# Sesotho HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2022 Memo > Grade 12 Sesotho HL Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2022, 19 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2022/bc53b832-236c-4de3-8b72-f07049345432 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Sesotho HL - Grade: Grade 12 - Language: Sesotho - Document type: Memorandum - Year: 2022 - Exam period: Eastern Cape Mock Exam - Paper: 2 - Curriculum: CAPS - Pages: 19 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2022/bc53b832-236c-4de3-8b72-f07049345432) ## About this document Sesotho Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2022 · sesotho. Memorandum, 19 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 LOETSE 2022 SESOTHO PUO YA LAPENG PAMPIRI YA 2 TATAISO YA HO TSHWAYA MATSHWAO: 80 Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 19. ### Page 2 Downloaded from hlayiso.com 2 SESOTHO PUO YA LAPENG PAMPIRI YA 2 (P2) (EC/LOETSE 2022) TATAISO YA HO TSHWAYA: • Ha mohlahlobuwa a arabile dipotso tse ngata ho feta palo e behilweng, tshwaya feela karabo ya pele (Mohlahlobuwa ha a lokela ho araba potso e telele le dipotso tse kgutshwane mofuteng o le mong wa sengolwa). • Haeba a arabile dipotso ka bone ba tsona dithothokisong tseo a ithutileng tsona KAROLONG YA A, (dithothokiso tseo a di rutilweng) tshwaya feela dipotso tse pedi tsa pale. • Haeba a arabile dipotso tse pedi tsa mofuta wa dipotso tse kgutshwane kapa arabile tse pedi tsa mofuta wa dipotso tse telele KAROLONG YA B le ya C, tshwaya karabo ya pele, mme o tlohele ya bobedi. Athe ha a arabile dipotso ka bone ba tsona, tshwaya karabo ya pele ho karolo e nngwe le e nngwe ha feela a arabile e le nngwe ya dipotso tse kgutshwane le e le nngwe ya dipotso tse telele. • Ha mohlahlobuwa a nehelane ka dikarabo tse pedi, ya pele e fosahetse, mme ya bobedi yona e nepahetse, tshwaya karabo ya pele, mme o tlohele e e latelang. • Ha dikarabo di nomorilwe di fosahetse, tshwaya ho ya ka tataiso ya ho tshwaya. • Haeba mopeleto o fosahetse hoo o thunthetsang moelelo, fosisa karabo e jwalo. • Haeba mopeleto o fosahetseng o sa thunthetse moelelo, tshwaya karabo eo e nepahetse. Potso tse telele: • Ha bolele ba moqoqo bo le ka tlase ho palo ya mantswe e behilweng (kgutshwane), se behe kotlo hobane mohlahlobuwa o se a ntse a ipehile ka mosing. Haeba moqoqo o le molelele haholo, tshwaya ho ya ka seo mohlahlobuwa a se ngotseng. Sebedisa ruburiki ya ho lekanyetsa e leqepheng la 3 le leqepheng la 8 ho lekanyetsa moqoqo wa mohlahlobuwa. Dipotso tse kgutshwane: • Haeba mohlahlobuwa a sa sebedisa matshwao a di-a bulwa le di-a kwalwa moo a lokelang ho qotsa, se behe kotlo. • Bakeng sa dipotso tse bulehileng, se ka aba matshwao bakeng sa E/TJHE kapa KE A DUMELA/KE A HANA.Lebaka/Tshebediso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao. • Ha ho matshwao a jwang bakeng sa NNETE/MAFOSI kapa NTLHA/MOHOPOLO. Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 3 Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2022) SESOTHO PUO YA LAPENG P2 3 SEHLOMATHISO SA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DONGOLWA: THOTHOKISO-SESOTHO PUO YA LAPENG Makgetha a ho Phihlello e babatsehang Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo Phihlello e haellang lekanyetsa bokgoni feela DIKAHARE 5–6 4 3 2 0–1 Kutlwisiso ya potso, - O bontsha kutlwisiso e - O bontsha kutlwisiso, - O bontsha kutlwisiso e - O bontsha kutlwisiso e - Ha a bontshe kutlwisiso botebo ba tebileng ya se botswang mme o hlalosa se mahareng ya se botswang. sa kgotsofatseng ya se ya se botswang. tshekatsheko ya taba - O hlahisitse dintlha tse botswang ka tshwanelo. - O hlahisitse dintlha tse seng botswang. - Dintlha tse tshehetsang (sehlooho), fapaneng tse hlwahlwa; di - O hlahisitse dintlha tse kae ho tshehetsa sehlooho. - Ho batla ho se dintlha ha di hlahiswe ho tswa kutlwahalo le tshehetswa ho tswa anelang ka tsela e - Tse ding tsa dintlha tse tse hlahisitsweng ho thothokisong. nnetefatso (tiisetso) thothokisong. kgotsofatsang. hlahisitsweng ho tshehetsa tshehetsa sehlooho. - Mohlahlobuwa ha a ya dintlha ho tswa - Kutlwisiso ke e - O hlahisitse dintlha tse sehlooho dintle. - Kutlwisiso ya mofuta wa utlwisise hantle mofuta thothokisong/temeng babatsehang ya mofuta wa utlwahalang, empa ha se - Tse ding tsa dinttlha di sengolwa le thothokiso wa sengolwa le sengolwa le thothokiso. tsohle tse tiisitsweng tsheheditswe, empa bopaki ke e haellang. thothokiso. kamoo ho lokelang. ha bo kgodise ka nako tsohle. MATSHWAO A 6 - O utlwisisa mofuta wa - Kutlwisiso ya motheo feela ya sengolwa le thothokiso. mofuta wa sengolwa le thothokiso. SEBOPEHO