# Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 16 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2023-mg/824befba-bcab-49ba-8f1a-cbaf269853fb
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2023-mg/824befba-bcab-49ba-8f1a-cbaf269853fb)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2023/5a8d76c9-f6da-4c86-8493-642bd0f0d6d7) — QP · 2023 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL SENIOR
                                       CERTIFICATE

                                           KEREITE YA 12

                  SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                       PAMPIRI YA 3 (P3)

                                     PUDUNGWANA 2023

                                TATAISO YA HO TSHWAYA
                                TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO: 100

                     Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 16.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello            Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         2                     DBE/Pudungwana 2023
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A:

DITAELO HO BATSHWAYI

 TATAISO YA HO TSHWAYA DITEMA TSA BOIQAPELO

 Moqoqo kapa ditema tsa kgokahano di ke ke tsa hloka sesupo leha e le sefe sa hore di
 badilwe tsa ba tsa abelwa matshwao ka tshwanelo. Sephetho sa matshwao a abetsweng
 ditema tsa boiqapelo e be se loketseng.
 Ho se tshwane le kgutsufatsong moo ho nang le pehelo ya moedi o tlamang wa palo ya
 mantswe, Moqoqo kapa tema ya kgokahano ha e phalla ho ya ka boiqapelo mme e
 hohela mmadi, e tla be e le leeme ha ho tsepamiswa maikutlo hodima bolelele feela ho
 na le hore ho shejwe dikahare.
 Molao ke hore:

      Ho se eketswe dikotlo kaha ruburiki ka boyona e na le dikotlo.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                                       3                                                                  DBE/Pudungwana 2023
                                                                                   NSC – Tataiso ya ho tshwaya

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50)

SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) – SLKT

ELA TLHOKO:
o   Sebedisa ruburiki ena ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (Pampiri ya 3, Karolo ya A).
o   Matshwao a 0-50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso.
o   Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya bokgoni e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le
    boemo bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona.
o   Lekgetha la sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase.

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 50]
   Makgetha a ho                                                               Phihlello e supang                                         Phihlello ya motheo
                                             Phihlello e babatsehang                                        Phihlello e mahareng                                      Phihlello e haellang
    lekanyetsa                                                                       bokgoni                                                      feela
DIKAHARE LE                                             28–30                         22–24                          16–18                        10–12                        4–6
MORALO

                         Boemo bo hodimo
                                           -Nehelano e babatsehang ho      -Nehelano e ntle haholo       -Nehelano e kgotsofatsang      -Nehelano e momahane       -Nehelano e tswile lekoteng
                                           feta tebello e tlwaelehileng    -Mehopolo ke e loketseng      -Mehopolo e momahane le        mona le mane               hohang
(Nehelano ya                               -Mehopolo e bontshang           ebile e kgahlisa ka botlalo   ho kgodisa ka tsela e          -Mehopolo ke e sa          -Mehopolo ke e sa
sehlooho) tlhophiso                        bohlale, e phephetsang          le bopaki ba nehelano e       amohelehang                    hlakang ebile e se ya      tsepamang, e dubakaneng
ya mehopolo le                             monahano, ebile e sutsitse      butswitseng                   -O hlophisitswe le ho          boiqapelo                  -Ha e utlwahale mme
dintlha, kelotlhoko ya                     -O hlophisitswe le ho hokelwa   -O hlophisitswe le ho         momahana ka tsela e            -Ho na le bopaki bo        mehopolo e a phetakakwa
baamohedi ba ditaba,                       ka boqhetseke, ho               hokelwa hantle haholo ho      amohelehang ho                 fokolang ba tlhophiso le   -Ha e a hlophiswa le hona
maikemisetso le                            kenyeleditswe selelekela,       kenyeditswe selelekela,       kenyeleditswe selelekela,      momahano ya mosebetsi      ho hokeleha.
maemo                                      mmele le qetelo.                mmele le qetelo.              mmele le qetelo.
                                                        25–27                         19–21                          13–15                          7–9                        0–3
MATSHWAO A 30                              -Nehelano e tswileng matsoho    -Nehelano e radilwe hantle    -Nehelano e a kgotsofatsa      -Nehelanno boholo e        -Ha ho boiteko bo entsweng
                                           leha e haellwa ke matshwao a    -Mehopolo ke e loketseng,     leha e sa hlaka mona le        tswile lekoteng            ba ho arabela sehlooho
                                           boqhetseke ba moqoqo o          mme e thahasellisang          mane                           -Mehopolo e na le ho       -Mehopolo e tswile lekoteng

