# Sesotho HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2023, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-memo-sept2023/37c90a61-d23e-4a74-b62a-ab3f50b87614
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-memo-sept2023/37c90a61-d23e-4a74-b62a-ab3f50b87614)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023 · sesotho. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2023/5ef1d636-72bb-472a-884e-e18572fda143) — QP · 2023 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                      SENIOR CERTIFICATE

                           KEREITE YA 12

                           LOETSE 2023

            SESOTHO PUO YA LAPENG P1
             TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO:   70

                 Tataiso ena ya hotshwaya e na le maqephe a 7.

### Page 2

2                            SESOTHO PUO LAPELENG P1                     (EC/LOETSE 2023)

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

TEMA YA A

1.1    O bolela hore bophelo ba batjha bo a fetoha ka ha ba angwa ke diphephetso
       tse thefulang maphelo a bona ha bohloko.                                       (1)

1.2    Kgatello ya kelello
       Matshwenyeho                                                                   (2)

1.3    Ho se sebetse ka katleho maemong ao ba kopanang le ona.
       Ho wela ka bonolo boitshwarong bo hlephileng.
       Tshebediso ya dithethefatsi
       [Tshwaya e le nngwe feela.]                                                    (1)

1.4    E hobane le tema e a paka hore motjha e mong le e mong ho sa natsehe
       boemo kapa morabe o kopana le mathata bophelong.                               (2)

1.5    Tsela ya boitshwaro ya batjha ba kgale e ne e tsepame ebile e le bana ba
       hlomphang, ba bile ba sa kene kenyakenyeng ya mathata jwalo ka batjha ba
       kajeno. maeomo a bophelo a batjha ba kajeno ha a jese ditheohelang, ba
       wela ha bonolo boitshwarong bo kotsi mme ba qetelle ba na le kgatello ya
       maikutlo, ba bang ba be ba ipolaye.                                            (3)

1.6    O totobatsa hore le bana bao batswadi ba bona e leng dikgorane ba wela
       mesebetsing e sa lokang.                                                       (1)

1.7    Bana ba ka ameha maikutlong ha bohloko
       Ba hloke boitshepo
       Ba ka hloleha ho ithuta hantle
       Ba ka hloleha ho sebetsa hantle le ba bang
       [Tshwaya tse pedi.]                                                            (2)

1.8    Dilemot se mashome a mararo.                                                   (1)

1.9    Tjhe, ha se leano le letle ka ha bana ha ba fumane tlhokomelo e
       phethahetseng mme seo se etsa hore ba qetelle ba ikakgetse ka setotswana
       botlokotsebeng.                                                                (2)

                                          KAPA

       E, hobane bana ba bang ba ya kgona ho latela melao le dipehelo empa
       batswadi ba le siyo.

1.10   E ka ba susumelletsa ho kopanela diphate, ho ba le pefo hammoho le
       boitshwaro bo hlephileng.                                                      (2)

1.11   C – Bana ba ne ba phela ntle le bothata                                        (1)

### Page 3

(EC/LOETSE 2023)                         SESOTHO PUO LAPENG P1                           3

1.12     Ho thusa batjha ba sebedise inthanete ka tlasa tataiso.                        (2)

1.13     O sebedisa marangrang a thekenoliji ka nako ele nngwe.                         (1)

1.14     A hlakisa hore hlooho e a duma ebile e a tsekela.                              (1)

1.15     Kgaello ya tlhokomelo le tataiso e tshwanelang ho etswa ke batswadi kapa
         bahlokomedi ba bana.                                                           (2)

1.16     Tjhe, ha ho a nepahala, ho kotsi bakeng sa dilemo tsa hae.                     (2)

1.17     Ke mehleng ya kajeno, ho totobatsa disebediswa tsa marangrang a
         thekenoloji.                                                                   (2)

1.18     Temeng ya A, ho hlahiswa bothata boo batjha ba tobaneng le bona
         tshebedisong ya thekenoloji, ha Temeng ya B, e re bontsha kotsi ya
         tshebediso ya thekenoloji baneng ba banyane.                                   (2)

                                                     MATSHAO OHLE A KAROLO YA A:        30

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                    Phetla

### Page 4

4                             SESOTHO PUO YA LAPENG P1                                (EC/LOETSE 2023)

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2

TEMA YA C

Ngwana ya ka hodiswang ke motswadi eo e seng wa madi e ka ba ngwana ya
lahluweng kapa kgutsana, ✓ a bile a le boitshwaro bo kekeng ba laolwa. ✓ Hape e ka
ba ya phelang ka ho kopa diterateng ✓ mme ebile e le lekgoba la dithethefatsi. E nngwe
ntlha ke ha tshwaro ya ngwana e totobatsa tlhekefetso ✓ ha mmoho le ha ngwana a le
maemong a ka bang kotsi ha a kgutlisetswa ho motswadi wa madi, ✓ qetellong ke ha
ho totobala matshwao a ho se tsotellehe mmeleng le kelellong. ✓

Palo ya mantswe (90).

