# Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2017 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2017, 12 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept-2017/37a6fa38-8ad2-4f17-8653-8e94698505d4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept-2017/37a6fa38-8ad2-4f17-8653-8e94698505d4)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2017 · sesotho. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [SESOTHO HL P3 GR12 QP SEPT 2017](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-gr12-qp-sept-2017/2ec3359d-0e51-4854-b9db-43a130dfa848) — QP · 2017 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                           NATIONAL
                      SENIOR CERTIFICATE

                         KEREITI YA 12

                          LOETSE 2017

   SESOTHO PUO YA LAPENG – PAMPIRI YA 3
              MEMORANTAMO

MATSHWAO:   100

                  Memorantamo ena e na le maqephe a 12.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                                 SESOTHO PUO YA LAPENG P3                     (EC/LOETSE 2017)

 KAROLO YA A: MOQOQO

 POTSO YA 1

 1.1    KATLEHO E FUMANEHA KA MORA HO SEBETSA KA THATA
        Moqoqo wa tlhaloso (Descriptive)

             Moqoqong ona ho hlaloswa ho hong ho itseng.
             Mohlahlobuwa o lebelletswe ho hlalosa ka mokgwa oo mmadi a tla
              lemoha hantle se hlaloswang.
             Dintlha tse ka hlahellang hara tse ding e ka ba tse latelang:
              - Mohlahlobuwa a qale ka ho hlahisa kutlwisiso ya hae ka katleho,
                hore o bonwa jwang motho ya atlehileng.
              - a hlahise dintlha tse kang ho ba le boitshwaro bo botle, le ho ba le
                tjhebelopele ka bokamoso.
              - a bontshe hore thuto ya lapeng ke motheo wa thuto ya sekolong.
              - a ka fana ka mehlala ya ho sebetsa ka thata esita le tsona dikatleho.
              - a bontshe hore katleho e fumaneha ka boikemisetso e seng haholo
                ka ho tswallwa lelapeng le ruileng.                                      [50]

 1.2    HA NKA BA MOAHLODI WA LEKGOTLA LE PHAHAMENG LA
        DINYEWE
        Moqoqo o tebisang maikutlo (Reflective)

             Moqoqong ona mohlahlobuwa o bontsha boimamelo ka se seng seo a
              se nahanisisang.
             O fana ka maikutlo a hae hodima ntlha eo a imameletseng yona.
             Dikahare tse lebelletsweng di ka kenyelletsa tsena tse latelang:
              - mohlahlobuwa a bontshe kutlwisiso ya hae ya leruo le temo.
              - a bontshe hore ho rua diphoofolo le ho lema dijalo ho na le
                melemo e kang lebese, nama, makoko esita le dijothollo.
                a bontshe hore morui kapa molemi ha a reke bakeng sa mafu,
                mekete le meetlo.
              - bana ba hola ba rutwa boikarabelo ba ho lema, ho disa le setso.
              - bana ba ka qetella ba ithutetse/latetse lekala la Temo, ba be ba
                fane ka mesebetsi.
              - a fane ka dipoelomorao tse bakwang ke maemo a fetofetohang
                a lehodimo jk komello, dikgohola, lehlwa.
              - a bontshe hore mashodu le ona a hlorisa barui le balemi.                 [50]

 1.3    DIPHEPHETSO TSE TOBANENG LE BATJHA MATSATSING A KAJENO

         Moqoqong ona ho hlaloswa ho hong ho itseng.
         Mohlahlobuwa o lebelletswe ho hlalosa ka mokgwa oo mmadi a tla
          lemoha hantle se hlaloswang.
         Dintlha tse ka hlahellang hara tse ding e ka ba tse latelang:
          - Mohlahlobuwa a hlalose kapa a totobatse diphephetso tseo a di
              bonang ka mehla.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                             Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2017)                    SESOTHO PUO YA LAPENG P3                                    3

             -     a hlalose a ntse a fana ka mehlala e kang malapa a se nang
                   batswadi ka lebaka la mafu a kang phamokate. Banana ba imang ba
                   le banyane, dithethefatsi tse jeleng setsi, maratano a bana le batho
                   ba baholo, tlhokeho ya mesebetsi jj
             -     a ka bua ka seabo sa batjha diphephetsong tsena.
             -     a ka phethela ka dikeletso ho batjha ba naha ena.                          [50]

 1.4    HO HOLELA METSENG YA MAHAENG HO LOKILE HO FETA HO
        HOLELA DITOROPONG. Dumellana kapa o hanane le sehlooho sena.
        Moqoqo wa kgang/ngangisano (Argumentative)