                         Boemo bo tlase
                                           babatsehang                     -O hlophisitswe le ho         -Mehopolo e momahane le        hloka kgokelo mme e        ka hohle-hohle, ha e a
                                           -Mehopolo e sutsitseng ebile    hokelwa hantle ho             ho kgodisa ka tsela e          dubakane                   nepahala
                                           e bontsha boiphihlelo bo        kenyeleditswe selelekela,     mahareng                       -Bopaki ba tlhophiso le    -Mosebetsi ha o a tsepama
                                           hodimo                          mmele le qetelo               -Karolo ya mosebetsi e         momahano bo a              sehloohong mme o
                                           -O hlophisitswe le ho hokelwa                                 itseng e hlophisitswe;         thekesela                  dubakane
                                           ka bonono ho kenyeleditswe                                    -Ho na le boiteko bo itseng
                                           selelekela, mmele le qetelo                                   ba tlhophiso le momahano
                                                                                                         ho kenyeleditswe selelekela,
                                                                                                         mmele le qetelo

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                          Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                  4                DBE/Pudungwana 2023
                                                              NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

 Makgetha a Tekanyetso                                 Matshwao         Senotlolo
 Dikahare/Moralo               (60%)                   30               DM =
 Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (30%)                   15               PST =
 Sebopeho                      (10%)                   05               Seb =
 Matshwao ohle                                         50

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                              Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                                        5                                                                        DBE/Pudungwana 2023
                                                                                    NSC – Tataiso ya ho tshwaya

   Makgetha a ho                                                                      Phihlello e supang                                             Phihlello ya motheo
                                                Phihlello e babatsehang                                            Phihlello e mahareng                                            Phihlello e haellang
     lekanyetsa                                                                             bokgoni                                                          feela
PUO, SETAELE LE HO                                          14–15                            11–12                            8–9                             5–6                            0–3
HLAOLA DIPHOSO                              -Sehalo, rejisetara, setaele le      -Sehalo, rejisetara, setaele   -Sehalo, rejisetara, setaele le   -Sehalo, rejisetara,         -Tshebediso ya puo ha e
                                            tlotlontswe di loketse sepheo,       le tlotlontswe di loketse      tlotlontswe di loketse            setaele le tlotlontswe ha    utlwisisehe
Sehalo, rejisetara,

                          Boemo bo hodimo
                                            baamohedi ba ditaba mmoho le         sepheo, baamohedi ba           sepheo, baamohedi ba              di a lokela sepheo,          -Sehalo, rejisetara, setaele le
setaele, tlotlontswe ke                     maemo ka tsela e babatsehang         ditaba mmoho le maemo          ditaba mmoho le maemo             baamohedi ba ditaba          tlotlontswe ha di a lokela
tse lokelang                                -Tshebediso ya puo e bontsha         ka botlalo                     -Tshebediso ya puo ke e           hammoho le maemo             baamohedi ba ditaba,
sepheo/tshusumetso le                       boitshepo mme e tswile matsoho       -Tshebediso ya puo e           lokileng bakeng sa ho fetisa      -Tshebediso ya puo ke        sepheo le maemo
maemo                                       -Sehalo se kgahlisang ebile se le    matla mme ho                   moelelo                           ya motheo feela              -Tlotlontswe e haellang ho
Kgetho ya mantswe                           matla                                sebedisitswe sehalo se         -Puo ya bonono e                  -Sehalo le kgetho ya         feta tekanyo hoo nehelano e
Tshebediso ya puo le                        -O batla o hloka diphoso tsa         loketseng boholo ba nako       sebedisitswe ho matlafatsa        mantswe ke tse sa            sa utlwisiseheng
tlwaelo, matshwao a ho                      melao ya puo le tsa mopeleto         -Boholo ba mosebetsi ha o      dikahare                          lokelang
bala le mopeleto                            -O radilwe ka boqhetseke bo          na diphoso tsa melao ya                                          -Tlotlontswe e haellang
                                            hlollang                             puo le mopeleto                                                  haholo
MATSHWAO A 15                                                                    -O radilwe hantle haholo
                                                            13                                 10                             7                                4
                                            -Tshebediso ya puo ke e tswileng     -Tshebediso ya puo ke e        -Tshebediso ya puo e lekane       -Tshebediso ya puo ke e

