# Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2022, 12 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2022-mg/c23d4e0b-d71f-4f78-a0e3-22e5be132432
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2022-mg/c23d4e0b-d71f-4f78-a0e3-22e5be132432)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P3 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2022/d88c3c26-e29e-4e72-8af9-c67df799de23) — QP · 2022 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL SENIOR
                                        CERTIFICATE

                                           KEREITE YA 12

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                       PAMPIRI YA 3 (P3)

                                      PUDUNGWANA 2022

                                 TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO: 100

                     Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 12.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello

### Page 2

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                                 Downloaded from hlayiso.com                   2                                                                  DBE/Pudungwana 2022
                                                                                  NSC – Tataiso ya ho tshwaya

                                                     KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50)
                                                              SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) - SLKT
ELA HLOKO:
             o Sebedisa ruburiki ena ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (Pampiri ya 3, Karolo ya A).
             o Matshwao a 0-50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso.
             o Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya bokgoni e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase;
               boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona.
             o Lekgetha la sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase.
RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 50]
   Makgetha a ho                                                             Phihlello e supang                                          Phihlello ya motheo
                                           Phihlello e babatsehang                                         Phihlello e mahareng                                      Phihlello e haellang
    lekanyetsa                                                                    bokgoni                                                        feela
DIKAHARE LE                                            28–30                         22–24                          16–18                        10–12                        4–6
MORALO

                        Boemo bo hodimo
                                          -Nehelano e babatsehang ho      -Nehelano e ntle haholo       -Nehelano e kgotsofatsang      -Nehelano e momahane       -Nehelano e tswile lekoteng
                                          feta tebello e tlwaelehileng    -Mehopolo ke e loketseng      -Mehopolo e momahane le        mona le mane               hohang
(Nehelano ya                              -Mehopolo e bontshang           ebile e kgahlisa ka botlalo   ho kgodisa ka tsela e          -Mehopolo ke e sa          -Mehopolo ke e sa
sehlooho) tlhophiso                       bohlale, e phephetsang          le bopaki ba nehelano e       amohelehang                    hlakang ebile e se ya      tsepamang, e dubakaneng
ya mehopolo le                            monahano, ebile e sutsitse      butswitseng                   -O hlophisitswe le ho          boiqapelo                  -Ha e utlwahale mme
dintlha, kelohloko ya                     -O hlophisitswe le ho hokelwa   -O hlophisitswe le ho         momahana ka tsela e            -Ho na le bopaki bo        mehopolo e a phetakakwa
baamohedi ba ditaba,                      ka boqhetseke, ho               hokelwa hantle haholo ho      amohelehang ho                 fokolang ba tlhophiso le   -Ha e a hlophiswa le hona
maikemisetso le                           kenyeleditswe selelekela,       kenyeditswe selelekela,       kenyeleditswe selelekela,      momahano ya mosebetsi      ho hokeleha.
maemo                                     mmele le qetelo.                mmele le qetelo.              mmele le qetelo.

MATSHWAO A 30
                                                    25–27                          19–21                          13–15                          7–9                         0–3
                                          -Nehelano e tswileng matsoho    -Nehelano e radilwe hantle    -Nehelano e a kgotsofatsa      -Nehelanno boholo e        -Ha ho boiteko bo entsweng
                                          leha e haellwa ke matshwao a    -Mehopolo ke e loketseng,     leha e sa hlaka mona le        tswile lekoteng            ba ho arabela sehlooho

                        Boemo bo tlase
                                          boqhetseke ba moqoqo o          mme e thahasellisang          mane                           -Mehopolo e na le ho       -Mehopolo e tswile lekoteng
                                          babatsehang                     -O hlophisitswe le ho         -Mehopolo e momahane le        hloka kgokelo mme e        ka hohle-hohle, ha e a
                                          -Mehopolo e sutsitseng ebile    hokelwa hantle ho             ho kgodisa ka tsela e          dubakane                   nepahala
                                          e bontsha boiphihlelo bo        kenyeleditswe selelekela,     mahareng                       -Bopaki ba tlhophiso le    -Mosebetsi ha o a tsepama
                                          hodimo                          mmele le qetelo               -Karolo ya mosebetsi e         momahano bo a              sehloohong mme o
                                          -O hlophisitswe le ho hokelwa                                 itseng e hlophisitswe;         thekesela                  dubakane
                                          ka bonono ho kenyeleditswe                                    -Ho na le boiteko bo itseng
                                          selelekela, mmele le qetelo                                   ba tlhophiso le momahano
                                                                                                        ho kenyeleditswe selelekela,
                                                                                                        mmele le qetelo

