ya puo,   -Mosebetsi ha o na diphoso           hantle                               -Tshebediso ya tlotlontswe ke e     -Moelelo o nyotobetse                 sepheo
tlwaelo ya                                                 -Tshebediso ya tlotlontswe e ntle    lekaneng                                                                  -Moelelo o nyotobetse haholo
tshebediso ya puo,                                         haholo                               -Diphoso ha se tse nyotobetsang
kgetho ya mantswe,                                         -Mosebetsi boholo ha o na diphoso.   moelelo.
matshwao a ho bala
le mopeleto

MATSHWAO A: 12
MATSHWAO                            25–30                                19–23                               14–17                                 9–12                                  0–7

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:
Makgetha a Tekanyetso                                         Matshwao              Senotlolo
Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                              18                 DMS =
Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                              12                 PST =
Matshwao ohle                                                    30

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         6                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE

POTSO YA 2
2.1       LENGOLO LA SETSWALLE
          Dikahare:
          • Aterese e nngwe feela, ke ya mongodi. E ngolwe bohareng ba leqephe
              ho tloha letsohong le letshehadi ho isa ho le letona.
          • Tlasa aterese ho tlolwe mola ebe hona ho ngolwang letsatsi/mohla (k.h.r.
              aterese le mohla ha se ntho e le nngwe)
          • Ho tlolwe mola ka mora aterese le mohla ebe ho tla tumediso.
          • Tlola mola ebe o qala ditaba tsa lengolo.
          • Seratswana sa pele ke selelekela. Mmele wa lengolo o be le diratswana.
          • A lebohe motswalle ha a ile a mo tshehetsa.
          • Qetelo e be e dumellanang le mofuta ona wa lengolo.                                   [30]
2.2       TOKOMANE YA BOITSEBISO LE BOIPHITLHELLO (CV) HAMMOHO LE
          LENGOLO LA KOPO YA MOSEBETSI
          Dikahare:
          • Dintlha/Tlhahisoleseding ya mokopi e hlahiswe, j.k. mabitso, nomoro ya
              boitsebiso, jj.
          • Lengolo la materiki le dithuto tseo a di pasitseng.
          • Mangolo a thuto a fihlelletsweng a hlahiswe, j.k. dipoloma, jj.
          • Mangolo a mang le dikgau ha di le teng le tsona di hlahiswe.
          • Tsa boithabiso le dithahasello j.k. lengolo la ho ba moetapele mokgatlong
              wa batjha, ho bapala papadi ya kalaneng, jj.
          • Dipaki le dinomoro tsa mehala ya tsona e hlahelle.

          LENGOLO LA KOPO YA MOSEBETSI
          Dikahare:
          • Diaterese di pedi, ke ya mongodi le ya moamohedi wa lona. Ya
              moamohedi e qalwa ka maemo a tshebetso ya hae.
          • Ho tlolwe mola ka mora aterese e be ho tla tumediso.
          • Tlasa tumediso ho ngolwe sehlooho.
          • Ho tlolwe mola e be ho qalwa ditaba tsa selelekela.
          • Selelekeleng ho hlake hore moikopedi o bone phatlalatso ya mosebetsi
              ona hokae.
          • Mmele wa lengolo o botjwe ka diratswana, o matlafatse ditaba tsa
              Tokomane ya hae ya Boitsebiso le Boiphitlhello.
          • Qetellong a lebohe batho ba iphileng nako ya ho lekola Tokomane ya
              hae ya Boitsebiso le Boiphitlhello.                                                 [30]
2.3       RAPOROTO
          Dikahare:
          • Sehlooho e be se matla se hohelang mmadi.
          • Lebitso la sebaka seo ketsahalo e etsahalletseng ho sona le lokela ho
              hlahiswa.
          • E ngolwa ka mora tse ileng tsa etsahala, tse bonweng ka mahlo.
          • E lokela ho ba kgutshwane, mme e fupare dintlha kaofela.
          • E hlahise dintlha tsa bohlokwa feela.
          • Sehalo e be se loketseng bongodi ba semmuso.                                          [30]
Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         7                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

