# Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2015 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2015, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept-2015/81779745-957a-4ad2-a565-93b745935abf
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept-2015/81779745-957a-4ad2-a565-93b745935abf)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2015 · sesotho. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                           NATIONAL
                      SENIOR CERTIFICATE

                         KEREITI YA 12

                          LOETSE 2015

   SESOTHO PUO YA LAPENG – PAMPIRI YA 3
              MEMORANTAMO

MATSHWAO:   100

                  Memorantamo ena e na le maqephe a 11.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                                 SESOTHO PUO YA LAPENG P3                    (EC/LOETSE 2015)

 KAROLO YA A: MOQOQO

 POTSO YA 1

 1.1    Tjhe! Batho ba hlahafetse. Moqoqo o hlalosang.

             Moqoqo ona o hlalosa diketsahalo tsa boiqapelo tse kgolwehang.
             Mohlahlobuwa a ngole ditaba tsa hae jwalo ka ha a di tsota.
             Dikahare tse lebelletsweng ke tse kenyelletsang tse latelang:
              - a ipopele maemo a ditaba a hlalosang mofuta ofe kapa ofe wa
                  bohlaha bo seng bo le teng mehleng ena.
              - a ka bua ka tlhekefetso ya basadi, banana esita le bashanyana ya
                  motabo kapa ya maikutlo.
              - a ka bua ka dipolayano tse atileng pakeng tsa baratani le
                  banyalani.
              - a ka bua ka mokgoba a sebedisetswang ho rekisa dithethefatsi, le
                  ho hweba ka mmele.
              - a ka bua ka ho utsuwa ha bana kapa ho retlwa ha batho bakeng sa
                  methokgo.                                                              [50]

 1.2    Motsheha lefuma o a ipiletsa. Moqoqo wa phetelo.

             Moqoqong ona mohlahlobuwa o pheta ho hong ho dumella mmadi ho
              itemohela sehlooho se hlaloswang ka tsela e hlakileng.
             Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tse latelang:
             - mohlahlobuwa a ka phetha pale eo ho yona ho hlahellang motho ya
                 inahanelang hore o betere ka ho tsheha motho ya seng maemong a
                 matle.
             - pale e bontshe phetoho ha motho ya neng a tshehwa a atleha, mme
                 motshehi a sulafallwa, a hlahelwa ke bomadimabe.
             - mohlahlobuwa a hlakise ditlamorao tsa ho tsheha bakeng sa ho
                 eletsa.
             - a ka pheta pale eo a e phetetsweng, eo a e shebelletseng, a e
                 badileng kapa eo a e mametseng.                                         [50]

 1.3    Basadi le bona ba ka nka boetapele. Moqoqo wa boimamelo/o
        tebisang maikutlo.

            Ke moqoqo wa boimamelo kapa oo ho ona mongodi a hlahisang
             maikutlo a hae hodima sehlooho, a se nahanisisa ka botebo.
            Mongodi o nahana ka ntlha e itseng e be o fana ka maikutlo le
             mehopolo eo e leng ya hae.
            Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
             - Karolo e nkuweng ke basadi boitsekong ba kgatello le kgethollo ya
                mmala, basadi ba jwalo ka bo Lillian Ngoyi ba ho lwanela dipasa
             - Ba ka bua ka baetapele ba basadi bao ba ba tsebang, ba jwalo ka
                Nkosazana Dlamini Zuma (boemeding ba matjhaba), Thuli
                Madonsela (mmuelli wa setjhaba) jj
             - Ba fane ka diphetoho tse ka tliswang ke boetapele ba basadi
                maphelong, thutong, tumelong, dipolotiking, le ditshebeletsong tsohle
                tsa setjhaba.                                                            [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2015)                     SESOTHO PUO YA LAPENG 3                               3

 1.4    Ho rutwa dithuto tsohle ka puo ya lapeng ho tjhorisa kelello, mme ho
        nyolla le boleng (maemo) ba thuto. Moqoqo wa kgang.