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                           Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                                  Downloaded from hlayiso.com                  3                                                                         DBE/Pudungwana 2022
                                                                                      NSC – Tataiso ya ho tshwaya

   Makgetha a ho                                                                      Phihlello e supang                                             Phihlello ya motheo
                                                Phihlello e babatsehang                                            Phihlello e mahareng                                            Phihlello e haellang
     lekanyetsa                                                                             bokgoni                                                          feela
PUO, SETAELE LE HO                                          14–15                            11–12                            8-9                              5-6                           0-3
HLAOLA DIPHOSO                              -Sehalo, rejisetara, setaele le      -Sehalo, rejisetara, setaele   -Sehalo, rejisetara, setaele le   -Sehalo, rejisetara,         -Tshebediso ya puo ha e
                                            tlotlontswe di loketse sepheo,       le tlotlontswe di loketse      tlotlontswe di loketse            setaele le tlotlontswe ha    utlwisisehe
Sehalo, rejisetara,

                          Boemo bo hodimo
                                            baamohedi ba ditaba mmoho le         sepheo, baamohedi ba           sepheo, baamohedi ba              di a lokela sepheo,          -Sehalo, rejisetara, setaele le
setaele, tlotlontswe ke                     maemo ka tsela e babatsehang         ditaba mmoho le maemo          ditaba mmoho le maemo             baamohedi ba ditaba          tlotlontswe ha di a lokela
tse lokelang                                -Tshebediso ya puo e bontsha         ka botlalo                     -Tshebediso ya puo ke e           hammoho le maemo             baamohedi ba ditaba,
sepheo/tshusumetso le                       boitshepo mme e tswile matsoho       -Tshebediso ya puo e           lokileng bakeng sa ho fetisa      -Tshebediso ya puo ke        sepheo le maemo
maemo                                       - Sehalo se kgahlisang ebile se le   matla mme ho                   moelelo                           ya motheo feela              -Tlotlontswe e haellang ho
Kgetho ya mantswe                           matla                                sebedisitswe sehalo se         - Puo ya bonono e                 -Sehalo le kgetho ya         feta tekanyo hoo nehelano e
Tshebediso ya puo le                        -O batla o hloka diphoso tsa         loketseng boholo ba nako       sebedisitswe ho matlafatsa        mantswe ke tse sa            sa utlwisiseheng
tlwaelo, matshwao a ho                      melao ya puo le tsa mopeleto         -Boholo ba mosebetsi ha o      dikahare                          lokelang
bala le mopeleto                            -O radilwe ka boqhetseke bo          na diphoso tsa melao ya                                          -Tlotlontswe e haellang
                                            hlollang                             puo le mopeleto                                                  haholo
MATSHWAO A 15                                                                    -O radilwe hantle haholo
                                                            13                                 10                             7                                4
                                            -Tshebediso ya puo ke e tswileng     -Tshebediso ya puo ke e        -Tshebediso ya puo e lekane       -Tshebediso ya puo ke e

