# Sesotho HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2014 Memo > Grade 12 Sesotho HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2014, 29 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2014-memo/e4a7056d-8a28-41b1-a53e-5c5c16ca438a - Updated: 2026-09-27 - Subject: Sesotho HL - Grade: Grade 12 - Language: Sesotho - Document type: Memorandum - Year: 2014 - Exam period: NSC November Exam - Paper: 2 - Curriculum: CAPS - Pages: 29 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2014-memo/e4a7056d-8a28-41b1-a53e-5c5c16ca438a) ## About this document Sesotho Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2014 · sesotho. Memorandum, 29 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) PAMPIRI YA BOBEDI (P2) PUDUNGWANA 2014 MEMORANDAMO MATSHWAO: 80 Memorandamo ona, o na le maqephe a 29. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 2 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 2 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo TEMOSO HO BATSHWAYI 1. KGETHO YA DIPOTSO LE DINTLHA TSE DING: • Maemong ao mohlahlobuwa a arabileng dipotso ka bone ba tsona dithothokisong tseo a ithutileng tsona KAROLONG YA A, motshwayi a tshwaye feela dipotso tse pedi tsa pele. A habahanye mola dikarabong tse ding mme a ngole mantswe KGETHO E FOSAHETSENG. • Mohlahlobuwa o TLAMEHA ho araba Potso ya 5. • Maemong ao motshwayi a fumanang mohlahlobuwa a arabile dipotso tse ngata ho feta palo e behilweng, motshwayi a tshwaye feela karabo ya pele. Mohlahlobuwa ha a lokela ho araba mefuta e mmedi ya dipotso sengolweng se le seng (Padi le Terama) - e leng mofuta wa potso e telele le ya mofuta wa dipotso tse kgutshwane. • Haeba mohlahlobuwa a arabile dipotso tse pedi tsa mofuta wa dipotso tse kgutshwane kapa a arabile tse pedi tsa mofuta wa dipotso tse telele KAROLONG YA B le ya C, motshwayi a tshwaye karabo ya pele, mme a tlohele ya bobedi. Athe ha a arabile dipotso ka bone ba tsona, motshwayi a tshwaye karabo ya pele ho Karolo e nngwe le e nngwe, ha feela mohlahlobuwa a arabile potso e le nngwe ya mofuta wa dipotso tse telele le e le nngwe ya mofuta wa dipotso tse kgutshwane. • Maemong ao mohlahlobuwa a nehelaneng ka dikarabo tse pedi, ya pele e fosahetse mme ya bobedi yona e nepahetse, motshwayi a tshwaye karabo ya pele, mme a tlohele e e latelang e be ho yona o seha mola ho habahanya karabo, mme a hlalose ka ho ngola polelo ena; 'Kgetho e fosahetseng'. • Haeba mopeleto o fosahetse hoo o amang moelelo, motshwayi a fosise karabo e jwalo, empa haeba mopeleto o sa ame moelelo, karabo e jwalo e tshwauwe e nepahetse. • Potso tse telele (ya moqoqo): Ha bolelele ba moqoqo bo le ka tlase ho palo ya mantswe e behilweng (kgutshwane), motshwayi a se behe kotlo hobane mohlahlobuwa o se a ntse a ipehile ka mosing. Athe haeba moqoqo o le molelele haholo, motshwayi a tshwaye ho feta moedi wa palo ya mantswe a behilweng ka mantswe a 5, mme a se tswele pele ho tshwaya karolo e latelang. A sehe feela mola ho fihla moeding wa mantswe, a sehe o mong ho habahanya mantswe a sa balweng. • Dipotso tse kgutshwane: Haeba mohlahlobuwa a sa sebedisa matshwao a puo a supang qotso (di-a-bulwa le di-a-kwalwa) moo a lokelang ho qotsa, motshwayi a se behe kotlo. 2. TSHEBEDISO YA RUBURIKI: Batshwayi ba lokela ho sebedisa ruburiki e latelang bakeng sa ho lekanyetsa bahlahlobuwa. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 3 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DINGOLWA: THOTHOKISO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 10] Makgetha a ho Phihlello e Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo PhehIello e haellang lekanyetsa babatsehang bokgoni feela DIKAHARE 6 –7 5 4 3 0-2 -O bontsha kutlwisiso e -O bontsha kutlwisiso -O bontsha kutlwisiso e -O bontsha kutlwisiso e -Ha a bontshe kutlwisiso Kutlwisisiso ya potso, tebileng ya se botswang mme o hlalosa se mahareng ya se sa kgotsofatseng ya se ya letho ya se botswang botebo ba tshekatsheko -O hlahisitse dintlha tse botswang ka tshwanelo botswang botswang -Dintlha tse tshehetsang ya taba (sehlooho), fapaneng tse hlwahlwa; -O hlahisitse dintlha tse -O hlahisitse dintlha tse -Ho batla ho se dintlha ha di hlahiswe ho tswa kutlwahalo le nnetefatso di tshehetswa ho tswa anelang ka tsela e seng kae ho tshehetsa tse hlahisitsweng ho thothokisong (tiisetso) ya dintlha ho thothokisong kgotsofatsang sehlooho tshehetsa sehlooho -Mohlahlobuwa ha a tswa thothokisong/ -Kutlwisiso ke e -O hlahisitse dintlha tse -Tse ding tsa dintlha tse -Kutlwisiso ya mofuta wa utlwesise hantle mofuta temeng. babatsehang ya mofuta utlwahalang, empa ha hlahisitsweng ho sengolwa le thothokiso wa sengolwa le wa sengolwa le se tsohle tse tiisitsweng tshehetsa sehlooho di ke e haellang thothokiso MATSHWAO A 7 thothokiso kamoo ho lokelang ntle -O utlwisisa mofuta wa -Tse ding tsa dintlha di sengolwa le thothokiso tsheheditswe, empa bopaki ha bo kgodise ka nako tsohle -Kutlwisiso ya motheo feela ya mofuta wa sengolwa le thothokiso SEBOPEHO LE -Sebopeho se -Sebopeho ke se -O hlahisitse bopaki bo -Sebopeho se bonahala -Moqoqo o bopehile ka TSHEBEDISO YA PUO hlahisitswe ka tsela e hlakileng mme dintlha di se bokae ba sebopeho se radilwe ka tsela e tsela e fokolang momahaneng hlahisitswe ka tsela e -Tlhahiso ya mehopolo e fosahetseng -Ho na diphoso tse Sebopeho, nehelano le -Dintlha di utullotswe hlalohanyehang a haella, ha e -Mehopolo ha e tshabehang tsa tlhophiso ya mehopolo. hantle le ho ntshetswa -Tlhahiso ya mehopolo hlalohanyehe mme ha e hlahiswe ka tsela e tshebediso ya puo le Tshebediso ya puo, pele ka tsela e hlakileng ke e utlwisisehang na momahano hlalohanyehang setaele se fosahetseng