             Moqoqo ona ke wa kgang/ngangisano
             Mohlahlobuwa o kgetha lehlakore, mme o tsepama dintlheng tse
              dumellanang kapa tse hanyetsanang le sehlooho.
             O hlahisa maikutlo le ntlhakemo ya hae.
             Ntlhakemo ya mohlahlobuwa e lokela ho hlaka ka dinako tsohle.
             Disebediswa tsa bonono tse fapaneng le mawa a tshusumetso di lokela
              ho sebediswa.
             Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tse latelang:
              - bohlokwa ba puo ya lapeng jk Sesotho.
              - boitshepo bo bakwang ke ho tswelella dithutong.
              - ho pasa ka bokgabane ho bula dikgoro tsa ho itlhophisetsa lekala la
                  mosebetsi.
              Ba tshehetsang ho rutwa ka dipuo tsa bona ba ka hlahisa dintlha tse
              latelang:
              - puo ya lapeng e fana ka boitshepo hoba moithuti o e bua ka nako
                   tsohle
              - dithuto di na le diphephetso tsa tsona,e be le sekgowa se eketsa
                   boima
              - ho ka ba bobebe ho araba dipotso tse telele tsa dithuto ka puo ya
                   lapeng.
              Ba nyatsang ho rutwa ka dipuo tsa bona ba ka hlahisa dintlha tse
              latelang:
              - dithuto di ka thefuleha boleng ha di rutwa le ho hlaloswa ka dipuo
                   tsa setho
              - baqapi le bangodi ba dibuka tsa dithuto ba ngotse ka sekgowa, ho
                   toloka ho ritsisa moelelo
              - ho ka hlokeha matitjhere a mangata ho feta bakeng sa thuto e le
                   nngwe hoba dipuo di ngata
              - baithuti ba Aforika Borwa ba ke ke ba fumana mesebetsi
                   mafatsheng a mang                                                    [50]

 1.5    Lefu la ntate Mandela le ferekantse naha ya Afrika Borwa empa ka
        lehlakoreng le leng ho bonahala a siile motheo o tsitsitseng. Moqoqo
        o sa tshehetseng lehlakore.

         Mofuteng ona wa moqoqo mohlahlobuwa o sekaseka sehlooho, ebe o
          nehelana ka dintlha tse tshehetsang le tse hanyetsanang le sehlooho.
         Moqoqo ona ha o nke lehlakore, mme o nehelana ka maikutlo
          mahlakoreng ka bobedi a sehlooho.
         Dikahare tse lebelletsweng di ka kenyelletsa tsena tse latelang:
          - mohlahlobuwa a bontshe kutlwisiso ya hae ya dipolotiki le moruo wa
            naha ya Afrika Borwa.
          - a bontshe kutlwisiso ya seabo sa ntate Mandela mokgatlong, boitelo
            ba hae, ho kwallwa ha hae Robben Island, ho fihlela e ba
            moporesidente wa pele wa motho e motsho.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                                 SESOTHO PUO YA LAPENG P3                    (EC/LOETSE 2015)

            - pherekano e qadile Mandela ha a fokodiswa ke bokudi, ha theolwa
              Mbeki, ha tswa boLekota, ha lelekwa boMalema.
            - ka mora lefu ho hlakile ho se tshepane jk Zuma o ikahela
              qhobosheane ya hae Nkandla.
            - a bontshe hore puso e ntse e na le balatedi ba bangata ba
              hapuweng ke ditshebeletso le botsitso ba moruo le ho hlompha
              boitelo ba ntate Mandela.
            - Mohlahlobuwa a ka bua ka mekgatlo e meng e mengata ya dipolotiki
              le diphetoho tsa yona.                                                     [50]

 1.6    1.6.1     Setshwantsho. E ka ba moqoqo wa mofuta ofe kapa ofe.

                       Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme a
                        hlalose kapa a phete ka seo a se bonang ho dumella mmadi ho
                        itemohela sehlooho se hlaloswang, kapa seo a phetang ka sona
                        ka tsela e hlakileng.
                       Mohlahlobuwa a ka ngola moqoqo ona a itshetlehile ka maikutlo
                        a itseng, ho latela moelelo oo a o fumanang ka setshwantsho.
                       Dikahare tsa moqoqo ona di itshetlehe ka mehopolo e
                        qholotswang ke setshwantsho.
                       Dikahare tse lebelletsweng hara tse ding e ka ba tsena tse
                        latelang:
                       - karate ke papadi e kwetlisetsang boitshirelletso.
                       - naha e jele boya, banana ba hloka ho itshirelletsa petong,
                            ho kwetelweng, ho otlweng jj
                       - mmele o kwetliswang o ba le masole a mmele a matla, o
                            etsa kelello e tjhatsi.                                      [50]

