# Sesotho HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2022, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-may-june-2022-mg/0ede3534-493f-4a0d-9c50-9dade3802148
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-may-june-2022-mg/0ede3534-493f-4a0d-9c50-9dade3802148)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2022 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho HL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-may-june-2022/4e0e31e5-f2fd-4664-88ed-49c59c629896) — QP · 2022 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                            SESOTHO PUO YA LAPENG (HL)

                                    PAMPIRI YA PELE (P1)

                                                 2022

                                TATAISO YA HO TSHWAYA

                                                                            MATSHWAO: 70

                      Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 7.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle le tumello           Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                      2                               DBE/2022
                                     SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

TEMA YA A

TATAISO YA HO TSHWAYA TEKOKUTLWISISO

     Kaha sepheo e le ho lekola kutlwisiso ya moithuti, mopeleto o fosahetseng le
      diphoso tsa puo karabong di se ke tsa nkelwa matshwao ntle le ha diphoso tseo
      di nyotobetsa moelelo/kutlwisiso. (Diphoso di nne di bontshwe)
     Ha mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe a tswang puong e nngwe eo e seng
      ena a hlahlojwang ho yona, mantswe ao a se natswe, hape a se ke a nkelwa
      matshwao ha karabo e ntse e na le moelelo o utlwahalang. Leha ho le jwalo
      haeba lentswe le hlahang puong e nngwe le sebedisitswe temeng ebile le
      hlahella e le karabo e nepahetseng le fuwe matshwao.
     Bakeng sa potso e bulehileng, mohlahlobuwa a se ke a abelwa matshwao
      bakeng sa karabo ya E/TJHE kapa KE A DUMELA/HA KE DUMELE.
      Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao.
     Ho se fanwe ka matshwao bakeng sa NNETE/MAFOSI kapa
      NTLHA/MOHOPOLO. Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa
      matshwao.
     Ha karabo e hloka lentswe le le leng empa mohlahlobuwa a fane ka polelo e
      felletseng, a abelwe matshwao ha feela lentswe le nepahetseng le sehelletswe
      mola/qatsohisitswe.
     Ha potso e batla dintlha tse pedi/tharo, mohlahlobuwa yena a fane ka dintlha tse
      fetang tse boletsweng, ho tshwauwe tse pedi/tharo tse qalang.
     Amohela mantswe a hlahang dipuong tse sebediswang mabatoweng a fapaneng.
     Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
      nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

1.1       Ho thojwa maikutlo.                                                             (2)

1.2        Kankere ya letswele.
           Kankere ya letshwafo. 
           Kankere ya qoqotho. 
          [Tshwaya tse pedi feela]                                                          (2)

1.3       Ke batho ba hlahetsweng ke kotsi kapa koduwa e itseng.                          (2)

1.4       Ke hobane ba nahana hore ba se ba le haufi le ho hlokahala.                     (2)

1.5       B/ho ka se thuse bakudi ba kankere.                                              (1)

1.6        SADAG. 
           CANSA.
          [Tshwaya e le nngwe feela]                                                        (1)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle le tumello                Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     3                                DBE/2022
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

1.7       Ke ho etsa hore lentswe le lelelele le hopolehe kapele/ habonolo.
          Ho qoba phetapheto ya mantswe.
          Ho kgutsufatsa lentswe.
          Ho boloka sebaka pampiring.                                                     (2)

1.8       A tiisa hore ba ka hlola kankere ka ho sebetsa mmoho.                           (2)

1.9           South African Depression and Anxiety Group (SADAG). 
              Cancer Association of South Africa (CANSA).                                 (2)

1.10      Ba tlala tshwabo e be ba iphumana ba kula haholo.
          Ba ba le kgatello ya maikutlo.                                                  (2)

1.11      Mafosi hobane ho na le bopaki bo hlalosang hore batho ba bang ba kgonne
          ho le hlola.                                                                    (2)

1.12      Ke ditjeo tse phahameng tsa ditefello tsa phekolo ya lefu lena.
          Ho hloleha ho ikamohela ha bakudi ho etsang hore ba be ba hane meriana e
          phekolang. 
          [Tshwaya e le nngwe feela]                                                        (1)

