# Sesotho HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2018, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-may-june-2018-memo/3b2bf0ce-8325-484e-99b8-d7ccc4621c4f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-may-june-2018-memo/3b2bf0ce-8325-484e-99b8-d7ccc4621c4f)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · sesotho. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho HL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-may-june-2018/7e6d4b8d-7a48-40ee-9f5b-97d99d8a365b) — QP · 2018 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                          SESOTHO PUO YA LAPENG (HL)

                               PAMPIRI YA BORARO (P3)

                                              2018

                                     MEMORANDAMO

                                                                  MATSHWAO: 100

                        Memorandamo ona o na le maqephe a 10.

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello           Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                  2                              DBE/2018
                                       SCE – Memorandamo

KAROLO YA A: MOQOQO

Dintlha tsa tataiso tsa meqoqo

1.1      Ruri, ho tsamaya ke ho bona!
         Moqoqong ona mohlahlobuwa o qoqa ka diketsahalo tse itseng tse kileng tsa
         mo makatsa ka tsela e ntle kapa ka tsela e mpe, tseo a ileng a hlollwa ka
         baka la tsona.

         Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
         • Mohlahlobuwa a ka qoqa ka hore o ne a etetse kaekae yaba o bona batho
           ba moo a etetseng teng kapa ba tikoloho eo a etetseng ho yona ba etsa
           dintho ka tsela eo yena a sa e tlwaelang, e ileng ya mo makatsa kapa ya
           mo kgahla.                                                                      [50]

1.2      Na batjha ba lokela ho ba le seabo dikgethong?
         Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho hlalosa seo a se utlwisisang ka
         dikgetho.

         Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
         • Mohlahlobuwa o lokela ho qala pele ka ho hlalosa hore ebe motho o
           dumelletswe ho ba le seabo dikgethong ha a se a le dilemo tse kae.
         • A ka qoqa ka boingodiso ba dikgetho
         • A ka qoqa ka kamoo batjha ba lokelang ho ba le seabo dikgethong kateng
           kapa ka kamoo batjha ba sa lokelang ho ba le seabo kateng dikgethong.           [50]

1.3      Thekenoloji, mahlopha a senya!
         Mofuteng ona wa moqoqo mohlahlobuwa o leka ho susumetsa mmadi hore a
         dumellane le yena. O tshehetsa mahlakore ka bobedi mme a sa phahamise le
         leng ho feta le leng. Ntlhakemo/ho lekalekana ho hlake phethelong.

         Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
         • Mohlahlobuwa a ka qoqa ka diketso tseo ho tsona batho ba sebedisang
            disebediswa tsa thekenoloji ka tsela e ntle le e fosahetseng.
            Mohlala: a ka qoqa ka diselefounu tseo ba ka di sebedisetsang ho batla
            tlhahisoleseding ya bohlokwa le ho batla ditshwantsho tse sa ba lokelang.      [50]

1.4      Bao e bile bahale ba tokoloho ba sebele!
         Moqoqong ona mohlahlobuwa o tebisa maikutlo, mme o nahanisisa ntlha e
         amang bahale ba tokoloho a nto nehelana ka maikutlo le mehopolo eo e leng
         ya hae.

         Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
         • Mohlahlobuwa a ka qala ka ho fana ka mabitso a batho bao a nahanang
           hore ke bona bahale ba tokoloho bophelong ka kakaretso.
         • A ka qoqa ka botle boo bahale bana ba bo etseditseng setjhaba ka
           kakaretso.                                                                      [50]

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                  3                           DBE/2018
                                       SCE – Memorandamo

1.5      Mohlang oo, ka tswela ho tsamaya bosiu.
         Ona ke moqoqo oo ho wona mohlahlobuwa a hlalosang ka tsela e hlakileng
         se ileng sa mo hlahela mohla a neng a tsamaya bosiu.

         Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
         • Mohlahlobuwa a ka hlalosa hore o ne a susumetswa ke eng ho tsamaya
           bosiu le hore o ne a tswa kae kapa a e ya kae/ a ka ithuta ka tse
           hlahetseng motho e mong ya neng a tsamaya bosiu.
         • A ka hlalosa hore ke eng e ileng ya etsahala e mo ntsheditseng ho
           tsamaya le masiu.                                                           [50]

1.6      Setshwantsho sa 1.6.1 ho ya ho 1.6.3:
         •   Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme o iqapela
             sehlooho ka mohopolo wa sehlooho o qholotswang maikutlong a hae.
         •   Moqoqo ona o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe, ho latela
             moelelo oo a o fumanang ka setshwantsho.                                  [50]

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:        50

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello               Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                  4                                   DBE/2018
                                       SCE – Memorandamo

KAROLO YA A: MOQOQO
Ditaelo ho motshwai:
• Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho SE LE SENG FEELA
   KAROLONG YA A, mme a ngole ka dihlooho TSE PEDI KAROLONG YA B.
• Karolo ka nngwe e na le ruburiki ya yona.
• Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng bakeng sa ho tshwaya tema ka nngwe.
• Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa tema ya hae.
• Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng moqoqong, etsa tsena tse latelang:
- Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho fella kgatong ya pele
  feela.
- Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa tshebediso ya puo ho fella kgatong
  ya pele feela.
- Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa sebopeho ho fella kgatong ya pele
  feela.
- Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa tema ya hae. Motshwai a lekole dintlha
  (mehopolo ya sehlooho le e e tshehetsang) ho bona kamoo e lebisang tlhahisong ya
  diratswana le tema yohle kateng.
Tataiso bakeng sa ho tshwaya moqoqo:
Sehella lentswe kapa polelo e fosahetseng mola, o be o bontshe mofuta wa phoso
hodima lentswe/polelo ka ho sebedisa matshwao ana a latelang:
/       bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa;
—, +    bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane;
mn      bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng;
mp      bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
mt      bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo a fosahetseng;
p       bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo;
۸       bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe e siilweng dipakeng tsa mantswe;
//      bakeng sa ho arola diratswana;
←       bakeng sa ha mohlahlobuwa a qadile polelo hara mola;
↑↓      bakeng sa ha mohlahlobuwa a fetoletse dintlha tsa hae a qadile ka eo a lokelang ho
        qetella ka yona.

ELA HLOKO:
• Sebedisa ruburiki ena e latelang ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo.
• Matshwao a 0–50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso tsa phihlello.
• Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya phihlello e
  arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le
  bo bong bo na le tlhaloso ya bona.
• Lekgetha la Sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo
  le bo tlase.
SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:
  Makgetha a tekanyetso                        Matshwao       Senotlolo
  Dikahare le Moralo                              30          DM =
  Puo le Setaele le Tokiso ya diphoso             15          PST =
  Sebopeho                                        05          Seb =
  Matshwao ohle                                   50

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                  5                              DBE/2018
                                       SCE – Memorandamo

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO
POTSO YA 2
2.1      LENGOLO LA SETLWAEDI/SETSWALLE

         Sebopeho
         • Aterese e nngwe, ya mongodi, mme e ngolwa e qala hodimo bohareng ba
           leqephe ho tloha tsohong le letshehadi ho ya ho le letona. Ha
           mohlahlobuwa a ngotse aterese le letsatsi/mohla di arohane kapa di
           kopane, ho se be le kotlo eo a e fuwang;
         • Aterese e ngolwa ka mokgwa wa boloko; ha ho ngolwe matshwao a puo,
           ntle le ha ho sebedisitswe aterese ya lebokoso la poso.
         • Aterese ya moamohedi ha e hlahiswe mofuteng ona wa lengolo;
         • Ka mora mohla ho tlolwa mola, ebe ho tla tumediso; yona e ngolwa ka
           tsohong le letshehadi, haufi le moo leqephe le qalang. Hlokomela hore ha
           ho ngolwe letshwao la puo ka mora tumediso;
         • Seratswana sa selelekela se lokela ho ba sekgutshwanyane, mme se
           omele ditaba kapa se totobatse sepheo sa lengolo;
         • Mmele wa lengolo o ahwe ka diratswana tse seng kae; di ka ba tharo
           kapa ho feta, mme mona ke moo ya ngolang a nontshang taba tsa hae
           tse mabapi le sehlooho sa lengolo;
         • Qetelo ya lengolo ke e kgutshwane ka tlwaelo, mme e phethela ditaba;
         • Lengolong la setlwaedi ha ho hlokehe hore o ngole fane ya hao, mme ha
           o ngolla motswalle o ka nna wa qetella ha monatjana ka tsela eo le
           bitsanang ka yona mohlala: mokgotsiao, ntjamme jj.

         Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
         Mohlahlobuwa o ngola ka sepheo sa lengolo (ho memela motswalle
         moketeng wa ho keteka letsatsi la botjhaba le tlo tshwarelwa tikolohong eo a
         phelang ho yona).                                                                 [25]

2.2      PUO

         Sebopeho
         • Pulo e ka ba polelo kapa polediso ya bohlale, e tla hohela le ho qahamisa
            ditsebe tsa bamamedi.
         • Dintlha di hlophiswe ka boqhetseke hore puo e phalle.
         • Dipolelo e be tse kgutshwane, tse kenyeleditseng bonono ho natefisa.
         • Puo e be le phallo: ho be le selelekela, mmele wa dintlha tse
            momahaneng le qetelo e monate.
         •  Dintlha e be tse kgolwehang.

         Puo ya mofuta ona e etswa meketjaneng e kang ya ha ho thoholetswa
         motho ya fihlelletseng se itseng sa bohlokwa.

         Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
         • mohlahlobuwa, jwalo ka sebui a lebohe ho fuwa sebaka sa ho etsa puo;
             a totobatse sepheo sa ho nehelana ka puo eo, e leng ho thoholetsa
             motswalae ya ipabotseng ka bokgabane bo makatsang porojekeng ya ho
             taka ditshwantsho eo a neng a e kenetse.                                      [25]

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                  6                                  DBE/2018
                                       SCE – Memorandamo

2.3      TOKOMANE YA BOITSEBISO LE LENGOLO LA KOPO YA MOSEBETSI

         Sebopeho sa tokomane ya boitsebiso
         • Dintlha tse buang ka yena;
         • Sekolo moo a neng a ithuta/kena teng le dithuto tseo a di pasitseng;
         • Boiphihlelo ba mosebetsi;
         • Nomoro tsa mohala moo a fumanehang teng.
         • Dipaki

          Sebopeho sa lengolo la kopo ya mosebetsi
          • Diaterese di pedi. Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha
             mahareng a leqephe ho leba ka letsohong le letona, e nto latelwa ke
             letsatsi, kgwedi le selemo.
          • Aterese ya ya ngollwang (moamohedi) e ngolwa ka letsohong le
             letshehadi. Aterese ya moamohedi e qalwa ka maemo a tshebetso a ya
             ngollwang, ebe ho latela aterese ya hae ka botlalo.
          • Tlasa aterese ho ngolwe tumediso (Monghadi, Mofumahadi kapa
             Mofumahatsana).
          • Tlasa tumediso ho ngolwa mola wa sehlooho o totobatsang sepheo sa
             lengolo leo.
          • Ka mora mola wa sehlooho ho ngolwa seratswana sa selelekela.
          • Ho feta mona seratswana se seng le se seng ke se matlafatsang
             mahlakore a fapaneng a taba eo ho buuwang. Ho siuwe mola dipakeng
             tsa diratswana.
          • Qetelong ho ka thwe 'Ka botshepehi' kapa 'Wa hao ka boikokobetso', jj.
          • Mongodi o lokela ho saena lebitso la hae, ebe o le ngola ka botlalo.