                          Boemo bo tlase
                                            matsoho, e susumetsang sehalo        utlwahalang, mme e             leha ho na le ho se tsepame       hlotsang
                                            se nepahetseng                       loketseng ka kakaretso         mona le mane                      -Ha ho phapano kapa ke
                                            -O batla o hloka diphoso tsa         -Sehalo ke se matla, mme       -Ka kakaretso sehalo ke se        e fokolang motswakong
                                            melao ya puo le tsa mopeleto         se loketseng                   loketseng leha puo ya             wa dipolelo
                                            -O radilwe ka bokgoni bo             -Ho na le diphoso tse          bonono e haella                   -Tlotlontswe e haella ka
                                            babatsehang                          mmalwa tsa melao ya puo                                          tsela e ikgethang
                                                                                 le tsa mopeleto
                                                                                 -O radilwe hantle
SEBOPEHO                                                      5                                4                               3                               2                             0–1
                                            -Kgodiso ya sehlooho ke e            -Kgodiso ya dintlha ke e       -Dintlha tse loketseng di a       -Dintlha tse itseng di a     -Dintlha tse hlokehang di a
Makgetha a tema:                            babatsehang                          utlwisisehang, mme e           hodiswa                           utlwahala                    haella
popeho ya dipolelo le                       -Dintlha tse phethahetseng ka        hodisang sehlooho              -Dipolelo le diratswana di        -Dipolelo le diratswana di   -Dipolelo le diratswana di
kgodiso ya diratswana                       botlalo                              -O momahane                    bopilwe hantle                    na le diphoso                fosahetse
le bolelele bo                              -Dipolelo le diratswana di bopilwe   -Dipolelo le diratswana di a   -Moqoqo o na le moelelo           -Moqoqo o ntse o na le       -Moqoqo ha o na moelelo
hlokehang                                   ka tsela e babatsehang               utlwisisehang ebile di                                           moelelo o itseng
                                                                                 tswakilwe
MATSHWAO A 5
MATSHWAO                                                  43–50                            33–40                            23–30                           13–20                          0–10

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                  6                DBE/Pudungwana 2023
                                                              NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

 Makgetha a Tekanyetso                                 Matshwao         Senotlolo
 Dikahare/Moralo               (60%)                   30               DM =
 Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (30%)                   15               PST =
 Sebopeho                      (10%)                   05               Seb =
 Matshwao ohle                                         50

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                              Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                  7                                                DBE/Pudungwana 2023
                                                              NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: MOQOQO
TATAISO YA SEBOPEHO SA DITEMA TSA MOQOQO
Mefuta ya         Moqoqo wa Phetelo/o                Moqoqo wa                       Ditema tsa Kgohelo/ ngangisano/ o sa nkeng
Ditema            hlalosang                          Boimamelo/ditema tsa            lehlakore
                                                     Dinnete

Sebopeho sa          Sehlooho                          Sehlooho                       Sehlooho
ka ntle              Selelekela                        Dihloohwana                    Selelekela
                     Mmele                             Selelekela                     Mmele
                     Phethelo                          Mmele                          Phethelo
                                                        Phethelo
Sebopeho sa Mohato/ Setepe                           Ketane                          Mokolokotwane
seratswana
            Moralo wa mantlha o                      Dipolelo tse hlahang di         Mathathama a dingangisano/dinnete tse phaelletsweng
            hatellang hodima ditsela                 latelana di hokahantswe ke      ho tshehetsa ntlha e itseng.
            tse itseng tsa ho etsa dintho            polelo e tlang pele.
                                                                                     Botsitso
            le tsa phetelo tse
                                                       Polelo ya mohopolo wa
            itshetlehileng hodima                                                    Ho tshehetsa mahlakore ka bobedi ka dingangisano
                                                        sehlooho
            tlhahlamano ya diketsahalo                                               tse leka-lekanang mabapi/kgahlanong le ntlha-kgolo, e
                                                       Dipolelo tsa tlatsetso
            ho latela nako.                                                          le ho fana ka teka-tekano lehlakoreng ka leng.

                    Polelo ya mohopolo wa                                           Ngangisano:
                     sehlooho
                    Dipolelo tsa tlatsetso ho                                       Selelekela – ntlhakemo e hlake
                     bontsha tlhahlamano ya
                     diketsahalo.                                                    Mmele:

                                                                                      Polelo ya mohopolo wa sehlooho
                                                                                      Dingangisano tse latelwang ke ditlhaloso

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                  Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                  8                                                 DBE/Pudungwana 2023
                                                              NSC – Tataiso ya ho tshwaya

                                                                                     Phethelo:

                                                                                      Dikgothaletso
                                                                                      Kgutsufatso/phethelo
                                                                                      Ntlhakemo e hlahelle
                                                                                      O sa nkeng lehlakore:

                                                                                     Selelekela – ntlhakemo e hlake

                                                                                     Mmele:

                                                                                       Polelo ya mohopolo wa sehlooho
                                                                                       Dipolelo tse tshehetsang
                                                                                       Dintlha tse kgahlanong le sehlooho & mabaka.
                                                                                     Phethelo:

