# Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 3 memorandum from the November 2024 NSC, 18 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2024-mg/19f27af9-c3b1-4f3c-a21d-74cdf14e64d6
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 18

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2024-mg/19f27af9-c3b1-4f3c-a21d-74cdf14e64d6)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2024/34f208fd-0aba-44e2-b663-c1d28b7f4471) — QP · 2024 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL SENIOR
                                       CERTIFICATE

                                          KEREITE YA 12

                 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)

                                PAMPIRI YA BORARO (P3)

                                     PUDUNGWANA 2024

                                TATAISO YA HO TSHWAYA
                                TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO: 100

                     Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 18.

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                Phetla

### Page 2

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                   2               DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A:

DITAELO HO BATSHWAYI

   TATAISO YA HO TSHWAYA DITEMA TSA BOIQAPELO

   Moqoqo kapa ditema tsa kgokahano di ke ke tsa hloka sesupo leha e le sefe sa hore di
   badilwe tsa ba tsa abelwa matshwao ka tshwanelo. Sephetho sa matshwao a abetsweng
   ditema tsa boiqapelo e be se loketseng.
   Ho se tshwane le kgutsufatsong moo ho nang le pehelo ya moedi o tlamang wa palo ya
   mantswe, Moqoqo kapa tema ya kgokahano ha e phalla ho ya ka boiqapelo mme e hohela
   mmadi, e tla be e le leeme ha ho tsepamiswa maikutlo hodima bolelele feela ho na le hore
   ho shejwe dikahare.
   Molao ke hore:

   •     Ho se eketswe dikotlo kaha ruburiki ka boyona e na le dikotlo.

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                 Phetla

### Page 3

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                                                     3                                                   DBE/Pudungwana 2024
                                                                                                NSC – Tataiso ya ho tshwaya

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50)

SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) – SLKT

ELA TLHOKO:
       o Sebedisa ruburiki ena ka dinako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (Pampiri ya 3, Karolo ya A).
       o Matshwao a 0-50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso.
       o Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya bokgoni e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo
         hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona.
       o Lekgetha la sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase.
RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 50]
    Makgetha a ho                                                             Phihlello e supang                                          Phihlello ya motheo
                                            Phihlello e babatsehang                                         Phihlello e mahareng                                        Phihlello e haellang
     lekanyetsa                                                                    bokgoni                                                        feela
 DIKAHARE LE                                            28–30                         22–24                          16–18                        10–12                          4–6
 MORALO

                         Boemo bo hodimo
                                           -Nehelano e babatsehang ho      -Nehelano e ntle haholo       -Nehelano e kgotsofatsang      -Nehelano e momahane         -Nehelano e tswile lekoteng
                                           feta tebello e tlwaelehileng    -Mehopolo ke e loketseng      -Mehopolo e momahane le        mona le mane                 hohang
 (Nehelano ya                              -Mehopolo e bontshang           ebile e kgahlisa ka botlalo   ho kgodisa ka tsela e          -Mehopolo ke e sa            -Mehopolo ke e sa
 sehlooho) tlhophiso                       bohlale, e phephetsang          le bopaki ba nehelano e       amohelehang                    hlakang ebile e se ya        tsepamang, e dubakaneng
 ya mehopolo le                            monahano, ebile e sutsitse      butswitseng                   -O hlophisitswe le ho          boiqapelo                    -Ha e utlwahale mme
 dintlha, kelohloko ya                     -O hlophisitswe le ho hokelwa   -O hlophisitswe le ho         momahana ka tsela e            -Ho na le bopaki bo          mehopolo e a phetakakwa
 baamohedi ba ditaba,                      ka boqhetseke, ho               hokelwa hantle haholo ho      amohelehang ho                 fokolang ba tlhophiso le     -Ha e a hlophiswa le hona
 maikemisetso le                           kenyeleditswe selelekela,       kenyeditswe selelekela,       kenyeleditswe selelekela,      momahano ya mosebetsi        ho hokeleha.
 maemo                                     mmele le qetelo.                mmele le qetelo.              mmele le qetelo.
                                                        25–27                         19–21                          13–15                          7–9                          0–3
 MATSHWAO A 30                             -Nehelano e tswileng matsoho    -Nehelano e radilwe hantle    -Nehelano e a kgotsofatsa      -Nehelanno boholo e          -Ha ho boiteko bo entsweng
                                           leha e haellwa ke matshwao a    -Mehopolo ke e loketseng,     leha e sa hlaka mona le        tswile lekoteng              ba ho arabela sehlooho
                                           boqhetseke ba moqoqo o          mme e thahasellisang          mane                           -Mehopolo e na le ho         -Mehopolo e tswile lekoteng