          Dikahare
          • Tokomane ya boitsebiso e lokela ho ba teng, mme e tla fapana ho ya ka
              mohlahlobuwa ya e ngolang.
          • Lengolo la kopo ya mosebetsi o hlahellang tlhahlobong le lokela ho ba
              teng, mme le tla fapana ho ya ka mohlahlobuwa ya le ngolang.                    [25]

2.4       ATIKELE E YANG KORANTENG

         Sebopeho
         • Atikele e ba le sehlooho se matla ebile se hohelang mahlo;
         • Lebitso la moqolotsi wa ditaba le sebaka seo atikele e ngolletsweng
            teng di ngolwa ka hodima seratswana sa pele;
         • E arolwa ka dikholomo tse bopilweng ka diratswana tse kgutshwanyane;
         • Le ha mohlahlobuwa a sa ngola atikele ka tsela ya dikholomo a se fuwe
            kotlo;
         • Ditaba di hlahiswa ka sebopeho sa phiramiti.

         Dikahare
         • Mohlahlobuwa o lokela ho hlahisa ngongoreho ya hae ka ho sotlwa ha
            diphoofolo hara motse wa habo a be a fane ka tharollo.                            [25]

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                  7                                 DBE/2018
                                       SCE – Memorandamo

2.5      BOIKGOPOTSO
         Ona ke mofuta wa tema o kang kgutsufatso, mme o hlahisa maikutlo a
         akaretsang a motho ka sengolwa kapa mosebetsi wa bonono.
         Sebopeho
         • nehelano e ngolwa e itshetlehile ntlhakemong/maikutlong a mongodi wa
           tekolokakaretso;
         • mongodi o hlahisa mahlakore ka bobedi, tse ntle le tse mpe tsa seo a
           ngolang ka sona;
         • hangata ho sebediswa dipolelo tse ho lekgathe lejwale, makgethi le
           mantswe a utullang puo ya maikutlo ka tshwanelo ka sepheo sa ho hlahisa
           mehopolo le maikutlo a ya ngolang;
         • sehalo e le sa ho beha leseding le ho thabisa baamohedi ba ditaba;
         • ya ngolang tema ena o lokela ho tshehetsa ntlhakemo/maikutlo a hae a
           itshetlehile ka dintlha kapa mehlodi e itseng e tshepahalang;
         • ho ka nna ha hlahiswa maikutlo mabapi le ntlha tsa setekgeniki;
         • pheletsong ho hlahiswa maikutlo a ahlolang hodima seo ho ngolwang ka
           sona, le dikgothaletso di ka kenyeletswa.
         Dikahare
         • Mohlahlobuwa o lokela ho ngola tsa boikgopotso ba buka eo a e badileng
            a be a totobatse molaetsa wa yona oo a sa o lebaleng.                            [25]
2.6      PUISANO
         Puisano ke tema e ngolwang ho hlahisa puisano e teng dipakeng tsa batho
         ba babedi kapa ho feta.
         Sebopeho:
         • puisano e ngolwa kamehla e le ho puo ya mmui, empa matshwao a di-a-
            bulwa-di-a-kwalwa ('…') ha a sebediswe;
         • lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe, le bile le
            latelwa ke letshwao la kgutlopedi (jk. Moleboheng);
         • tlhaloso ya tlatsetso (jwalo ka terama), e kang ditaelo tsa hore ho itseng
            ho etswa jwang kapa ho buuwa jwang, ho ngolwa ka masakaneng;
         • polelo e nngwe le e nngwe e lokela ho ba karabelo ya polelo e sa tswa
            buuwa;
         • sehalo le puo tse sebediswang di tla itshetleha kamanong ya
            dibui/dibapadi tse pedi tse buisanang esita le ho sehlooho hammoho le
            puisano ka boyona;
         • ho tlolwa mola dipakeng tsa sebui ka seng ho etsa hore mosebetsi o
            balehe habonolo esita le ho ba makgethe.
         Dikahare
         • Mohlahlobuwa o lokela ho ngola puisano pakeng tsa hae le motswalle wa
            hae;
         • Ho hlake hore o kgalemella motswalle wa hae ho se robale lapeng
            bosiung bo fetileng.
         • A mmontshe ditlamorao tse bosula tse ka bakwang ke ho se robale
            lapeng.                                                                          [25]
                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:              50
                                                        MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:         100