                                                                                      Dikgothaletso
                                                                                      Kgutsufatso/phethelo
                                                                                      Ntlhakemo e hlahelle

Makgetha             Di re qoqela ka pale e            Fana ka tsebo kapa             Di ikemiseditse ho hohela/ho okaoketsa maikutlo
                      mabapi le motho/batho,             tlhahisoleseding ya             kapa diketso tsa mmadi.
                      sebaka le nako ya                  nnete.
                      diketsahalo.
                     Di na le mopheti kapa
                      mongodi wa pale.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                  9                                                DBE/Pudungwana 2023
                                                              NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Makgetha a           Puo ya semmuso kapa               Puo ya semmuso                 Puo e tobang taba e a sebediswa.
puo                   eo e seng ya semmuso              Lekgathe lejwale le a          Puo ya bonono, e kang ya mekgabisopuo.
                     Lekgathe lefetile le               sebediswa.                     E hlaha eka e tseba matswalo le ditabatabelo tsa
                      sebediswa haholo.                 Puo e sa bontsheng              rona kahoo di sebedisa monyetla oo ho okaoketsa
                     Mahokedi a kang                    maikutlo a mongodi              maikutlo a babadi.
                      kamora, yaba, pele ho             (Jakone) puo e                 E hlahisa dikgopolo-taba eka ke taba.
                      moo, pele, kahoo, jj.              sebediswang lekaleng           ditshwantsho & tshebediso ya mmala.
                                                         le ikgethileng la tsa          Dingangisano tse sekametseng lehlakoreng le le
                                                         mosebetsi.                      leng.
                                                        Sehalo sa semmuso

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                 Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        10                  DBE/Pudungwana 2023
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

POTSO YA 1
1.1           Eo ketsahalo e ile ya fetola bophelo ba ka.
Sebopeho Selelekela
         Mmele
         Qetelo

Dikahare: Di hlakise ketsahalo le hore e ile ya fetola bophelo ba hae ka tsela e jwang.      [50]
1.2           Ke tjena ka lebaka la moruo wa Afrika Borwa.
Sebopeho Selelekela
         Mmele
         Qetelo

Dikahare: Di hlakise ditlamorao tse tlisitsweng ke moruo wa Afrika Borwa bophelong
          ba hae.                                                                            [50]
1.3           Sephetho sa tlhahlobo ya ngaka sa etsa hore bosiu bo se ke tonne
              mahlo.
Sebopeho Selelekela
         Mmele
         Qetelo

Dikahare: Di hlakise seabo sa sephetho sa tlhahlobo ya ngaka maikutlong a hae le
          kamoo se ileng sa mo toutisa kateng.                                               [50]
1.4           Ho dumela ho ithutela mosebetsi oo batswadi ba o ratelang wona ho
              ka ba bolokela tjhelete. Na o a dumela?
Sebopeho Selelekela
         Mmele
         Qetelo

Dikahare: Dikahare di totobatse hore ho dumela ho ithutela mosebetsi oo batswadi
          ba o ratelang wona ho ka ba bolokela tjhelete jwang.
                                                      Kapa
             Di totobatse ka botlalo hore ha se ho dumela ho ithutela mosebetsi oo
             batswadi ba o ratelang wona ho ka ba bolokelang tjhelete.                       [50]

1.5           Dintle le dimpe tsa maemo a lehodimo a dulang a fetoha ka tsela e sa
              tlwaelehang.

Sebopeho Selelekela
         Mmele
         Qetelo

Dikahare: Ditaba tsa moqoqo di tshehetse mahlakore a mabedi, lehlakore la dintle le
          la dimpe tsa maemo a lehodimo a dulang a fetoha ka tsela e sa
          tlwaelehang.                                                                       [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                         Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        11                  DBE/Pudungwana 2023
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

1.6 – 1.8     Ditshwantsho

              Dikahare tse ka lebellewang:
               Moqoqong ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho mme a qoqe ka
                  seo se se qholotsang maikutlong a hae.
               Moqoqo wa hae o tshwanetse ho dumella mmadi ho itemohela
                  sehlooho seo ho qoqwang ka sona ka tsela e hlakileng.
               Moqoqo o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe.                     [50]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:         50

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
    Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                           12                                                                    DBE/Pudungwana 2023
                                                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 30]