                         Boemo bo tlase
                                           babatsehang                     -O hlophisitswe le ho         -Mehopolo e momahane le        hloka kgokelo mme e          ka hohle-hohle, ha e a
                                           -Mehopolo e sutsitseng ebile    hokelwa hantle ho             ho kgodisa ka tsela e          dubakane                     nepahala
                                           e bontsha boiphihlelo bo        kenyeleditswe selelekela,     mahareng                       -Bopaki ba tlhophiso le      -Mosebetsi ha o a tsepama
                                           hodimo                          mmele le qetelo               -Karolo ya mosebetsi e         momahano bo a                sehloohong mme o
                                           -O hlophisitswe le ho hokelwa                                 itseng e hlophisitswe;         thekesela                    dubakane
                                           ka bonono ho kenyeleditswe                                    -Ho na le boiteko bo itseng
                                           selelekela, mmele le qetelo                                   ba tlhophiso le momahano
                                                                                                         ho kenyeleditswe selelekela,
                                                                                                         mmele le qetelo

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                               Phetla

### Page 4

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                                                 4                                                           DBE/Pudungwana 2024
                                                                                               NSC – Tataiso ya ho tshwaya

    Makgetha a ho                                                                      Phihlello e supang                                             Phihlello ya motheo
                                                 Phihlello e babatsehang                                            Phihlello e mahareng                                            Phihlello e haellang
      lekanyetsa                                                                             bokgoni                                                          feela
 PUO, SETAELE LE HO                                          14–15                            11–12                            8-9                              5-6                           0-3
 HLAOLA DIPHOSO                              -Sehalo, rejisetara, setaele le      -Sehalo, rejisetara, setaele   -Sehalo, rejisetara, setaele le   -Sehalo, rejisetara,         -Tshebediso ya puo ha e
                                             tlotlontswe di loketse sepheo,       le tlotlontswe di loketse      tlotlontswe di loketse            setaele le tlotlontswe ha    utlwisisehe
 Sehalo, rejisetara,

                           Boemo bo hodimo
                                             baamohedi ba ditaba mmoho le         sepheo, baamohedi ba           sepheo, baamohedi ba              di a lokela sepheo,          -Sehalo, rejisetara, setaele le
 setaele, tlotlontswe ke                     maemo ka tsela e babatsehang         ditaba mmoho le maemo          ditaba mmoho le maemo             baamohedi ba ditaba          tlotlontswe ha di a lokela
 tse lokelang                                -Tshebediso ya puo e bontsha         ka botlalo                     -Tshebediso ya puo ke e           hammoho le maemo             baamohedi ba ditaba,
 sepheo/tshusumetso le                       boitshepo mme e tswile matsoho       -Tshebediso ya puo e           lokileng bakeng sa ho fetisa      -Tshebediso ya puo ke        sepheo le maemo
 maemo                                       - Sehalo se kgahlisang ebile se le   matla mme ho                   moelelo                           ya motheo feela              -Tlotlontswe e haellang ho
 Kgetho ya mantswe                           matla                                sebedisitswe sehalo se         - Puo ya bonono e                 -Sehalo le kgetho ya         feta tekanyo hoo nehelano e
 Tshebediso ya puo le                        -O batla o hloka diphoso tsa         loketseng boholo ba nako       sebedisitswe ho matlafatsa        mantswe ke tse sa            sa utlwisiseheng
 tlwaelo, matshwao a ho                      melao ya puo le tsa mopeleto         -Boholo ba mosebetsi ha o      dikahare                          lokelang
 bala le mopeleto                            -O radilwe ka boqhetseke bo          na diphoso tsa melao ya                                          -Tlotlontswe e haellang
                                             hlollang                             puo le mopeleto                                                  haholo
 MATSHWAO A 15                                                                    -O radilwe hantle haholo
                                                             13                                 10                             7                                4
                                             -Tshebediso ya puo ke e tswileng     -Tshebediso ya puo ke e        -Tshebediso ya puo e lekane       -Tshebediso ya puo ke e