                Moqoqong ona wa kgang, ntlhakemo ya mohlahlobuwa kapa mohopolo
                 o itseng o lokela ho hlahiswa ka dinako tsohle.
                Mohlahlobuwa o kgetha lehlakore, mme o tsepama dintlheng tse
                 dumellanang kapa tse hanyetsanang le sehlooho.
                O lokela ho tshehetsa le ho sirelletsa mohopolo wa hae ka mokgwa o
                 kgodisang.
                Dintlha tse ka hlahellang hara tse ding e ka ba tse latelang:
                 - Mohlahlobuwa o lokela ho hlahisa mohopolo oo a o tshehetsang ho
                    kgodisa mmadi hore ruri ho holela metseng ya mahaeng ho fela ho
                    lokile ho feta ho holela sephethephetheng sa ditoropong, kapa tjhe
                    kgolo ya ditoropong ke yona e lokileng.
                Ba dumellanang le sehlooho sena ba ka hlahisa dintlha tse
                 latelang:
                 - Bophelo ba mahaeng ha bo na kgahlamelo ya merabe e
                     tswakaneng.
                 - Mahaeng ha ho sephethephethe sa dipalangwang le me aho e
                     teteaneng ka hoo le bonokwane ha bo yo.
                 - Ka hara motse ho hahile ba leloko mme ngwana o kgalemelwa ka
                     hohle, athe o hola a tseba le ba habo, meetlo, mekgwa le ditlwaelo.
                 - Bana ba hola ba rutwa mesebetsi ya matsoho e hodisang kelello, e
                     kwetlisang le mmele, esita le dipapadi le boithabiso di tlasa taolo.
                 - Dijo ke tse kwenneng tse tswang masimong le dijareteng.
                Ba hananang le sehlooho sena ba ka hlahisa dintlha tse latelang:
                 - Tikoloho ya ditoropong e loketse bana ba mehleng ena, ntho yohle
                    e haufi.
                 - Ha ho kgethollo ya merabe, dikelello tsa bana di hola di phatlalletse
                    di le tjhatsi.
                 - Bana ba hola ka thekenoloji, dikolo di na le disebediswa tsa boleng
                    bo hodimo le diyunivesithi di haufi.
                 - Tikoloho ena e bula bana mahlo ka tsa bokamoso, kantle ho
                    mangolo a thuto e phahameng, dipapadi le mmino di ka ba phedisa.          [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                 Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                                 SESOTHO PUO YA LAPENG P3                  (EC/LOETSE 2017)

 1.5    THEKENOLOJI E BEBOFADITSE BOPHELO EMPA E NTSE E NA LE
        MATHATA A YONA.
        Moqoqo o sa tshehetseng lehlakore (Discursive)

         Mofuteng ona wa moqoqo mohlahlobuwa o sekaseka sehlooho- o tadima
          mahlakore a mabedi a sehlooho ka mokgwa o tshwanang, mme a a
          buelle ka bobedi.
         Moqoqo ona ha o nke lehlakore, mme sepheo sa ona ke ho nehelana ka
          maikutlo mahlakoreng ka bobedi a taba ka ho lekana.
         Mohlahlobuwa a lekole mahlakore ka bobedi a sehlooho, ebe o nehelana
          ka dintlha tsa hae, a sa tshehetse lehlakore lefe kapa lefe.
         Dikahare tse lebelletsweng di ka kenyelletsa tsena tse latelang:
          - Ho bebofatsa bophelo ha thekenoloji:
          - a hlahise kutlwisiso ya hae ya thekenoloji le mehlala ya disebediswa.
          - a bontshe mekgwa eo bophelo bo seng bo nolofetse ka yona jk
             maeto,
          - kgokahano, dibanka, boithabiso, ka malapeng jj
          - a fane ka melemo eo a e kgolang yena jwalo ka moithuti kapa
             motjha.
          - Mathata a thekenoloji:
          - a ka bua ka tshebediso e mpe ya diselefounu.
          - a ame mofuta wa boshodu ba ditjhelete, ba batho, ba dikoloi le tse
             ding.
          - a ka bontsha le ho fela ha lerato, batho ha ba sa etelana, le ka
             malapeng ha ho sa qoqwa ke diselefounu le dithelebeshene.                 [50]