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                  8                         DBE/2018
                                       SCE – Memorandamo

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO

Ditaelo ho motshwai:
• Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka dihlooho TSE PEDI karolong ena.
• Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang:
   - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho fella kgatong ya pele
     feela.
   - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa tshebediso ya puo ho fella
     kgatong ya pele feela.
   - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa sebopeho ho fella kgatong ya pele
     feela.
   - Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa ditema tsa hae.
  - Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa tema ya hae.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya tema e telele:
Sehella lentswe kapa polelo e fosahetseng mola, o be o bontshe mofuta wa phoso
hodima lentswe/polelo ka ho sebedisa matshwao ana a latelang.

/       bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho
—, +    arolwa;
mn      bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane;
mp      bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng;
mt      bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
p       bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo a fosahetseng kapa moo ho
۸       hlokehang     letshwao la puo;
//      bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo;
←       bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe e siilweng dipakeng tsa
↑↓      mantswe a mang;
        bakeng sa ho arola diratswana;
        bakeng sa ha mohlahlobuwa a qadile polelo hara mola;
        bakeng sa ha mohlahlobuwa a fetoletse dintlha tsa hae a qadile ka eo a
        lokelang ho qetella ka yona.

SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:

 Makgetha a Tekanyetso                    Matshwao        Senotlolo
 Dikahare, Moralo e Sebopeho                 15           DMS =
 Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso             10         PST =
 Matshwao ohle                                 25

Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello             Phetla

### Page 9

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3
                                                                           Downloaded from hlayiso.com                              9                                                                                                                     DBE/2018
                                                                                                                            SCE – Memorandamo

         KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50) SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) – SLKT
 Makgetha a ho lekanyetsa                                    Phihlello e babatsehang                          Phihlello e supang bokgoni                          Phihlello e mahareng                        Phihlello ya motheo feela                   Phihlello e haellang
DIKAHARE LE MORALO                                                      28–30                                             22–24                                           16–18                                         10–12                                     4–6
Nehelano ya sehlooho:                            -nehelano e bontshang kutlwisiso e                 -nehelano e ralehileng hantle haholo             -nehelano ke e kgotsofatsang ditlhokeho          -nehelano e momahane mona le mane             -nehelano e tswile lekoteng ho
tlhophiso ya mehopolo le                         babatsehang ya sehlooho e supang bokgoni bo        -mehopolo e tsamaellana le sehlooho ka           -mehopolo e momahane ka tsela e                  -mehopolo ke e seng ya boiqapelo, mme         hang

                               Boemo bo hodimo
dintlha, kelohloko ya                            ikgethang                                          botlalo, e a kgahlisa mme e na le bopaki ba      kgotsofatsang le e kgodisang                     e sa hlakang                                  -mehopolo ke e sa tsepamang
baamohedi ba ditaba,                             -mehopolo e bontsha boqhetseke, e phepetsa         mehopolo e sutsitseng                            -o hlophisitswe ka tsela e utlwisisehang, mme    -ho na le bopaki bo seng bokae ba             e dubakaneng
maikemisetso le maemo                            monahano, mme ke e sutsitseng                      -o hlophisitswe hantle haholo ka tsela e         o momahane ka tshwanelo ho kenyeditswe           tlhophiso le momahano ya nehelano             -ha e utlwahale, mme dintlha di
                                                 -e hlophisitswe hantle ka tsela e                  ikgethang, mme o momahane ka tshwanelo ho        selelekela, mmele le qetelo                                                                    a phetakakwa
                                                 ikgethang/babatsehang, mme e momahane ka           kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo                                                                                                         -ha e a hlophiswa ka tshwanelo
                                                 tshwanelo ho kenyeditswe selelekela, mmele le                                                                                                                                                      le momahano ha e yo
                                                 qetelo
                                                                        25–27                                            19–21                                            13–15                                         7–9                                       0–3
                                                 -mosebetsi o tswileng matsoho le ha o haellwa      -Nehelano e radilweng hantle                     -nehelano e a kgotsofatsa le ha e sa hlaka       -nehelano boholo e tswile lekoteng            -boiteko ha bo yo ba ho arabela
                                                 ke dintlha tse ikgethang tsa moqoqo o              -mehopolo ke e loketseng, mme e                  mona le mane                                     -mehopolo ha e a momahana ka                  sehlooho