                           Boemo bo tlase
                                             matsoho, e susumetsang sehalo        utlwahalang, mme e             leha ho na le ho se tsepame       hlotsang
                                             se nepahetseng                       loketseng ka kakaretso         mona le mane                      -Ha ho phapano kapa ke
                                             -O batla o hloka diphoso tsa         -Sehalo ke se matla, mme       -Ka kakaretso sehalo ke se        e fokolang motswakong
                                             melao ya puo le tsa mopeleto         se loketseng                   loketseng leha puo ya             wa dipolelo
                                             -O radilwe ka bokgoni bo             -Ho na le diphoso tse          bonono e haella                   -Tlotlontswe e haella ka
                                             babatsehang                          mmalwa tsa melao ya puo                                          tsela e ikgethang
                                                                                  le tsa mopeleto
                                                                                  -O radilwe hantle
 SEBOPEHO                                                      5                                 4                              3                               2                             0–1
                                             -Kgodiso ya sehlooho ke e            -Kgodiso ya dintlha ke e       -Dintlha tse loketseng di a       -Dintlha tse itseng di a     -Dintlha tse hlokehang di a
 Makgetha a tema:                            babatsehang                          utlwisisehang, mme e           hodiswa                           utlwahala                    haella
 popeho ya dipolelo le                       -Dintlha tse phethahetseng ka        hodisang sehlooho              -Dipolelo le diratswana di        -Dipolelo le diratswana di   -Dipolelo le diratswana di
 kgodiso ya diratswana                       botlalo                              -O momahane                    bopilwe hantle                    na le diphoso                fosahetse
 le bolelele bo                              -Dipolelo le diratswana di bopilwe   -Dipolelo le diratswana di a   -Moqoqo o na le moelelo           -Moqoqo o ntse o na le       -Moqoqo ha o na moelelo
 hlokehang                                   ka tsela e babatsehang               utlwisisehang ebile di                                           moelelo o itseng
                                                                                  tswakilwe
 MATSHWAO A 5
 MATSHWAO                                                  43–50                            33–40                            23–30                           13-20                          0–10

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                      Phetla

### Page 5

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                       5                 DBE/Pudungwana 2024
                                                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya:

  Makgetha a Tekanyetso                                   Matshwao     Senotlolo
  Dikahare/Moralo               (60%)                     30           DM =
  Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (30%)                     15           PST =
  Sebopeho                      (10%)                     05           Seb =
  Matshwao ohle                                           50

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                                          Phetla

### Page 6

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                       6                                      DBE/Pudungwana 2024
                                                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA A: MOQOQO
TATAISO YA SEBOPEHO SA DITEMA TSA MOQOQO
 Mefuta ya          Moqoqo wa Phetelo/o               Moqoqo wa                    Ditema tsa Kgohelo/ ngangisano/ o sa nkeng
 Ditema             hlalosang                         Boimamelo/ditema tsa         lehlakore
                                                      Dinnete

 Sebopeho sa •          Sehlooho                      • Sehlooho                   •   Sehlooho
 ka ntle     •          Selelekela                    • Dihloohwana                •   Selelekela
             •          Mmele                         • Selelekela                 •   Mmele
             •          Phethelo                      • Mmele                      •   Phethelo
                                                      • Phethelo
 Sebopeho sa Mohato/ Setepe                           Ketane                       Mokolokotwane
 seratswana  Moralo wa mantlha o                      Dipolelo tse hlahang di      Mathathama a dingangisano/dinnete tse
             hatellang hodima ditsela                 latelana di hokahantswe ke   phaelletsweng ho tshehetsa ntlha e itseng.
             tse itseng tsa ho etsa                   polelo e tlang pele.         Botsitso
             dintho le tsa phetelo tse                 • Polelo ya mohopolo wa     Ho tshehetsa mahlakore ka bobedi ka dingangisano
             itshetlehileng hodima                        sehlooho                 tse leka-lekanang mabapi/kgahlanong le ntlha-kgolo, e
             tlhahlamano ya diketsahalo                • Dipolelo tsa tlatsetso    le ho fana ka teka-tekano lehlakoreng ka leng.
             ho latela nako.                                                       Ngangisano:
               • Polelo ya mohopolo wa                                             Selelekela – ntlhakemo e hlake
                 sehlooho                                                          Mmele:
               • Dipolelo tsa tlatsetso ho                                          • Polelo ya mohopolo wa sehlooho
                 bontsha tlhahlamano ya                                             • Dingangisano tse latelwang ke ditlhaloso
                 diketsahalo.

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                Phetla

### Page 7

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                        7                                      DBE/Pudungwana 2024
                                                                      NSC – Tataiso ya ho tshwaya

                                                                                     Phethelo:
                                                                                    • Dikgothaletso
                                                                                    • Kgutsufatso/phethelo
                                                                                    • Ntlhakemo e hlahelle
                                                                                     O sa nkeng lehlakore:
                                                                                    Selelekela – ntlhakemo e hlake
                                                                                    Mmele:
                                                                                     • Polelo ya mohopolo wa sehlooho
                                                                                     • Dipolelo tse tshehetsang
                                                                                     • Dintlha tse kgahlanong le sehlooho & mabaka.
                                                                                    Phethelo:
                                                                                     • Dikgothaletso
                                                                                     • Kgutsufatso/phethelo
                                                                                     • Ntlhakemo e hlahelle

 Makgetha           •   Di re qoqela ka pale e        •   Fana ka tsebo kapa        •   Di ikemiseditse ho hohela/ho okaoketsa maikutlo
                        mabapi le motho/batho,            tlhahisoleseding ya           kapa diketso tsa mmadi.
                        sebaka le nako ya                 nnete.
                        diketsahalo.
                    •   Di na le mopheti kapa
                        mongodi wa pale.