 1.6    KA TLA KA KENA TSIETSING KE HO SE MAMELE DIKELETSO.
        Moqoqo wa phetelo (Narrative)

         Moqoqong ona mohlahlobuwa o pheta pale a thatoloha ka tsela e
          kgolwehang le ha e le boqapi.
         A phete ditaba a di lokodisa hantle jwalo ka ha di ne di etswa ke yena di
          bile di mo kenya tsietsing.
         Dikahare tse lebelletsweng hara tse ding ke tsena tse latelang:
          - Mohlahlobuwa a ka qala ka ho re fa setshwantsho sa semelo sa hae.
          - a fane ka tse sa lokang tseo a neng a di etsa.
          - a hlalose motho kapa batho ba mo ratang ba neng ba mo eletsa
               kapa ba mo kgalema.
          - a re bopele setshwantsho sa boitshwaro kapa semelo sa hae se
               ileng sa hana dikeletso.
          - a nto pheta tsietsi eo a ileng a kena ho yona ka lebaka la ho se
               mamele dikeletso
          - a ka nna a phethela ka ho fana ka dikeletso.                               [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2017)                    SESOTHO PUO YA LAPENG P3                               5

 1.7    DITSHWANTSHO

        1.7.1      Setshwantsho: Mofuta wa moqoqo ofe kapa ofe.

                      Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme a
                       hlalose kapa a phete ka seo a se bonang ka tsela e kgodisang
                       e bileng e hlakisa ditaba hantle.
                      Moqoqo ona o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe, ho
                       latela moelelo o qholotswang ke setshwantsho maikutlong a
                       hae.                                                              [50]

                                                   MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:           50

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 6

6
                                                                      Downloaded from hlayiso.com
                                                                                                SESOTHO PUO YA LAPENG P3                                                                                                           (EC/LOETSE 2017)

              RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQQO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 50]
Makgetha a ho
                                                        Phihlello e babatsehang                             Phihlello e supang bokgoni                           Phihlello e mahareng                       Phihlello ya motheo feela               Phihlello e haellang
lekanyetsa
 DIKAHARE LE                                                       28–30                                                 22–24                                            16–18                                         10–12                                4–6
MORALO

                       Boemo bo hodimo
                                         - Nehelano e bontshang kutlwisiso e babatsehang ya         - Nehelano e ralehileng hantle haholo;            - Nehelano ke e kgotsofatsang ditlhokeho.         - Nehelano e momahane mona le          - Nehelano e tswile lekoteng
                                           sehlooho e supang bokgoni bo ikgethang.                  - Mehopolo e tsamaellana le sehlooho ka           - Mehopolo e momahane ka tsela e                    mane.                                  ho hang.
(Tshekatsheko ya                         - Mehopolo e bontsha boqhetseke, e phephetsa                 botlalo,e a kgahlisa mme e na le bopaki ba        kgotsofatsang le e kgodisang.                   - Mehopolo ke e seng ya boiqapelo      - Mehopolo ke e sa
sehlooho)                                  monahano mme ke e sutsitseng;                              mehopolo e sutsitseng;                          - e hlophisitswe ka tsela e utlwisisehang           mme e sa hlakang.                      tsepamang e dubakaneng.
tlhophiso ya                             - e hlophisitswe hantle ka tsela e                         - e hlophisitswe hantle haholo ka tsela e           mme e momahane ka tshwanelo ho                  - Ho na le bopaki bo seng bokae        - Ha e utlwahale mme dintlha
mehopolo le                                ikgethang/babatsehang mme e momahane ka                    ikgethang mme e momahane ka tshwanelo             kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo.          ba tlhophiso le momahano ya            di a phetakakwa.
dintlha, kelohloko                         tshwanelo ho kenyeditswe selelekela, mmele le              ho kenyeditswe selelekela, mmele le                                                                 mosebetsi.                           - Ha e a hlophiswa ka
ya baamohedi ba                            qetelo.                                                    qetelo.                                                                                                                                    tshwanelo le momahano ha e
ditaba,                                                                                                                                                                                                                                          yo.
maikemisetso le                                                    25–27                                               19–21                                              13–15                                          7–8                                 0–3
maemo                                    - Nehelano e tswileng matsoho le ha e haellwa ke           - Nehelano e radilweng hantle.                    - Nehelano e a kgotsofatsa le ha e sa hlaka       - Nehelano boholo e tswile             - Boiteko ha bo yo ba ho

