# Sesotho HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-feb-march-2016-memo/ec3c1021-e224-42f8-a789-1ebb7e1bcf29
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-feb-march-2016-memo/ec3c1021-e224-42f8-a789-1ebb7e1bcf29)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · sesotho. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-feb-march-2016/ce4c3c00-a521-48d2-be82-38c7e25175a5) — QP · 2016 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                            KEREITE YA 12

                             SESOTHO PUO YA LAPENG (HL)

                                     PAMPIRI YA PELE (P1)

                               HLAKOLA/TLHAKUBELE 2016

                                         MEMORANDAMO

MATSHWAO: 70

                           Memorandamo ona o na le maqephe a 7.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello       Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                    2              DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

TEMA YA A

1.1       O ne a ratile/kgahlilwe ke bophelo ba batho ba Kgauteng boo borakgwebo ba
          moo ba neng ba mo phetela ka bona. √                                                (1)

1.2       Dipabala √                                                                          (1)

1.3       Ba ne ba dula ba hatisa thaka tsa bona masepa a manamane. √                         (1)

1.4       Batho ba Kgauteng ba palama Gautrain/dibese tsa Reyavaya/dibese tsa
          Areyeng, e leng dipalangwang tse siyo Makeleketla. √                                (1)

1.5       O ile a etsa qeto ya hore ba fallele Kgauteng a sa rerisana le mofumahadi wa
          hae pele/O hanne ha mofumahadi a mo qeka hore ba kgutlele hae
          Makeleketla/O ile a nka qeto ya ho kgutlela Makeleketla ntle le ho rerisana le
          mofumahadi wa hae.√√

          [Tshwaya e le nngwe feela]                                                          (2)

1.6       Ho ya ka Lepota borakgwebo ba dibakeng tse nyenyane ekare ha ba a
          hlalefa, mme ba ditoropong tse kgolo ba shebahala ba le bohlale dinthong tse
          ngata. √√                                                                           (2)

1.7       O bolela hore Lepota o ile a nkeha ke ditaba tsa borakgwebo ba Kgauteng
          hoo a ileng a qetella a falletse ho ya dula teng a sa ka a inahana hantle ka
          qeto ena. √√                                                                        (2)

1.8       O bolela hore ke bana ba duletseng ho potoloha hara motse ba ntse ba
          utswa, ba bile ba senyetsa batho. √√

          [Tshwaya e le nngwe feela]                                                          (2)

1.9       Ke ho tsujwa ha dithethefatsi tse etsang hore batho ba etse diketso tse
          tswileng tseleng/letsoho la molao le diehang ho fihla ho baetsi ba
          bonokwane/Ho buella ngwana ho etswang ke batho ba baholo ba ba
          kgothaletsang ho etsa bobe/Ho hloka batswadi bao e leng ba bana ka
          tswalo. √√.

          [Tshwaya tse pedi feela]                                                            (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                    3               DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                         NSC – Memorandamo

1.10      Ha o a amoheleha. Batho ba lokela ho hlomphuwa ho sa tsotellwe hore ba
          baholo kapa ba banyane dilemong, mme ebile ho sa tsotellwe maemo a bona
          bophelong. √√

                                                    KAPA

          O amohelehile hobane Lepota o ne a lokela ho ema hore lepolesa le qete ka
          batho bao a ba fumanang ba se ba le moo, hobane ba tlile pele ho yena/
          Lepota o fihla a le lehala a fohla feela a kene ditaba ka sehlotho ho latella
          hore ho thuswe yena pele ho batho bohle ba moo.                                      (2)

1.11      Batho ba sa di sebediseng ba a senyetswa, ba nkelwa ding tsa bona ebile ba
          ptjhatlelwa malapa a bona/ba hema moya o ditshila o silafaditsweng ke mesi
          ya dithethefatsi. √√                                                                 (2)