        1.6.2     Setshwantsho. E ka ba moqoqo wa mofuta ofe kapa ofe.

                      Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme a
                       hlalose kapa a phete ka seo a se bonang ho dumella mmadi ho
                       itemohela sehlooho se hlaloswang kapa seo a phetang ka sona
                       ka tsela e hlakileng.
                      Mohlahlobuwa a ka ngola moqoqo ona a itshetlehile ka maikutlo
                       a itseng ho latela moelelo oo a o fumanang ka setshwantsho.
                      Dikahare tse lebelletsweng hara tse ding e ka ba tsena:
                       - bakganni ba bohlaswa ba baka dikotsi mebileng.
                       - tahi le ho hloka mangolo a nepahetseng a ho kganna ke
                           disosa tsa mafu.
                       - ho se natse matshwao a tsela a hlokomedisang jk terene
                       - bana ba dikolo e ba mahlatsipa.
                       - a ka bua ka bohlaswa ba sebini Jub Jub Maarohanye le
                           moqosuwa mmoho ba ho bolaya bana ka ho kganna ka
                           lebelo le hodimo.                                             [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2015)                     SESOTHO PUO YA LAPENG 3                               5

        1.6.3      Setshwantsho. E ka ba moqoqo wa mofuta ofe kapa ofe.

                       Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme a
                        hlalose kapa a phete ka seo a se bonang ho dumella mmadi
                        ho itemohela sehlooho se hlaloswang kapa seo a phetang ka
                        sona ka tsela e hlakileng.
                       Mohlahlobuwa a ka ngola moqoqo ona a itshetlehile ka
                        maikutlo a itseng ho latela moelelo oo a o fumanang ka
                        setshwantsho.
                       Dikahare tsa moqoqo ona di itshetlehe ka mehopolo e
                        qholotswang ke setshwantsho.
                       Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tse latelang:
                        - bokowa ba Oscar Pistorious ha bo a mo sitisa ho ba naledi
                           ya tsa mabelo.
                        - tjhelete e ngata e tswala boikgantsho le bobodu.
                        - lerato la Oscar le Reeva Steenkamp wa mabotle.
                        - Oscar a bolaya kgarebe ya hae ka tsatsi la baratani.          [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 6

6
                                                                                     Downloaded from hlayiso.com
                                                                                                               SESOTHO PUO YA LAPENG P3                                                                                                          (EC/LOETSE 2015)

              RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQQO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 50]
Makgetha a ho                                           Phihlello e babatsehang                                    Phihlello e supang bokgoni                        Phihlello e mahareng                              Phihlello ya motheo feela             Phihlello e haellang
lekanyetsa
 DIKAHARE LE                                                                      28–30                                                22–24                                             16–18                                        10–12                                4–6
MORALO                                                  - Nehelano e bontshang kutlwisiso e babatsehang ya         - Nehelano e ralehileng hantle haholo;            - Nehelano ke e kgotsofatsang ditlhokeho          - Nehelano e momahane mona le         - Nehelano e tswile lekoteng
                                                        sehlooho e supang bokgoni bo ikgethang                     - Mehopolo e tsamaellana le sehlooho ka           - Mehopolo e momahane ka tsela e                  mane                                  ho hang

                       Boemo bo hodimo
(Tshekatsheko ya                                        - Mehopolo e bontsha boqhetseke, e phepetsa                botlalo,e a kgahlisa mme e na le bopaki ba        kgotsofatsang le e kgodisang                      - Mehopolo ke e seng ya boiqapelo     - Mehopolo ke e sa
sehlooho)                                               monahano mme ke e sutsitseng;                              mehopolo e sutsitseng;                            - e hlophisitswe ka tsela e utlwisisehang         mme e sa hlakang                      tsepamang e dubakaneng
tlhophiso ya                                            - e hlophisitswe hantle ka tsela e                         - e hlophisitswe hantle haholo ka tsela e         mme e momahane ka tshwanelo ho                    - Ho na le bopaki bo seng bokae       - Ha e utlwahale mme dintlha
mehopolo le                                             ikgethang/babatsehang mme e momahane ka                    ikgethang mme e momahane ka tshwanelo             kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo           ba tlhophiso le momahano ya           di a phetakakwa
dintlha, kelohloko                                      tshwanelo ho kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo       ho kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo                                                          mosebetsi                             - Ha e a hlophiswa ka
ya baamohedi ba                                                                                                                                                                                                                                              tshwanelo le momahano ha e
ditaba,                                                                                                                                                                                                                                                      yo
maikemisetso le                                                                   25–27                                               19–21                                              13–15                                        7–8                                  0–3
maemo                                                   - Nehelano e tswileng matsoho le ha e haellwa ke            Nehelano e radilweng hantle                      - Nehelano e a kgotsofatsa le ha e sa hlaka       - Nehelano boholo e tswile            - Boiteko ha bo yo ba ho