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                   Phetla

### Page 8

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                       8                                      DBE/Pudungwana 2024
                                                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 Makgetha a         •   Puo ya semmuso kapa           •   Puo ya semmuso           •   Puo e tobang taba e a sebediswa.
 puo                    eo e seng ya semmuso          •   Lekgathe lejwale le a    •   Puo ya bonono, e kang ya mekgabisopuo.
                    •   Lekgathe lefetile le              sebediswa.               •   E hlaha eka e tseba matswalo le ditabatabelo tsa
                        sebediswa haholo.             •   Puo e sa bontsheng           rona kahoo di sebedisa monyetla oo ho okaoketsa
                    •   Mahokedi a kang                   maikutlo a mongodi           maikutlo a babadi.
                        kamora, yaba, pele ho         •   (Jakone) puo e           •   E hlahisa dikgopolo-taba eka ke taba.
                        moo, pele, kahoo, jj.             sebediswang lekaleng     •   ditshwantsho & tshebediso ya mmala.
                                                          le ikgethileng la tsa    •   Dingangisano tse sekametseng lehlakoreng le le
                                                          mosebetsi.                   leng.
                                                      •   Sehalo sa semmuso

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                   Phetla

### Page 9

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                 9                     DBE/Pudungwana 2024
                                            NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA A: MOQOQO

 POTSO YA 1

 1.1         Pherekano ya tsatsing leo, ke tla e lebala kgale!

             Dikahare:     Di hlakise ketsahalo kapa diketsahalo tsa letsatsing leo tse
                           etsang hore mongodi a nne a ipotse se neng se bakile pherekano
                           ya letsatsing leo.                                                  [50]

 1.2         Boikwetliso ke setlhare sa mmele.

             Dikahare:     Di hlakise tsela kapa ditsela tseo boikwetliso bo thusang kapa di
                           phekolang mmele kateng.                                             [50]

 1.3         Hoja ka mo mamela ha a ne a re…

             Dikahare:     Di hlakise kamoo mongodi a itsholang kateng ka ho se mamele
                           ya neng a bua le yena/mo eletsa.                                    [50]

 1.4         Mathata a ruta motho bophelo. Na o a dumela?

             Dikahare:     Di totobatse kamoo mathata a rutang motho bophelo kateng.

                                                             Kapa

                           Di totobatse kamoo mathata a sa ruteng motho bophelo kateng.

                                                                                               [50]

 1.5         Botle le bobe ba ho phela Afrika Borwa mehleng ya kajeno.

             Dikahare:     Ditaba tsa moqoqo di tshehetse mahlakore a mabedi, lehlakore
                           la botle le la bobe ba ho phela Afrika Borwa mehleng ya kajeno.     [50]

 1.6–1.8     Ditshwantsho

             Dikahare tse lebelletsweng:
             • Moqoqong ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho mme a qoqe ka seo
                se se qholotsang maikutlong a hae.
             • Moqoqo wa hae o tshwanetse ho dumella mmadi ho itemohela sehlooho
                seo ho qoqwang ka sona ka tsela e hlakileng.
             • Moqoqo o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe.                          [50]

                                                          MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:         50

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                               Phetla

### Page 10

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                        10                                                                         DBE/Pudungwana 2024
                                                                       NSC – Tataiso ya ho tshwaya

  RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 30]