                          Boemo bo tlase
                                            matsoho, e susumetsang sehalo        utlwahalang, mme e             leha ho na le ho se tsepame       hlotsang
                                            se nepahetseng                       loketseng ka kakaretso         mona le mane                      -Ha ho phapano kapa ke
                                            -O batla o hloka diphoso tsa         -Sehalo ke se matla, mme       -Ka kakaretso sehalo ke se        e fokolang motswakong
                                            melao ya puo le tsa mopeleto         se loketseng                   loketseng leha puo ya             wa dipolelo
                                            -O radilwe ka bokgoni bo             -Ho na le diphoso tse          bonono e haella                   -Tlotlontswe e haella ka
                                            babatsehang                          mmalwa tsa melao ya puo                                          tsela e ikgethang
                                                                                 le tsa mopeleto
                                                                                 -O radilwe hantle
SEBOPEHO                                                      5                                4                               3                               2                             0–1
                                            -Kgodiso ya sehlooho ke e            -Kgodiso ya dintlha ke e       -Dintlha tse loketseng di a       -Dintlha tse itseng di a     -Dintlha tse hlokehang di a
Makgetha a tema:                            babatsehang                          utlwisisehang, mme e           hodiswa                           utlwahala                    haella
popeho ya dipolelo le                       -Dintlha tse phethahetseng ka        hodisang sehlooho              -Dipolelo le diratswana di        -Dipolelo le diratswana di   -Dipolelo le diratswana di
kgodiso ya diratswana                       botlalo                              -O momahane                    bopilwe hantle                    na le diphoso                fosahetse
le bolelele bo                              -Dipolelo le diratswana di bopilwe   -Dipolelo le diratswana di a   -Moqoqo o na le moelelo           -Moqoqo o ntse o na le       -Moqoqo ha o na moelelo
hlokehang                                   ka tsela e babatsehang               utlwisisehang ebile di                                           moelelo o itseng
                                                                                 tswakilwe
MATSHWAO A 5
MATSHWAO                                                  43–50                            33–40                            23–30                           13-20                          0–10

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                      Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                 4                    DBE/Pudungwana 2022
                                                                 NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

 Makgetha a Tekanyetso                                 Matshwao             Senotlolo
 Dikahare/Moralo               (60%)                   30                   DM =
 Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (30%)                   15                   PST =
 Sebopeho                      (10%)                   05                   Seb =
 Matshwao ohle                                         50

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                    Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3          5                        DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: MOQOQO

POTSO YA 1

1.1           Ke seo mapolesa a se fumaneng moo!

Dikahare: Di hlakise ka botlalo seo mapolesa a se fumaneng ha a fihla sebakeng
          seo.                                                                                    [50]

1.2           Ya mphonyoha jwalo toro ya ka!

Dikahare: Di hlakise kamoo diketsahalo tse etsahetseng, tse ileng tsa lebisa ho
          phonyohuweng ke toro ya hae.                                                            [50]

1.3           Ha nka fuwa monyetla wa ho kgutlisetsa dikamano tsa rona
              setlwaeding nka …

Dikahare: Monyetla ha o hlakise hore ke dintho dife tseo (mohlahlobuwa) a ka di
          etsang ho kgutlisetsa dikamano tsa bona setlwaeding. A phete a hlalose
          mabaka a mo susumetsang hore a lakatse ho kgutlisetsa dikamano tsa
          bona setlwaeding.                                                                       [50]

1.4           Bophelo bo boima ntle le thuto. Dumellana kapa o hanane le
              sehlooho sena.                                                                      [50]

Dikahare: Dikahare di totobatse hore ka ntle ho thuto bophelo bo boima ka mokgwa o
          jwang.
          KAPA

             Di totobatse hore ha se ka thuto feela moo bophelo bo ka nolofallang
             motho.                                                                               [50]

1.5           Ho bua nnete ho ka pholosa motho. Tshohla sehlooho sena.

Dikahare: Ditaba tsa moqoqo di tshehetse mahlakore a mabedi, lehlakore la ho
          pholoha le la ho kena mathateng ka lebaka la ho bua nnete.                              [50]

1.6 -1.8     Ditshwantsho

             Dikahare tse lebelletsweng:
              Moqoqong ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho mme a qoqe ka
                seo se se qholotsang maikutlong a hae.
              Moqoqo wa hae o tshwanetse ho dumella mmadi ho itemohela
                sehlooho seo ho qoqwang ka sona ka tsela e hlakileng.
              Moqoqo o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe.                             [50]
                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:               50

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                              Downloaded from hlayiso.com                    6                                                                    DBE/Pudungwana 2022
                                                                                NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 30]