                       QOTSO                                             DINTLHA
1.     Ngwana a ka kenngwa tlhokomelong ha a                  A   Ngwana ya ka hodiswang ke
       lahluwe kapa e le kgutsana, a le ka tlase ho               motswadi eo e seng wa
       dilemo tse 18 mme a se na mokgwa ofe                       madi, ke ya lahluweng kapa
       kapa ofe wa tshehetso, bonneteng                           kgutsana a bile a le ka tlase
       kgutsanakgudu      e    tshwanelwa        ho               ho dilemo tse 18.
       hlokomelwa e fumane lelapa le mofuthu.
2.     Ho bontsha boitshwaro bo kekeng ba laolwa              B   E ka ba ya nang le
       ke motswadi kapa mohlokomedi ke le leng                    boitshwaro bo kotsi bo ke
       la matshwao a ka etsang hore ngwana a be                   keng ba laolwa.
       tlasa ngodiso.
3.     Ngwana ha a phela diterateng kapa a kopa               C   Ngwana      ya  phelang
       bakeng sa ho iphedisa, o lokela ho wela ho                 diterateng kapa a kopa
       bana ba hlokomelwang etswe bana ba seng                    bakeng sa ho iphedisa a
       ka tlasa marulelo ba se nang tshepo ya se                  hlokomelwe.
       yang ka maleng ba hloka tshreletso.
4.     Makgoba a dithethefatsi a sa fumaneng                  D   Makgoba a dithethefatsi a
       tshehetso efe kapa efe ya ho fumana                        sa fumaneng thuso le ona a
       tlhabollo le ona ke diphofu tse hlokang                    hloka ho hlokomelwa.
       tlhokomelo. Tshebediso ya dithethefatsi ke
       bothata bo hlokang tharollo.
5.     Bo bong bothata ke tlhekefetso ya bana e               E   Ngwana ya hlekefeditsweng
       jeleng setsi, mme ho tshwanela hore e be e                 o tshwanela ho iswa
       le ngwana ya kileng a tshwarwa ka tsela e                  boingodisong.
       sa lokang kapa a hlekefetswa mme a se a
       sa sireletseha.
6.     E nngwe ntlha e ka etsang hore ngwana a                F   Ha ho hlokomeleha hore
       batlelwe mohlokomedi e motjha, ke ha ho                    kotsi e ka ba teng ha
       bonahala hore ho ka ba kotsi ha a                          ngwana a kgutlisetwsa ho
       kgutlisetswa tlhokomelong ya motswadi wa                   motswadi wa madi.
       hae wa madi.
7.     Ntle le moo hape ke ha ngwana a phela                  G   Ha ngwana a sa tsotellehe
       tlasa boemo bo sa jeseng ditheohelang bo                   mmeleng le kelellong e ka
       kang ba ho se tsotellwe mmeleng le                         kgona a iswe tlhokomelong.
       kelellong kapa ho kgellwa fatshe ke
       motswadi.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                 Phetla

### Page 5

(EC/LOETSE 2023)                         SESOTHO PUO LAPENG P1                            5

HO TSHWAYA KGUTSUFATSO:

Ho tshwauwa ha kgutsufatso ho itshetlehile hodima ho kenyelletsa dintlha tse hlokwang
ke potso.

Kgutsufatso e tlameha ho tshwauwa ka tsela e latelang:

1. Kabo ya matshwao:

o   Matshwao a 7 bakeng sa dintlha tse 7 (ntlha e le 1 bakeng sa ntlha ya sehlooho).
o   Matshwao a 3 bakeng sa puo.
o   Matshwao kaofela: 10

2. Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse mantswe a bona:

•   Ha dintlha tse 1–3 di nepahetse; fana ka letshwao le le 1.
•   Ha dintlha tse 4–5 di nepahetse: fana ka matshwao a 2;
•   Ha dintlha tse 6–7 di nepahetse: fana ka matshwao a 3.

3. Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse diqotso di le jwalo:

•   Diqotso tse 6–7: se fane ka matshwao bakeng sa puo.
•   Diqotso tse 1–5: fana ka letshwao le le 1 bakeng sa puo.

ELA HLOKO:

Batshwai ba tlameha ho nnetefatsa palo ya mantswe a sebedisitsweng.
Se ke wa hula matshwao haeba bahlahlobuwa ba sa bontsha palo ya mantswe a
sebedisitsweng kapa haeba palo ya mantswe a sebedisitsweng e ngotswe e fosahetse.
Ha palo ya mantswe e tlotse moedi o boletsweng, bala ho fihla palong ya mantswe e
behilweng, ebe o emisa moo.