Makgetha a ho           Phihlello e babatsehang         Phihlello e supang bokgoni          Phihlello e mahareng             Phihlello ya motheo feela              Phihlello e haellang
leknyetsa
DIKAHARE,                          15–18                             11–14                            8–10                                5–7                                 0–4
MORALO LE             --Nehelano e babatsehang         -Nehelano e ntle haholo, e       -Nehelano e lekaneng, e            -Nehelano ya motheo e               -Nehelano e totobatsa kgaello
SEBOPEHO              haholo ho feta ditebello tse     bontshang tsebo e ntle ya        bontshang tsebo ya makgetha        bontshang tsebo e itseng ya         ya tsebo ya makgetha a mofuta
                      tlwaelehileng                    makgetha a mofuta wa tema        a mofuta wa tema                   makgetha a mofuta wa tema           ona wa tema
-Nehelano le          - Mehopolo e matla, e            -Nehelano e tsepame - ha e       -Nehelano ha e a tsepama ka        -Mosebetsi o na le tsepamo e        -Moelelo o nyotobetse ke ho
mehopolo;             butswitseng                      kgere                            ho phethahala – ho na le ho        itseng empa o a kgera               kgera ho hoholo
-Tlhophiso ya         -Tsebo e batsi ya makgetha a     -Mehopolo le dikahare di         kgera ho itseng                    -Ha se ka dinako tsohle             -Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             mofuta wa tema                   momahane, mme di                 -Mehopolo le dikahare di na le     mehopolo le dikahare di             momahano
-Sepheo,              -Mosebetsi o tsepame             manollotswe hantle haholo ka     momahano e lekaneng feela          momahaneng                          -Ke dintlha tse mmalwa haholo
baamohedi ba          -Mehopolo le dikahare di         dintlha tse tshehetsang          -Ke dintlha tse itseng feela tse   - Sehlooho se tshehetswa ke         tse tshehetsang sehlooho
ditaba, makgetha      momahane                         sehlooho                         tshehetsang sehlooho               dintlha tse mmalwa                  -Ha ho boiteko ba ho sebedisa
a tema le maemo.      -Nehelano e manollotswe ka       -Sebopeho ke se loketseng se     -Ka kakaretso, sebopeho se         -Melao ya sebopeho e                melao ya sebopeho
                      boqhetseke mme dintlha tsohle    nang le diphoso tse mmalwa       nepahetse leha se na le            sebedisitswe ka bohlotsa bo
                      di tshehetsa sehlooho            haholo                           diphoso tse itseng                 boholo
                      -Sebopeho ke se nepahetseng                                                                          -Kgaello e itseng ya tsa
                      ka botlalo                                                                                           bohlokwa
MATSHWAO A:
18
PUO, SETAELE                        10–12                              8–9                              6–7                               4–5                                 0–3
LE HO HLAOLA          -Sehalo, rejistara, setaele le   -Sehalo, rejistara, setaele le   -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le      -Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse           tlotlontswe di loketse           tlotlontswe di loketse             tlotlontswe ha di a lokela          tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,   maikemisetso, baamohedi ba       maikemisetso, baamohedi ba       maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba
setaele,              ditaba le maemo ka ho fetisisa   ditaba le maemo ka botlalo       ditaba le maemo                    ditaba le maemo ka botlalo          ditaba le maemo
maikemisetso,         -Melao ya puo e nepahetse ka     -Ka kakaretso, melao ya puo e    -Mosebetsi o na le diphoso tse     -Tshebediso ya puo e                -Mosebetsi o tletse diphoso
baamohedi ba          botlalo ebile nehelano e         nepahetse ebile e bopehile       itseng tsa melao ya puo;           fosahetse ebile e tletse diphoso    mme o dubakane
ditaba le maemo;      bopehile hantle                  hantle                           -Tlotlontswe e lekaneng            tse ngata                           -Tlotlontswe ha e a lokela
-Tshebediso ya        -E batla e se na diphoso         -Tlotlontswe e ntle haholo       -Diphoso ha di nyotobetse          -Tlotlontswe e haellang             sepheo
puo, tlwaelo ya                                        -Mosebetsi boholo ha o na        moelelo.                           -Moelelo o nyotobetse               -Moelelo o nyotobetse haholo
tshebediso ya                                          diphoso.
puo, kgetho ya
mantswe,
matshwao a ho
bala le mopeleto.

MATSHWAO A:
12
MATSHWAO                          25–30                            19–23                             14–17                              9–12                                 0–7

  Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                       Phetla

### Page 11

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                               11                 DBE/Pudungwana 2024
                                                             NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 Makgetha a Tekanyetso                           Matshwao      Senotlolo
 Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                    18     DMS =
 Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                    12     PST =
 Matshwao ohle                                          30

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                                  Phetla

### Page 12

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                     12              DBE/Pudungwana 2024
                                                NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE

 POTSO YA 2

 2.1       LENGOLO LA SETSWALLE

           Sebopeho:
           • Aterese e nngwe feela, ke ya mongodi. E ngolwe bohareng ba leqephe ho
              tloha letsohong le letshehadi ho isa ho le letona.
           • Tlasa aterese ho tlolwe mola ebe hona ho ngolwang letsatsi/mohla (k.h.r.
              aterese le mohla ha se ntho e le nngwe).
           • Ho tlolwe mola ka mora aterese le mohla ebe ho tla tumediso.
           • Tlola mola ebe o qala ditaba tsa lengolo.
           • Seratswana sa pele ke selelekela. Mmele wa lengolo o be le diratswana.
           • Qetello e be e dumellanang le mofuta ona wa lengolo.
           • Lebitso la hao ka botlalo le hlahe kamora qetello.