Makgetha a ho              Phihlello e babatsehang        Phihlello e supang bokgoni           Phihlello e mahareng            Phihlello ya motheo feela             Phihlello e haellang
leknyetsa
DIKAHARE,                           15–18                           11–14                              8–10                              5–7                                 0–4
MORALO LE             -Nehelano e babatsehang          -Nehelano e ntle haholo, e       -Nehelano e lekaneng, e            -Nehelano ya motheo e              -Nehelano e totobatsa kgaello
SEBOPEHO              haholo ho feta ditebello tse     bontshang tsebo e ntle ya        bontshang tsebo ya makgetha        bontshang tsebo e itseng ya        ya tsebo ya makgetha a mofuta
-Nehelano le
                      tlwaelehileng                    makgetha a mofuta wa tema        a mofuta wa tema                   makgetha a mofuta wa tema          ona wa tema
mehopolo;             -Mehopolo e matla, e             -Nehelano e tsepame - ha e       -Nehelano ha e a tsepama ka        -Mosebetsi o na le tsepamo e       -Moelelo o nyotobetse ke ho
-Tlhophiso ya         butswitseng                      kgere                            ho phethahala – ho na le ho        itseng empa o a kgera              kgera ho hoholo
mehopolo;             -Tsebo e batsi ya makgetha a     -Mehopolo le dikahare di         kgera ho itseng                    -Ha se ka dinako tsohle            -Mehopolo le dikahare ha di na
-Sepheo, baamohedi    mofuta wa tema                   momahane, mme di                 -Mehopolo le dikahare di na le     mehopolo le dikahare di            momahano
ba ditaba, makgetha   -Mosebetsi o tsepame             manollotswe hantle aholo ka      momahano e lekaneng feela          momahaneng                         -Ke dintlha tse mmalwa haholo
a tema le maemo.      -Mehopolo le dikahare di         dintlha tse tshehetsang          -Ke dintlha tse itseng feela tse   -Sehlooho se tshehetswa ke         tse tshehetsang sehlooho
                      momahane                         sehlooho                         tshehetsang sehlooho               dintlha tse mmalwa                 -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
                      -Nehelano e manollotswe ka       -Sebopeho ke se loketseng se     -Ka kakaretso, sebopeho se         -Melao ya sebopeho e               melao ya sebopeho
                      boqhetseke mme dintlha tsohle    nang le diphoso tse mmalwa       nepahetse leha se na le            sebedisitswe ka bohlotsa bo
MATSHWAO A: 18        di tshehetsa sehlooho            haholo                           diphoso tse itseng                 boholo
                      -Sebopeho ke se nepahetseng                                                                          -Kgaello e itseng ya tsa
                      ka botlalo                                                                                           bohlokwa
PUO, SETAELE LE                      10–12                             8–9                              6–7                               4–5                                0–3
HO HLAOLA             -Sehalo, rejistara, setaele le   -Sehalo, rejistara, setaele le   -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO
-Sehalo, rejistara,
                      tlotlontswe di loketse           tlotlontswe di loketse           tlotlontswe di loketse             tlotlontswe ha di a lokela         tlotlontswe ha di dumellane le
setaele,              maikemisetso, baamohedi ba       maikemisetso, baamohedi ba       maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba
maikemisetso,         ditaba le maemo ka ho fetisisa   ditaba le maemo ka botlalo       ditaba le maemo                    ditaba le maemo ka botlalo         ditaba le maemo
baamohedi ba          -Melao ya puo e nepahetse ka     -Ka kakaretso, melao ya puo e    -Mosebetsi o na le diphoso tse     -Tshebediso ya puo e               -Mosebetsi o tletse diphoso
ditaba le maemo;      botlalo ebile nehelano e         nepahetse ebile e bopehile       itseng tsa melao ya puo;           fosahetse ebile e tletse diphoso   mme o dubakane
-Tshebediso ya puo,   bopehile hantle                  hantle                           -Tlotlontswe e lekaneng            tse ngata                          -Tlotlontswe ha e a lokela
tlwaelo ya            -E batla e se na diphoso         -Tlotlontswe e ntle haholo       -Diphoso ha di nyotobetse          -Tlotlontswe e haellang            sepheo
tshebediso ya puo,                                     -Mosebetsi boholo ha o na        moelelo.                           -Moelelo o nyotobetse              -Moelelo o nyotobetse haholo
kgetho ya mantswe,
matshwao a ho bala
                                                       diphoso.
le mopeleto.