Mohlala

     Puo                             Polelo/Polelwana                Palo ya Mantswe
    Sesotho               ke                 a                bina           3

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:        10

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                      Phetla

### Page 6

6                             SESOTHO PUO YA LAPENG P1                       (EC/LOETSE 2023)

KAROLO YA C: THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO

POTSO YA 3: PAPATSO

3.1     Sesepa sa ho hlatswa meno / Colgate                                                   (1)

3.2     Ho hlahisitswe batho ba bomme feela setshwantshong, jwalo ka ha e ka ke
        bona feela ba tshwanelang ho sebedisa Colgate.                                        (1)

3.3     Molaetsa wa hore sehlahiswa sena se kgothaletswa le ke dingaka tsa meno.              (2)

3.4     Mantswe ana a amana le setshwantsho ka hobane setshwantsho se
        matlafatsa se bolelwang ke mantswe ana, se hlakisa pososelo e sefahlehong
        sa ngwanana e susumetswang ke boitshepo bo etswang ke moya o nkgang
        ha monate.                                                                            (2)

3.5     Ke ho hohela bareki le ho ba kgothalletsa hore ba lese e meng mefuta ya ho
        hlatswa meno mme ba phehelle le ho sebedisa colgate ba phehella ba sa
        lesele.                                                                               (2)

3.6     Mmapatsi o kgothaletsa le ho tiisetsa bareki ho sebedisa colgate hore meno
        a bona a tle a be masweu jwalo ka lebese.                                         (2)
                                                                                         [10]

POTSO YA 4: KHATHUNU

4.1     Ke ho tshwasa ditlhapi                                                                (1)

4.2     Ho fetoha ha maemo a lehodimo
        Metsi a tjhele
        Komello
        [Tshwaya e le nngwe feela.]                                                           (1)

4.3     Lefatshe le omelletse le bile le peperane.
        Difate di hlohlorehile makala.
        Dikepe di setse lepalapaleng.
        Batshwasi ba ditlhapi ba felletswe ke mesebetsi
        [Tshwaya e le nngwe feela.]                                                           (1)

4.4     E hlakisa hore le ha o ka ba le bokgoni kapa boitsebelo ba ho iphedisa, ha
        maemo a sa o dumelle o ke ke wa tswelella.                                            (2)

4.5     Ho diha mahetla.
        Sefahleho se hloka kgotso.
        Ho nyahama
        Puo ya hae e bontsha hore o lahlile tshepo
        [Tshwaya tse pedi feela.]                                                             (2)

4.6     E, e a loketse maemo a hlahellang khathuneng ena hobane monna enwa ha
        a a tswelella morerong wa hae wa ho tshwasa ditlhapi.                                 (2)

4.7     rapo                                                                                  (1)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 7

(EC/LOETSE 2023)                         SESOTHO PUO LAPENG P1                             7

POTSO YA 5: PROSA

5.1    Ho matlafatsa ntlha ya hore sebui se ne se sa phomola moyeng, se nahana
       ka hona le hwane se sa phetse.                                                     (2)

5.2    A ho ikwahlaya
       A ho itshola                                                                       (1)

5.3    Ke motho ya ratang ho itshebeletsa ka bo yena
       O kgothetse.                                                                       (2)

5.4    Ba se ba le ho o batang.                                                           (1)

5.5    Tumelo ya boKreste.                                                                (1)

5.6    Motho ya utswang o lefella diketso tsa hae ka lefu.                                (2)

5.7    C / Bana ha ba ke ba futse batswadi.                                           (1)
                                                                                     [10]

                                                  MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:            30
                                                   MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:           70

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                      Phetla

## Related documents

- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2023/870cb566-5ebd-47d8-8561-5de7a9b471df) — Sesotho HL · Memo · 2023 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 MEMO SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-memo-sept2022/81dcf2f0-0619-4e93-904b-2587b4213a49) — Sesotho HL · Memo · 2022 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 MEMO SEPT2020](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-memo-sept2020/63020044-c3f0-4162-a1c9-e3bb4ea66400) — Sesotho HL · Memo · 2020 · Sesotho
- [seSotho HL P1 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-memo/80dbaa0d-a154-4082-bfaa-8fd715bcea0c) — Sesotho HL · Memo · 2018 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2023/ead222b6-911b-4bc7-94ec-564ef7460372) — Sesotho HL · QP · 2023 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-may-june-2023/cb64395a-3db3-4c4b-978b-f73737378910) — Sesotho HL · QP · 2023 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