LE 4 3 2 1 0–1 TSHEBEDISO YA - Sebopeho se hlahisitswe ka - Sebopeho ke se hlakileng, - O hlahisitse bopaki bo seng - Sebopeho se bonahala - Moqoqo o bopehile ka PUO. tsela e momahaneng. mme dintlh di hlahisitswe bokae ba sebopeho. se radilwe ka tsela e tsela e fokolang. Sebopeho, sa - Dintlha di utullotswe hantle ka tsela e - Tlhahiso ya mehopolo e a fosahetseng. - Ho na le diphoso tse nehelano le tlhophiso le ho ntshetswa pele ka hlalohanyehang, haella, ha e hlalohanyehe, - Mehopolo ha e hlahiswe tshabehang tsa ya mehopolo. tsela e hlakileng. - Tlhahiso ya mehopolo ke mme ha e na momahano. ka tsela e tshebediso ya puo le Tshebediso ya puo, - Tshebediso ya puo, sehalo e utlwisisehang. - Diphoso tsa tshebediso ya hlalohanyehang. setaele se fosahetseng sehalo le setaele tse le setaele ke tse - Tshebediso ya puo, puo ha se tse kaalo, mme - Sehalo le setaele ha se sebediswang. butswitseng, tse sehalo le setaele di sehalo le setaele ha se tse tse loketseng. MATSHWAO A 4 susumetsang le ho nepahetse. loketseng. nepahala. - O batla o hloka diphoso tsa puo, mopeleto le tsa matshwao a puo/a ho bala. ELA HLOKO: Ha karabo ya mohlahlobuwa e tswile lekoteng mme a sa bua ka dikahare hohang, feela a ngotse moqoqo wa boiqapelo, mo abele 0 bakeng sa dikahare le tshebediso ya puo. ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com 4 SESOTHO PUO YA LAPENG P2 (EC/LOETSE 2022) KAROLO YA A: DITHOTHOKISO POTSO YA 1 KE LLA LE WENA – MT Lekitlane TATAISO HO BATSHWAYI: Motshwayi a bale nehelano ya mohlahlobuwa e lokelang ho hlahiswa sebopehong sa moqoqo. Sena se bolela hore nehelano e lokela ho ralwa ka tsela ya hore ho be le selelekela, mmele o bopilweng ka diratswana le qetelo. Moqoqo o tlameha ho hlahiswa ka tsela e supang kgokahano le momahano ya dintlha, dipolelo le diratswana. Motshwai a tadime makgetha ana a mabedi a latelang ha a tshwaya moqoqo ona: Dikahare, sebopeho le tshebediso ya puo. Dikahare • Nehelano e lokela ho hlahiswa sebopehong sa moqoqo, mme sena se bolela hore nehelano e lokela ho ralwa ka tsela ya hore ho be le selelekela, mmele o bopilweng ka diratswana le qetelo. • Dikahare di bontshe kutlwisiso ya potso; botebo ba tshekatsheko ya ditaba, kutlwahalo le nnetefatso (tiisetso) ya taba ka mabaka a itshetlehileng thothokisong. • Dikahare di hlahiswe ka tsela e momahaneng, mme motshwayi a tadime dintlha tse tla hlahiswa nehelanong ya mohlahlobuwa. Ela hloko hore dintlha tsa mohlahlobuwa di ke ke tsa behwa ka tatellano e hlahellang mona. Ho be le kgokahano le momahano ya dintlha le diratswana. Sebopeho le tshebediso ya Puo • Mohlahlobuwa a nehelane ka karabo ya hae e sebopehong sa diratswana tse momahaneng, mme ho be le kgokahano le momahano ya dipolelo le diratswana kamoo ho hlokehang. • Puo, setaele le sehalo di sebediswe ka nepo temeng. Karabo e ka lebellwang: Selelekela Thothokiso ena ke ya mofuta wa sonete. Sethothokisi se bua le mme wa sona eo a ileng a mo hodisa a mo tefisa kgodisong ya sona, mme sena se entse hore se sitwe ke ho ikemela boholong.le hona ho utlwela mma sona bohloko ha e le mona a sa tsebe ho ikemela jwalo ka banna ba bang. Mmele Molaetsa Molaetsa o finyelletswang ke sethothokisi ke hore batswadi ba se ke ba tefisa bana ho feta tekano hobane ha ba se ba hodile, ba hloleha ho ikemela. Phetapheto • Molathothokisong wa 1 ho sebedisitswe phetapheto ya moelelo ka mantswe ana; ‘mpowane; thatohatsi’ ka sepheo sa ho toboketsa hore sethothokisi se ne a ratwa haholo. • Molathothokisong wa 1 le 2 ho sebedisitswe phetapheto ya moelelo mantsweng ana; “boseyeng le bongwaneng”, ka sepheo sa ho toboketsa hore sethothokisi se ratuwe haholo ha se sa ntse se hola ke mma sona. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2022) SESOTHO PUO YA LAPENG P2 5 • Sethothokisi se boetse se sebedisitse phetapheto ya moelelo molathothokisong wa 3 ka mantswe ana ‘mmokotsane le phohomela’ ka sepheo sa ho toboketsa hore sethothokisi se ne se lla sello se bohloko ebile se hodimo hore mme wa sona a kgone ho se utlwa. • Phetapheto ya moelelo e boetse e sebedisitswe molathothokisong wa 6 ka mantswe ana: ‘bipetsane le hemesela’ ka sepheo sa ho hatella hore mma sethothokisi o ne a a tlallane , a hatela hodimo ha ngwana a otluwe ke dithaka tsa hae. • Molathothokisong wa 9 ho sebedisitswe phetapheto ya moelelo, mantsweng ana: ‘qabana le fapana’ ka sepheo sa ho toboketsa hore mma sethothokisi o ile lwantsha batho bitsong la ngwana hae Phethelo Sethothokisi se lemosa batswadi hore ba hodise bana hantle e se re mohlomong kgodiso ya bona e senyekgenyekge e tlise ditlamorao tse bosula moo bana ha ba se ba hodile ba lle ka bona ha ba se ba hloleha ho iketsetsa dintho kapa hona ho ikemela. [10] O WA KA, KE WA HAO – KPD Maphalla 2.1 Ke ho tlamahanya/ho hokela melathothokiso eo e mmedi.  (2) 2.2 Ke wa hore le ha nka kwenehelwa ke batho bao ke ba tshepileng ke ka mohua ha o na le nna  (2) 2.3 Ke khakhafoni.  Ke ho hlakisa hore le ha a ka utlwiswa bohloko ka lebaka la lerato a ke se fellwe ke lerato.  (2) 2.4 Ke ho etsa hore mohopolo oo ho buwang ka wona o be le sefutho/o dule kelellong ya mmadi ka lebaka la ho phetwaphetwa.  (2) 2.5 Ke maikutlo a kutlwelobohloko/qenehelo.  Ke utlwela bohloko sethothokisi se ikemiseditseng ho tiisetsa tlhekefetso ka bitsong la lerato.  KAPA Ke maikutlo a thabo.  Ke thabiswa ke motho ya nang le lerato la nnete ho moratuwa wa hae ho sa kgathalletsehe maemo a iphumanang a le ho ona.  [Tshwaya e le nngwe feela] (2) [10] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com 6 SESOTHO PUO YA LAPENG P2 (EC/LOETSE 2022) POTSO YA 3 HA SE LEFA – TM Lethota 3.1 Motho ya buang haholo a thole a jwetswe ditaba tse molemo tse bang di tla ba bohlokwa le bathong ba bang ha ban a le mathata.  (2) 3.2 Phetapheto e hlakisa hore ya jwetswang ditaba a di mamele ka hloko.  (2) 3.3 Ke ho fa molathothokiso oo sefutho/ho potlakisa morethetho wa molathothokiso.  (2) 3.4 Ke sehalo sa ho teneha/ho kgena.  Sethothokisi se tenwa ke batho ba iponang ba le batle ho feta ba bang empa a tla hloka ho patwa ke bona batho bano a ba bonang ba le babe.  (2) 3.5 Ke thuto ya hore ha motho a ipona maemo a mo tsamaela hantle a se shebelle batho ba se nana letho fatshe  (2) [10] POTSO YA 4 BA ILENG BA ILE – JG Mocoancoeng 4.1 Karaburetso e re bopela setshwantsho se hlakileng sa mabitla a mangata a bolokileng batho ba shwetseng ntweng.  (2) 4.2 Molathothokisong wa 3 o hlalosa moo ditopo tsa bahale ba ntwa ya Yuropo di patetsweng teng.  (2) 4.3 Ka sepheo sa ho fokotsa palo ya mantswe molathothokisong/ho potlakisa morethetho wa molathothokiso.  [Tshwaya tshehetso e le nngwe feela] (2) 4.4 Kew a hore ho se llellwe masole a shwetseng ntweng, empa batho ba tswele pele le ntwa.  [Tshwaya tshehetso e le nngwe feela] (2) 4.5 Ke maikutlo a qenehelo/a kutlwelobohlokoko.  Ke qenehela bontate ba malapa ba ileng ba ya thusa ntweng, ba siya malapa a bona, mme ba shwella ntweng moo hole le maloko a bona/Ke qenehala malapa a sa kgonang ho pata maloko a bona a hlokahetseng hole le bona.  (2) [10] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2022) SESOTHO PUO YA LAPENG P2 7 POTSO YA 5 THUTO – JM Nkutha 5.1 Bohlokwa ba kganyetsano ke ho bontsha hore thuto e ratwa ke bohle/ thuto e labalabelwa ke motho kaofela.  (2) 5.2 Ka sepheo sa ho hatella hore thuto ha e fele motho o ithuta ho ya ho ile.  (2) 5.3 Barutwana, matitjere le baetapele.  (2) 5.4 Batho ba bang ba tlohela thuto ba sa tswa qala ho ithuta.  (2) 5.5 Ke maikutlo a thabo.  Ke thabiswa ke batho ba fihlelang sephetho sa ho ithuta hobane ba bonahala ba phela ha monate.  (2) [10] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA: 30 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com 8 SESOTHO PUO YA LAPENG P2 (EC/LOETSE 2022) KAROLO YA B LE C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DINGOLWA: PADI/SENGOLWA SA BOHOLOHOLO LE TSHWANTSHISO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO 25] Makgetha a ho lekanyetsa Phihlello e babatsehang Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo feela Phihlello e haellang bokgoni 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 DIKAHARE - Karabelo e hlahisitswe ka - O bontsha kutlwisiso, mme - Kutlwisiso ke e mahareng - Kutlwisiso ke e haellang ya - O bontsha kutlwisiso e tsela e babatsehang: 14– o manollotse sehlooho ka ya sehlooho; ha se dintlha sehlooho; boholo ba dintlha ha fokolang ya sehlooho. Kutlwisiso ya potso, botebo ba 15. bokgoni tsohle tse utullotsweng ka di a utullwa ka botlalo. - Boiteko bo fokolang ba ho tshekatsheko ya taba - Karabelo e hlahisitswe ka - O hlahisitse karabelo e botlalo. - Ke dintlha tse fokolang feela araba potso. (sehlooho), kutlwahalo le bokgabane: 12–13. batlang e anela - Tse ding tsa dintlha di tse tshehetsang sehlooho. - Dintlha ha se tse kgodisang. nnetefatso (tiisetso) ya dntlha - Sehlooho se manollotswe - Tse ding tsa dintlha ke tse tshehetsa sehlooho. - O hlahisitse dintlha tse seng - Mohlahlobuwa ha a utlwisise ka mabaka ho tswa ka botebo utlwahalang, empa ha se - Dintlha tse ding di kae tse tsamaelanang le hantle mofuta ona wa sengolweng. - O hlahisitse dintlha tse tsohle tse tlisitsweng tsheheditswe, empa bopaki sehlooho. sengolwa. fapaneng tse hlwahlwa tse kamoo ho lokelang. ha bo kgodise ka nako - O bontsha kutlwisiso e tshehetswang ho tswa - Bopaki ba kutlwisiso ya tsohle. fokolang ya mofuta ona wa sengolweng mofuuta ona wa sengolwa - O bontsha kutlwisiso e ka sengolwa. - O bontsha kutlwisiso e bo a bonahala. mmoho ya mofuta ona wa babatsehang ya sengolwa. sengolwa. 