1.13      Ke tsela eo a behileng letsoho ka yona lerameng.
          Ke sefahleho se sa thabang ha a boha setshwantsho sa X-Ray e bontshang
          matshwafo a hae. 
          [Tshwaya e le nngwe feela]                                                        (2)

1.14      O leka ho e toloka hore a be le kutlwisiso ya botebo ba lefu le mo tshwereng
          ho ya ka setshwantsho sa X-Ray eo a e tshwereng.
          O bona setshwantsho se sa thabiseng kapa se tshosang sa matshwafo a
          hae.
          Ha a dumele seo a se bonang setshwantshong sa X-Ray. 
          [Tshwaya e le nngwe feela]                                                        (2)

1.15       O ka hlaselwa ke lefu la pelo.
           O ka taboha methapo ya monahano.
           O ka shwa lehlakore.
           O ka ba le kgatello ya maikutlo.
           O ka ba le mokgathala o moholo.
          [Tshwaya e le nngwe feela mme o ananele le dikarabo tse ding tse
          nepahetseng tsa bahlahlobuwa]                                                     (1)

1.16      Ditaba tsa TEMA YA A di bolela hore motho ha a hlahlobuwe hore o na le
          kankere o ba le kgatello ya maikutlo eo re e bohang ho mosadi ya hlahellang
          setshwantshong se TEMENG YA B.                                                  (2)

1.17      Ke mohopolo. Kankere ha e kgethe, e tshwara batho ba merabe yohle ka ho
          tshwana.                                                                        (2)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:          30

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                              Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     4                                           DBE/2022
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO
POTSO YA 2
TEMA YA C
Basebedisi ba nyaope ba fetoha dikatana tse ditshila. Nyaope e bakela motho mafu
a fapaneng. Motho ya tsubileng Nyaope o kgona ho ikgula madi mme a fepela ba
bang.  Ba ka tshwaetsana mafu a kang HIV le Corona ka lebaka la ho arolelana
sepeiti. Ba utswetsa batho thepa ya bona hore ba fumane tjhelete ya ho reka
Nyaope mme ba tlohella sekolo pele ho nako hobane boko ba bona bo hloleha ho
tshwarella seo ba se rutwang. Sethethefatsi sena se laola kelello ya bona. 

[Mantswe a 86]

Ka sebopeho sa dintlha

                            QOTSO                                                 DINTLHA
1    Batho ba bang ba re sethethefatsi sena se kotsi ka A                Basebedisi ba nyaope
     ho fetisisa kaha se fetola motho sekatana hobane ha                 ba fetoha dikatana tse
     a hlape                                                             ditshila
2    Nyaope e kotsi bophelong ba motho. Matshwafo a B                    E bakela motho mafu a
     motho e ba disefe hoo a seng a dula a thothomela.                   fapaneng.
     Bongata ba basebedise ba yona ba fetoha mahlanya
     a jang jwang le dikgomo. Motho ya e sebedisang o
     tlelwa ke mokgathala o mongata o ka nnang wa mo
     isa ha maotwanafinyela
3    Motho ya e tsubileng o kgona ho ikgula madi mme a C                 Motho ya tsubileng
     fepele lemulwana le se nang tjhelete ya ho ithekela                 Nyaope o kgona ho
     sethethefatsi sena.                                                 ikgula madi mme a
                                                                         fepela ba bang.
4    Motho ya e tsubileng, o kgona ho ikgula madi mme a D                Ba ka tshwaetsana
     fepele lemulwana le se nang tjhelete ya ho ithekela                 mafu a kang HIV le
     sethethefatsi sena. Sena se lebisa moo ho bang                      Corona ka lebaka la ho
     bobebe ho ditsubi tsa kakana ena ho tshwaetsana                     arolelana sepeiti.
     ka mafu a kotsi a kang kokwanahloko ya HIV le
     Corona.
5    Hangata basebedisi ba nyaope ba fetoha mashodu E                    Ba utswetsa batho
     ana a haesale ao a ka utswang lebese ka hara tee                    thepa ya bona hore ba
     hobane bonkeka ha ba sa fumane tjhelete ya ho                       fumane tjhelete ya ho
     ithekela Nyaope, ba fetoha ditsetse tse utswetsang                  reka Nyaope.
     batho.
6    Ditsubi tsena di qetella di nyahladitse sekolo kaha di F            Ba tlohella sekolo pele
     bona se ba senyetsa nako ya ho tsuba. Lebaka le                     ho nako hobane boko
     leng la ho tlohela sekolo ke hobane boko ba bona ha                 ba bona bo hloleha ho
     bo sa kgona ho tshwarella se rutwang sekolong.                      tshwarella seo ba se
                                                                         rutwang.
7    Sethethefatsi sena se laola kelello ya motho ya se              G   Sethethefatsi sena se
     sebedisang hoo a qetellang a se a sa kgone ho                       laola kelello ya bona
     kgetholla motho e moholo ho e monyane.                              Palo ya mantswe.
                                                                         (86)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                        Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     5                                         DBE/2022
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