2.4       INTHAVIU
          Dikahare:
          • Dipotso di hlahiswe ka bokgeleke, di hlake e be tse tla nehelana ka
              tlhahisoleseding ka botlalo.
          • Lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe, le
              latelwe ke letshwao la kgutlopedi.
          • Selelekeleng mmotsi o hlakisa sepheo sa puisano.
          • Mmeleng mmotsi o botsa mmotsuwa dipotso tse itshetlehileng
              sehloohong se itseng, mme mmotsuwa o araba dipotso tsena.
          • Dipotso di nyallane le dikarabo, mme dikarabo tsohle di arabe dipotso di
              tshehetswa ka dintlha tse batsi tse amanang le se botsitsweng.                      [30]

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:               30

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 8

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                             Downloaded from hlayiso.com              8                                                                            DBE/Pudungwana 2018
                                                                         NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E KGUTSHWANE (MATSHWAO A 20)
SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) SLKT
Makgetha a ho             Phihlello e babatsehang            Phihlello e supang bokgoni             Phihlello e mahareng              Phihlello ya motheo feela                Phihlello e haellang
lekanyetsa
DIKAHARE,                            10–12                                8–9                                   6–7                                 4–5                                 0–3
MORALO LE             -Nehelano e babatsehang e           -Nehelano e ntle haholo, e          -Nehelano e lekaneng e bontshang    -Nehelano ya motheo e bontshang       -Nehelano e totobatsa kgaello ya
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang         bontshang tsebo e ntle ya           tsebo ya makgetha a mofuta ona      tsebo ya makgetha a itseng feela a    tsebo ya makgetha a mofuta ona
                      -Mehopolo e matla, e butswitseng    makgetha a mofuta ona wa tema       wa tema                             mofuta ona wa tema                    wa tema
-Nehelano le          -Tsebo e batsi ya makgetha a        -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame    -Mosebetsi ha o a tsepama ka ho     -Mosebetsi o na le tsepamo e          -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo              mofuta ona wa tema                  -Mehopolo le dikahare ke tse        phethahala – ho na le ho kgera ho   itseng empa o a kgera                 kgera ho hoholo
-Tlhophiso ya         -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame    momahaneng, tse hlalositsweng ka    itseng                              -Ha se ka dinako tsohle mehopolo      -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo              -Mehopolo le dikahare ke tse        tsela e supang bokgoni, mme di      -Mehopolo le dikahare di na le      le dikahare di momahaneng.            momahano
-Sepheo, baamohedi    momahaneng                          tshehetsa sehlooho                  momahano e mahareng                 - Sehlooho se tshehetswa ke           -Ke dintlha tse mmalwa haholo tse
ba ditaba, makgetha   -Dintlha tsohle di tshehetsa        -Sebopeho ke se loketseng se        -Ke dintlha tse itseng feela tse    dintlha tse mmalwa                    tshehetsang sehlooho
a tema le maemo       sehlooho, mme di hlalositswe ka     nang le diphoso tse mmalwa          tshehetsang sehlooho                -Sebopeho se foofo feela, mme se      -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
                      tsela e babatsehang                                                     -Sebopeho ke se loketseng ka        na le bohlotsa bo boholo.             melao ya sebopeho
MATSHWAO A: 12        -Sebopeho ke se nepahetseng.                                            kakaretso empa se nang le diphoso   -Kgaello e matla ya tse itseng tsa
                                                                                                                                  bohlokwa
PUO, SETAELE LE                         7–8                                 5–6                                  4                                   3                                   0–2
HO HLAOLA             -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le        -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela maikemisetso,   tlotlontswe ha di dumellane le
                      maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba          baamohedi ba ditaba le maemo          maikemisetso, baamohedi ba
-Sehalo, rejistara,   ditaba le maemo ka ho fetisisa ka   ditaba le maemo ka tsela e          ditaba le maemo ka tsela e          hanyane                               ditaba le maemo
setaele,              tsela e babatsehang                 bontshang bokgoni bo boholo         mahareng                            -Tshebediso ya puo e fosahetse        -Mosebetsi o tletse diphoso o
maikemisetso,         -Tshebediso ya puo e nepahetse      -Tshebediso ya puo e nepahetse      -Mosebetsi o na le diphoso tse      ebile e tletse diphoso tse ngata      dubakane
baamohedi ba          ebile e bopehile hantle             ka kakaretso ebile e bopehile       itseng tsa tshebediso ya puo        -Tlotlontswe e haellang               -Tlotlontswe ha e dumellane le
ditaba le maemo       -Mosebetsi ha o na diphoso          hantle                              -Tshebediso ya tlotlontswe ke e     -Moelelo o nyotobetse                 sepheo
-Tshebediso ya puo,                                       -Tshebediso ya tlotlontswe e ntle   lekaneng                                                                  -Moelelo o nyotobetse haholo
tlwaelo ya                                                haholo                              -Diphoso ha se tse nyotobetsang
tshebediso ya puo,                                        -Mosebetsi boholo ha o na diphoso   moelelo
kgetho ya mantswe,
matshwao a ho bala
le mopeleto