           Dikahare:
           • Di lebohe rakgadiae ka ho thusa ka ditlhophiso bakeng sa mokete wa hae
              wa letsatsi la tswalo.                                                        [30]

 2.2       TOKOMANE YA BOITSEBISO LE BOIPHIHLELO (CV) HAMMOHO LE
           LENGOLO LA KOPO YA MOSEBETSI

           Sebopeho:
           • E ngolwe ho hlaha lehlakoreng la mmui.
           • E hlahise dintlha tsohle ka mongodi mmoho le bokgoni le boiphihlelo ba
              hae.
           • E lokela ho hlahisa batho le dintlha ka bona, bao ba ka botswang ka
              mongodi qetellong ya yona.

           Dikahare:
           • Dintlha/Tlhahisoleseding ya mokopi e hlahiswe, j.k. mabitso, nomoro ya
               boitsebiso, jj.
           • Lengolo la materiki le dithuto tseo a di pasitseng.
           • Mangolo a thuto a fihlelletsweng a hlahiswe, j.k. dipoloma/dikrii, jj.
           • Mangolo a mang le dikgau ha di le teng le tsona di hlahiswe.
           • Tsa boithabiso le dithahasello j.k. lengolo la ho ba moetapele mokgatlong
               wa batjha, ho bapala papadi ya kalaneng, jj.
           • Dipaki le dinomoro tsa mehala ya tsona e hlahelle.                             [30]

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 13

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                   13                  DBE/Pudungwana 2024
                                             NSC – Tataiso ya ho tshwaya

           LENGOLO LA KOPO YA MOSEBETSI

           Sebopeho:
           • Aterese di pedi, ke ya mongodi le ya moamohedi wa lona. Aterese ya
              mongodi e ngolwe bohareng ba leqephe ho tloha letsohong le letshehadi
              ho isa ho le letona. Ya moamohedi e ngolwe ka letsohong le letshehadi.
           • Tlasa aterese ya mongodi ho tlolwe mola, ho ngolwe letsatsi la mohla
              lengolo le ngolwang.
           • Ho tlolwe mola ka mora mohla ebe ho ngolwa aterese ya moamohedi.
           • Mmele o botjwe ka diratswana tse mmalwa feela jwalo kaha ho ngolwa
              moqoqo, mme di hlahise mehopolo ka tsela e hlakileng.
           • Pheletso e be e akaretsang ntlhakemo ya ya ngolang.
           • Puo e hlohlontshang ditsebe ha e amohelehe.

           Dikahare:
           • Selelekela se fupare molaetsa wa ho kopa mosebetsi.
           • Puo ho sebediswe e susumetsang ka sepheo sa ho matlafatsa ntlhakemo
               ya ya ngolang; mabotsi le phetapheto a ka sebediswa sebakeng sa ho
               toboketsa.
           • Sehalo e be se bontshang/utlwisang hore ya ngolang o ikopela mosebetsi.          [30]

 2.3       LENANETABA/AJENDA LE METSOTSO YA KOPANO

           Sebopeho:
           • Le bontshe mofuta wa kopano.
           • Le bontshe letsatsi la kopano.
           • Le bontshe sebaka/tulo ya kopano.
           • Le bontshe ajenda/lenanetaba le nang le dintlha tse sa fetoheng tsa ka
             mehla.
           • Metsotso e dumellane le lenanetaba.
           • Metsotso e saenwe ke mongodi le modulasetulo.

           Dikahare:
           • Le totobatse dintlha tse amanang le maqheku le dikgutsana.
           • Ditaba tsa metsotso di dumellane le lenanetaba.                                  [30]

 2.4       INTHAVIU

           Sebopeho:
           • Lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe, le bile le
             latelwa ke letshwao la kgutlopedi (jk. Teboho :).
           • Ho botswe dipotso tse qophellang ka bokgeleke le ho hlaka.
           • Mmotsuwa a arabe ka botlalo hodima (di)potso e botsitsweng.

            Dikahare:
            • Selelekeleng mmotsi o nehelana ka tlhahisoleseding e amanang le
              sepheo sa inthaviu.

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                              Phetla

### Page 14

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                   14                    DBE/Pudungwana 2024
                                             NSC – Tataiso ya ho tshwaya

            •     Mmeleng, mmotsi o botsa mmotsuwa dipotso tse itshetlehileng
                  sehloohong mme mmotsuwa o araba dipotso tsena.
            •     Dipotso di ka nyalana le dikarabo tse hlahisitsweng pejana, dikarabo
                  tsohle di tobe dipotso, di tshehetswe ka dintlha. O nehelane ka dintlha tse
                  batsi, tse amanang le seo o se botsitsweng;
            •     Sehalo e be se lokelang kopano ena, mme puo e be ya semmuso. Ho se
                  sebediswe puo ya seterateng e sebediswang tlasa maemo a boiketlo.             [30]