sehalo le setaele tse -Tshebediso ya puo, -Tshebediso ya puo, -Diphoso tsa tshebediso -Sehalo le setaele ha di sebedisitsweng sehalo le setaele ke tse sehalo le setaele di ya puo ha se tse kaalo, se tse loketseng butswitseng, tse nepahetse mme sehalo le setaele MATSHWAO A 3 susumetsang le ho ha se tse loketseng nepahala -O Batla o hloka diphoso tsa puo, tsa mopeleto le tsa matshwao a puo/a ho bala MATSHWAO 3 2 1 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 4 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo Dikahare le tshebediso ya puo di tshwauwe ho ya makgetha a hlahellang ruburiking, mme matshwao a ajwe ho ya ka papetla e latelang: Dikahare Tshebediso ya Puo Dintlha tse 0 - 2 Letshwao le 1 Dintlha tse 3 - 5 Matshwao a 2 Dintlha tse 6 - 7 Matshwao a 3 Senotlolo sa ho tshwaya: DIK = 07 STP = 03 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 5 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: DITHOTHOKISO POTSO YA 1 Mahlomola a Afrika – T Leballo TATAISO HO BATSHWAYI: Motshwayi a bale nehelano ya mohlahlobuwa e lokelang ho hlahiswa sebopehong sa moqoqo. Sena se bolela hore nehelano e lokela ho ralwa ka tsela ya hore ho be le selelekela, mmele o bopilweng ka diratswana le qetelo. Moqoqo o tlameha ho hlahiswa ka tsela e supang kgokahano le momahano ya dintlha, dipolelo le diratswana. Motshwayi a tadime makgetha ana a mabedi a latelang ha a tshwaya moqoqo ona: Dikahare le Sebopeho le Tshebediso ya puo. Dikahare • Dikahare di bontshe kutlwisiso ya potso; botebo ba tshekatsheko ya ditaba, kutlwahalo le nnetefatso (tiisetso) ya taba ka mabaka a itshetlehileng thothokisong. • Dikahare di hlahiswe ka tsela e momahaneng mme motshwayi a tadime dintlha tse tla hlahiswa nehelanong ya mohlahlobuwa (ela hloko hore dintlha tsa mohlahlobuwa di ke ke tsa behwa ka tatellano e hlahellang mona). Sebopeho le Tshebediso ya Puo • Sebopeho, tlhophiso ya mehopolo le nehelano e nang le neheletsano e momahaneng e lebisang tlhalohanyong ya sehloohwana mmoho le puo, setaele le sehalo tse sebedisitsweng ka nepo temeng. • Mohlahlobuwa a nehelane ka karabo ya hae e sebopehong sa diratswana tse momahaneng mme ho be le kgokahano le momahano ya dipolelo le diratswana kamoo ho hlokehang. Karabo e ka lebellwang: Thothokiso ena ke ya tlhaloso.  Sethothokisi se ngola mofuta ona wa thothokiso e le ho bopela mmadi setshwantsho sa seo se buang ka sona. Ka mantswe a mang se sebedisa karaburetso ho hlakisa sena.  Molaetsa o hlahiswang ke thothokiso ena ke wa hore ka baka la dintwa tse sa feleng Afrika batho ba a bolauwa mme ba bang ba fetohile baleleri.  Karaburetso • Molathothokisong wa 1–6 ho sebedisitswe karaburetso ya pono ka tshebediso ya mantswe a re bopelang setshwantsho sa batho ba lelerang (metwaitwai, bohloma o hlomolle, bothuube ha e na tsatsa, diphiphitha le masupi).  Re bona ka ho hlaka hore batho bana ha ba na moo ba dulang, ba a lelera. Sethothokisi se sebedisa lentswe 'twaila' molathothokisong wa 4.  Mela ena e fana ka setshwantsho se hlakileng sa batho ba tsekelang hohle mona ba se na marulelo/bodulo. Molathothokisong wa 5 sethothokisi se sebedisitse mantswe 'ditopo le phiphitha' ho re hlakisetsa setshwantsho sa batho ba hlokahetseng ka bongata.  Molathothokisong wa 9 re bona ha basadi ba matha ka lebelo le makatsang (lepatlapatla). Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 6 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo • Melathothokisong ya 7, 8 le 9 re fumana karaburetso ya kutlo. Dithunya le dikanono tse thwathwaretsang di utlwahala ditsebeng tsa mmadi le basadi ba mathang lepatlapatla.  • Molathothokisong wa 18 re fumana karaburetso ya motsamao wa mmele.  E se e ka mmadi o utlwa bohloko ba ho sehwa ka sabole le ho tloswa hlooho.  Kgetho le tshebediso ya mantswe. • Moleng wa 1 ho isa ho wa 3 sethothokisi se kgethile mantswe ana, Metwaitwai, bohloma o hlomolle le thuube ha ena tsatsa; ka mantswe ana sethothokisi se [10] hlalosa batho ba lelerang.  • Lentswe diphiphitha molathothokisong wa 5 le bolela qubu ya ditopo tsa batho ba hlokahetseng ka bongata. Mongodi o ne a ka nna a re ditopo tse ngata, feela lentswe diphiphitha le bontsha bongata bo hlollang ba ditopo.  • Molathothokisong wa 6 ho sebedisitswe lentswe masupi bakeng sa dithako/matlo a helehileng. Mantswe ana a kgohlela ha monate thothokisong. • Melathothokisong ya 7 le 8 lentswe lethwathwarathwara (khakhafoni) le bolela modumo wa sethunya se llang kgafetsakgafetsa. Sethothokisi se ne se ka nna sa re sethunya sa duma kapa sa kgabola, empa se kgetha lentswe lethwathwarathwara jwalo ka ha letolo le thwathwaretsa ho sidilella mohopolo ona wa ho duma ha sethunya.  • Molathothokisong wa 9 lentswe lepatlapatla le toboketsa diqi tsa batho ba balehang ka sekgahla.  • Melathothokisong ya 10 le 11, sethothokisi se kgethile mantswe ana; kgutsanakgudu le moemanosi ho matlafatsa sefutho sa seo se buang ka sona le ho fana ka mantswe a kgohlelang ha monate tsebeng tsa momamedi.  • Molathothokisong wa 13 sethothokisi se sebedisitse lentswe mapatlelong bakeng sa mabaleng. Lentswe lena le sebedisitswe ka sepheo sa ho bontsha boholo ba sebaka seo ditopo di tletseng ho sona.  • Molathothokisong wa 18 sethothokisi se sebedisitse lentswe lenyelenyele le hlalosang ha ketsahalo e etsahala kgafetsakgafetsa e sa kgaotse.  • Moleng wa 23 lentswe lesafo le hlalosa leloko. Sethothokisi se kgethile lentswe le kgohlelang ha monate la ba la sebediswa ka tsela e babatsehang.  • Mantswe ana a kgethilwe le ho sebediswa ka mokgwa o tlang ho tlisa toboketso ditsebeng tsa mmadi le momamedi.  • Melathothokisong ya 10, 11, 15, le 19 sethothokisi se sebedisitse mantswe/ mabitsomararane. Sepheo ke ho fokosa bolelele ba molathothokiso le ho tlisa kgatello.  • Melathothokisong ya 11 le 24 sethothokisi se sebedisitse maele. Sepheo ke ho toboketsa kapa ho sidilella mohopolo le ho natefisa thothokiso. Sehalo le maikutlo • Melathothokisong ya 1 ho isa ho wa 6 sehalo sa sethothokisi se fatshe, se bonolo. Sethothokisi se bua ka maikutlo a sithabetseng, a qenehelo, a bohloko. Se totobatsa ka hohle hore se qenehela batho bana ba makaqabetsing ba hlokang bodulo, ba labalabelang kgotso le kgutso. Ntwa ke tabataba e ba lelerisang ba bile ba siile bang ka bona lepatlelong la ntwa ba se ba bile ba iketse badimong.  • Mola 7 ho isa ho wa 12 sethothokisi se qala ho bua ka sehalo se hodimo ho feta Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 7 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo se temeng e ka hodimo. Se bontsha maikutlo a ho teneha, ho halefa le ho fela pelo ke diketsahalo tse etsahalang moo batho ba bolauwang ka sehloho.  • Mola 13 sethothokisi se hwehla batho hore ba bohe mapatlelong moo ditopo di robetseng teng. Ho tloha moleng ona ho isa ho wa 18 sehalo sa sethothokisi se hlwa mekwalaba kaha sethothokisi se bua ka sehalo se hodimo. Se hoeletsa le ho bitsa batho ho tla bona pono ena e mahlonoko, ya masisapelo eo se e bonang. • Mola wa 19 ho isa ho wa 24 sethothokisi se bontsha sehalo se tlase kapa se tepelletseng.  Maikutlo a sethothokisi ke a ho makala. Sena se totobatswa ke tshebediso ya lebotsi meleng ya 19 ho isa ho wa 23.  • Maikutlo a hlahiswang ke a ho utlwa bohloko, a ho nyahama, a moya o robehileng le a ho sulafallwa. Sethothokisi se makalletse dintwa, dipolayano le bomadimabe bo hlahetseng Afrika.  • Se phethela ka maikutlo a weleng moo se kopang MaAfrika ho lesa ho bolayana.  Kabo ya matshwao: Motshwayi a bale karabo kaofela, mme a bontshe ka letshwao (√) dintlheng tsohle, mme moo mohlahlobuwa a fositseng teng, motshwayi a bontshe ka letshwao (X) Ho elwe hloko hore nehelano e lokela ho hlahiswa sebopehong sa moqoqo, mme sena se bolela hore nehelano e lokela ho ralwa ka tsela ya hore ho be le selelekela, mmele o bopilweng ka diratswana le qetelo. Le ha nehelano e radilwe ka tsela ena, moqoqo o tlameha ho hlahiswa ka tsela e supang kgokahano. Ha motshwayi a se a badile nehelano ya mohlahlobuwa, a abele mohlahlobuwa matshwao. Matshwao a ajwa ka ho sebedisa ruburiki e leqepheng la 3. Tekanyetso e etswa ka ho beha kapa ho bekga karabo ya mohlahlobuwa kgatong e itseng (ho tloha ho Kgato ya 1 ho isa ho Kgato ya 5) ruburiking mme mohlahlobuwa a abelwe matshwao ho latela senotlolo seo ho nehelanweng ka sona qetellong ya ruburiki. Ha mohlahlobuwa a sa araba ka tsela ya moqoqo, a lokodisitse dintlha tsa hae, a se fumantshwe kotlo, a se hulelwa matshwao. Motshwayi a tshwaye ho ya kamoo mohlahlobuwa a arabileng ka teng. Kgato e nngwe le e nngwe e na le tlhaloso, mme tlhaloso e itshetlehile makgetheng ana a mabedi e leng, dikahare le tshebediso ya puo. Motshwayi a ele hloko hore tlhaloso ya kgato eo a e kgethileng ha a lekanyetsa, e lokela ho tsamaelana le ditaba tsa mohlahlobuwa. Matshwao a bontshitswe qetellong ya kgato e nngwe le e nngwe. Kabo ya matshwao e be ka mokgwa ona: • Karaburetso = 3 • Kgetho le tshebediso ya mantswe = 3 • Sehalo le maikutlo = 1 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 8 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo POTSO YA 2 Ke a mo leboha – PM Ramathe 2.1 E, di tsamaelana le sehlooho. Sethothokisi se leboha Modimo ka dintho tse ntle tseo a di bopileng.√√ (2) 2.2 Motho o lokela ho leboha Modimo ya bopile dihlodilweng tsa hae ka bokgabane, a fa motho puso hodima tsona.√√ (2) [Mohopolo wa sehlooho ke hore motho o a leboha] 2.3 Ke lentswe 'bitso'. √ Molemo ke ho fokotsa bolelele ba senoko sa lentswe le ho fa lentswe sefutho kapa lebatama le hodimo kapa ho le matlafatsa./ho potlakisa morethetho.√ (2) 2.4 Ke karaburetso ya pono/phofonelo.√ (1) 2.5 E hlakisa moelelo ka ho hatella seo ho buuwang ka sona e leng ho tshwantshisa motho le Modimo/ ho hlakisa le ho atolosa mohopolo wa se tshwantshiswang/E toboketsa ntlha ya hore Modimo ke yena mohlodi wa tsohle/E bontsha hore motho ke setshwantsho sa Modimo.√√ (2) 2.6 Maikutlo a tshosang/nyarosang/a makalo/a tsoteho moo sethothokisang se tsotang mehlolo e entsweng ke Modimo. √ (1) [10] POTSO YA 3 Kgutlela hae – PM Ramathe 3.1 Ke maikutlo a ho thonkgeha/a ho ameha/a ho utlwa bohloko/a ho sithabela/a ho sarelwa/hlomoha/thefuleha/ho etsa thapedi/a ho qeka.√ (1) [Mohopolo wa sehlooho ke wa ho utlwa bohloko le ho qekisa] 3.2 Temanathothokisong ya 1 ho isa ho ya 3 (melathothokiso 1–12), sethothokisi se etsa thapedi ho wa leloko hore a kgutlele hae a lebale tse etsahetseng kgale/Ho lebalwe tse fetileng ho qalwe botjha. Temanathothokisong ya 4 ho isa ho ya 6 (melathothokiso 13–24), sethothokisi se etsa thapedi ho Tlatlamatjholo ho hauhela le ho sireletsa dibopuwa tsa hae ho batubi ba tsona.√√ (2) 3.3 Ke anastrofi./karaburetso ya pono√ (1) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 9 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo 3.4 Ke sejura/kgefutsohare.√ Sepheo ke ho katla morethetho/lebelo la mola/qatsohisa mohopolo wa lentswe le tlileng pele/ho lekalekanya moelelo wa mantswe 'dinatla' le 'dikgalala' le 'wele' le 'ile'. Ke pebofatso/pebolo – ho sebedisitswe mantswe a seng bohale/a thethefetseng a sa hlohlontsheng ditsebe – bakeng sa hore ba shwele, sethothokisi se re ba wele, ba ile/tatolano ka mantswe ana matsatsi ale le kajeno/Phetapheto ya moelelo/asonanse.√ (2) 3.5 Phetapheto ya sebopeho/phetapopeho.