                               Boemo bo tlase
                                                 babatsehang                                        thahasellisang                                   -mehopolo e momahane le ho kgodisa ka            tshwanelo, mme e a lahlehisa                  -mehopolo e tswile lekoteng ka
                                                 -mehopolo ke e sutsitseng mme e bontsha            -o hlophisitswe hantle, mme o momahane ka        tsela e mahareng                                 -nehelano ha e na bopaki ba tlhophiso le      ho phetahala, ha e a nepahala
                                                 boqhetseke                                         tshwanelo ho kenyeditswe selelekela, mmele le    -ho na le tlhopiso le momahano e itseng ho       momahano                                      -nehelano ha e a tsepama
                                                 -o hlophisitswe hantle ka tsela e bontshang        qetelo                                           kenyeleditswe le selelekela, mmele le qetelo                                                   sehloohong, mme e dubakane
                                                 bokgoni, mme o momahane ka tshwanelo ho
Matshwao a: 30                                   kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo
PUO, SETAELE LE                                                         14–15                                             11–12                                             8–9                                            5–6                                     0–3
TOKISO YA DIPHOSO                                -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di     -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di   -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di   -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe   -puo e sebedisitsweng ha se e
Sehalo, rejisetara, setaele,                     loketse sepheo ka tsela e babatsehang,             loketse sepheo, baamohedi ba ditaba mmoho        loketse sepheo, baamohedi ba ditaba mmoho        ha di a lokela sepheo, baamohedi ba           utlwisisehang

                               Boemo bo hodimo
tlotlontswe ke tse lokelang                      baamohedi ba ditaba mmoho le maemo                 le maemo haholo                                  le maemo                                         ditaba mmoho le maemo                         -sehalo, rejisetara, setaele le
sepheo/tshusumetso le                            -tshebediso ya hae ya puo e a ikgetha, mme e       -tshebediso ya puo e matla, mme ho               -tshebediso ya puo ke e loketseng, mme e         -puo e sebedisitswe feela ka tsela ya         tlotlontswe ha di a lokela
maemo                                            bontsha boitshepo ka tsela e tsotehang             sebedisitswe sehalo se loketseng ka nako         fetisa moelelo ka tshwanelo                      motheo                                        baamohedi ba ditaba, sepheo
Kgetho ya mantswe                                -o sebedisitse sehalo se matla, mme se             tsohle                                           -puo ya bonono ke e loketseng, mme e             -sehalo mmoho le moelelo o hlahiswang         le maemo
Tshebediso ya puo le                             susumetsang ka tsela e ikgethang                   -boholo ba mosebetsi ha o na diphoso tsa         sebedisitswe ka tshwanelo                        ke tema ke tse sa lokelang                    -tshebediso ya tlotlontswe e
tlwaelo, matshwao a ho bala                      -o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto   tshebediso ya puo le mopeleto                    -sehalo se sebedisitswe ka tshwanelo:            -ho sebedisitswe tlotlontswe ya motheo        haellang haholo hoo nehelano
le mopeleto                                      -o radilwe ka bokgoni bo tsotehang.                -o radilwe hantle ka tshwanelo                   -o radilwe ka tsela e mahareng feela             feela                                         e sa utlwisiseheng
                                                                          13                                                10                                               7                                              4
                                                 -tshebediso ya puo ke e nepahetseng, mme e         -tshebediso ya puo ka kakaretso e matla, mme     -tshebediso ya puo ke e kgotsofatsang le ha      -puo ke ya motheo feela, mme e