MATSHWAO A: 12
MATSHWAO                           25–30                            19–23                             14–17                              9–12                                0–7

    Makgetha a Tekanyetso                              Matshwao                    Senotlolo
    Dikahare/Moralo/Sebopeho (60%)                               18                DMS =
    Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                          12                PST =

    Matshwao ohle                                                30

    Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                    Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        13                DBE/Pudungwana 2023
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE
POTSO YA 2
2.1       LENGOLO LA SEMMUSO (KOPO)
          Sebopeho:
           Diaterese di pedi. Aterese ya mongodi wa lengolo o e ngola ho tloha
              bohareng ba leqephe ho leba ka letsohong le letona, e nto latelwa ke
              letsatsi, kgwedi le selemo, feela jwalo ka lengolong la setlwaedi.
           Kamora aterese o tlola mola o ngole mohla.
           Aterese ya ya ngollwang (moamohedi) o e ngola ka letsohong le
              letshehadi.
           Aterese ya moamohedi o e qala ka maemo a tshebetso eo o mo
              ngollang, ebe o latela ka aterese ya hae ka botlalo.
           Tlasa aterese o ngola tumediso (monghadi, mofumahadi kapa
              mofumahatsana/ mohlomphehi).
           Tlasa tumediso o tlola mola, ebe o ngola mola wa sehlooho, e leng o
              akaretsang dikahare tsa lengolo, o sehele mola ebang o o ngotse ka
              ditlhaku tse nyenyane. Ha o ngotse sehlooho ka tlhaku tse kgolo, ha o
              sehele mola.
           Kamora mola wa sehlooho ngola seratswana sa selelekela seo e leng
              ntshetsopele ya ditaba.
           Ho feta mona seratswana se seng le se seng ke se matlafatsang taba eo
              o buang ka yona. Tlola mola dipakeng tsa diratswana.
           Qetelo le yona ke ya puo ya semmuso, mme o ka e ngola e le 'Ka
              botshepehi', 'Ka boikokobetso', jj.
           O lokela ho saena o nto ngola mabitso ka botlalo.
               lebitso ka hodimo.
          Dikahare:
           Mohlahlobuwa a hlakise sepheo sa lengolo sehloohong sa lona.
           Ho totobale hore mookamedi wa lekgotla la baithuti o lebisa kopo efe ho
              mosuwehlooho.
           A nehelane ka dintlha tse tla nnetefalletsa mosuwehlooho hore e feela
              sena e le kgoba e lokelwang ho phallelwa.
           Sehalo sa lengolo lena se bontshe tlhompho.                                  [30]
2.2       LENANETSAMAISO LE METSOTSO YA KOPANO
          Sebopeho:
           Le boptjwe ka dihloowana tse itseng (pulo ya kopano, tlhomamiso ya
             kopano, ba teng le ba siyo jj.).
           Le bontshe tatellano ya dihloowana tse e bopang.
           Le bontshe tshebediso ya sehalo se dumellanang le mofuta wa kopano.
          Dikahare:
           Le bontshe mofuta wa kopano.
           Le bontshe letsatsi la kopano.
           Le bontshe sebaka/tulo ya kopano.
           Le bontshe ajenda/lenanetaba le nang le dintlha tse sa fetoheng tsa ka
              mehla.
           Metsotso e dumellane le lenanetaba.
           Metsotso e saenwe ke mongodi le modulasetulo.                                [30]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                    Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        14                  DBE/Pudungwana 2023
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

2.3       ATIKELE E YANG KORANTENG
          Sebopeho:
           E ba le sehlooho se matla se bileng se hohela mahlo a mmadi, mme se
             fupere mohopolo wa sehlooho.
           Lebitso la moqolotsi wa ditaba hangata le hlahiswa ka mongolo o
             motenya ka ditlhaku tse kgolo ka hodimo ho seratswana sa pele.
           Seratswana se lelekelang ke ditaba tsa atikele tse tsebisang mmadi
             dintlha tsa bohlokwa, tse kang ho etsahala eng, ke mang, ho kae, neng,
             hobaneng le hore tsohle di tla latela jwang.
           Hangata atikele ya koranta e arolwa ka dikholomo tse pedi/tharo tse
             bopilweng ka diratswana tse kgutshwane,
           A qale seratswana se setjha harenyana feela.
           Ditaba tsa hae a di hlahise ka sebopeho sa phiramiti/fanele e shebileng
             tlase; a hlahise ditaba le tlhahisoleseding e bohlokwahlokwa pele, ho
             theoha jwalo ho isa ho e seng bohlokwa hakaalo.