Makgetha a ho                Phihlello e babatsehang        Phihlello e supang bokgoni             Phihlello e mahareng            Phihlello ya motheo feela             Phihlello e haellang
leknyetsa
DIKAHARE,                             15-18                             11-14                        8-10                                     5-7                                0-4
MORALO LE               --Nehelano e babatsehang         -Nehelano e ntle haholo, e         -Nehelano e lekaneng, e            -Nehelano ya motheo e              -Nehelano e totobatsa kgaello
SEBOPEHO                haholo ho feta ditebello tse     bontshang tsebo e ntle ya          bontshang tsebo ya makgetha        bontshang tsebo e itseng ya        ya tsebo ya makgetha a mofuta
                        tlwaelehileng                    makgetha a mofuta wa tema          a mofuta wa tema                   makgetha a mofuta wa tema          ona wa tema
-Nehelano le            - Mehopolo e matla, e            -Nehelano e tsepame - ha e         -Nehelano ha e a tsepama ka        -Mosebetsi o na le tsepamo e       -Moelelo o nyotobetse ke ho
mehopolo;               butswitseng                      kgere                              ho phethahala – ho na le ho        itseng empa o a kgera              kgera ho hoholo
-Tlhophiso ya           -Tsebo e batsi ya makgetha a     -Mehopolo le dikahare di           kgera ho itseng                    -Ha se ka dinako tsohle            -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;               mofuta wa tema                   momahane, mme di                   -Mehopolo le dikahare di na le     mehopolo le dikahare di            momahano
-Sepheo, baamohedi      -Mosebetsi o tsepame             manollotswe hantle haholo ka       momahano e lekaneng feela          momahaneng                         -Ke dintlha tse mmalwa haholo
ba ditaba, makgetha a   -Mehopolo le dikahare di         dintlha tse tshehetsang            -Ke dintlha tse itseng feela tse   - Sehlooho se tshehetswa ke        tse tshehetsang sehlooho
tema le maemo.          momahane                         sehlooho                           tshehetsang sehlooho               dintlha tse mmalwa                 -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
                        -Nehelano e manollotswe ka       -Sebopeho ke se loketseng se       -Ka kakaretso, sebopeho se         -Melao ya sebopeho e               melao ya sebopeho
                        boqhetseke mme dintlha tsohle    nang le diphoso tse mmalwa         nepahetse leha se na le            sebedisitswe ka bohlotsa bo
                        di tshehetsa sehlooho            haholo                             diphoso tse itseng                 boholo
                        -Sebopeho ke se nepahetseng                                                                            -Kgaello e itseng ya tsa
MATSHWAO A: 18          ka botlalo                                                                                             bohlokwa
PUO, SETAELE LE                        10-12                             8-9                                6-7                                4-5                                0-3
HO HLAOLA               -Sehalo, rejistara, setaele le   -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO                 tlotlontswe di loketse           tlotlontswe di loketse             tlotlontswe di loketse             tlotlontswe ha di a lokela         tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,     maikemisetso, baamohedi ba       maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba
setaele,                ditaba le maemo ka ho fetisisa   ditaba le maemo ka botlalo         ditaba le maemo                    ditaba le maemo ka botlalo         ditaba le maemo
maikemisetso,           -Melao ya puo e nepahetse ka     -Ka kakaretso, melao ya puo e      -Mosebetsi o na le diphoso tse     -Tshebediso ya puo e               -Mosebetsi o tletse diphoso
baamohedi ba ditaba     botlalo ebile nehelano e         nepahetse ebile e bopehile         itseng tsa melao ya puo;           fosahetse ebile e tletse diphoso   mme o dubakane
le maemo;               bopehile hantle                  hantle                             -Tlotlontswe e lekaneng            tse ngata                          -Tlotlontswe ha e a lokela
-Tshebediso ya puo,     -E batla e se na diphoso         -Tlotlontswe e ntle haholo         -Diphoso ha di nyotobetse          -Tlotlontswe e haellang            sepheo
tlwaelo ya tshebediso                                    -Mosebetsi boholo ha o na          moelelo.                           -Moelelo o nyotobetse              -Moelelo o nyotobetse haholo
ya puo, kgetho ya                                        diphoso.
mantswe, matshwao a
ho bala le mopeleto.

MATSHWAO A: 12
MATSHWAO                             25-30                            19-23                                 14-17                            9-12                                0-7

    Makgetha a Tekanyetso                                Matshwao                      Senotlolo
    Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                            18                  DMS =
    Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                            12                  PST =

    Matshwao ohle                                                  30

    Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                          Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3          7                        DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE
POTSO YA 2