1.12      Ke ho utsuwa ha dikhumbi tsa hae tse tharo. √                                        (1)

1.13      O bolela hore a se a tsamaile a le siyo ka Kgauteng a kgutletse Makeleketla.√        (1)

1.14      Ke ketsahalo ya hore mapolesa a ile a sala a fumana dikhumbi tsa Lepota
          leha Lepota a ne a se a le siyo moo, mme sena se bontsha hore a ne a ntse a
          di batla kapa a fuputsa ka tsona. √                                                  (1)

1.15      Tjhe/Ha ho a nepahala. Ho molemo ho etsa qeto ka taba e itseng kamora
          hore o etse diphuputso, mme o fumane dintlha tse felletseng ka seo o batlang
          ho se etsa. √√                                                                       (2)

TEMA YA B

1.16      E bolela hore sebui se ne se e so qete ho bua, mme se ile sa kenwa hanong
          ke sebui se seng. √√                                                                 (1)

1.17      Temeng ya A ha ho na ditherisano tsa letho, Lepota o iketsetsa dintho a le
          mong, temeng ya B ho a rerisanwa. √√                                                 (2)

1.18      C/puo e leeme e itshetlehileng kgethollong ya bong.√                                 (1)

1.19      Ke sebaka sa lekeitjheneng/metsetoropo. √Matlo a teng a ruletswe ka
          masenke. √                                                                           (2)

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:             30

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                    4                DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2

Mehopolo e lebelletsweng

Ditlokotsebe di hlahisa batho kotsi le ho ba bolaya.√Ditlokotsebe di a shwa le tsona. √
Ka nako e nngwe ho bolauwa batho ba iphetelang feela ka tsela.√ Ho bolauwa le
mapolesa a thibelang botlokotsebe.√ Ditlokotsebe di ptjhatla mabenkele le malapa a
batho, mme di kenela batho malapeng.√ Ditlokotsebe di lelekiswa ke setjhaba le ho
kgakgathwa ka majwe le dikoto.√ Ditlokotsebe di phamola le ho rekisa thepa ya batho
e utswitsweng.√ Setjhaba se reka thepa e utswitsweng, mme se kgothaletsa
botlokotsebe.√

Palo ya mantswe (88).

(Mantswe 88)

Ka sebopeho sa dintlha

      QOTSO                                                           DINTLHA
1     'Botlokotsebe bo atisa ho hlahisa dikotsi, dintwa le A      Ditlokotsebe di hlahisa batho
      dipolayano. Nakong eo botlokotsebe bo etsahalang            kotsi le ho ba bolaya. √
      ka yona, batho ba a thunngwa, mme ba bang ba a
      shwa.'
2     'Ka nako e nngwe ho shwa sona setlokotsebe se B             Ditlokotsebe di a shwa le
      etsang bonokwane bona.'                                     tsona. √
3     'Ka nako e nngwe ho shwa mofetakatsela ya sa C              Ka nako e nngwe ho
      tsebeng letho.'                                             bolauwa batho ba iphetelang
                                                                  feela ka tsela.√
4     'Ka nako e nngwe ho ye ho shwe ona mapolesa a           D   Ho bolauwa le mapolesa a
      thusang ho thibela botlokotsebe bona.'                      thibelang botlokotsebe. √
5     'Batho ba ye ba fumane ho sentswe mabenkele a           E   Ditlokotsebe     di   ptjhatla
      bona, ho thubilwe malapa a bona, mme ka nako e              mabenkele le malapa a
      nngwe ba lale ba patetswe malapeng a bona bosiu,            batho, mme di kenela batho
      e le maraharaha.'                                           malapeng. √
6     'E ye e re o sa dutse, o bone motho a feta a kgile ka   F   Ditlokotsebe di lelekiswa ke
      sekaja, a matha la Ntshwekge e le hore mapolesa a           setjhaba le ho kgakgathwa
      se a mmehile merebele. A fete a takoloditse,                ka majwe le dikoto. √
      setjhaba se se se mo seohetse le sona. Motho wa
      teng o sa tla tswedipana moo a lekang ho qoba ho
      ngatwa ka majwe le dikoto.'
7     'Ka nako eo, o matha tje o kakatletse mokotlana oo      G Ditlokotsebe di phamola le
      a o phamotseng ho monga ona. O tla bona motho a           ho rekisa thepa ya batho e
      kasakasa ka thepa eo a e utswitseng motseng o             utswitsweng. √
      mong a batla ho e rekisetsa batho ba bang.'
8     'Ka nako tse ding, setjhaba le sona se ye se reke       H   Setjhaba se reka thepa e
      thepa ena e utswitsweng, mme sena ke lona lebaka            utswitsweng,     mme      se
      le etsang hore botlokotsebe bo se ke ba fela.'              kgothaletsa botlokotsebe. √