                                                          MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:          30

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                Phetla

### Page 15

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                                            15                                                                         DBE/Pudungwana 2024
                                                                              NSC – Tataiso ya ho tshwaya

  RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E KGUTSHWANE - SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 20]
Makgetha a ho           Phihlello e babatsehang          Phihlello e supang bokgoni            Phihlello e mahareng              Phihlello ya motheo feela              Phihlello e haellang
leknyetsa
DIKAHARE,                           10–12                             8–9                                 6–7                                  4–5                                0–3
MORALO LE             - Nehelano e babatsehang e        - Nehelano e ntle haholo, e        - Nehelano e lekaneng e             - Nehelano ya motheo e              - Nehelano e totobatsa kgaello
SEBOPEHO              supang bokgoni bo ikgethang;      bontshang tsebo e ntle ya          bontshang tsebo ya makgetha         bontshang tsebo ya makgetha         ya tsebo ya makgetha a
                      - Mehopolo e matla, e             makgetha a mofuta ona wa           a mofuta ona wa tema;               a itseng feela a mofuta ona wa      mofuta ona wa tema;
-Nehelano le          butswitseng;                      tema;                              - Mosebetsi ha o a tsepama ka       tema;                                -Moelelo o nyotobetswa ke ho
mehopolo;             - Tsebo e batsi ya makgetha a     - Mosebetsi ha o kgere, o          ho phethahala – ho na le ho         - Mosebetsi o na le tsepamo e       kgera ho hoholo;
-Tlhophiso ya         mofuta ona wa tema;               tsepame;                           kgera ho itseng;                    itseng empa o a kgera;              - Mehopolo le dikahare ha di na
mehopolo;             - Mosebetsi ha o kgere, o         - Mehopolo le dikahare ke tse      - Mehopolo le dikahare di na le     - Ha se ka dinako tsohle            momahano;
-Sepheo,              tsepame;                          momahaneng, tse                    momahano e mahareng;                mehopolo le dikahare di             - Ke dintlha tse mmalwa haholo
baamohedi ba          - Mehopolo le dikahare ke tse     hlalositsweng ka tsela e           - Ke dintlha tse itseng feela tse   momahaneng. sehlooho se             tse tshehetsang sehlooho;
ditaba, makgetha      momahaneng;                       supang bokgoni mme di              tshehetsang sehlooho;               tshehetswa ke dintlha tse           - Ha ho boiteko ba ho sebedisa
a tema le maemo.      - Dintlha tsohle di tshehetsa     tshehetsa sehlooho;                - Sebopeho ke se loketseng ka       mmalwa;                             melao ya sebopeho.
                      sehlooho mme di hlalositswe       - Sebopeho ke se loketseng se      kakaretso empa se nang le           - Sebopeho se foofo feela,
                      ka tsela e babatsehang;           nang le diphoso tse mmalwa.        diphoso.                            mme se na le bohlotsa bo
                      - Sebopeho ke se                                                                                         boholo;
                      nepahetseng.                                                                                             -Kgaello e matla ya tse itseng
MATSHWAO A: 12                                                                                                                 tsa bohlokwa.
PUO, SETAELE                          7–8                               5–6                                 4                                   3                                  0–2
LE HO HLAOLA          - Sehalo, rejistara, setaele le   - Sehalo, rejistara, setaele, le   - Sehalo, rejistara, setaele le     - Sehalo, rejistara, setaele le     - Sehalo, rejistara, setaele le
DIPHOSO               tlotlontswe di loketse            tlotlontswe di loketse             tlotlontswe di loketse              tlotlontswe di lokela               tlotlontswe ha di dumellane le
-Sehalo, rejistara,   maikemisetso, baamohedi ba        maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba          maikemisetso, baamohedi ba
setaele,              ditaba le maemo; ka ho fetisisa   ditaba le maemo; ka tsela e        ditaba le maemo; ka tsela e         ditaba le maemo hanyane;            ditaba le maemo;
maikemisetso,         ka tsela e babatsehang;           bontshang bokgoni bo boholo;       mahareng;                           - Tshebediso ya puo e               - Mosebetsi o tletse diphoso
baamohedi ba          - Tshebediso ya puo e              - Tshebediso ya puo e             - Mosebetsi o na le diphoso tse     fosahetse ebile e tletse diphoso    mme o dubakane;
ditaba le maemo;      nepahetse ebile e bopehile        nepahetse ka kakaretso ebile       itseng tsa tshebediso ya puo;       tse ngata;                          - Tlotlontswe ha e dumellane le
-Tshebediso ya        hantle;                           e bopehile hantle;                 - Tshebediso ya tlotlontswe ke      - Tlotlontswe e haellang;           sepheo;
puo, tlwaelo ya       - Mosebetsi ha o na diphoso.      - Tshebediso ya tlotlontswe e      e lekaneng;                         - Moelelo o nyotobetse.             - Moelelo o nyotobetse haholo.
tshebediso ya                                           ntle haholo;                       - Diphoso ha se tse
puo, kgetho ya                                          - Mosebetsi boholo ha o na         nyotobetsang moelelo.
mantswe,                                                diphoso.
matshwao a ho
bala le mopeleto.
MATSHWAO A: 8
MATSHWAO                          17–20                              13–15                              10–11                                7–8                                0–5

  Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                             Phetla

### Page 16

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3                              16                DBE/Pudungwana 2024
                                                           NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 Makgetha a Tekanyetso                              Matshwao          Senotlolo

 Dikahare/Moralo/Sebopeho      (60%)                      12          DMS =
 Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%)                       8          PST =
 Matshwao ohle                                            20

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello                                                Phetla

### Page 17

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3            17               DBE/Pudungwana 2024
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

 KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE

 POTSO YA 3

 3.1       PHOUSETARA

           Sebopeho:
           • E lokela ho qholotsa thahasello, ho hlohlelletsa le ho susumetsa moreki;
           • E lokela ho totobatsa sehlooho ka ditlhaku tse kgolo;
           • E lokela ho hlahisa ditaba ka mengolo e fapaneng e hohelang;
           • E lokela ho sebedisa ditshwantsho;

           Dikahare:
           • E bapatsa/phatlalatsa khonsarete e tlo tshwarwa motseng ya ho bokella
                tjhelete e tlo abelwa mekgatlo e lwantshanang le tlhekefetso ya basadi le
                bana;
           • Sehlooho se totobatswe ka ditlhaku tse kgolo;
           • Ditaba di ngolwe ka mongolo o moholo o hohelang;
           • Ho ka sebediswa ditshwantsho;
           • Tlhahisoleseding e be e utlwahalang hantle;
           • Mohla, nako, sebaka, makeno jj, di hlahiswe ka botlalo.
           Mohlahlobuwa a hlahise dintlha tsohle tse amanang le khonsarete eo ho yona
           ho tlo bokellwa tjhelete e tlo abelwa mekgatlo e kgahlanong le tlhekefetso ya
           basadi le bana.                                                                  [20]

 3.2       DAYARI

           Sebopeho:
           • E ngolwe jwalo ka khalendara.
           • E be le letsatsi la mohla ho rekotwang diketsahalo;
           • E be le sehlooho se hlakisang lebitso la monga dayari.

           Dikahare:
           • Ho sebediswe puo e bonolo feela ya ka mehla.
           • Ho ngolwa diketsahalo tsa letsatsi ka leng e le rekoto.
           • Sehalo ke se tsamaellanang le diketsahalo tse ngolwang.
           • E ngolwa e le mothong wa pele.
           • Ditaba e be tsa matsatsi a mararo tse dumellanang le tlhodisano e neng e
               le dipakeng tsa Amabokoboko le New Zealand.                                  [20]

 3.3       DITAELO

           Sebopeho:
           • Ditaelo di lokela ho ngolwa di le ho sekaotaelo, temekisong ya tumelo.
           • Tatellano e nepahetseng ke ya bohlokwa.
           • Bua ka disebediswa tse hlokehang papading ya kgati.
           • Puo e hlakileng, ebile e otlolohile le sehalo se tsamaellanang le mofuta ona
              wa tema, di lokela ho sebediswa.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 18

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3         18                    DBE/Pudungwana 2024
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya

           Dikahare:
           • O lokela ho ba le bokgoni ba ho mamela ditaelo.
           • O lokela ho ba le bokgoni ba ho sebedisana mmoho le sehlopha.
           • O lokela ho ba le bokgoni ba ho etsisa ya o rutang.
           • O lokela ho ba le bokgoni ba ho latela morethetho.
           • O lokela ho ba le bokgoni ba ho amohela ho hlolwa.
           Dikarabo tse ding tsa baithuti di ananelwe.                                        [20]

                                                          MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:        20
                                                           MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:       100

Difuperweng tsa pampiri di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-sesotho/3b041e81-866b-4d50-be2d-60ce7b77c678) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — Sesotho FAL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — Sesotho FAL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-sesotho/ebf10319-d8fc-4a52-bf97-e5da46912fba) — Sesotho FAL · QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-sesotho/89474c26-78ba-4d11-9266-7c7254f9e0f9) — Sesotho FAL · Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-may-june-2023-mg/c2d8ef4c-6fb6-402c-bded-be76280aff8a) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sesotho/c1d24f37-bb4d-4954-aa25-26f0b702749e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-may-june-2023-mg/08942d72-48fc-475f-a7e9-16334ffbddca) — Memo · 2023 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