√ Ho fana ka modumo le morethetho o natefisang thothokiso./Ho matlafatsa/sidilella/ho fana ka sefutho/ho thasiselletsa/toboketsa bao ho buuwang ka bona/ho lekalekanya melathothokiso. Phetapheto ya mantswe e tshekalletseng. √ (2) 3.6 E fa lentswe lebatama/sefutho se seholo/sekgahla/E tlisa kgatello lentsweng le honyeditsweng/E kgutsufatsa bolelele ba molathothokiso/lentswe/E potlakisa molathothokiso/ho qatsohisa./E hatella hore letsoho le lokela ho pholosa ho sireletsa/Letsoho la Mmopi le a thusa le tlisa tharollo.√ √ (2) [10] POTSO YA 4 Mmadiberwane – T Leballo 4.1 Molaetsa ke wa hore mosadi ha a lokela ho tella molekane wa hae/Ha mosadi a tella, monna o qetella a mmeile tulong ya hae e mo lokelang kapa a mo holofaditse/Ha o hlola o hlorisa batho le wena ba tla o thola/Boitshwaro bo hlephileng bo ka o kenya mathateng/Lehlanya le phekolwa ka thupa/?Ntho e nngwe le e nngwe e na le moputso/Se sa feleng se a hlola/Manganga a ja monga ona.√ (1) 4.2 Ke tshwantshanyo/Papiso.√ Ke ho matlafatsa kutlwisiso ya moelelo ka hore e behe dintho tse pedi tse fapaneng boemong bo le bong ka baka la ho tshwana ka letshwao le itseng le kang la diketso kapa sebopeho/O tshwantsha Mmadiberwane le namane ya lebelete.√ (2) 4.3 Ke phetapheto ya mantswe e qalang/hlaahlela e qalang/phetapheto ya mantswe e tsepameng/neheletsano/qalotshwano.√ (1) 4.4 Sejura se moleng wa 14.√ Ke ho katla/kgina morethetho/lebelo la mola/qatsohisa lentswe le tlileng pele/ho lekalekanya moelelo wa mantswe/Ho fokotsa palo ya mantswe molathothokisong.√ (2) 4.5 Anastrofi e meleng wa le 19 le 23. √ Bohlokwa ba yona ke ho toboketsa, tiisa, sidilella, thatiselletsa. E qatsohisa le ho fa lentswe le tlang pele sefutho. √ (2) [Ha mohlahlobuwa a fositse molathothokiso, a se ke a fuwa matshwao bakeng sa tshehetso leha e ka nepahala] Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 10 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo 4.6 Tomatso e hlahiswa ke tsela eo Ratjotjose a shapileng 'senatlahadi' sena se Mmadiberwane ka yona: o mo tlotlollotse kapa o mo phoqile mahlong a ba mo tsebang, mme a mo thapisetsa ba bangata. Mmadiberwane o talolehile/ o kopane le ba sa mo tshabeng/O mo kenyeditse ditlhong/mahlo. Ho sebedisitswe lentswe thope empa ho buuwa ka motho e moholo.√√ (2) [10] POTSO YA 5 Mathata a batjha – AT Elias 5.1 Le sebedisitswe ka sepheo sa ho makalla ngwana wa sejwalejwale/le hlahisa ho nyatsa boitshwaro ba batjha√ le ho botsa potso e sa hlokeng karabo ya yona kaha karabo ya se botswang e se e ntse e hlahella moleng o latelang/ho iphotlaisa/ho hohela mmadi/ho iphaphanya/ho phoqa. √ (2) 5.2 Molaetsa wa temanathothokiso ya 4 ke hore batswadi ba se ke ba romella bana ba bona dibakeng tse se nang moetlo le ditlwaelo tsa Basotho haeba ba sa rate ho ngongoreha ka baka la boitshwaro boo bana ba tlang ba ithutile bona ditjhabeng/Batswadi ba se ke ba lebella hore bana ba tla tshwana le bona hobane mehla e fetohile/Ha re le batjha re lokela ho tadima ditsela tsa baholo ba rona hore re tle re tsamaye ho ya ka bona.√√ (2) [Mohopolo wa sehlooho ke hore batswadi ba se ke ba isa bana ba bona moo ho se neng meetlo le ditlwaelo tsa Basotho] 5.3 Ke molatswelli/molamotjetje/mola o tswellang/ pholletsi/enjambament.√ Bohlokwa ke ho ntshetsa pele moelelo/mohopolo o moleng o ka hodimo o tswela pele moleng o hlahlamang/ho potlakisa morethetho wa thothokiso/Ho etsa hore mola o lelemelle moleng o latelang.√ (2) 5.4 Lekgotsi le senola maikutlo a ho makala√ kaha batswadi ba makatswa ke bana ba sa rateng ho kgalemelwa, mme bana ba makatswa ke hore ha ba a rutwa mekgwa le ditlwaelo tsa Basotho tse llelwang ke batswadi/ Maikutlo a thapelo/takatso ya ho rutwa moetlo/qekiso/a ho se itsebe/a ho llela setso kapa botjhaba/Matlafatsa boipelaetso ba batjha ba ho batla ho rutwa ka setso sa habo bona.√ (2) 5.5 Mela ena e hlahisa maikemisetso a batjha a ho rata ho ka rutwa mekgwa e nepahetseng ke batswadi ba bona. Ba ipona ba tshwana le manamane le madinyana a lokelang ho futsa batswadi ka tse ntle/Ngwana lekgala o tsamaya ka lekeke/Ho phoqa le ho kobisa hobane bana ba ithuta ho batswadi/Bana ka ha ba sa le banyane ba lebelletse ho tataiswa ke ba baholo.√√ (2) [10] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 30 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 11 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo KAROLO YA B LE C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DINGOLWA: PADI LE TSHWANTSHISO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25] Makgetha a ho Phihlello e Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo PhehIello e haellang lekanyetsa babatsehang bokgoni feela DIKAHARE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Karabelo e hlahisitswe -O botsha kutlwisiso -Kutlwisiso ke e -Kutlwisiso ke e haellang -O bontsha kutlwisiso e Kutlwisisiso ya potso, ka tsela e babatsehang: mme o manollotse mahareng ya sehlooho; ya sehlooho; boholo ba fokolang ya sehlooho botebo ba tshekatsheko 14–15 sehlooho ka bokgoni ha se dintlha tsohle tse dintlha ha di a utullwa ka -Boiteko bo fokolang ba ya taba (sehlooho), -Karabelo e hlahisitswe -O hlahisitse karabelo ke utullotsweng ka botlalo botlalo ho araba potso kutlwahalo le nnetefatso ka bokgabane: 12–13 e batlang e anela -Tse ding tsa dintlha di -Ke dintlha tse fokolang -Dintlha ha se tse (tiisetso) ya dintlha ka -Sehlooho se -Tse ding tsa dintlha ke tshehetsa sehlooho feela tse tshehetsang kgodisang mabaka ho tswa manollotswe ka botebo tse utlwahalang, empa -Dintlha tse ding di sehlooho -Mohlahlobuwa ha a sengolweng. -O hlahisitse dintlha tse ha se tsohle tse tsheheditswe, empa -O hlahisitse dintlha tse utlwisise hantle mofuta fapaneng tse hlwahlwa tiisitsweng kamoo ho bopaki ha bo kgodise ka seng kae tse ona wa sengolwa MATSHWAO