                       Boemo bo tlase
                                           dintlha tse ikgethang tsa moqoqo o babatsehang           - Mehopolo ke e loketseng mme e                     mona le mane.                                     lekoteng                               arabela sehlooho.
MATSHWAO A 30                            - Mehopolo ke e sutsitseng mme e bontsha                     thahasellisang.                                 - Mehopolo e momahane le ho kgodisa ka            - Mehopolo ha e a momahana ka          - Mehopolo e tswile lekoteng
                                           boqhetseke.                                              - e hlophisitswe hantle ka tsela e ikgethang        tsela e mahareng;                                 tshwanelo mme e a lahlehisa.           ka ho phethahala, ha e a
                                         - e hlophisitswe hantle ka tsela e bontshang bokgoni         mme e momahane ka tshwanelo ho                  - ho na le tlhophiso le momahano e itseng         - Nehelano ha e na bopaki ba             nepahala.
                                           mme e momahane ka tshwanelo ho kenyeditswe                 kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo.          ho kenyeditswe le selelekela,mmele le             tlhophiso le momahano.               - nehelano ha e a tsepama
                                           selelekela, mmele le qetelo.                                                                                 qetelo.                                                                                  sehloohong, mme e
                                                                                                                                                                                                                                                 dubakane.
Makgetha a ho
                                                        Phihlello e babatsehang                             Phihlello e supang bokgoni                           Phihlello e mahareng                       Phihlello ya motheo feela               Phihlello e haellang
lekanyetsa
PUO,SETAELE                                                        14–15                                                11–12                                               8–9                                          5–6                                  0–3
LE TOKISO YA                             - Sehalo,rejisetara,setaele le,tlotlontswe di loketse      - Sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di   - Sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di   - Sehalo, rejisetara, setaele le       - Puo e sebedisitsweng ha se
DIPHOSO

                       Boemo bo hodimo
                                           sepheo ka tsela e babatsehang,baamohedi ba ditaba          loketse sepheo,baamohedi ba ditaba                loketse sepheo, baamohedi ba ditaba               tlotlontswe ha di a lokela sepheo,     e utlwisisehang;
Sehalo, rejisetara,                        mmoho le maemo;                                            mmoho le maemo haholo.                            mmoho le maemo.                                   baamohedi ba ditaba mmoho le         - sehalo, rejisetara, setaele le
setaele, tlotlontswe                     - tshebediso ya hae ya puo e a ikgetha, mme e bontsha      - tshebediso ya puo e matla mme ho                - tshebediso ya puo ke e loketseng, mme e           maemo;                                 tlotlontswe ha di a lokela
ke tse lokelang                            boitshepo ka tsela e tsotehang                             sebedisitswe sehalo se loketseng ka nako          fetisa moelelo ka tshwanelo                     - puo e sebedisitswe feela ka tsela      baamohedi ba ditaba,
sepheo/                                  - o sebedisitse sehalo se matla mme se susumetsang           tsohle.                                         - puo ya bonono ke e loketseng mme e                ya motheo;                             sepheo le maemo;
tshusumetso le                             ka tsela e ikgethang.                                    - boholo ba mosebetsi ha o na diphoso tsa           sebedisitswe ka tshwanelo.                      - sehalo mmoho le moelelo o            - tshebediso ya tlotlontswe e
maemo,                                   - o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto            tshebediso ya puo le mopeleto.                  - O radilwe ka tsela e mahareng feela.              hlahiswang ke tema ke tse sa           haellang haholo hoo
kgetho ya                                - o radilwe ka bokgoni bo tsotehang.                       - o radilwe hantle ka tshwanelo.                                                                      okelang;                               nehelano e sa utlwisiseheng.
mantswe,                                                                                                                                                                                                - ho sebedisitswe tlotlontswe ya
tshebediso ya puo                                                                                                                                                                                         motheo feela.
le tlwaelo,                                                          13                                                   10                                                 7                                            4