                       Boemo bo tlase
                                                        dintlha tse ikgethang tsa moqoqo o babatsehang             - Mehopolo ke e loketseng mme e                   mona le mane                                      lekoteng                              arabela sehlooho
MATSHWAO A 30                                           - Mehopolo ke e sutsitseng mme e bontsha                   thahasellisang                                    - Mehopolo e momahane le ho kgodisa ka            - Mehopolo ha e a momahana ka         - Mehopolo e tswile lekoteng
                                                        boqhetseke;                                                - e hlophisitswe hantle ka tsela e ikgethang      tsela e mahareng;                                 tshwanelo mme e a lahlehisa           ka ho phethahala, ha e a
                                                        - e hlophisitswe hantle ka tsela e bontshang bokgoni       mme e momahane ka tshwanelo ho                    - ho na le tlhophiso le momahano e itseng         - Nehelano ha e na bopaki ba          nepahala
                                                        mme e momahane ka tshwanelo ho kenyeditswe                 kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo           ho kenyeditswe le selelekela,mmele le             tlhophiso le momahano                 - nehelano ha e a tsepama
                                                        selelekela, mmele le qetelo                                                                                  qetelo.                                                                                 sehloohong, mme e dubakane
Makgetha a ho                                           Phihlello e babatsehang                                    Phihlello e supang bokgoni                        Phihlello e mahareng                              Phihlello ya motheo feela             Phihlello e haellang
lekanyetsa
PUO,SETAELE                                                                      14–15                                                 11–12                                               8–9                                          5–6                                 0–3
LE TOKISO YA                                             - Sehalo,rejisetara,setaele le,tlotlontswe di loketse     - Sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di   - Sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di   - Sehalo, rejisetara, setaele le      - Puo e sebedisitsweng ha se
DIPHOSO                                                 sepheo ka tsela e babatsehang,baamohedi ba ditaba          loketse sepheo,baamohedi ba ditaba                loketse sepheo, baamohedi ba ditaba               tlotlontswe ha di a lokela sepheo,    e utlwisisehang;
Sehalo, rejisetara,                                     mmoho le maemo;                                            mmoho le maemo haholo;                            mmoho le maemo;                                   baamohedi ba ditaba mmoho le          - sehalo, rejisetara, setaele le
setaele, tlotlontswe                                    - tshebediso ya hae ya puo e a ikgetha, mme e bontsha      - tshebediso ya puo e matla mme ho                - tshebediso ya puo ke e loketseng, mme e         maemo;                                tlotlontswe ha di a lokela