MATSHWAO A: 8
MATSHWAO                            17–20                              13–15                               10–11                                  7–8                                  0–5

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:
Makgetha a Tekanyetso                                 Matshwao         Senotlolo

Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                        12          DMS =
Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                         8          PST =
Matshwao ohle                                              20

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                               Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         9                         DBE/Pudungwana 2018
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE

POTSO YA 3

3.1       PAPATSO
          Dikahare:
          • Ho bapatswa kgwebo ya ho lokisa dikhomphutha.
          • Puo e lokela ho susumetsa mmadi/moreki.
          • Mmapatsi o lokela ho kgodisa mmadi/moreki hore ke yena feela motseng
              ya ipabolang tokisong ya dikhomphutha.
          • Sebaka sa kgwebo, dinako tsa ho bula le ditefello di hlahiswe.
          • Dipolelo di be kgutshwane empa molaetsa o utlwahale.                                  [20]

3.2       DAYARI
          Dikahare:
          • Ho ngolwa diketsahalo tsa letsatsi ka leng e le rekoto.
          • Letsatsi la mohla ho rekotwang le a ngolwa.
          • E ngolwa ho tswa lehlakoreng la mmui.
          • Puo ke e bonolo, mme sehalo se tsamaellana le ditaba.                                 [20]

3.3       DITAELO
          Dikahare:
          • Ditaelo di lokela ho ngolwa di le ho sekaotaelo temekisong ya tumelo.
          • Tatellano e nepahetseng ke ya bohlokwa.
          • Ditaelo e ba tse kgutshwanyane empa tse tlamahaneng.
          • Puo e be e hlakileng e bileng e otlolohileng le sehalo se tsamaellanang le
              mofuta ona wa tema.

          Ditaelo:

          1. Lebang holong moo le ilo amohelwa semmuso teng.
          2. Sebedisang diphaposi tsena ho boloka dithoto tsa lona.
          3. Nkang dinotlolo tsa diphaposi sebakeng sa polokeho.
          4. Fumanang lenanetsamaiso la diketsahalo tsa letsatsi la dipapadi.
          5. Se tsweng ka jareteng ya sekolo ho fihlella dipapadi di fedile.                      [20]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:                20
                                                       MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:               100

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2018-memo/ea69639f-80ae-456e-9c96-a93f553e2763) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2023-mg/824befba-bcab-49ba-8f1a-cbaf269853fb) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2022-mg/c23d4e0b-d71f-4f78-a0e3-22e5be132432) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2021-mg/250cceee-01da-409e-ac76-ef152639a381) — Sesotho FAL · Memo · 2021 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2017-memo/21c6ddc8-09e6-4e6a-aba0-e68024b332e4) — Sesotho FAL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2018/aa32f7fd-6e9c-43b8-bbbb-1900211245f0) — Sesotho FAL · QP · 2018 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