                       Boemo bo tlase
matshwao a ho                            - Tshebediso ya puo ke e nepahetseng mme e                 - Tshebediso ya puo ke e sefutho mme e            - Tshebediso ya puo ke e kgotsofatsang le         - Puo ke ya motheo feela mme e
bala le mopeleto                           susumetsang sehalo sa tema                                 loketseng maemo.                                  ha ho na le ho sa tsamaelane mona le              sebedisitswe ka tsela e haellang
                                         - e batla e hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto          - sehalo ke se matla mme se loketseng.              mane.                                           - popeho ya dipolelo ke e
MATSHWAO A 15                            - e radilwe ka bokgoni bo tsotehang                        - ho na le diphoso tse seng kae tsa puo le        - kakaretso sehalo ke se loketseng le ha            tshwanang e se nang motswako
                                                                                                      tsa mopeleto.                                     puo ya bonono e le e haellang.                  - tlotlontswe e haella haholo feela.
                                                                                                    - e radilwe hantle.
SEBOPEHO                                                             5                                                     4                                                 3                                           2                                   0–1
                                         - Kgodiso ya sehlooho ke e babatsehang                     - Dintlha ke tse loketseng mme tse hodisang       - Dintlha tse loketseng di hodisa sehlooho        - Tse ding tsa dintlha ke tse          - Dintlha tsa bohlokwa di a
Makgetha a tema:                         - katoloso ya dintlha ke e ikgethang                         sehlooho.                                         ka tsela e mahareng.                              utlwahalang.                           haella.
Popeho ya dipolelo                       - dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e ikgethang   - momahano e bopilweng ke e supang                - dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e    - dipolelo le diratswana di na le      - dipolelo le diratswana tse
le kgodiso ya                                                                                         bokgoni.                                          mahareng.                                         diphoso.                               hlahisitsweng ke tse
diratswana le                                                                                       - dipolelo le diratswana di loketse nehelano.     - moqoqo o ntse o hlahisa moelelo.                - Moqoqo o a utlwisiseha le ha o le      fosahetseng.
bolelele bo                                                                                           mme di fapafapanngwa ka tshwanelo.                                                                  diphoso.                             - moqoqo ha o na moelelo o
hlokehang                                                                                                                                                                                                                                        lebelletsweng.
MATSHWAO A 5
  MATSHWAO                                                        40–50                                                 30–39                                             20–29                                        10–19                                 0–9

              Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                                                           Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2017)               SESOTHO PUO YA LAPENG P3                                        7

KAROLO YA A: MOQOQO

MATSHWAO A SEBEDISWANG HO BONTSHA DIPHOSO HA HO TSHWAUWA MOQOQO
SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:
SEKALA SA HO TSHWAYA MOQOQO
MATSHWAO: [50]

Makgetha a Tekanyetso                      Matshwao             Senotlolo/dikgutsufatso
Dikahare le Moralo                         30                   DM =
Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso          15                   PST =
Sebopeho
                                           5                    Seb =
Matshwao ohle                              50

Ditaelo ho motshwayi:

   Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho se le SENG feela karolong ya A.
   Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.
   Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.
   Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang:
     Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho ya ka kgato ya pele feela.
     Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela.
     Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a sebopeho ho fella kgatong ya pele feela.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema

Batshwai ba etse tse latelang ha ba tshwaya:
Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka hodima
lentswe/polelo ka tshebediso ya matshwao a latelang:
o    / bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arohana;
o    -,+ bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane;
o    Mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng;
o    Mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
o    Mt bakeng sa tshebediso e fosahetseng ya matshwao a puo, kapa ho ngotswe letshwao moo le sa
        hlokeheng teng;
o    P bakeng sa tshebediso ya puo ka tsela e fosahetseng/e sa amoheleheng kapa eo e seng ya
        setlwaedi;
o     bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe le/e siilweng pakeng tsa mantswe a mang;
o    // bakeng sa ho qala seratswana se setjha/ho arola diratswana

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                    Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                              SESOTHO PUO YA LAPENG P3                   (EC/LOETSE 2017)

 KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO
 POTSO YA 2
 2.1    PUO
             Puo ke tema e reretsweng ho mamelwa mohla monene.
             Puo e lokela ho ba le selelekela, mmele le qetelo.
             Selelekela e be se hohelang, moo a fanang ka mabaka a hore ke
              hobaneng a nehelana ka puo eo.
             Mmele o fupare boholo ba dintlha tsa hae tsa ho kgothalletsa batjha
              ho ithuta.
             Qetello e be e matla, mme e be e akaretsang puo ya hae.
             Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
              - sebui se lebohe ho fumantshwa monyetla wa ho etsa puo.
              - ho utlwahale sepheo sa ho fana ka puo.
              - ho kgothalletsa batjha ba kajeno ho hlompha boitelo ba batjha ba
                   1976.
              - ho kgothalletsa batjha ho tsepamisetsa dikelello tsa bona
                   thutong.
              - ho kgalema diketso tse tswileng tseleng tse kang tshebediso ya
              - dithethefatsi.
              - ho hlokomedisa batjha ho hlompha letsatsi la batjha la la 16
                   Phupjane leo ka lona batjha ba bang ba kang Hector Peterson ba
                   neng ba bolawe.
              - a ka phethela ka ho hlokomedisa batjha hore ke thuto feela e tla
                   ba etsa baetapele ba ka moso, a nto leboha ba mo fileng
                   monyetla wa ho etsa puo.                                          [25]
 2.2    LENGOLO LA SEMMUSO
         Aterese di pedi. Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha
          mahareng a leqephe ho leba letsohong le letona, e nto latelwa ke
          letsatsi, kgwedi, selemo.
         Aterese ya ya ngollwang e ngolwa ka letsohong le letshehadi. E qala
          ka maemo a tshebetso a ya ngollwang ebe ho latela aterese ya hae ka
          botlalo.
         Tlasa aterese ho ngolwa tumediso (Monghadi/Mofumahadi/
          Mofumahatsana)
         Tlasa tumediso ho ngolwa mola wa sehlooho – o totobatsang sepheo
          sa lengolo, e nto ba selelekela.
         Qetelo ke ya semmuso, mme e ngolwa e le ‘Ka botshepehi’, ‘Ka
          boikokobetso’ jj
         Ya ngolang o ngola lebitso le fane ka mora qetelo, ebe o a saena.
         Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
          - sepheo sa mohlahlobuwa se totobale – ho thoholetsa bahlophisi ba
          - mananeo ka puo e sa hlohlontsheng ditsebe.
          - a hlahise le makgabane a mang a hohelang bamamedi.                       [25]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                     Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2017)               SESOTHO PUO YA LAPENG P3                                    9