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 SEBOPEHO LE - Sebopeho se - Sebopeho ke se hlakileng, - O hlahisitse bopaki bo - Sebopeho se bonahala se - Kgaello ya ho rala sebopeho TSHEBEDISO YA PUO momahaneng mme dintlha di hlahisitswe itseng ba sebopeho. radilwe ka tsela e fosahetseng. ka tshwanelo e sitisa phallo - Selelekela le qetelo di a ka tsela e hlalohanyehang - Tlhalohanyo le momahano - Mehopolo ha e hlahiswe ka ya mehopolo. Sebopeho, tlhophiso ya babatseha - Selelekela le qetelo di teng le ha di kgera. tsela e hlalohanyehang. - Tshebediso ya puo le ya mehopolo le nehelano e nang - Dintlha di utullotswe hantle mmoho le diratswana tse - Ho na le moo tshebediso - Diphoso tsa tshebediso ya puo setaele tse fosahetseng di le neeletsano e momahaneng le ho ntshetswa pele ka ding di hlahisitswe ka tsela ya puo e fosahetseng ha di totobetse. hlahisitse tema e fokolang e lebisang tlhalohanyong ya tsela e hlakileng e momahaneng. sehalo le setaele tsona di - Sehalo le setaele ha di a lokela haholo. sehlooho mmoho le puo, - Tshebediso ya puo,sehalo - Dintlha di hlahisitswe ka batla di loketse. mosebetsi - Popo ya diratswana e setaele le sehalo tse le setaele ke tse tsela e hlalohanyehang. - Tlhahiso ya mehopolo e a - Popo ya diratswana e fosahetse. sebedisitsweng temeng. butswitseng,tse - Puo, sehalo le setaele haella, ha e hlalohanyehe, fosahetse. susumetsang le ho boholo di nepahetse. mme ha e na momahano MATSHWAO A 10 nepahala - Popo ya diratswana e batla e nepahetse. ELA HLOKO: Ha karabo ya mohlahlobuwa e tswile lekoteng mme a sa bua ka dikahare hohang, feela a ngotse moqoqo wa boiqapelo, mo abele 0 bakeng sa dikahare le tshebediso ya puo. Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya: Makgetha a tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare 15 Dik. = Sebopeho le tshebediso ya puo 10 STP = Matshwao ohle 25 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2022) SESOTHO PUO YA LAPENG P2 9 KAROLO YA B: BOTSANG LEBITLA – KPD Maphalla POTSO YA 6: BOTSANG LEBITLA – KPD Maphalla Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore mophetwa ya tjhitja ke ya jwang. Moqoqo ona ke o kgethang lehlakore oo mongodi a lekang ho susumetsa mmadi hore a dumellane le yena ntlhakemong ya hae. Karabo e ka lebellwang Moqoqong ona, mongodi o lebelletswe ho dumellana le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore la hae; o tshehetsa le hotshireletsa ntlhakemo ya hae. Seratswaneng ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo, e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa ntlhakemo ya hae’ A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le ho ba tjhitja. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang yah ae ka ho phethahala. [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] [25] POTSO YA 7 BOTSANG LEBITLA: KPD Maphalla 7.1 Ke motswalle wa mofu Mme waTsietsi/Ke nkgono ya neng a hodisa Tsietsi ka mora lefu la batswadi ba hae  [Tshwaya karabo e le nngwe feela] (1) 7.2 Ke kgohlano ya ka hare/ya maikutlo.  Nkgono Mmantsoteng o ngongorehiswa ke ho se tsebe moo Tsietsi a leng teng.  (2) 7.3 Tsietsi o kgahlwa ke Tseleng mokgohlaneng,O boela o hlokomela keTsietsi sepetlele mme o qetella ka ho thoba le Tsietsi sepetlele.  (2) 7.4 Tsietsi o ile a ikgakanya ka ho apara diaparo tsa bongaka, a kgomaretsa ditedu tsa maiketsetso a nto tswa le Tseleng sepetlele.  (2) 7.5 Ke maikutlo a qenehelo.  Ke qenehela lesea le Tsietsi, le jeswang dijo tsa batho ba baholo empa batswadi ba lona ba le sietse ditjhelete tsa ho mo hlokomela.  (2) 7.6 Kamora hore Mohanuwa a ime, Makgaola, o ile a baleha molato oo.  (2) 7.7 Tsietsi o leqophe/o tletse boiphetetso.  O ile a bolaya babolai bohle ba Tseleng, mmoho le Qamaka eo a neng a se a sokolohile.  (2) 7.8 O ne a ilo bolaya phofu ya hae e leng Qamaka e mong wa lemulwana la Mohanuwa ba ileng ba bolaya Tseleng.  (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com 10 SESOTHO PUO YA LAPENG P2 (EC/LOETSE 2022) 7.9 Tsietsi ke mophetwa ya tjhitja.  O latella ho iphetetsa ho bohle ba kileng ba mo etsa hamper le hoja a ne a ntse a e ya kerekeng.  (2) 7.10 Ke ketsahalo eo ho yona Tsietsi a bolaelang Qamaka ka kerekeng ka mora hore moruti a rere ka polao ya Morena Jeso e sehloho.  (2) 7.11 Tjhe, mongodi ha a atleha ho pepesa tlholo sengolweng sena hobane Tsietsi o ile a bolaya bohle ba bileng le seabo tshotlehong ya hae.  (2) 7.12 Ke ka mora hore a bolaye phofu ya hae ya ho qetela e leng Sekama Molollope.  (2) 7.13 Ke mothinya wa hore Tsietsi a thunye Kotsi sephakeng, mme yena a thunnywa ke mapolesa seropeng.  (2) [25] POTSO YA 8: MME – NP Maake Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore mophetwa ya tjhitja ke ya jwang. Moqoqo ona ke o kgethang lehlakore oo ho wona mongodi a lekang ho susumetsa mmadi hore a dumellane le yena ntlhakemong ya hae. Karabo e ka lebellwang Moqoqong ona mongodi o lebelletswe ho dumellana le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore la hae. Serstswaneng ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo, e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa ntlhakemo ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le ho ba tjhitja. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya kgang e bontshang ho dumellana le mongodi ka ho phethahala. [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2022) SESOTHO PUO YA LAPENG P2 11 POTSO YA 9: MME – NP Maake 9.1 Dikeledi o ngongorehiswa ke hore o fumane lengolo le tswang ho Tsekiso le reng lerato la bona le fedile.  (2) 9.2 Ke kgohlano ya maikutlo/ya ka hare.  (1) 9.3 Tsekiso o tjhitja, o fetofetoha le maemo a bophelo, o ile a lahla Dikeledi, a ratana le ngwanana e mong.  (2) 9.4 Ke qenehela Dikeledi ka ho lahlwa ke mohlankana eo pelo ya hae e leng ho yena/ Ke kgentshwa ke moshemane ya apalang ka maikutlo a banana.  (2) 9.5 Thollo o ile a tjhentjwa ke mekgwa ya ditoropong o botjholotjholo o se a ithera ho tsa lenyalo ntle le ho tsebisa batswadi ba hae/ha a tsotelle batho ba bang jwale ka ha a sa ka a tsotella Mme.  (2) 9.6 Tomatso ke ya hore Mme le Mmateboho ke basadi ba nyetsweng ke monna a le mong empa taba eo e tsejwa ke Mme a le mong feela.  (2) 9.7 Ke sa sehalo thabo hobane Dikeledi o tlilo nyalwa tsatsing leo.  (2) 9.8 Mme o ne a bipile sephiri sa hore Thollo ke monna wa hae, mohlomong hoja Thollo a mo tsebile hore o Sebokeng ditaba tsa hae bophelong ekaba di ile tsa nka mothinya o mong.  (2) 9.9 Ke tsa mehla ya sejwalejwale/temokerasi banana ba rekisa mmele ya bona/Thollo o sebedisa metswalle ya hae ho mo nyalla mosadi Sebokeng.  [Tshwaya karabo e le nngwe feela] (2) 9.10 Diseko o ile a sibolla hore Mme ke mofumahadi wa Thollo wa matswathaka kamora hore a bone dinepe tsa bona tsa lenyalo.  (2) 9.11 Ke ne ke tla itlhahisa ho Thollo, mme e re ha a ntlhala ke bolelle Mmateboho ntle le ho mo lwantshatla.  (2) 9.12 Ke mothinya wa hore Masesi a bolelle ntatae Thollo hore Mme o hlokahetse.  (2) 9.13 Tjhe, lewa leo ha le a ka la phethahala hobane tlholo ha e a phethahala, Mme o ile a hlokahala a ntse a patile sephiri sa hore Thollo ke monna wa hae. (2) [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com 12 SESOTHO PUO YA LAPENG P2 (EC/LOETSE 2022) POTSO YA 10: TUTUDU HA E PATWE – M. Mahanke Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore mophetwa ya sepapetlwa ke ya jwang. Moqoqo ona ke o kgethang lehlakore oo ho wona mongodi a lekang ho susumetsa mmadi hore a dumellane le yena ntlhakemong ya hae. Karabo e ka lebellwang Moqoqong ona, mongodi o lebelletswe ho dumellana le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore leo la hae. Seratswaneng ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa ntlhakemo ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo ka kakaretso mabapi le ho ba sepapetlwa. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya ntlhakemo e bontshang ho dumellana le mongodi ka ho phethahala. [Motshwa a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng. [25] POTSO YA 11: TUTUDU HA E PATWE – M. Mahanke 11.1 Ke ho ntshwa hampe sebakeng.  (1) 11.2 Di re bopela sehlohlolo hobane setjhaba se bokane sekolong ho tla futuhela Tutudu.  (2) 11.3 Tutudu o ile a ya sekolong le ha Tselapedi a mo jwetsitse hore a se ke a tla hobane baithuti bakgenne ba a mo batla, mme a ka nna a lemala.  (2) 11.4 E re tjebela pele hore Dikgapane le Tutudu ba tla ratana kapa hoba le dikamano tsa lerato.  (2) 11.5 Leeme le hlahella moo maloma Tutudu wa mosadi a hodisang bana ba hae hantle, ba fumana ditlhoko tsohle empa Tutudu yena a sotlwa a sa fumane le diaparo tsa sekolong.  (2) 11.6 Dikgapane o thusitse Tutudu ka ho mo eletsa ka bobe ba Thebe bo tlang bo mo tobile/ ho mo romella melaetsa e reng a se tle sekolong hobane setjhaba se mo tsohetse matla.  (2) 11.7 E tlisitse tharollo ka hore batho ba Thabure ba ile ba tseba hore Thebe ke mohlohlelletsi wa merusu mme ba elellwa hore Tutudu ha a na molato.  (2) 11.8 Le iponahatsa ka tsela ya hore bora bohle booThebe a neng a bo rerela Tutudu bo se phethahale.  (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2022) SESOTHO PUO YA LAPENG P2 13 11.9 Tutudu o ne a ilo kopela batshwaruwa tjhelete ya ho ba lokolla tjhankaneng kamora hore ba tshwarwe ha ba ne ba ilo mo futuhela lapeng la hae.  (2) 11.10 Dikgapane o leqophe/ o tletse boiphetetso.  Bobe ha bo kgutlisetswe ka bobe.  (2) 11.11 Mmanthoto o ile hlatsa a nto robala kantorong ya mosuwehlooho Tselapedi, ha a ne a ile sekolong ho ya rohaka Dikgapane.  (2) 11.12 Sehlooho sa buka se tsamaelana le diketsahalo tsa Tutudu tse ke keng tsa patwa, mme mesebetsi ya hae e bonahala jwalo ka qubu ya mobu.  (2) 11.13 Sephetho ha se nkgotsofatse.Thebe o ne loketse ho lefa ka seo a se entseng ho Tutudu/ Sephetho se a nkgotsofatsa. Tutudu o entse hantle ho thusa Thebe e le hona ho ruta botho ka hobane bobe ha bo kgutlisetswe ka bobe.  [Tshwaya mohopolo o le mong o bontshang sephetho se kgotsofatsang/se sa kgotsofatseng.] (2) [25] SENGOLWA SA BOHOLOHOLO POTSO YA 12: KE QATI E A LOMISANWA – SJ Mamashela Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore mophetwa ya tjhitja ke ya jwang. Moqoqo ona ke o kgethang lehlakore oo ho ona mongodi a lebelletseng hore a dumellane le yena ntlhakemong ya hae. Karabo e ka lebellwang Moqoqong ona, mongodi o lebelletswe ho dumellana le mongodi ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme a hlahise le ho ntshetsa pele lehlakore la hae. Seratswaneng ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo, e se ke ya e ba lethathamo la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa ntlhakemo ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le ho ba tjhitja ha mophetwa ya boletsweng. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya ntlhakemo e bontshang ho dumellana le mongodi ka ho phethahala. [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com 14 SESOTHO PUO YA LAPENG P2 (EC/LOETSE 2022) POTSO YA 13: DIPOTSO TSE KGUTSHWANE KE QATI E A LOMISANWA: MOSHANYANA WA SANKATANA 13.1 Mosadi eo o ile a ikgakanya ka ho itlotsa ka molora, mme a ipata ka serobeng sa dikgoho hore Kgodumodumo e se mo je.  (2) 13.2 Ke ka lebaka la hore mpa ya hae e ne tletse haholo ke ho ja batho le diphoofolo, mme a sitwa ho feta lekgalong.  (2) 13.3 O sebete  hakaalo.  (2) 13.4 Setjhaba se ne se lokela ho mo leboha ka hore se etse moshanyana morena kaha o bontshitse sebete.  [Tshwaya tshehetso e le nngwe] (2) 13.5 Ke maikutlo a qenehelo/a kutlwelobohloko.  Ke qenehela bophelo ba moshemane ya thusitseng setjhaba empa sona se mo leboha ka ho mmolaya.  (2) 13.6 Tjhe, tlholo ha e iponahatse tshomong ena hobane bobe bo ile ba hlola botle, moshemane ya pholositseng setjhaba o ile a bolawa ka sehloho.  (2) 13.7 Ho bile teng ntwa metsana ena ya qabana.  (2) 13.8 Ba ile ba nehwa moriana wa hore ba itlotse.  (2) 13.9 Makgowa a ne a batla ho hapa naha ya Moorosi.  (2) 13.10 Ha Phatlalla.  (1) 13.11 Tjhe, Moorosi ha a ka a hlola hobane Makgowa a ne a sebedisa dithunya, ha bahlabani ba Moorosi ba ne ba sebedisa marumo le dithebe ho itshereletsa.  (2) 13.12 Ke ho itshireletsa ho ba direng le ho tlosa senyama jwalo ka ha ba ile ba lahlehelwa ke Bereng.  (2) 13.13 Makgowa a hlotse Moorosi hobane ba sebedisa dithunya mme Moorosi o sebedisa marumo.  (2) [25] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 25 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2022) SESOTHO PUO YA LAPENG P2 15 KAROLO YA C: TSHWANTSHISO/TERAMA POTSO YA 14: SEYALEMOYA – RH Moeketsi Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore bothuwela ke eng. Moqoqo ona ke wa kgang oo ho wona mongodi a lekang ho susumelletsa mmadi hore a dumellane le nthakemo ya hae. Moqoqong ona mongodi o lebelletswe ho dumellana le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng, mme o o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore la hae. Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang mongodi o lebelletswe ho sekaseka pale a itshetlehile ka mohopolo wa sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo ya hae, mme a hlahise le ho ntshetsa pele pale ya hae. Seratswaneng ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang ntlhakemo, e se ke ya e ba lethathama la diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le kgolo ya kgohlano. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya phetelo ya hae ka ho phethahala. [Motshwa a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng.] [25] POTSO YA 15: SEYALEMOYA – RH Moeketsi 15.1 Ke sehalo sa thabo se bontshang hore bobedi bona bo phetelana kamoo dikamano tsa bona tsa lerato di tsamaileng hantle ka teng mafelong a beke.  (1) 15.2 Ke mehleng sejwalejwale/temokerasi  Banana ba rata ho ya ditulong tsa boithabiso.  (2) 15.3 Ha a tshepahale.  Sefako o ratana le Mantwa, empa a e na le mofumahadi.  (2) 15.4 Tomatso ke ya hore kgarebe eo e kopantseng Sefako hlooho ke moradi wa Moremi.  (2) 15.5 Mmantwa o ratana le monna e moholo eo e leng thaka ntatae.  (2) 15.6 Sesosa sa kgohlano ke hore Moremi o nyatsa Sefako ka ho ratana le banana a nyetse  (2) 15.7 Sehlooho se bolela ha Dineo a bolaile Mantwa ka ho se mo kgaleme o bona ho le molemo hore a mo qetele ha e le mona a lemetse ka koloi.  (2) 15.8 Ke mantswe a reng” monna towe”/O se ke wa ntonela mahlo”  [Tshwaya karabo e le nngwe feela] (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 16 Downloaded from hlayiso.com 16 SESOTHO PUO YA LAPENG P2 (EC/LOETSE 2022) 15.9 Sefako le Mmantwa ba ile ba phethoha ka koloi nakong eo Sefako a balehang batswadi ba Mantwa.  (2) 15.10 Sefako o ile a sibolla hore Mmantwa ke ngwana wa Moremi mosebetsimmoho le yena/ o ratana le ngwana wa motswalle wa hae.  (2) 15.11 Motswadi ke motswalle wa sebele ngwaneng hobane ngwana o hloka tataiso ya bohlokwa ho tswa motswading empa Dineo o hlolehile ho fatisisa ka botlalo ka mohlankana wa Mantwa.  (2) 15.12 Pele motho a ikenya dikamanong tsa lerato o lokeka ho tseba motho eo ka botlalo/.  (2) 15.13 Tharollo e iponahatsa ka hore sephiri sa Mantwa le Sefako se hlahelletse pepeneneng mme Mantwa o se a tseba hore Sefako o na le mosadi ba ke se hlole ba tswela pele ka lerato.  (2) [25] POTSO YA 16: HAESO MAFOTHOLENG – CJ Teleki Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore kamano le kgohlano ke eng. Moqoqo ona ke wa kgang oo ho wona mongodi a lekang ho susumelletsa mmadi hore a dumellane le nthakemo ya hae. Moqoqong ona mongodi o lebelletswe ho dumellana le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng, mme o o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore la hae. Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang, mongodi o pheta pale, mongodi o lebelletswe ho pheta pale a itshetlehile ka mohopolo wa sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele pale ya hae. Seratswaneng ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang pale, e se ke ya e ba lethathama le diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa pale ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le kamano ya baphetwa ba boletsweng. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya pale ya hae ka ho phethahala. [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng. [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 17 Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2022) SESOTHO PUO YA LAPENG P2 17 POTSO YA 17: HAESO MAFOTHOLENG – CJ Teleki 17.1 Ke kgohlano ya ka ntle.  (1) 17.2 Ke sehalo sa kgalefo ka ha Pitso le Mojabeng ba kgollwa ditumelong tse fapaneng.  (2) 17.3 Sesosa sa kgohlano ke ho ruteha ha Molefi le ho sebetsa mosebetsi o hodimo dikantorong Maseru, Mapetla o honohela Pitso ka ha a tswile bofutsaneng.  (2) 17.4 Molefi o ile a sibolla hore Jwalane o na le ngwana le monna e mong ya sa kang a mo jwetsa ka yena.  (2) 17.5 Molefi o ne a le sepetlele kamora hore a fumane kotsi ya koloi mme Morongwe o ile a ipherehela yena ka ha e le mooki.  (2) 17.6 Molefi o ile a ratana le banana ba Maseru ba rutehileng, a hlala Montsheng ya sa rutehang qetellong ba mo duba hore a qetelle a lahlehelwa ke sohle.  (2) 17.7 Bo teng hobane ntho ya bosiu e entse hore Molefi a tlale boya mmeleng  (2) 17.8 Ke sehlohlolo.  Bophelo ba Molefi bo fetohile kahohle-hohle kaha o se a bile a fetohile le tshobotsi.  (2) 17.9 Ke ditumelo tse fapaneng tsa batswadi ba Molefi hobane ba diehile ho nka bohato ba ho isa Molefi dingakeng tsa setso nako e sa le teng.  (2) 17.10 Mojabeng ke motshehetsi/moeletsi/mothusi wa Molefi.  hobane o dula a mo eletsa ebile o ne a lakatsa ho ya kopela Molefi thuso dingakeng tsa setso.  (2) 17.11 Se thusa ka hore ba thusetsana le Mapetla ho diha Molefi kaha ba sebetsa le yena kwana Maseru.  (2) 17.12 Ke ha Molefi a solwa mmeleng o tlala boya ba thithiboya, mme a eshwa lehlakore.  (2) 17.13 Tjhe, mongodi ha a atleha, tlholo ke ha botle bo hlola bobe. Sengolweng sena boloi ba Mapetla bo ile ba hlola Molefi, mme bophelo ba hae ba mpefala a qetella ka ho lahlehelwa ke sohle.  (2) [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 18 Downloaded from hlayiso.com 18 SESOTHO PUO YA LAPENG P2 (EC/LOETSE 2022) POTSO YA 18: LEJWE LA KGOPISO – T. Letshaba Selelekela Mohlahlobuwa a ka lelekela ka ho hlalosa hore kamano le kgohlano ke eng. Moqoqo ona ke wa kgang oo ho wona mongodi a lekang ho susumelletsa mmadi hore a dumellane le nthakemo ya hae. Moqoqong ona mongodi o lebelletswe ho dumellana le mohopolo ka dintlha tse tshehetsang sehlooho. O na le mohopolo o itseng, mme o o hlahisa le ho ntshetsa pele lehlakore la hae. Karabo e ka lebellwang Moqoqong wa kgang, mongodi o pheta pale, mongodi o lebelletswe ho pheta pale a itshetlehile ka mohopolo wa sehlooho. O na le mohopolo o itseng kapa ntlhakemo e itseng, mme o hlahisa le ho ntshetsa pele pale ya hae. Seratswaneng ka seng se be le mohopolo wa sehlooho o hodisang pale, e se ke ya e ba lethathama le diketsahalo feela tse hlahang ka bukeng. A ntshetse pele moqoqo ka ho bontsha ka mehlala e tswang bukeng ho totobatsa pale ya hae. A boele a bontshe kamano ya diketsahalo le bophelo ka kakaretso mabapi le kamano ya baphetwa ba boletsweng. Phethelo Phethelo ya hae e lokela ho tlamahanya pale ya hae ka ho phethahala. [Motshwai a badisise nehelano ya mohlahlobuwa, mme a mo abele matshwao ho ya kamoo a ikamahantseng le sehlooho kateng. [25] POTSO YA 19: LEJWE LA KGOPISO – T. Letshaba 19.1 Naledi o ne a kgenne a omanya Tsietsi hore o batla ho tswa bokgobeng ba ho dula mokhukhung o nelang ka sehla sa dipula.  (2) 19.2 Ke mothinya wa hore basebetsi ba Mohlouwa ba tla hwantela ho nyollelwa meputso.  (2) 19.3 Lelapa la bona le futsanehile, ba phela ka thata ka hara mokhukhu o nelang sehleng sa dipula tse matla, mme le Tsietsi o sebetsa mosebetsi o sa reng letho ho ka fepa lelapa.  (2) 19.4 Naledi o ne a tswa felehetsa bana ba hae ho ya sekolong, ke ha tla kopana le Mohlouwa, eo a ileng a mo kgaola maoto, mme a fereha Naledi.  (2) 19.5 Pheleu e ne e le letona le ka sehloohong la Mohlouwa. O bile le seabo se seholo ho tshwarweng ha basebetsi hampe ka ha o ne a thothela Mohlouwa ditaba le ho tebelweng ha Tsietsi mosebetsing.  (2) 19.6 Seipati o kgopo/o pelo mpe/o hloka kutlwelobohloko, hobane ho soma motho ka maemo ao a leng ho ona ke ketso e mpe maemong a phedisano.  (2) 19.7 Tomatso ke hore re lebelletse hore Pheleu e be yena ya buellang Tsietsi ho Mohlouwa ka ha Tsietsi o nyetse kgaitsedi ya hae, empa seo ha se etsahale, o thusa Mohlouwa ho tebela Tsietsi.  (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 19 Downloaded from hlayiso.com (EC/LOETSE 2022) SESOTHO PUO YA LAPENG P2 19 19.8 Ke sehalo sa ho kgena/kgalefo/teneha Tsietsi o tennwe ke Mohlouwa hore a ratane le Naledi/bobedi bona bo ile ba leleka Tsietsi mosebetsing.  [Tshwaya karabo e le nngwe feela] (2) 19.9 Di etsahala katlung/lapeng ha Mmabatho le Mohlouwa hobane nakong eo Mmabatho a hlabang mokgosi a kopa thuso, setjhaba se ile sa potlakela ha hae.  (2) 19.10 Tsietsi o fellwa ke mosebetsi/mosadi wa hae o ratana le Mohlouwa/ lapeng la hae ho phelwa ka thata/ha a fumane ntlo ya RDP.  [Tshwaya karabo e le nngwe feela] (2) 19.11 Ke ne ke tla thola feela molemong wa ho boloka kgotso/ke ne ke tla kgaohana le yena, ke ipatlele mosadi e mong/ke ne ke tla buisana le bona hore ba kgaohana.  [Maikutlo a baithuti a ananelwe.] (2) 19.12 Tjhe, tlholo ke ha botle bo hlola bobe. Sengolweng sena tlholo ha e iponahatse hobane Tsietsi o ile a bolaya batho.  (2) 19.13 Thapelo o entse hantle sa se entseng se bontsha setswalle sa nnete/tjhe ha se hantle ho kenakena ditaba tsa batho hobane hoja a se mo kumele taba eo ya hore Naledi o ratana le Mohlouwa ekaba Tsietsi a sa bolaya batho.  [Tshwaya karabo e le nngwe feela] (2) [25] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C: 25 MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 80 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle le tumello Phetla ## Related documents - [SESOTHO HL P1 GR12 MEMO SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-memo-sept2022/81dcf2f0-0619-4e93-904b-2587b4213a49) — Sesotho HL · Memo · 2022 · Sesotho - [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2018/b1c046e7-bba5-4325-9028-936735d81cd2) — Sesotho HL · Memo · 2018 · Sesotho - [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2017](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2017/5b511371-7454-4f73-bdce-3feb281b9190) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho - [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2016](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2016/dd73616d-7b5d-404f-8452-31dcadec159d) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho - [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2015/19832e57-4c9b-4d27-ad52-286979060b3a) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho - [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2014](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2014/bf7dd9cd-4a1d-428b-9112-343b567cd0d4) — Sesotho HL · Memo · 2014 · Sesotho ## More from Grade 12 Sesotho HL - [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho - [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho - [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.