                       Boemo bo tlase Boemo bo hodimo
ke tse lokelang                                         boitshepo ka tsela e tsotehang                             sebedisitswe sehalo se loketseng ka nako          fetisa moelelo ka tshwanelo                       - puo e sebedisitswe feela ka tsela   baamohedi ba ditaba, sepheo
sepheo/                                                 - o sebedisitse sehalo se matla mme se susumetsang         tsohle;                                           - puo ya bonono ke e loketseng mme e              ya motheo;                            le maemo;
tshusumetso le                                          ka tsela e ikgethang                                       - boholo ba mosebetsi ha o na diphoso tsa         sebedisitswe ka tshwanelo                         - sehalo mmoho le moelelo o           - tshebediso ya tlotlontswe e
maemo,                                                  - o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto          tshebediso ya puo le mopeleto                     - O radilwe ka tsela e mahareng feela             hlahiswang ke tema ke tse sa          haellang haholo hoo nehelano
kgetho ya                                               - o radilwe ka bokgoni bo tsotehang                        - o radilwe hantle ka tshwanelo                                                                     lokelang;                             e sa utlwisiseheng
mantswe,                                                                                                                                                                                                               - ho sebedisitswe tlotlontswe ya
tshebediso ya puo                                                                                                                                                                                                      motheo feela
le tlwaelo,                                                                         13                                                   10                                               7                                              4
matshwao a ho                                           - Tshebediso ya puo ke e nepahetseng mme e                 - Tshebediso ya puo ke e sefutho mme e            - Tshebediso ya puo ke e kgotsofatsang le         - Puo ke ya motheo feela mme e
bala le mopeleto                                        susumetsang sehalo sa tema                                 loketseng maemo                                   ha ho na le ho sa tsamaelane mona le              sebedisitswe ka tsela e haellang
                                                        - e batla e hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto          - sehalo ke se matla mme se loketseng             mane                                              - popeho ya dipolelo ke e
MATSHWAO A 15                                           - e radilwe ka bokgoni bo tsotehang                        - ho na le diphoso tse seng kae tsa puo le        - kakaretso sehalo ke se loketseng le ha          tshwanang e se nang motswako
                                                                                                                   tsa mopeleto                                      puo ya bonono e le e haellang                     - tlotlontswe e haella haholo feela
                                                                                                                   - e radilwe hantle
SEBOPEHO                                                                            5                                                     4                                                 3                                           2                                  0–1
                                                        - Kgodiso ya sehlooho ke e babatsehang                     - Dintlha ke tse loketseng mme tse hodisang       - Dintlha tse loketseng di hodisa sehlooho        - Tse ding tsa dintlha ke tse         - Dintlha tsa bohlokwa di a
Makgetha a tema:                                        - katoloso ya dintlha ke e ikgethang                       sehlooho                                          ka tsela e mahareng                               utlwahalang                           haella
Popeho ya dipolelo                                      - dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e ikgethang   - momahano e bopilwe ke e supang bokgoni          - dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e    - dipolelo le diratswana di na le     - dipolelo le diratswana tse
le kgodiso ya                                                                                                      - dipolelo le diratswana di loketse nehelano      mahareng                                          diphoso                               hlahisitsweng ke tse
diratswana le                                                                                                      mme di fapafapanngwa ka tshwanelo                 - moqoqo o ntse o hlahisa moelelo                 - Moqoqo o a utlwisiseha le ha o le   fosahetseng
bolelele bo                                                                                                                                                                                                            diphoso                               - moqoqo ha o na moelelo o
hlokehang                                                                                                                                                                                                                                                    lebelletsweng
MARSHWAO A 5
MATSHWAO                                                                         40–50                                                 30–39                                             20–29                                       10–19                                 0–9

              Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                    Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2015)               SESOTHO PUO YA LAPENG 3                                            7

KAROLO YA A: MOQOQO

MATSHWAO A SEBEDISWANG HO BONTSHA DIPHOSO HA HO TSHWAUWA MOQOQO
SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:
SEKALA SA HO TSHWAYA MOQOQO
MATSHWAO: [50]

Makgetha a Tekanyetso                      Matshwao               Senotlolo / dikgutsufatso
Dikahare le Moralo                         30                     DM =
Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso          15                     PST =
Sebopeho
                                           5                      Seb =
Matshwao ohle                              50

Ditaelo ho motshwayi:

       Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho se le SENG feela karolong ya A.
       Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.
       Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.
       Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang:
         Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho ya ka kgato ya pele feela.
         Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela.
         Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a sebopeho ho fella kgatong ya pele feela.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema

Batshwayi ba etse tse latelang ha ba tshwaya:
Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka hodima
lentswe / polelo ka tshebediso ya matshwao a latelang:
        o /        bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arohana;
        o -,+ bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane;
        o Mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng;
        o Mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
        o Mt bakeng sa tshebediso e fosahetseng ya matshwao a puo, kapa ho ngotswe letshwao moo le
            sa hlokeheng teng;
        o P bakeng sa tshebediso ya puo ka tsela e fosahetseng / e sa amoheleheng kapa eo e seng ya
            setlwaedi;
        o               bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe le/ e siilweng pakeng tsa mantswe a
            mang;
//               bakeng sa ho qala seratswana se setjha / ho arola diratswana