             - a ka qolla mehlala ya mananeo a ratwang a haswang ka puo e
               monate.
             - a ka bua le ka dibohodi tse hasang mananeo ao ka bokgabane.          [25]

 2.3    TLALEHO/RAPOROTO

             Lokodisa dintlha tsa sebopeho:
              - motho kapa batho bao raporoto e lebisitseng ho bona;
              - sehlooho sa raporoto;
              - letsatsi kapa mohla wa ketsahalo;
              - ditaba kapa dintlha tseo ho tlalehwang mabapi le tsona;
              - tlaleho/pehelo e etswa ke mang;
              - mokgwa wa tshebetso – diphumano le diqeto,
                  ditlhahiso/ditshisinyo;
              - mohla le sekenetjhara;
             Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
              - ho fuputsa ka botlalo taba eo o shebaneng le yona e leng ho
                  kgetheha ha lehlwa.
              - ho bokella tlhahisoleseding e hlokahalang e kang ho kwaleha ha
                  ditsela,
              - ho kgineha ha dikoloi, dikotsi tsa mebileng jj
              - ho sekaseka tlhahisoleseding eo o e bokelletseng jk thuso e
                  potlakileng.
              - ho etsa ditlhahiso le dikgothalletso.                               [25]

 2.4    OBITJHUARI / NALANE YA MOFU

             Ke mofuta wa tema e ngolwang ka ditaba tsa motho ya
              hlokahetseng.
             Ho lebellehile dintlha tse latelang:
              - mofu o hlahile neng – letsatsi, kgwedi le selemo;
              - mofu ke mang, batswadi ke bomang, ke ngwana wa bokae
                  lapeng labo;
              - O hlahetse kae (lebitso la sebaka e seng sepetlele);
              - kgolo ya mofu – o kene sekolo kae ho tloha poraemari ho ya
                  mangolong a thuto e phahameng;
              - O sebeditse kae, maemo a mosebetsing le dikatleho tsa hae;
              - tsa lenyalo
              - sesosa sa lefu le bao a ba siyang;
              - seboko sa mofu.                                                     [25]

 2.5    INTHAVIU

             Ona ke mofuta wa puisano e ikgethang pakeng tsa batho ba babedi
              kapa ho feta. E mong o botsa dipotso mabapi le ntlha e itseng, mme
              e mong o araba dipotso tseo.
             Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
              - dipotso tse hlophisitsweng ka bokgeleke;
              - dipotso tse qophellang ka sepheo sa ho qholotsa dikarabo;
              - lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe,
                  le bile le latelwa ke letshwao la kgutlopedi;

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                         Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                             SESOTHO PUO YA LAPENG P3                    (EC/LOETSE 2017)

              -   selelekeleng mmotsi o nehelana ka tlhahisoleseding e amanang
                  le sepheo sa puisano;
              -   mmeleng mmotsi o botsa mmotsuwa dipotso tse itshetlehileng
              -   sehloohong se itseng, mme mmotsuwa o araba dipotso tsena;
              -   dipotso di ka nyalana le dikarabo tse hlahisitsweng pejana, mme
              -   dikarabo tsohle di tobe dipotso, mme di tshehetswe ka dintlha;
              -   sehalo e be se lokelang kopano ena, mme puo e be ya
                  semmuso;
              -   o se ke wa sebedisa puo ya seterateng.                              [25]