2.1       IMEILI
          Sebopeho:
           Mongodi le mongollwa ba lokela ho ba le diaterese tsa imeili
           Aterese ya imeili ya mongodi o e ngola hodimo sebakeng sa yona, mme o
            qala ka yona molaetseng oo wa imeili
           Aterese ya imeili ya mongollwa e ba ka tlasana ho ya mongodi ka mantswe
            a mang e tla ka mora ya mongodi.
           Diaterese tsa batho ba bang ba ka romellwang molaetsa oo, di ba le
            sebaka sa tsona ka tlasa ya ya romellwang molaetsa. Sebaka seo se
            hlahiswa ka Cc, mme diaterese tsa imeili tsa batho bao di a hlahella.
           Ho ka boela ha ba le batho ba bang hape ba ka romellwang molaetsa oo
            empa diaterese tsa diimeile tsa bona di sa hlahelle moo molaetseng, mme
            sebaka seo se hlahiswa ka Bcc.
           Ka mora sebaka sa diaterese ho ba le sebaka sa ho ngola sehlooho sa
            molaetsa. Sehlooho sa molaetsa wa imeili se lokela ho ngolwa hantle, se
            hlake, se utlwisisehe. Iphe nako ya ho ngola sehlooho se utlwahalang.
           Ka tlasa sehlooho ho latela sebaka sa ho ngola molaetsa.
           Ditumediso di tla fapana ho ya ka mofuta wa molaetsa o ngolwang.
            Ditumediso e be tse kgutshwane kaha ho bolokwa nako.
          Dikahare:
           Selelekela se sekgutshwane se nang le tumediso se be teng.
           Sepheo sa ho ngola imeili se totobale.
           Dikahare di itshetlehe sepheong sa ho ngola imeili.
           Phethelo e totobale hantle.                                                           [30]

2.2       RAPOROTO
          Sebopeho:
          • Motho kapa batho bao raporoto e lebisitsweng ho bona;
          • Sehlooho sa raporoto;
          • Ditaba kapa dintlha tseo ho tlalehwang mabapi le tsona (thomo);
          • Mokgwa wa tshebetso;
          • Diphumano;
          • Diqeto;
          • Ditlhahiso/ Ditshisinyo;
          • Mohla le sikenetjhara.

          Dikahare:
           Sehlooho e be se matla se hohelang mmadi.
           Lebitso la sebaka seo ketsahalo e etsahalletseng ho sona le lokela
              ho hlahiswa.
           E ngolwa ka mora tse ileng tsa etsahala, tse bonweng ka mahlo.
           E lokela ho ba kgutshwane, mme e fupare dintlha kaofela.
           E hlahise dintlha tsa bohlokwa feela.
           Sehalo e be se loketseng bongodi ba semmuso.                                          [30]

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3          8                        DBE/Pudungwana 2022
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

2.3       TSA BOPHELO BA MOFU/OBITJHUARI

          Dikahare le sebopeho:
           Mofu ke mang, ke wa ha mang;
           Tlhaho ya hae: sebaka moo a hlahetseng teng, letsatsi la tswalo le
              selemo.
           Tsa kgolo ya mofu: dithuto; mosebetsi; lenyalo.
           Tsa lefu la hae: letsatsi le mokgwa oo a hlokahetseng ka wona;
           Maballo: bao a ba siyang;
           Theneketso ya seboko.                                                                 [30]

2.4       PUO

          Dikahare le sebopeho:
           Pulo ya hao e be polelo kapa polediso ya bohlale, e matla e tla hohela le
             ho qahamisa ditsebe tsa bamamedi. E ka nna ya ba motlae kapa qotso e
             tla hokahana le puo ya hao.
           Hlophisa le ho hlahlamisa dintlha tsa hao ka boqhetseke hore puo e
             phalle.
           Sebedisa dipolelo tse kgutshwane mme o nne o tswake ka mehlala le
             dipolediso tsa bonono tse sa tlwaelehang ho natefisa puo.
           Puo ya hao e be le phallo – ho be le qaleho e hlakileng, mmele wa dintlha
             tse momahaneng, le qetelo e mathemalodi.
           Bua dintlha tsa nnete, tse sa tswakwang ka leshano.                                   [30]

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:               30

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 9

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                   9                                                                          DBE/Pudungwana 2022
                                                                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E KGUTSHWANE - SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 20]