                               Boemo bo tlase
                                                 susumetsang sehalo sa tema                         e loketseng maemo                                ho na le ho sa tsamaelane mona le mane           sebedisitswe ka tsela e haellang
                                                 -o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto   -sehalo ke se matla, mme se loketseng            -Ka kakaretso sehalo ke se loketseng le ha       -popeho ya dipolelo ke e tshwanang e se
                                                 -o radilwe ka bokgoni bo tsotehang                 -ho na le diphoso tse seng kae tsa puo le tsa    puo ya bonono e le e haellang                    nang motswako
                                                                                                    mopeleto                                                                                          -tlotlontswe e haella haholo feela
Matshwao a: 15                                                                                      -o radilwe hantle
SEBOPEHO                                                                 5                                                   4                                              3                                               2                                       0–1
Makgetha a tema: popeho                          -kgodiso ya sehlooho ke e babatsehang              -dintlha ke tse loketseng, mme tse hodisang      -dintlha tse loketseng di hodisa sehlooho ka     -tse ding tsa dintlha ke tse utlwahalang      -dintlha tsa bohlokwa di a
ya dipolelo le kgodiso ya                        -katoloso ya dintlha ke e ikgethang                sehlooho                                         tsela e mahareng                                 -dipolelo le diratswana di na le diphoso      haella
diratswana le bolele bo                          -dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e      -momahano e bopilweng ke e supang bokgoni        -dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e    -moqoqo o a utlwisiseha le ha o le            -dipolelo le diratswana tse
hlokehang                                        ikgethang                                          -dipolelo le diratswana di loketse nehelano,     mahareng                                         diphoso                                       hlahisitsweng ke tse
                                                                                                    mme di fapafapanngwa ka tshwanelo                -moqoqo o ntse o hlahisa moelelo                                                               fosahetseng
                                                                                                                                                                                                                                                    -moqoqo ha o na moelelo o
Matshwao a: 5                                                                                                                                                                                                                                       lebeletsweng

         Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                                                                        Phetla

### Page 10

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3
                                Downloaded from hlayiso.com                10                                                                     DBE/2018
                                                                   SCE – Memorandamo