HO TSHWAYA KGUTSUFATSO:
Ho tshwauwa ha kgutsufatso ho itshetlehile hodima ho kenyeletsa dintlha tse hlokwang
ke potso.

Qotso: Polelo ha e ntse e le jwalo kaha e tswa temeng.
       Polelo e fokoditsweng feela dikotwana tsa mantswe empa e ntse e na le
       tlhahlamano e tshwanang ya mantswe ho tswa temeng.

Ntlha: Polelo e bopilweng ka tsela e fapaneng le ya sethatho feela e ntse e arabela
       potso.
       Polelo e nang le tlatsetso ya mantswe a mang kapa tshebediso ya
       mahlalosonngwe feela e ntse e arabela potso.

   Kabo ya matshwao:
    o Matshwao a 7 bakeng sa dintlha tse 7 (ntlha e le 1 bakeng sa ntlha ya
       sehlooho).
    o Matshwao a 3 bakeng sa puo
    o Matshwao kaofela: 10
 Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse mantswe a bona:
  o Ha dintlha tse 1–3 di nepahetse: fana ka letshwao le 1
  o Ha dintlha tse 4–5 di nepahetse: fana ka matshwao a 2
  o Ha dintlha tse 6–7 di nepahetse: fana ka matshwao a 3
 Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse diqotso di le jwalo:
   o Diqotso tse 6–7: se fane ka matshwao bakeng sa puo
   o Diqotso tse 4–5: fana ka letshwao le 1 bakeng sa puo
   o Diqotso tse 2–3: fana ka matshwao a 2 bakeng sa puo

        Dintlha            Tse iqapetsweng                    Tse qotsitsweng di le jwalo
        Matshwao a dintlha
        Matshwao a puo
        Matshwao
        Matshwao ohle
ELA TLHOKO:
 Palo ya mantswe:
  o    Batshwayi ba lokela ho nnetefatsa palo ya mantswe a sebedisitsweng.
  o   Se ke wa hula matshwao haeba bahlahlobuwa ba sa bontsha palo ya mantswe
      a sebedisitsweng kapa haeba palo ya mantswe a sebedisitsweng e ngotswe e
      fosahetse. Ha palo ya mantswe e tlotse moedi o boletsweng, bala ho fihla
      palong ya mantswe e behilweng, ebe o emisa moo.
Mohlala
         Puo               Polelo/Polelwana                             Palo ya mantswe
         Sesotho           Ke        a                  tsamaya         3

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:               10

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                    Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                     6                               DBE/2022
                                    SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA C: DIBOPEHO LE DITLWAELO TSA TSHEBEDISO YA PUO

TATAISO YA HO TSHWAYA THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO

     Mopeleto
      o Dikarabo tsa lentswe le le leng di tshwauwe di nepahetse leha mopeleto o
           fosahetse, ntle leha phoso eo e nyotobetsa moelelo wa lentswe leo.
      o Dikarabo tse ngotsweng ka dipolelo tse felletseng, mopeleto o fosahetseng o
           se ke wa abelwa dintlha haeba tshebediso ya puo e le yona e hlahlojwang.
      o Moo ho hlahlojwang kgutsufatso ya mantswe, karabo e be le matshwao a
           nepahetseng a puo.
     Dibopeho tsa dipolelo e be tse nepahetseng di be di ngolwe ka dipolelo tse
      felletseng ho latela ditaelo.
     Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
      nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