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                       Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                             SESOTHO PUO YA LAPENG P3                    (EC/LOETSE 2015)

 KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO

 POTSO YA 2

 2.1    Lengolo le yang ho Mohlophisi wa koranta

            Aterese ya mongodi e qala bohareng ho ya letsohong le letona, lebitso
             la mongodi le fane di hlahella ka hodima aterese, mohla ha o kopane le
             aterese.
            Aterese ya Mohlophisi, tumediso le sehlooho sa ditaba di ngolwe qalong
             ya lehlakore le letshehadi, mme di arolwe ka ho tlola mola.
            Qetellong mongodi a ka ngola lebitso la boikgakanyo kapa la hae.
            Dikahare tse lebelletsweng di ka kenyelletsa tsena tse latelang:
             - melata/matswantle a butse dikgwebo tse ngata, athe a rekisa ka
                theko e tlase, dikgwebo tsa beng ba naha di kwetswe.
             - ba nyala banana ba mona ba batlang phepo le tjhelete
             - ba reka ditsha le metse tse hlokwang ke beng ba naha.
             - tsena tsohle di phephetsa lehloyo le tlhekefetso.
             - mohlahlobuwa a fane le ka keletso lengolong la hae jk ho rata le ho
                amohela batho bohle.                                                         [25]

 2.2    Inthaviu e ngotsweng

            Inthaviu e nka sebopeho sa dipotso le dikarabo.
            Lebitso la sebui le ngolwe ka lehlakoreng le letshehadi le latelwe ke
             letshwao la kgutlopedi jk Thabo: kapa Ngaka:
            Selelekeleng mmotsi a fane ka tlhahisoleseding e amanang le sepheo
             sa kopano.
            Dipotso di itshetlehe sehloohong, di tebe, mme di bue ditaba tse
             teletsana, le dikarabo e be tse tobileng.
            Sehalo e be se loketseng kopano ena:
             - ho ka hlaha dipotso ka dithuto tse lokisetsang lekala la bongaka
             - ka kgetho ya ho sebetsana le lefu le tshwaetsanang
             - ka tlhakisetso ya phekolo ya lefuba jj.                                       [25]

 2.3    Tsa bophelo ba mofu (Obitjhuari)

            Ho lebellwa dintlha tse latelang:
             - mofu ke mang, ke wa ha mang, o tswalwa ke mang
             - tlhaho ya mofu; sebaka moo a hlahetseng teng, letsatsi la tswalo le
               selemo
             - tsa kgolo ya mofu; dithuto, mosebetsi, le lenyalo
             - tsa lefu la hae; letsatsi le mokgwa oo a hlokahetseng ka wona
               bao a ba siyang
             - seboko sa mofu.                                                               [25]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                      Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2015)                     SESOTHO PUO YA LAPENG 3                                 9

 2.4    Atikele ya makasine

             Sehlooho se be sekgutshwane, se hohele
              Tema e arolwa ka dikholomo, ditaba di ba le diratswana tsa selelekela,
               mmele le qetelo
              Ho sebediswa puo e balehang ha bonolo
              Mabitso a batho, dibaka, dinako le tlhahisoleseding di hlake
              Mongodi a hlahiswe hodimo ka mora sehlooho
              Atikele e lokela ho toba taba, e bue le mmadi
             Ho ka lebellwa dintlha tse kang:
              - ka mora 1994 ha pasiswa melao e kang ya bolokolohi ba tumelo
              - mongodi a ka dumellana le phediso ya thapelo ya sekreste
                  molemong wa ditumelo tse ding
              - a ka hanyetsana le ho se rapele ho fedisitseng matswalo baithuting        [25]

 2.5    Puo e hlophisitsweng

             Pulo ya puo e be polelo kapa polediso ya bohlale, e matla e tla hohela
              bamamedi.
             E ka nna ya ba le motlae kapa qotso e tla hokahana le puo
             Mohlahlobuwa a hlophise le ho latellisa dintlha ka boqhetseke hore puo
              e phalle.
             A sebedise dipolelo tse kgutshwane mme a nne a tswake ka mehlala le
              dipolediso tsa bonono tse sa tlwaelehang ho natefisa puo.
             Puo e be le phallo, qalo, mmele le qetello e mathemalodi.
             Mohlahlobuwa a kgothatse, a eletse ka mokgwa o kgolwehang.                  [25]