 2.6    ATIKELE E YANG KORANTENG

          Ena ke tema e ngollwang dikoranta ho fana ka tlhahisoleseding
           mabapi le taba e itseng. E ba le sehlooho se hohelang mahlo a
           mmadi.
          Lebitso la moqolotsi wa ditaba le ngolwa ka ditlhaku tse kgolo.
          E ngolwa e arotswe ka dikholomo ka diratswana tse kgutshwanyane.
          Sehalo se hloke tshekamelo.
          E ngolwa ho hlaha lehlakoreng la mmuuwa.
          Seratswana sa selelekela se tsebisa mmadi dintlha tse kang ho
           etsahala eng, hokae, neng hobaneng le hore tsohle di tla latela jwang.
          Tshebediso ya mabitso a batho e eketsa bonnete ba ditaba tseo ho
           ngolwang ka tsona.
          Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang:
           - lebaka la ho hlokomedisa batho ka kotsi ya monono maphelong a
              bona
           - ditshitiso kapa mafu ao moeletsi a seng a a bone;
           - a fane ka mekgwa ya ho qoba kapa ho fokotsa monono
           - a hlakise ka botlalo sebaka moo thuso e fumanehang teng;

        [Ha mohlahlobuwa a ngotse ka sebopeho sa diratswana feela a sa
        ngola ka dikholomo, a se fumantshwe kotlo empa sehlooho,
        selelekela le diratswana di hlake hantle]                                     [25]

                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B (25 x 2):           50
                                                        MATSHWAO OHLE:                100

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

### Page 11

(EC/LOETSE 2016)
                                  Downloaded from hlayiso.com     SESOTHO PUO YA LAPENG P3                                                               11

 RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25]

     Makgetha a ho          Phihlello e babatsehang            Phihlello e supang          Phihlello e mahareng             Phihlello ya motheo         Phihlello e haellang
      lekanyetsa                                                     bokgoni                                                        feela
 DIKAHARE, MORALO                      13–15                          10–12                            7–9                           4–6                          0–3
 LE SEBOPEHO                - Nehelano e                   - Nehelano e ntle haholo       - Nehelano e lekaneng e       - Nehelano ya motheo e        - Nehelano e totobatsa
                              babatsehang ya                 e bontshang tsebo e ntle       bontshang tsebo ya            bontshang tsebo ya            kgaello ya tsebo ya
 Tshekatsheko ya              sehlooho e supang              ya makgetha a mofuta           makgetha a mofuta ona         makgetha a itseng feala       makgetha a mofuta ona
 sehlooho le mehopolo         bokgoni bo ikgethang.          ona wa tema.                   wa tema.                      a mofuta ona wa tema.         wa tema.
 Tlhophiso ya mehopolo      - Mehopolo e matla e           - Nehelano ha e kgere e        - Nehelano ha e a             - Nehelano e na le            - moelelo o nyotobetswa
 Kelohloko ya                 butswitseng.                   tsepame sehloohong             tsepama sehloohong ka         tsepamo e itseng feela        ke ho kgera ho hoholo
 maikemisetso,              - Tsebo e batsi ya             - Mehopolo le dikahare ke        ho phethahala ho na le        sehloohong empa e a         - Mehopolo le dikahare ha
 baamohedi ba ditaba, le      makgetha a mofuta ona          tse momahaneng, tse            ho kgera ho itseng.           kgera.                        di na momahano.
 maemo                        wa tema.                       hlalositsweng ka botebo,     - Mehopolo le dikahare di     - Mehopolo le dikahare ha     - Ke dintlha tse mmalwa
                            - Nehelano ha e kgere e          mme dintlha di                 na le momahano e              se ka mehla di                haholo tse tshehetsang
 MATSHWAO A 15                tsepame sehloohong             tshehetsa sehlooho.            amohelehang.                  momahaneng.                   sehlooho.
                            - Mehopolo le dikahare ke      - Sebopeho ke se               - Ke dintlha tse itseng       - Sehlooho se tshehetswa      - Ha ho na boiteko bo
                              tse momahaneng                 loketseng se nang le           feela tse tshehetsang         ke dintlha tse itseng         entsweng ho sebedisa
                            - Dintlha tsohle di              diphoso tse mmalwa.            sehlooho.                     feela.                        sebopeho se
                              tshehetsa sehlooho                                          - Ka kakaretso sebopeho       - Sebopeho se foofo             nepahetseng.
                              mme di hlalositswe ka                                         ke se loketseng empa          feela, mme se na le
                              botebo.                                                       se nang le diphoso tse        bohlotsa bo boholo.
                            - Sebopeho ke se                                                itseng.
                              nepahetseng.
 PUO, SETAELE LE HO                     9–10                            7–8                           5–6                             3–4                         0–2
 HLAOLA DIPHOSO             - Sehalo, rejistara,           - Sehalo, rejistara            - Sehalo, rejistara,          - Sehalo,rejistara, setaele   - Sehalo, rejistara,
                              setaele, le tlotlontswe di     setaele, le tlotlontswe di     setaele le tlotlontswe di     le tlotlontswe ha di a        setaele le tlotlontswe ha
 Sehalo, rejisetara,          loketse ka ho fetisisa         loketse ka ho fetisisa         loketse maikemisetso,         lokela maikemisetso,          di dumellane le
 setaele, maikemisetso,       maikemisetso,                  maikemisetso,                  baamohedi ba ditaba le        baamohedi ba ditaba le        maikemisetso,
 baamohedi ba ditaba le       baamohedi ba ditaba le         baamohedi ba ditaba le         maemo.                        maemo hantle.                 baamohedi ba ditaba le
 maemo.                       maemo.                         maemo.                       - Nehelano e na le            - Tshebediso ya puo e           maemo.
 Tshebediso ya puo,         - Tshebedisano ya puo e        - Ka kakaretso tshebediso        diphoso tse itseng tsa        fosahetse e bile e tletse   - Nehelano e tletse
 tlwaelo ya tshebediso ya     nepahetse e bile e             ya puo ke e                    tshebediso ya puo.            diphoso tse ngata.            diphoso e dubakane.
 puo, kgetho ya mantswe,      bopehile hantle.               nepahetseng e bileng e       - Tshebediso ya               - Tshebediso e seng kae       - Tlotlontswe ha e
 matshwao a ho bala le      - Nehelano ha e na               bopehile hantle.               tlotlontswe ke e              ya tlotlontswe.               dumellane le maemo.
 mopeleto                     diphoso.                     - Tshebediso ya                  lekaneng.                   - Moelelo o nyotobetse.       - Moelelo o nyotobetse
                                                             tlotlontswe e ntle haholo    - Diphoso ha se tse                                           haholo.
 MATSHWO A 10                                              - Nehelano boholo ha e           nyotobetsang moelelo.
                                                             na diphoso.
       MATSHWAO                       20–25                            15–19                        10–14                          5–9                           0–4