Makgetha a ho                Phihlello e babatsehang            Phihlello e supang bokgoni               Phihlello e mahareng             Phihlello ya motheo feela              Phihlello e haellang
leknyetsa
DIKAHARE,                             10 - 12                             8-9                                  6-7                                  4-5                                 0–3
MORALO LE             - Nehelano e babatsehang e           - Nehelano e ntle haholo, e          - Nehelano e lekaneng e             - Nehelano ya motheo e               - Nehelano e totobatsa kgaello ya
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang;         bontshang tsebo e ntle ya            bontshang tsebo ya makgetha a       bontshang tsebo ya makgetha a        tsebo ya makgetha a mofuta ona
                      - Mehopolo e matla, e                makgetha a mofuta ona wa tema;       mofuta ona wa tema;                 itseng feela a mofuta ona wa         wa tema;
-Nehelano le          butswitseng;                         - Mosebetsi ha o kgere, o            - Mosebetsi ha o a tsepama ka ho    tema;                                 -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo;             - Tsebo e batsi ya makgetha a        tsepame;                             phethahala – ho na le ho kgera ho   - Mosebetsi o na le tsepamo e        kgera ho hoholo;
-Tlhophiso ya         mofuta ona wa tema;                  - Mehopolo le dikahare ke tse        itseng;                             itseng empa o a kgera;               - Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             - Mosebetsi ha o kgere, o            momahaneng, tse hlalositsweng        - Mehopolo le dikahare di na le     - Ha se ka dinako tsohle mehopolo    momahano;
-Sepheo,              tsepame;                             ka tsela e supang bokgoni mme di     momahano e mahareng;                le dikahare di momahaneng.           - Ke dintlha tse mmalwa haholo
baamohedi ba          - Mehopolo le dikahare ke tse        tshehetsa sehlooho;                  - Ke dintlha tse itseng feela tse   sehlooho se tshehetswa ke dintlha    tse tshehetsang sehlooho;
ditaba, makgetha a    momahaneng;                          - Sebopeho ke se loketseng se        tshehetsang sehlooho;               tse mmalwa;                          - Ha ho boiteko ba ho sebedisa
tema le maemo.        - Dintlha tsohle di tshehetsa        nang le diphoso tse mmalwa.          - Sebopeho ke se loketseng ka       - Sebopeho se foofo feela, mme       melao ya sebopeho.
                      sehlooho mme di hlalositswe ka                                            kakaretso empa se nang le           se na le bohlotsa bo boholo;
                      tsela e babatsehang;                                                      diphoso.                            -Kgaello e matla ya tse itseng tsa
                      - Sebopeho ke se nepahetseng.                                                                                 bohlokwa.
MATSHWAO A: 12
PUO, SETAELE                           7-8                                5-6                                     4                                  3                                   0-2
LE HO HLAOLA          - Sehalo, rejistara, setaele le      - Sehalo, rejistara, setaele, le     - Sehalo, rejistara, setaele le     - Sehalo, rejistara, setaele le      - Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela                tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,   maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba
setaele,              ditaba le maemo; ka ho fetisisa ka   ditaba le maemo; ka tsela e          ditaba le maemo; ka tsela e         ditaba le maemo hanyane;             ditaba le maemo;
maikemisetso,         tsela e babatsehang;                 bontshang bokgoni bo boholo;         mahareng;                           - Tshebediso ya puo e fosahetse      - Mosebetsi o tletse diphoso mme
baamohedi ba          - Tshebediso ya puo e nepahetse       - Tshebediso ya puo e nepahetse     - Mosebetsi o na le diphoso tse     ebile e tletse diphoso tse ngata;    o dubakane;
ditaba le maemo;      ebile e bopehile hantle;             ka kakaretso ebile e bopehile        itseng tsa tshebediso ya puo;       - Tlotlontswe e haellang;            - Tlotlontswe ha e dumellane le
-Tshebediso ya puo,   - Mosebetsi ha o na diphoso.         hantle;                              - Tshebediso ya tlotlontswe ke e    - Moelelo o nyotobetse.              sepheo;
tlwaelo ya                                                 - Tshebediso ya tlotlontswe e ntle   lekaneng;                                                                - Moelelo o nyotobetse haholo.
tshebediso ya puo,                                         haholo;                              - Diphoso ha se tse nyotobetsang
kgetho ya mantswe,                                         - Mosebetsi boholo ha o na           moelelo.
matshwao a ho bala                                         diphoso.
le mopeleto.
MATSHWAO A: 8
MATSHWAO                              17 - 20                             13 - 5                                10 - 11                             7-8                                 0-5

    Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                  Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                 10                   DBE/Pudungwana 2022
                                                                 NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Makgetha a Tekanyetso                       Matshwao        Senotlolo

Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)               12        DMS =
Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                8        PST =
Matshwao ohle                                     20

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                                   Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         11                        DBE/Pudungwana 2022
                                             NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE

POTSO YA 3

3.1       KARETE YA MEMO

          Sebopeho:
           Karete ha e na sebaka se sekaalo sa ho ngolla;
           Letsatsi, nako le sebaka di lokela ho totobatswa;
           Mongolo o sebediswe ka tsela e kgabisang karete; jwalo ka ho sebedisa
            mongolo o tshekaletseng; dipolelo tse kgutshwanyane le tse telele;
            motswako wa mongolo o moholo le o monyenyane; sebaka moo mongolo
            o behwang teng, j.j.;
           Jwalo ka ditemeng tse ding tse kgabiswang, le kareteng ya memo ho
            sebediswa mekgabo ya botaki le bonono.

          Dikahare:
           Ho hlahiswe ditaba tse loketseng ka bokgutshwane;
           Dikahare di hlakise sepheo sa memo, e leng ho memela titjhere e seng e
             tlohetse mosebetsi moketeng.
           Ya ngolang a ka sebedisa puo e batlang e arohile dikoto; dipolelwana le
             dipolelo tse sa fellang hantle empa molaetsa o utlwahala;
           Sehalo se laolwa ke mofuta wa karete (ya memo, ya matshediso, ya
             kamohelo ya memo, ya ho se amohele memo);                                              [20]

3.2       MOLAETSA WA WHATSAPP

          Sebopeho:
           Lebitso kapa nomoro ya moamohedi wa molaetsa, le hlaha hodimodimo
            molaetseng oo.
           Letsatsi leo molaetsa o romelwang ka lona.
           Sebaka sa ho ngola molaetsa.
           Letshwao la ho hokela setshwantsho/senepe/tokomane eo o e romellang
            le molaetsa oo.
           Letshwao le tobetswang ha ho romelwa molaetsa.

          Dikahare:
           Sepheo sa molaetsa se hlake.
           Ho be le selelekela sa tumediso e kgutshwanyane.
           Puo e ka ba ya semmuso kapa eo e seng ya semmuso ho ya dikamano
             tsa mongodi le
           Moamohedi Lekgathe le laolwa ke maemo a ditaba.
           Molaetsa o hlake, o tobe thuso eo moithuti a fanang ka yona.
           Dialfabete, dinomoro, dikgutsufatso tsa mantswe di se sebediswe feela ha
             molaetsa e se wa semmuso.
           Phethelo e hlake.                                                                       [20]

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                  Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         12                        DBE/Pudungwana 2022
                                             NSC – Tataiso ya ho tshwaya

3.3       DITSHUPISO

          Dikahare le sebopeho:
          Ditshupiso di lokela ho ngolwa di le ho sekaotaelo temekisong ya tumelo.
          Tatellano e nepahetseng ke ya bohlokwa.
          A bue ka mabitso a dibaka tsohle tse tla fetwa.
          Moo a tla thinya, a hlalose hore a thinyetse ka letsohong lefe.
          Moo a tla palama se itseng kapa a kenang ka hara sona, a se bolele.
          A lekanye bolelele ba tsela (ka mora dimitara tse … kapa kilometara
            e le nngwe, o tla bona …), jj.
          Puo e hlakileng e bile e otlolohile le sehalo se tsamaellanang le mofuta
             ona wa tema di lokelwa ho sebediswa.                                                 [20]

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:               20

                                                        MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:              100

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2022-mg/7cf9ef1b-7376-4452-8c84-fe528b711ddb) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2022-mg/a4c3b9c7-4f7e-4277-aa85-b77c48ca6025) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2022-mg/c483665e-bea9-4fcb-99e3-d780beab1d79) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2023-mg/824befba-bcab-49ba-8f1a-cbaf269853fb) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2021-mg/250cceee-01da-409e-ac76-ef152639a381) — Sesotho FAL · Memo · 2021 · Sesotho
- [SESOTHO FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2018-final-memo/3d871ae8-dd70-4641-9a20-6f3173e6c169) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