 2.6    Lengolo la semmuso

             Aterese ya mongodi e tloha bohareng e ya letsohong le letona, ho
              tlolwe mola ho ngolwe mohla.
             Aterese ya Motsamaisi wa Risolet Cash & Carry ka letsohong le
              letshehadi, ha mmoho le tumediso le sehlooho tse arolwang ke mela e
              tlolwang.
             Ho ngolwe ditaba tsa tletlebo ka ho otloloha, ka puo e hlomphang.
             Lebitso la sehlahiswa, letsatsi la theko, letsatsi la ho fellwa ha
              sehlahiswa di hlahelle.
             Qetelo e be le lebitso le fane le mosaeno.                                  [25]

                                         MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B (25 x 2):            50
                                                           MATSHWAO OHLE:                 100

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 10

10
                                  Downloaded from hlayiso.com
                                                 SESOTHO PUO YA LAPENG – PAMPIRI YA 3                                                               (EC/LOETSE 2015)

 RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25]

 Makgetha a ho              Phihlello e babatsehang      Phihlello e supang           Phihlello e mahareng        Phihlello ya motheo           Phihlello e haellang
 lekanyetsa                                              bokgoni                                                  feela
 DIKAHARE, MORALO                      13–15                       10–12                          7–9                         4–6                           0–3
 LE SEBOPEHO                - Nehelano e                 - Nehelano e ntle haholo     - Nehelano e lekaneng e     - Nehelano ya motheo e        - Nehelano e totobatsa
                            babatsehang ya sehlooho      e bontshang tsebo e ntle     bontshang tsebo ya          bontshang tsebo ya            kgaello ya tsebo ya
 Tshekatsheko ya            e supang bokgoni bo          ya makgetha a mofuta         makgetha a mofuta ona       makgetha a itseng feala a     makgetha a mofuta ona
 sehlooho le mehopolo       ikgethang.                   ona wa tema                  wa tema                     mofuta ona wa tema            wa tema
 Tlhophiso ya mehopolo      - Mehopolo e matla e         - Nehelano ha e kgere e      - Nehelano ha e a           - Nehelano e na le            - moelelo o nyotobetswa
 Kelohloko ya               butswitseng                  tsepame sehloohong           tsepama sehloohong ka       tsepamo e itseng feela        ke ho kgera ho hoholo
 maikemisetso,              - Tsebo e batsi ya           - Mehopolo le dikahare ke    ho phethahala ho na le      sehloohong empa e a           - Mehopolo le dikahare ha
 baamohedi ba ditaba, le    makgetha a mofuta ona        tse momahaneng, tse          ho kgera ho itseng          kgera                         di na momahano
 maemo                      wa tema                      hlalositsweng ka botebo,     - Mehopolo le dikahare di   - Mehopolo le dikahare ha     - Ke dintlha tse mmalwa
                            - Nehelano ha e kgere e      mme dintlha di tshehetsa     na le momahano e            se ka mehla di                haholo tse tshehetsang
 MATSHWAO A 15              tsepame sehloohong           sehlooho                     amohelehang                 momahaneng                    sehlooho
                            - Mehopolo le dikahare ke    - Sebopeho ke se             - Ke dintlha tse itseng     - Sehlooho se tshehetswa      - Ha ho na boiteko bo
                            tse momahaneng               loketseng se nang le         feela tse tshehetsang       ke dintlha tse itseng feela   entsweng ho sebedisa
                            - Dintlha tsohle di          diphoso tse mmalwa           sehlooho                    - Sebopeho se foofo           sebopeho se
                            tshehetsa sehlooho mme                                    - Ka kakaretso sebopeho     feela, mme se na le           nepahetseng
                            di hlalositswe ka botebo                                  ke se loketseng empa se     bohlotsa bo boholo
                            - Sebopeho ke se                                          nang le diphoso tse
                            nepahetseng                                               itseng
 PUO, SETAELE LE HO                     9–10                         7–8                          5–6                          3–4                          0–2
 HLAOLA DIPHOSO             - Sehalo, rejistara,         - Sehalo, rejistara          - Sehalo, rejistara,        - Sehalo,rejistara, setaele   - Sehalo, rejistara,
                            setaele, le tlotlontswe di   setaele, le tlotlontswe di   setaele le tlotlontswe di   le tlotlontswe ha di a        setaele le tlotlontswe ha
 Sehalo, rejisetara,        loketse ka ho fetisisa       loketse ka ho fetisisa       loketse maikemisetso,       lokela maikemisetso,          di dumellane le
 setaele, maikemisetso,     maikemisetso,                maikemisetso,                baamohedi ba ditaba le      baamohedi ba ditaba le        maikemisetso,
 baamohedi ba ditaba le     baamohedi ba ditaba le       baamohedi ba ditaba le       maemo                       maemo hantle                  baamohedi ba ditaba le
 maemo.                     maemo                        maemo                        - Nehelano e na le          - Tshebediso ya puo e         maemo
 Tshebediso ya puo,         - Tshebedisano ya puo e      - Ka kakaretso tshebediso    diphoso tse itseng tsa      fosahetse e bile e tletse     - Nehelano e tletse
 tlwaelo ya tshebediso ya   nepahetse e bile e           ya puo ke e nepahetseng      tshebediso ya puo           diphoso tse ngata             diphoso e dubakane
 puo, kgetho ya mantswe,    bopehile hantle              e bileng e bopehile hantle   - Tshebediso ya             - Tshebediso e seng kae       - Tlotlontswe ha e
 matshwao a ho bala le      - Nehelano ha e na           - Tshebediso ya              tlotlontswe ke e lekaneng   ya tlotlontswe                dumellane le maemo
 mopeleto                   diphoso                      tlotlontswe e ntle haholo    - Diphoso ha se tse         - Moelelo o nyotobetse        - Moelelo o nyotobetse
                                                         - Nehelano boholo ha e       nyotobetsang moelelo                                      haholo
 MATSHWO A 10                                            na diphoso
 MATSHWAO                             20–25                         15–19                      10–14                         5–9                           0–4