  KAROLO YA B: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25]
       Makgetha a ho                Phihlello e           Phihlello e supang      Phihlello e mahareng       Phihlello ya motheo          Phihlello e haellang
         lekanyetsa                babatsehang                 bokgoni                                               feela
 DIKAHARE, MORALO LE                   13–15                    10–12                       7–9                       4–6                          0–3
 SEBOPEHO                   -Nehelano e               -Nehelano e ntle haholo   -Nehelano e lekaneng e    -Nehelano ya motheo e         -Nehelano e totobatsa
                            babatsehang ya            e bontshang tsebo e ntle bontshang tsebo ya         bontshang tsebo ya            kgaello ya tsebo ya
 (Nehelano le mehopolo)     sehlooho e supang         ya makgetha a mofuta      makgetha a mofuta ona     makgetha a itseng feela       makgetha a mofuta ona
 Ho rala, ho hlophisa       bokgoni bo ikgethang      ona wa tema               wa tema                   a mofuta ona wa tema          wa tema
 mehopolo                   -Mehopolo e matla e       -Nehelano ha e kgere e    -Nehelano ha e a          -Nehelano e na le             -Moelelo o nyotobetswa
 Kelohloko ya               sutsitseng                tsepame sehloohong        tsepama sehloohong ka     tsepamo e itseng feela        ke ho kgera ho hoholo
 maikemisetso, baamohedi    -Tsebo e batsi ya         -Mehopolo le dikahare ke ho phethahala ho na le     sehloohong empa e a           -Mehopolo le dikahare ha
 ba ditaba le maemo         makgetha a mofuta ona     tse momahaneng, tse       ho kgera ho itseng        kgera                         di na momahano
                            wa tema                   hlalositsweng ka botebo, -Mehopolo le dikahare di -Mehopolo le dikahare ha        -Ke dintlha tse mmalwa
 MATSHWAO A 15              -Nehelano ha e kgere e    mme dintlha di tshehetsa na le momahano e           se ka mehla di                haholo tse tshehetsang
                            tsepame sehloohong        sehlooho                  amohelehang               momahaneng                    sehlooho
                            -Mehopolo le dikahare ke -Sebopeho ke se            -Ke dintlha tse itseng    -Sehlooho se tshehetswa       -Ha ho na boiteko bo
                            tse momahaneng            loketseng se nang le      feela tse tshehetsang     ke dintlha tse itseng feela   entsweng ho sebedisa
                            -Dintlha tsohle di        diphoso tse mmalwa        sehlooho                  -Sebopeho se foofo            sebopeho se
                            tshehetsa sehlooho,                                 -Ka kakaretso sebopeho    feela, mme se na le           nepahetseng
                            mme di hlalositswe ka                               ke se loketseng empa se bohlotsa bo boholo
                            botebo                                              nang le diphoso tse
                            -Sebopeho ke se                                     itseng
                            nepahetseng
 PUO, SETAELE LE                        9–10                      7–8                       5–6                       3–4                           0–2
 TOKISO YA DIPHOSO          -Sehalo, rejistara,       -Sehalo, rejistara,       -Sehalo, rejistara,       -Sehalo, rejistara,           -Sehalo, rejistara,
                            setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe ha     setaele le tlotlontswe ha
 Sehalo rejistara, setaele, loketse ka ho fetisisa    loketse ka ho fetisisa    loketse maikemisetso,     di a lokela maikemisetso,     di dumellane le
 maikemisetso, baamohedi    maikemisetso,             maikemisetso,             baamohedi ba ditaba le    baamohedi ba ditaba le        maikemisetso,
 ba ditaba le maemo         baamohedi ba ditaba le    baamohedi ba ditaba le    maemo                     maemo hantle                  baamohedi ba ditaba le
 Tshebediso ya puo,         maemo                     maemo                     -Nehelano e na le         -Tshebediso ya puo e          maemo
 tlwaelo ya tshebediso ya   -Tshebediso ya puo e      -Ka kakaretso tshebediso diphoso tse itseng tsa     fosahetse e bile e tletse     -Nehelano e tletse
 puo, kgetho ya mantswe,    nepahetse e bile e        ya puo ke e nepahetseng tshebediso ya puo           diphoso tse ngata             diphoso e dubakane
 matshwao a puo le          bopehile hantle           e bileng e bopehile       -Tshebediso ya            -Tshebediso e seng kae        -Tlotlontswe ha e
 mopeleto                   -Nehelano ha e na         hantle                    tlotlontswe ke e lekaneng ya tlotlontswe                dumellane le maemo
                            diphoso                   -Tshebediso ya            -Diphoso ha se tse        -Moelelo o                    -Moelelo o
 MATSHWAO A 10                                        tlotlontswe e ntle haholo nyotobetsang moelelo      nyotobeditswe                 nyotobeditswe haholo
                                                      -Nehelano boholo ha e
                                                      na diphoso

 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-may-june-2018-memo/649f592d-efe7-4c92-a021-33b98e805f35) — Sesotho HL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-2018-final-memo/3d741bb7-9547-4ac0-b430-3b31d01fb217) — Sesotho HL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-feb-march-2018-memo/f8b202cc-c42b-4165-91f8-3acdc7c1973e) — Sesotho HL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-may-june-2017-memo/aa9b77a6-c407-4915-9cb0-d5ef339d6ec5) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-may-june-2016-memo/8582ecfb-b020-41e7-b433-314e952c64f1) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-june-july-2015-memo/7aed85d2-b39d-47aa-b585-90af2146f877) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