A 15 tse tshehetswang ho lokelang nako tsohle tsamaelanang le tswa sengolweng -Bopaki ba kutlwisiso ya -O bontsha kutlwisiso e sehlooho -O bontsha kutlwisiso e mofuta ona wa sengolwa ka mmoho ya mofuta -O bontsha kutlwisiso e babatsehang ya bo a bonahala ona wa sengolwa fokolang ya sengolwa mofuta ona wa sengolwa SEBOPEHO LE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 TSHEBEDISO YA PUO -Sebopeho se -Sebopeho ke se -O hlahisitse bopaki bo -Sebopeho se bonahala -Kgaello ya ho rala momahaneng hlakileng mme dintlha di itseng ba sebopeho se radilwe ka tsela e sebopeho ka tshwanelo Sebopeho, tlhophiso ya -Selelekela le qetelo di a hlahisitswe ka tsela e -Tlhalohanyo le fosahetseng e sitisa phallo ya mehopolo le nehelano e babatseha hlalohanyehang momahano di teng leha -Mehopolo ha e mehopolo nang le neeletsano e -Dintlha di utullotswe -Selelekela le qetelo di kgera hlahiswe ka tsela e -Tshebedisong ya puo le momohaneng e lebisang hantle le ho ntshetswa mmoho le diratswana -Ho na le moo hlalohanyehang ya setaele tse tlhalohanyong ya pele ka tsela e hlakileng tse ding di hlahisitswe ka tshebediso ya puo e -Diphoso tsa tshebediso fosahetseng di hlahisitse sehlooho mmoho le puo, -Tshebediso ya puo, tsela e momahaneng fosahetseng ha sehalo ya puo di totobetse tema e fokolang haholo setaele le sehalo tse sehalo le setaele ke tse -Dintlha di hlahisitswe ka le setaele tsona di batla -Sehalo le setaele ha di -Popo ya diratswana e sebedisitsweng temeng. butswitseng, tse tsela e hlalohanyehang di loketse a lokela mosebetsi fosahetse susumetsang le ho -Puo, sehalo le setaele -Tlhahiso ya mehopolo e -Popo ya diratswana e MATSHWAO A 10 nepahala boholo di napahetse a haella, ha e fosahetse hlalohanyehe mme ha e na momahano -Popo ya diratswana e batla e nepahetse MATSHWAO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 12 Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya: Makgetha a tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare 15 Dik. = Sebopeho le Puo 10 SP = Matshwao ohle 25 ELA HLOKO: Ha karabo ya mohlahlobuwa e tswile lekoteng, motshwayi a mo abele matshwao a dikahare le tshebediso ya puo a kgato ya pele feela. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla Phetla ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 13 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo POTSO YA 6: BOTSANG LEBITLA – KPD Maphalla Popeho ho ya ka thehello ya lebitso Selelekela Thehello ya lebitso ke taba ya bohlokwa haholo ho Basotho mme ngwana o ne a sa manehwe lebitso feela. Hangata ho ba le lebaka le susumetsang kgetho ya lebitso leo ngwana a le rehwang. Ka nako tse ding o rehellwa ho ya ka maemo a bophelo a renang ka nako eo ha ka nako tse ding a rehellwa ho ya ka ketsahalo e itseng e etsahalang ka lapeng. Mongodi o atlehile ho reha mophetwa wa sehlooho lebitso kaha Tsietsi o ile a latelwa ke ditsietsi tse ngata bophelong ba hae. Pading ena re tsebiswa ka ngwana wa lesea le nang le kgwedi tse tharo, e leng Kgauho Molakolako. Lebitso Kgauho le totobatsa kgauhelo ya Modimo ha a ne a hauhela lesea lena kotsing ya koloi, a le pholosa ha batswadi ba lona le bana babo lona ba lahlehelwa ke bophelo. Ka mora lefu lena la batswadi ba hae re kopana le ngwana enwa tshebeletsong ya kereke moo rangwanae a mo kolobetsang a bile a mo fetola lebitso. A mo reha la Tsietsi. Mosotho o ne a ope kgomo lenaka ha a re bitso lebe ke seromo. Tsietsi o ile a aparelwa ke ditsietsi tse latelang: - Boseyeng ba hae Tsietsi o ne a sa fuwe dijo tse loketseng bana, feela o ne a fuwa dihwapa. - Mmamasolomane o a mo kgahlapetsa/hlekefetsa, o mo etsisa mesebetsi e boima empa bana ba hae bona ba sa etse letho. Sena se bakela Tsietsi mathata a hore a ipatle hore ebe yena ke ngwana wa mang. - Kotsi le Mmadibakiso ba ile ba dieha ho mo isa sekolong kaha Mmamasolomane o ne a re e sa le lesea le ikanyang menwana. Lebakabaka la sena ke hore Mmamasolomane o ne a batla hore Tsietsi a se ke a ruteha, a dule e ntse e le lekgoba la lapeng mona. - Ka tsatsi le leng ha Tsietsi a tswa sekolong a le lapeng, ho se ho fihla mapolesa a mo qosang ka hore o utsweditse mosadimoholo wa sefofu seyalemoya. Radio eo e ne e utswitswe Tsietsi a le sekolong. - Ka mora matsatsinyana ho se ho hlaha monnamoholo ya reng Tsietsi o mo kgothoditse tjhelete e kaalo ka diranta tse mashome a mabedi. Tjhelete eo Tsietsi o ne a qeta ho e amohela moo a neng a sebetsa teng. Yaba Tsietsi o hlotse moleko ono. - Rangwane Kotsi o ile a hana ka ditjhelete tsa Tsietsi le dintho tsohle tseo a di sietsweng ke batswadi ba hae. Tsietsi a rera ho iphethetsa. Boiphetetso boo ba mmakela mathata. - Tsietsi a kena ntweng le rangwanae mme sena se etsa hore a tshwarwe ke sepolesa nakong eo a neng a thunya rangwanae ka sethunya se seng molaong. O kena sepetlele feela o dula a ntse a lebetswe ke mapolesa ka nako tsohle. O dula a qwaile kaha sepolesa se ntse se batlana le yena ka baka la ditlaleho tseo se di fumanang. - Lerato la hae le Mohanuwa le ile la fella hampe mme Mohanuwa o ile a hlapanyetsa Tsietsi hore bophelo ba hae ha bo no ba monate hohang. - Ka nako tsohle o iphumana a lokela ho bolaya ditho tsa lemulwana la Mohanuwa kaha a ile a etsa tshepiso ho Tseleng hore o tla phetetsa bophelo ba hae. Sena se dula se mo kentse tsietsing e kgolo. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 14 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo - O iphumana a le tsietsing ya hore o tla bolokela setopo sa Tseleng hokae le hore ebe ngwana wa hae yena o tla sala le mang. - O nkela mapolesa koloi ya ona le mokganni bese ya hae, mme tsena di eketsa ditsietsi tseo Tsietsi a iphumanang a le ka hara tsona. - Qetellong o inehela sepolesa ha a qeta ho bolaya Sekama Molollope. Molaetsa le Mookotaba • Mookotaba ke hore tsabo moshanyana ha di jewe/meharo ha e na thuso/ho habela ho ja dikgutsana tsuo ha ho na molemo. • Molaetsa ke wa hore ha o itlamme hore o tla phethahatsa mosebetsi o etse ka bokgabane, o phethahatse, mme o se ke wa seha mpa ka lehare. Dikgutsana di qhekanyetswa ha bobebe ke ba leloko jwalo ka ha ho etsahetse ho Tsietsi. Re ithutile hore ho kgutlisetsa bobe ka bobe ha se ntho e ntle, o qetella o itshenyeditse bophelo jwalo ka ha Tsietsi a ile a qetella a se a inehetse sepoleseng./Motho o se ke wa mo tshepa le ha e ka ba madi a hao hobane a ka o fetohela nako e nngwe le e nngwe. Phethelo Tsietsi ha a qeta ho bolaya phofu ya hae ya ho qetela o ile a phahamisa matsoho a hae, a inehela mapoleseng mme ona a ile a mo tshwara a mo isa ntlwanatshwana. Kabo ya Matshwao: Thehello ya lebitso = 10 Molaetsa le mookotaba = 3 Phethelo = 2 [25] POTSO YA 7: BOTSANG LEBITLA – KPD Maphalla 7.1 E etsa hore Tsietsi a tsekelle ho tseba nnete ya ditaba mme a etse makgobonthithi ohle a hore a fumana lebitla la batswadi ba hae le bana babo/a fumane mafa a hae ohle a a sietseng ke batswadi ba hae. √ (1) 7.2 Ha a le moo a ntse a leka ho buisana le malomae, ke ha malomae a nka tshepe a mo lwantsha leha yena a ne a sa tla ka ntwa. Sepolesa sa fihla mme sa thunya Tsietsi sephakeng/O qetelletse a tshwerwe/a le sepetlele. √√ (2) 7.3 Lemulwana la Mohanuwa le ile la atleha ho bolaya Tseleng mme Tsietsi a tlala moya wa boiphetetso yaba o bolaya bohle ba bileng le seabo polaong ya Tseleng/ Se fetola Tsietsi mmolai/ Se kenya tsietsi lehloyo/ bokgopo/ bopelompe/Se fetola semelo sa Tsietsi. √√ (2) 7.4 Batswadi le bana babo Tsietsi ba ile ba hlokahalla kotsing ya koloi. √Malomae Kotsi a lokela ho mo nka a ilo mo hodisa. Kgodiso ya hae e bile mpe, mme e ne e tletse leeme. Kotsi a ja mafa a habo Tsietsi kaofela ha ona. √Ha Tsietsi a se a hodile a batla mafa ao yaba ba a qabana. Tsietsi a qetella a thuntse Kotsi.√ (3) 7.5 Tsietsi o ile a utlwela hore yena ha se wa ha Molapo empa ke wa ha Molakolako. Sena sa mo etsa hore a tsekelle ho fumana nnete ya ditaba mme a sibolla hore malomae o nkile maruo a siilweng ke batswadi ba hae. Sena sa baka bora pakeng tsa hae le Kotsi/Sena se baka hore Tsietsi a be bohale le ho ba kgopo/hlaha/sebete. √√ (2) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 15 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo 7.6 E nngwe le e nngwe ya dintlha tsena e supa semelo sa mophetwa enwa: - Tseleng ke mophetwa ya sebete- o ile a kgona ho pholosa Tsietsi tleneng tsa tau ha a le ditlamong sepetlele/a kgona ho lwana dintwa tse kgolo morung. - O lerato – hobane o ile a rata Tsietsi le ha a se na letho/O ile a itella ho tlohela mosebetsi a baleha le Tsietsi, a ba a itella ho thoba le yena. - O hloka boikarabelo – O tlohetse mosebetsi ka mabaka a sa utlwahaleng. - O ne a na le kutlwelobohloko√ – O ne a utlwela Tsietsi bohloko ka ha e ne e le kgutsana jwalo ka yena. √ (2) [Tshwaya e le nngwe feela] 7.7 Bobedi ba ile ba iketsa kgokanyana phiri mme ba rera ho sulafalletsa Tsietsi bophelo ka hore ba mo tsome nyene le bosiu hoo qetellong ba ileng ba atleha ho bolaya Tseleng/Ke ditho tsa lemulwana la dikebekwa tse tsomanang le Tsietsi/O ne a sebeletsa Mohanuwa.√√ (2) 7.8 Ke kgohlano ya ka hare/ya maikutlo.√ O ile a ferekana maikutlong a nahana hore mohlomong Kgephoha o se a sokolohile diketsong tsa hae tse mpe. √ (2) 7.9 Motsotso wa tsitsipano/mahlonoko o totobala moo Tjhaile Sekolokoto le Mohanuwa ba iketlileng laong sa bona ha ba tla hlaselwa le ho bolauwa ke Tsietsi le Tsipane ka sehloho bobedi ba bona.√ (1) 7.10 Tsietsi o ne a hakotse e le sephankga sa motho. √ Tsekiso o ne a sa lebella ho bona Tsietsi ka nako eo mme o ile a tshoswa ke ho mmona a se a shahlile ka mokgwa oo a neng a le ka wona yaba o tjhetjhella morao ke ho tshoha. √ (2) 7.11 E nngwe le e nngwe ya diketsahalo tsena e supa tharahano paleng ena: - Tharahano ke moo Mmamosolomane a hanang ho rekela Tsietsi lebese a re ke mokgifa a foqwe nama ya kolobe – kgodiso ya hae e ba bohloko; - Tsietsi o lwantsha Kotsi o mmatla mafa a hae, o a thunngwa o qetella a ile sepetlele; - Tsietsi o tsongwa ke mapolesa nyene le bosiu, o fetoha thuube ha e na tsatsa; - Tseleng o mmeleng ha a tsebe hore o tla belehela lesea la hae kae/ka mora lefu la Tseleng,Tsietsi o pata Tseleng bitleng le sa tebang thoko ho tsela.√√ (2) [Tshwaya e le nngwe feela. Dintlha tsohle tse fumanwang tharahanong le tse sa hlahelleng mona di nnetefatswe di nto tshwauwa di nepahetse] 7.12 Ke taba ya hore Kotsi o ile a hlokahalla kotsing ya koloi. .√√ (2) 7.13 Pading ena bobe bo a nenwa. Tsietsi o bolaile batho ka kgopolo ya hore o a iphethetsa athe qetellong o iphumana a lokela ho inehela sepoleseng, jwale o tla ya tjhankaneng moo a tlang ho lefella dipolao tsohle tseo a di entseng. √√ (2) [25] Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 16 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 16 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo POTSO YA 8: DIEPOLLO – T Seema Popeho ho ya ka thehello ya lebitso Selelekela Thehello ya lebitso ke ntho e bohlokwa haholo ho Basotho mme ngwana o ne a sa manehwe lebitso feela. Hangata ho ba le lebaka le susumetsang kgetho ya lebitso leo ngwana a le rehwang. Ka nako tse ding o rehellwa ho ya ka maemo a bophelo a renang ka nako eo ha ka nako tse ding o rehellwa ho ya ka ketsahalo e itseng e etsahalang ka lapeng. Pading ena re tsebiswa ka ngwanana e monyane dilemong e leng Diepollo. Lebitso lena la Diepollo le hlalosa ho epolla kapa ho tjhekolla se itseng. Mongodi o bopile mophetwa