 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                    Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2015)                                              SESOTHO PUO YA LAPENG 3                                                 11
KAROLA YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE
SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:
SEKALA SA HO TSHWAYA DITEMA TSA KGOKAHANO
MATSHWAO: {25}

Makgetha a Tekanyetso                     Matshwao                                Senotlolo
Dikahare le Moralo ke Sebopeho            15                                      DMS =
Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso
                                          10                                      PST =
Matshwao ohle                             25

Ditaelo ho motshwayi:

        Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka dihlooho tse PEDI karolong ena.
        Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.
        Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.
        Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang:
          Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho ya ka kgato ya pele feela.
          Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela.
          Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a sebopeho ho fella kgatong ya pele feela.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema

     Batshwayi ba etse tse latelang ha ba tshwaya:

Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka thoko ka tshebediso ya matshwao a latelang:

     o   /      bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa;
     o   -,+    bakeng sa ho kopanya mantswe a arotsweng empa a ngolwa a kopane;
     o   Mn     bakeng sa mongolo (0rthography) o fosahetseng;
     o   Mp     bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
     o   Mt     bakeng sa tshebediso e fosahetseng ya matshwao a puo, kapa ho ngotswe letshwao moo le sa hlokeheng teng;
     o   P      bakeng sa tshebediso ya puo ka tsela e fosahetseng / e sa amoheleheng kapa eo e seng ya setlwaedi;
     o         bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe le / e siilweng pakeng tsa mantswe a mang.
//       bakeng sa ho qala seratswana se setjha.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                     Phetla

## Related documents

- [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2015/19832e57-4c9b-4d27-ad52-286979060b3a) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-june-july-2015-memo/7aed85d2-b39d-47aa-b585-90af2146f877) — Sesotho HL · Memo · 2015 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2023/870cb566-5ebd-47d8-8561-5de7a9b471df) — Sesotho HL · Memo · 2023 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2020/c9740bf5-4d17-4ec3-8b97-2ec9cd91b9aa) — Sesotho HL · Memo · 2020 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept-2016/e8f1d3c2-61ce-4569-839f-65f9ed4247af) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO SEPT2014](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept2014/812894bd-6744-4060-b056-13fff31be18c) — Sesotho HL · Memo · 2014 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