          Dikahare:
           Sepheo sa atikele se hlake, se bontshe keletso setjhabeng.
           O tsebise mmadi hore lefu leo ho buuwang ka lona ke lefe, le bakwa ke
              eng le hore batho ba ka ipaballa jwang kgahlanong le lona.
           Sehalo se hloke tshekamelo, se se bontshe maikutlo a mongodi.
           Ngola atikele ya hao ho hlaha lehlakoreng la mmuuwa (yena kapa bona,
              yona, tsona, jj,);
           Moo o qotsang kapa moo o nehelanang ka bopaki teng, sebedisa puo ya
              mmui le matshwao a di-a-bulwa-di-a-kwalwa.
           Sebedisa dipolelo tse ho lekgathe lejwale le ho lekgathe lefetile.
           Phetelong mongodi a ka fana ka tharollo/ ditshitshinyo qakeng eo.              [30]

2.4       PUISANO
          Sebopeho:
           Matshwao a di-a-bulwa-di-a kwalwa (''…'') ha a sebediswe ntle feela ha o
             qotsa puo/mantswe a sebui se tummeng;
           Lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe mme le
             latelwe ke letshwao la kgutllopedi (jk. Moleboheng :);
           Tlhaloso ya tlatsetso (jwalo ka ho terama), e kang ditaelo tsa hore ho
             itseng ho etswa jwang kapa ho buuwa jwang, e ngolwa ka masakaneng ;
           A ka tlole mola dipakeng tsa sebui ka seng ho etsa hore mosebetsi o
             balehe habonolo esita le ho ba makgethe.
           Polelo e nngwe le e nngwe e be karabelo ya puo e sa tswa buuwa.
           Sehalo le rejisetara di itshetlehe kamanong ya dibui tse buisanang mme
             di dumellane le maemo.
          Dikahare:
           Puisano e be dipakeng tsa moithuti le motswala wa hae.
           Ka mehla e ngolwe e le ho puommui.                                             [30]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:         30

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
    Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                               15                                                                            DBE/Pudungwana 2023
                                                                                   NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E KGUTSHWANE - SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 20]
Makgetha a ho             Phihlello e babatsehang             Phihlello e supang bokgoni              Phihlello e mahareng              Phihlello ya motheo feela                Phihlello e haellang
leknyetsa
DIKAHARE,                            10–12                                 8–9                                    6–7                               4–5                                    0–3
MORALO LE             -Nehelano e babatsehang e            -Nehelano e ntle haholo, e           -Nehelano e lekaneng e bontshang    -Nehelano ya motheo e bontshang       -Nehelano e totobatsa kgaello ya
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang;         bontshang tsebo e ntle ya            tsebo ya makgetha a mofuta ona      tsebo ya makgetha a itseng feela a    tsebo ya makgetha a mofuta ona
                      -Mehopolo e matla, e butswitseng;    makgetha a mofuta ona wa tema;       wa tema;                            mofuta ona wa tema;                   wa tema;
-Nehelano le          -Tsebo e batsi ya makgetha a         -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame;    -Mosebetsi ha o a tsepama ka ho     -Mosebetsi o na le tsepamo e          -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo;             mofuta ona wa tema;                  -Mehopolo le dikahare ke tse         phethahala – ho na le ho kgera ho   itseng empa o a kgera;                kgera ho hoholo;
-Tlhophiso ya         -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame;    momahaneng, tse hlalositsweng ka     itseng;                             -Ha se ka dinako tsohle mehopolo      -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             -Mehopolo le dikahare ke tse         tsela e supang bokgoni mme di        -Mehopolo le dikahare di na le      le dikahare di momahaneng.            momahano;
-Sepheo, baamohedi    momahaneng;                          tshehetsa sehlooho;                  momahano e mahareng;                sehlooho se tshehetswa ke dintlha     -Ke dintlha tse mmalwa haholo tse
ba ditaba, makgetha   -Dintlha tsohle di tshehetsa         -Sebopeho ke se loketseng se         -Ke dintlha tse itseng feela tse    tse mmalwa;                           tshehetsang sehlooho;
a tema le maemo.      sehlooho mme di hlalositswe ka       nang le diphoso tse mmalwa.          tshehetsang sehlooho;               -Sebopeho se foofo feela, mme se      -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
                      tsela e babatsehang;                                                      -Sebopeho ke se loketseng ka        na le bohlotsa bo boholo;             melao ya sebopeho.
                      -Sebopeho ke se nepahetseng.                                              kakaretso empa se nang le           -Kgaello e matla ya tse itseng tsa
                                                                                                diphoso.                            bohlokwa.