enwa Diepollo a itshetlehileng ntlheng ya lebitso kaha sohle seo Diepollo a lokelang ho se tseba o se epolla ka tselanyana ya mohlolo. - Diepollo ke ngwanana ya hodisitsweng ke malomae mme boholo ba nako o ne a nahana hore malomae le mofumahadi wa hae ke bona batswadi ba hae ba nnete. O ile a sibolla sephiri sa hore bomalomae ha se batswadi ba hae ka ho utlwela ha malomae a buisana le mosadi ka ditaba tsa ho nyadiswa ha hae (Diepollo) ho Mothofeela. Malomae o ne a sa bue le yena. - Ka mora ho sibolla taba eo, a rera ho balehela kerekeng moo a ileng a fumana hore Mothofeela o teng moo o tlo mo shobedisa. Eo taba le yona o e utlwile ha Moruti le Mmamoruti ba ntse ba buisana ba le bang. - A baleha ho fihlela a ba a fihla motseng wa Habuasona. Moo o ile a dula le nkgono Motsokapere, feela o ne a sa tsebe hore ho ka nna ha ba le kamano e itseng pakeng tsa hae le nkgono. O ile a lemoha sena ha nkgono a se a mo neha lebokosana le tshetseng mangolo a mabedi le leqetswana la koranta mohla a neng a tloha motseng oo. - Diepollo ha a fihla motseng wa Tswapolebodila ke moo a ileng a lemoha hore leqetswana le ne le bua ka ditaba tse mo amang. Ho ne ho ngotswe hore mohatsa titjhere o ile a siiswa ngwana hae habo ha a ne a ile setswetse hobane monna o ne a ile a hloleha ho phethela kgomo tsa bohadi. Ho ne ho ngotswe le ka pene hore ngwana eo o na le letheba qholong. Ha Mmamolete a laela Diepollo hore a hlobole hore a tle a mo hlahlobe hantle, o ile a fumana hore ehlile o ne le letheba qholong jwalo ka ha ho ngotswe. - A tswela pele ka leeto la hae a ba a fihla Mazenod moo a ileng a fuwa tlhakisetso e batsi ke ntate Kgaketla. Ha a tloha moo a palama bese e yang Mahlwenyeng. Ka beseng o ile a kopana le ntate e mong eo puisanong ya hae le yena a ileng a sibolla hore ke rangwanae, ngwanabo ntatae. Eo o ile a mo nkela lapeng ha hae. Ha a fihla moo a mmolella hore ntatae o hlokahetse dikgweding tse tsheletseng tse fetileng, mme mmae o ile a nyamela ha a qeta ho hlobola thapo ya ntatae. - A hlalosetswa hore mmae ekare o motseng wa ha Rammulotsi. A etsa qeto ya ho ya mmatla moo. Tseleng e yang ha Rammulotsi a kopana le ausi e mong eo batho ba neng ba kgotsa ho tshwana ha bona ka tshobotsi. Ha ba fihla Rammulotsi ba ile ba arohana feela kamora ho batlabatla nako e itseng, Diepollo o ile a laelwa ho ya ntlong e nngwe moo ho dumelwang hore mme wa moo e ka nna ya ba ke yena mmae. Ha a fihla motseng oo a fumana ausi yane eo a neng a palame bese le yena mme a utulla hore eo ke ngwanabo. - A fumana bana babo ba babedi bao a neng a sa tsebe letho ka bona. Ka baka leo re re mongodi o atlehile ho bopa mophetwa enwa ka ho mo reha lebitso la Diepollo kaha boholo ba nako Diepollo o dula a ntse a epolla/ribolla ditaba tse itseng tse amanang le yena tseo a neng a sa di tsebe. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 17 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 17 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo Mookotaba le molaetsa Mookotaba wa padi ee ke boleleri, Molaetsa wona ke hore motho e mong le mong o lokela ho itseba motso wa hae moo a hlahang teng. Mongodi o atlehile ho finyella sepheo sa hae sa ho lelerisa Diepollo ka tsela ya hore hohle moo Diepollo a fihlang teng, o sibolla se itseng empa ka bomadimabe o fihla ka mora nako. Ha a fihla kerekeng moo a neng a balehetse teng, o fumane hore Mothofeela o teng moo o tlo mo shobedisa. A etsa qeto ya ho baleha moo. A fihla Habuasono a dula le nkgono Motsokapere. Moo a reng o a qhanolla jwale, a utlwela hore ho na le Sebonwang ka kgotla. Ha a fihla moo a fumana hore ke nkgono ya tshwerweng sakeng la ntate Moeketsana a se na le ha e le kgwele thekeng. A rera ho tswela pele ka leeto. Ha a fihla Mazenod a hlalosetswa hore moo a tlang ho fumana ditaba tsohle tse mabapi le batswadi bahae, ke Mahlwenyeng. Mahlwenyeng o ne a nahanne hore o tla fumana batswadi ba hae, empa a fihlela ntatae a hlokahetse mme mmae a inehile dimenyane. Sena sa etsa hore a phaqolakake a ntse a batlana le mmae. Tabatabelo ya hae e ne e le ho itseba. A batla ho tseba motso wa hae. A leba Rammulotsi feela le moo a fumana ho thwe mmae o se a ne a hlokahale. Phethelo Diepollo o ile a phaqola jwalo, feela qetellong ya tsohle o ile a fumana bana babo. Kaha o ne a ile a nyalwa ke Zeblon, nakong tsa ho tsofala hahae o ile a bitswa ke ratsalae hore a ilo dula le bona motseng wa Selborne. Ka mora lefu la ratsalae o ile a ya dula Marabastad. (Motshwayi a badisise karabo ya mohlahlobuwa kaofela ho batla dintlha tse tsamaelanang le tse hlahisitsweng mona) Kabo ya Matshwao: Thehello ya lebitso = 10 Molaetsa le mookotaba = 3 Phethelo = 2 [25] POTSO YA 9: DIEPOLLO – T Seema 9.1 Mothofeela o ne a hlokahalletswe ke mosadi/a se na mosadi kahoo o ne a batla ho tsosa motse wa hae.√ (1) 9.2 Kamano ya Theko le Diepollo e baka kgohlano kaha Theko o batla ho nyadisa Diepollo ho Mothofeela hobane a re ntata Diepollo ha a qeta ho ntsha bohadi ha a ne a nyala kgaitsedi ya hae, Mmadiepollo. Diepollo o qetella a balehile lapeng.√√ (2) 9.3 Ke kgohlano ya ka ntle.√ (1) 9.4 Ke tsa mehleng ya kgale mme tikoloho ke ya mahaeng. √ Batho ba ne ba kgethelwa balekane ke batswadi ba bona mme ba ne ba sa kgone ho hanana le qeto ya batswadi. √ (2) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 18 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 18 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo 9.5 E nngwe le e nngwe ya diketsahalo tsena e supa tharahano paleng ena: - Ke ha Diepollo a ne a utlwela hore yena ha se wa ha Moerane feela batswadi ba hae ba kwana Mahlwenyeng le hore Mothofeela o tlo mo nyala. - Ha Diepollo a rera ho thoba lapeng. - Nakong eo Diepollo a dulang le nkgono Motsokapere matsatsinyana mme nkgono a tshwarwa yaba Diepollo o bona hore a iphe dimenyane. - A fihla Mahlwenyeng feela a sibolla hore ntatae o hlokahetse, mme mmae o ile a ya ha Rammulotsi. A etsa qeto ya ho ya moo ho ya mmatla. - Qetellong a tshwarwa ke mapolesa ka baka la dintho tseo a di entseng kgale. √√ (2) [Tshwaya e le nngwe feela] 9.6 Diepollo o ne a phetlela Dikenkeng sefuba sa hae, athe Dikenkeng yena o ne a isa ditaba tsena ho mohlankana wa hae wa le askari ya neng a di isa sepoleseng.