                                                                  Palo ya mantswe (88).
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                    5                DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                         NSC – Memorandamo

HO TSHWAYA KGUTSUFATSO:

Kgutsufatso e tlameha ho tshwauwa ka tsela e latelang:

• Kabo ya matshwao:
  o   Matshwao a 7 bakeng sa dintlha tse 7 (ntlha e le 1 bakeng sa ntlha ya
      sehlooho).
  o   Matshwao a 3 bakeng sa puo
  o   Matshwao kaofela: 10

• Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse mantswe a bona:
  o   Ha dintlha tse 1–3 di nepahetse: fana ka letshwao le 1
  o   Ha dintlha tse 4–5 di nepahetse: fana ka matshwao a 2
  o   Ha dintlha tse 6–7 di nepahetse: fana ka matshwao a 3

• Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse diqotso di le jwalo:
  o   Diqotso tse 6–7: se fane ka matshwao bakeng sa puo
  o   Diqotso tse 1–5: fana ka letshwao le 1 bakeng sa puo

ELA HLOKO:

• Palo ya mantswe:
  o    Batshwayi ba tlameha ho nnetefatsa palo ya mantswe a sebedisitsweng.
  o    Se ke wa hula matshwao haeba bahlahlobuwa ba sa bontsha palo ya mantswe
       a sebedisitsweng kapa haeba palo ya mantswe a sebedisitsweng e ngotswe e
       fosahetse. Ha palo ya mantswe e tlotse moedi o boletsweng, bala ho fihla
       palong ya mantswe e behilweng, ebe o emisa moo.
Mohlala

                Puo                Polelo/Polelwana                     Palo ya
                                                                        mantswe
         Sesotho           Ke            a              tsamaya         3

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:              10

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                    6              DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                         NSC – Memorandamo

KAROLO YA C: THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO

POTSO YA 3

TEMA YA C

3.1       Ho fa bareki kgetho ya ho reka sehlahiswa sa theko e hodimo kapa ho reka
          sa theko e tlase/ho bontsha hore di fapane/Sehlahiswa sa 10 mℓ se nowa
          hanngwe feela o se qete athe se ka setshelong sa 30 mℓ se nowa ka
          makgetlo a mangata. √√                                                              (2)

          [Tshwaya e le nngwe feela]

3.2       E re bolella hore moriana ona o na le matla a ho bolaya manyoha kaofela ho
          se ke ha sala le ha e lenyoha le le leng/O ntsha manyoha le ntlwana ya
          ona. √                                                                              (1)

          [Tshwaya e le nngwe feela]

3.3       Ke lewa le sebedisitsweng ke babapatsi bakeng sa ho hohela/ngoka bareki
          hore ba nahane hore sesebediswa se sebetsa kapele. √√                               (2)

          [Tshwaya e le nngwe feela]

3.4       Tse ding di na le matla a dimilikeremo tse 100 mg ha tse ding di na le matla a
          tse 500 mg. √                                                                       (1)