MATSHWAO A: 12
PUO, SETAELE LE                         7–8                                  5–6                                   4                                   3                                   0–2
HO HLAOLA             -Sehalo, rejistara, setaele le       -Sehalo, rejistara, setaele, le      -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le        -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse               tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela maikemisetso,   tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,   maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba           maikemisetso, baamohedi ba          baamohedi ba ditaba le maemo          maikemisetso, baamohedi ba
setaele,              ditaba le maemo; ka ho fetisisa ka   ditaba le maemo; ka tsela e          ditaba le maemo; ka tsela e         hanyane;                              ditaba le maemo;
maikemisetso,         tsela e babatsehang;                 bontshang bokgoni bo boholo;         mahareng;                           -Tshebediso ya puo e fosahetse        -Mosebetsi o tletse diphoso mme o
baamohedi ba          -Tshebediso ya puo e nepahetse       -Tshebediso ya puo e nepahetse       -Mosebetsi o na le diphoso tse      ebile e tletse diphoso tse ngata;     dubakane;
ditaba le maemo;      ebile e bopehile hantle;             ka kakaretso ebile e bopehile        itseng tsa tshebediso ya puo;       -Tlotlontswe e haellang;              -Tlotlontswe ha e dumellane le
-Tshebediso ya puo,   -Mosebetsi ha o na diphoso.          hantle;                              -Tshebediso ya tlotlontswe ke e     -Moelelo o nyotobetse.                sepheo;
tlwaelo ya                                                 -Tshebediso ya tlotlontswe e ntle    lekaneng;                                                                 -Moelelo o nyotobetse haholo.
tshebediso ya puo,                                         haholo;                              -Diphoso ha se tse nyotobetsang
kgetho ya mantswe,                                         -Mosebetsi boholo ha o na diphoso.   moelelo.
matshwao a ho bala
le mopeleto.

MATSHWAO A: 8
MATSHWAO                            17–20                                13–5                                10–11                                  7–8                                  0–5

    Makgetha a Tekanyetso                                  Matshwao          Senotlolo

    Dikahare/Moralo/Sebopeho (60%)                              12           DMS =
    Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                          8           PST =
     Matshwao ohle                                              20

    Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3        16                    DBE/Pudungwana 2023
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE

POTSO YA 3
3.1       PAMPITSHANA YA TLHAHISOLESEDING
          Sebopeho:
           Tlhahisoleseding e hlophiswe ka dihlooho le dihloohwana.
           Tlhahisoleseding e atisa ho ba le ditshwantsho.
          Dikahare:
           Diratswana di be kgutshwane hore moelelo wa thekiso ya sehlahiswa o
              tle o hlakele bareki.
              Dipolelo di be kgutshwane, mme di tobe taba.
              Ho sebediswe puo e susumetsang.
              Sehalo e be se nang le tshusumetso ho bareki.                                 [20]
3.2       FEISIBUKU
          Sebopeho:
           A be le akhaonto ya feisibuku e sebetsang e bonahalang ka letshwao la
                   .
             E fetise molaetsa ka tsela ya seteithase.
             E se qale ka tumediso nakong eo a ngolang molaetsa.
             E ka ba le ditshwantsho molaetseng.
             Ho se sebediswe puo ya semmuso.
             Sehalo le maikutlo e be tse dumellanang le mofuta wa molaetsa o
              romellwang.
          Dikahare:
              Molaetsa wa sebini se ngolang, o hlakise maikutlo a sona a thoholetso eo
               se e fetisetsang ho sebinimmoho le sona.
              Ditaba tsa sona di bontshe kgothalletso eo se e lebisang ho
               sebinimmoho le sona, e tla tsosollosa tjantjello le lerato mminong.
              Sehalo le tlotlontswe di dumellane le ditaba tsa feisibuku.                   [20]
3.3       DITAELO
          Sebopeho:
           Di tlameha ho ngolwa ka lenane la dintlha tse bontshang tatellano ya
              tsona.
          Dikahare:
              Ditaelo di lokela ho ngolwa di le ho sekaotaelo temekisong ya tumelo.
              Tatellano e nepahetseng ke ya bohlokwa.
              A lotomanye dintlha tsohle tseo dibapadi di tlamehang ho di etsa nakong
               ya boikwetliso.
              A hlakise ka ho phethahala hore mohato ka mong oo di lokelang ho o
               latela o bohlokwa hakae boikwetlisong bona ba tsona.
              A sebedise puo e hlakileng e bile e otlolohile le sehalo se tsamaellanang
               le mofuta ona wa tema di lokela ho sebediswa.                                 [20]
                                                        MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:         20
                                                         MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:        100

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2023-mg/0471e94c-65c9-4bb6-a9d7-836ded06b2b2) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2023-mg/b0045de6-35be-4fea-8916-f8b836b2e268) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2023-mg/c2d8ef4c-6fb6-402c-bded-be76280aff8a) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2022-mg/c23d4e0b-d71f-4f78-a0e3-22e5be132432) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2021-mg/250cceee-01da-409e-ac76-ef152639a381) — Sesotho FAL · Memo · 2021 · Sesotho
- [SESOTHO FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2018-final-memo/3d871ae8-dd70-4641-9a20-6f3173e6c169) — Sesotho FAL · Memo · 2018 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