√√ (2) 9.7 Kotsuwopo o ne a bolailwe mme mapolesa a belaela lemulwana la boZeblon la dipolotiki hore ke lona le mmolaileng/Zeblon o ne a tseba hore sepolesa se mohlaleng wa hae ka baka la seabo sa hae dipolotiking, mme ha se ka mmona se tla mo tshwara.√ (1) 9.8 Batho ba batsho ba ne ba sa dumellwa ho bua ka ditaba tse amang puso/Kotsuwopo o ne a bolailwe moo ba neng ba ntsha ngongoreho ya bona ka tshwaro eo ba neng ba tshwerwe ka yona.√ (1) [Tshwaya e le nngwe feela 9.9 Motsokapere e ne e le motho ya lokileng. Re mmona ka ho tshwara Diepollo hantle, a mo lefella ho ntate Masualle, a bile a mo etsetsa mofaho jwalo ka ha eka ke ngwana wa hae ya mo tswalang./ O ne a na le nnete le kutlwelobohloko kaha o ile a fana ka tlhahisoleseding ka seo a neng a se tseba maebana le Diepollo/O ne a kgona ho boloka makututu kaha o ile a hloleha o bolella Diepollo ka seo a se tsebang ka yena nakong eo a neng a dula le yena√√ (2) [Tshwaya e le nngwe feela] 9.10 Diepollo le setjhaba sa ha Buasono ba ne ba nyarositswe/tsitsipantswe ke ketsahalo ya ha nkgono Motsokapere a ne a tshwerwe a se na le ha e le kgwele thekeng, a le ka kgotla a apere letairi feela, kahoo ba ne ba bona eka o tlo bolauwa ka sehloho.√√ (2) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla ### Page 19 Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P2 19 DBE/Pudungwana 2014 NSC – Memorandamo 9.11 Dikenkeng ke mohanyetsi. √ - O kgahlanong le dikatleho tsa mophetwa wa sehlooho e leng Diepollo. - Ha a thabele dikatleho tsa mophetwa wa sehlooho mme o ntse a senya bophelo ba hae ka lenyele. √ KAPA O tjhitja - O tsamaya a fetofetoha le maemo a ditaba jwalo ka nakong eo a neng a phemisa Diepollo tsietsi ha a ne a tlo lata lenane la mabitso ha Van Wyk Printers. - O isa ditaba tsa Diepollo ho mohlankana wa hae hore a di ise sepoleseng. (2) 9.12 Ntate Kgaketla o thusitse Diepollo hore a tsebe ka ntatae Diphaphang eo e neng e le titjhere. A boela a mo thusa ka ho fumana moo rangwanae a leng teng. √√ (2) 9.13 Motsokapere o kopana le Diepollo hara tshimo a phaqolaka yaba o mo nkela ha hae. A dula le yena matsatsinyana.√ Nkgono a tshwarwa sakeng la Moeketsane yaba Diepollo o rera ho thoba.√ Pele a tsamaya nkgono a mo neheletsa lebokoso le nang le ditaba tse amanang le bophelo ba hae (Diepollo). Diepollo a nka leeto le lebang Mahlwenyeng yaba o kgaohane le nkgono Motsokapere. √ (3) 9.14 Mopheti wa pale ke Diepollo ka sebele sa hae, √ mme seabo sa hae ke ho hlakisa diketsahalo hantle le ka tatellano ya tsona jwalo ka ha di ne di etsahala ka ha di ne di etsahala ho yena./Hape ke mophetwa wa sehlooho ya nkang seabo paleng ha poloto yohle ya pale e phutholoha. √ (2) [25] POTSO YA 10: Mme – NP Maake Popeho ya Mophetwa wa sehlooho Selelekela Theho ya lebitso ke ntho e bohlokwa haholo ho Basotho mme ngwana o ne a sa manehwe lebitso feela. Hangata ho ba le lebaka le susumetsang kgetho ya lebitso leo ngwana a le rehwang. Ka nako tse ding o rehellwa ho ya ka maemo a bophelo a renang ka nako eo ha ka nako tse ding o rehellwa ho ya ka ketsahalo e itseng e etsahalang ka lapeng. Pading ena re tsebiswa ka mosadi ya ileng a fihla motseng wa Sebokeng eka o tlo batla tjako athe o tlo batla monna wa hae. Mosadi enwa ha re bolellwe lebitso la hae, feela ho thwe ke Mme. Mongodi o rehile mosadi enwa lebitso lena hobane Sesotho se re 'Mme o tshwara thipa ka bohaleng. Mme o ile a feela a e tshwara ka bohaleng. Re mmona a fihla motseng wa Thollo. Ha a lemoha hore mona moo a fihlang teng ho se ho na le mme wa lelapa leo, o ile a hlalosa hore o ntse a batla bodulo/kamore. Sena o ne a se etsa hobane a ne a sa batle ho senya kgotso eo a neng a bona e rena motseng ona. Mmateboho o ile a mmatlela bodula ha kgaitsedi ya hae, mme bobedi bona ba utlwana le ho ratana haholo. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle le tumello Phetla Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [Sesotho HL P1 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2014-memo/b1551465-c05c-415e-93d2-d68b5e55c718) — Sesotho HL · Memo · 2014 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2014-memo/c8618d0e-0722-4de3-b848-1ed734c21e82) — Sesotho HL · Memo · 2014 · Sesotho - [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2014](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2014/bf7dd9cd-4a1d-428b-9112-343b567cd0d4) — Sesotho HL · Memo · 2014 · Sesotho - [Sesotho HL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2019-memo/52457064-5af7-44a5-93e4-67688bdca215) — Sesotho HL · Memo · 2019 · Sesotho - [Sesotho HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2018-final-memo/30a3cd74-0916-4ac0-83b2-2eb945bb86a1) — Sesotho HL · Memo · 2018 · Sesotho - [Sesotho HL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-nov-2017-memo/960b7387-5771-4544-9ef4-4e6c6e0d1466) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho ## More from Grade 12 Sesotho HL - [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho - [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho - [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho - [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.