 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                     Phetla

### Page 12

12
                                 Downloaded from hlayiso.com  SESOTHO PUO YA LAPENG P3                                      (EC/LOETSE 2017)

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE
SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:
SEKALA SA HO TSHWAYA DITEMA TSA KGOKAHANO
MATSHWAO: [25]

Makgetha a Tekanyetso                     Matshwao                                Senotlolo
Dikahare le Moralo ke Sebopeho            15                                      DMS =
Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso
                                          10                                      PST =
Matshwao ohle                             25

Ditaelo ho motshwai:

    Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka dihlooho tse PEDI karolong ena.
    Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.
    Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.
    Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang:
      Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho ya ka kgato ya pele feela.
      Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela.
      Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a sebopeho ho fella kgatong ya pele feela.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema

Batshwayi ba etse tse latelang ha ba tshwaya:

Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka thoko ka tshebediso ya matshwao a latelang:

     o   /       bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa;
     o   -,+     bakeng sa ho kopanya mantswe a arotsweng empa a ngolwa a kopane;
     o   Mn      bakeng sa mongolo (Orthography) o fosahetseng;
     o   Mp      bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
     o   Mt      bakeng sa tshebediso e fosahetseng ya matshwao a puo, kapa ho ngotswe letshwao moo le sa hlokeheng teng;
     o   P       bakeng sa tshebediso ya puo ka tsela e fosahetseng/e sa amoheleheng kapa eo e seng ya setlwaedi;
     o          bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe le/e siilweng pakeng tsa mantswe a mang.
     o   //      bakeng sa ho qala seratswana se setjha.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2017](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2017/5b511371-7454-4f73-bdce-3feb281b9190) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-may-june-2017-memo/aa9b77a6-c407-4915-9cb0-d5ef339d6ec5) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-feb-march-2017-memo/4ef0a31c-2440-4590-b057-04b3a8bd1a24) — Sesotho HL · Memo · 2017 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2023/870cb566-5ebd-47d8-8561-5de7a9b471df) — Sesotho HL · Memo · 2023 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2020/c9740bf5-4d17-4ec3-8b97-2ec9cd91b9aa) — Sesotho HL · Memo · 2020 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept-2016/e8f1d3c2-61ce-4569-839f-65f9ed4247af) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