POTSO YA 3

3.1       E susumetsa batho ba reretsweng papatso ena hore ba potlakele ho nka
          maeto le ho fumana ditshebeletso tse tswileng matsoho tsa SAA.                 (2)

3.2       Ke ho hatella ntlha ya hore bafofisi ba khampane ena ba fumane thupello e
          kenelletseng bakeng sa mosebetsi wa bona.
          Ho nnetefalletsa baeti ba nkang maeto a difofane hore ba bolokehile.
          Ba batla ho ikgetholla ho bafani ba bang ba ditshebeletso tsa maeto a
          difofane.                                                                      (2)
          [Tshwaya e le nngwe feela]

3.3       Di re bolella hore ba thabetse/kgotsofalletse mosebetsi wa bona kaha ba a
          bososela.
          Difahleho tsa bona di edile ho bontsha kamohelo ya bapalami.                   (2)

3.4       Tjhe, ha ho na leeme/kgethollo e sebedisitsweng kaha khampane ena e na le
          basebetsi ba batona le ba batshehadi ba merabe e fapaneng.
          E, leeme/kgethollo di teng kaha batho ba bontate ba qatsohisitswe baetapele
          ha bomme ba behelletswe morao.                                                 (2)

3.5       Se thusa ho hlakisa seo papatso e leng ka sona, e leng tshebeletso ya
          difofane.                                                                      (2)
                                                                                           [10]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1                      7                               DBE/2022
                                     SC/NSC – Tataiso ya ho tshwaya

POTSO YA 4

4.1       Ke sesupo sa hore banna bao kaofela ha bona ke dinokwane  hobane ha
          ba batle hore ba bonwe hore ba utswitse tjhelete ya SASSA.                   (3)

4.2       A/ho fana ka maikutlo a hore tjhelete e ngata.                               (2)

4.3       Batho ba tshepetsweng mosebetsi wa ho hlokomela batho ba kojwana di
          mahetleng, ke bona ba nkang tjhelete ya setjhaba.                           (3)

4.4       O etsa moritaoke wa hore eka o a hlwekisa empa nnete e le hore o a utswa
          mme o batla ho ba le tjhelete e fetang ya ba bang kaha e ka nna ya ba ba tlo
          arolelana ka ho lekana. 
          [Dikarabo tsa bahlahlobuwa tse amanang le karabo ena di ananelwe]              (2)
                                                                                         [10]

POTSO YA 5

5.1       Ho qatsohisa boleng ba hae setjhabeng jwalo ka ha kgauta e na le
          boleng.                                                                      (2)

5.2       Ho ntlafatsa puo/ ho ananela baamohedi ba ditaba ba reretsweng ditaba
          tsena.
          Ho toboketsa ntlha ya hore leha a se a phomotse o ntse a tswela pele ho
          matlafatsa bongodi ba Sesotho.                                               (2)

5.3       Ke mola 12/Maphalla, o motle mohlala wa motho ya tsoteletseng puo ya
          letswele, a sa e swabele.                                                     (1)

5.4       O thusa ho thathiselletsa ntlheng ya hore Maphalla o ne a boulella puo ya
          Sesotho.                                                                     (2)

5.5       Bosotho.                                                                      (1)

5.6       Ho hlakisa ntlha ya hore Basotho ba se ba lahlile puo ya bona, ba ikentse
          makgowa./Ba se ba tswakatswaka puo ya bona le puo ya sekgowa                 (2)
                                                                                         [10]

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:      30
                                                        MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:     70

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle le tumello

## Related documents

- [SESOTHO HL P1 GR12 MEMO SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-memo-sept2022/81dcf2f0-0619-4e93-904b-2587b4213a49) — Sesotho HL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-may-june-2017-memo/23f4bc35-fd00-4619-b6ba-825553bcc8fc) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-may-june-2016-memo/00351c38-510e-4ed9-a2a8-13f9433229ab) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho
- [Sesotho HL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-may-june-2022/fc7b08bf-ea54-4ee3-a3ac-2c9b5ffa5fff) — Sesotho HL · QP · 2022 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-may-june-2022/ea1ca0a4-808a-4868-a5c0-d3357ac20a37) — Sesotho HL · QP · 2022 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2022/8ede6c83-6a59-4d26-bd0f-41758a9e9cb6) — Sesotho HL · QP · 2022 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