3.5       Le toboketsa hore sehlahiswa sena se na le matla ebile se sebetsa e le ka
          nnete/matlafatsa ho sebetsa ha sehlahiswa se bapatswang/Ho bontsha
          kamoo moriana ona o phekolang kapele kateng/le hlakisa hore ha ho hlokehe
          hore o nwe moriana hangata hore o fole. √√                                          (2)

3.6       Ke mohopolo. Ha se hangata manyoha a tswang kaofela, ntlo ya ona e atisa
          ho salla, mme motho o lokela ho boela a ilo reka Vermox hape. √√                    (2)

TEMA YA D

POTSO YA 4

4.1       Ba ne ba emetse ho kopa/phomosetswa ka sopho.√                                      (1)

4.2       C/Ba feta ba sa ba nehe letho.√                                                     (1)

4.3       Tjhe, ha ba bonahale ba hloka kapa e le mekopakopa.

          Ba apere diaparo tsa bona di hlwekile, di ntle, ha di malolo ebile di a
          tshwana/meriri ya bona e hlokometswe le ho tlanngwa hantle/ba itlhokometse
          kaha ba beola le ditedu, mme ho bonahala ho na le ditjeho tlhokomelong
          ena. √√

          (Tshehetso e hlake, mme e tsamaelane le e le nngwe e boletsweng ka
          hodimo)                                                                             (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                    7                DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016
                                         NSC – Memorandamo

4.4       Ke maikutlo a ho nyahama/a ho tela/a ho hloka tshepo ya hore ba sa tla
          fumana tjhelete mebileng.√√                                                           (2)

4.5       Tjhe, ha ho letho le bontshang hore ba hloka ho itshehetsa/ikokotlela ka
          melangwana eo ba e tshwereng/melangwana e a tshwana ebile e a lekana
          kahoo ha se mare a ho ikokotlela, ekaka ba ikonka feela ka yona/ba e
          tshwaretse ho kgaba.√√                                                                (2)

4.6       Tjhe, ho qhekanyetsa batho ha se ntho e ntle. Motho e mong le e mong o
          lokela ho itshebeletsa hore a iphedise/Motho e mong le e mong o lokela ho
          phela ka mofufutso wa phatla ya hae.√√                                                (2)
                                                                                                [10]

TEMA YA E

POTSO YA 5

5.1       Mohatsela/Serame.√ Mohatsela wa kajeno o kenella masapong. Serame sa
          kajeno se kenella masapong.√                                                          (2)

5.2       Ha e le dieta o rwala tsa meqathatso tse tshweu. √√                                   (2)

5.3       Ke ile ka mo fohla ditsebenyana tsena ka fatuku ke ho teneha.√
          O fihlile a fohla moleng feela a sa kopa le ho kopa.
          Mme o fohla lefielo la senkgane ho hlohlora mofoka.√                                  (2)
          [Tshwaya tse pedi feela]

5.4       te! √                                                                                 (1)

5.5       Batho ba ne ba qethiswa dikgororo ke motjheso oo wa letetere.√√                       (2)

5.6       A ema metsotswana a ntse a qamaka feela pelo e nngwe ya re a kgutlele
          morao/A ema metsotswana a ntse a qamaka empa pelo e nngwe ya re a
          kgutlele morao. √                                                                     (1)
                                                                                                [10]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:              30
                                                       MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:             70

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-feb-march-2016-memo/7faaa38c-617a-4606-847a-c9e3cb6b8f59) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-may-june-2016-memo/00351c38-510e-4ed9-a2a8-13f9433229ab) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2016-memo/b50f1501-ce2c-430d-b430-04a2fc4125f1) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-feb-march-2018-memo/b6e4c279-9d03-46b0-b0e1-8e4f943f7c60) — Sesotho HL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-feb-march-2017-memo/c4fe9c4e-1fbd-463e-a56d-97ca63a6c4f1) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-feb-march-2016/d4ad4f70-9cbb-4c09-a34d-80e08d82a5c3) — Sesotho HL · QP · 2016 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
