# Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2022 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2022, 10 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept-2022/0d79c828-e529-4fc3-9692-0a1a69e2da8b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept-2022/0d79c828-e529-4fc3-9692-0a1a69e2da8b)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2022 · sesotho. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [SESOTHO HL P3 GR12 QP SEPT 2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-gr12-qp-sept-2022/5f57f69f-9ead-48f0-ad1c-4b69e6ab126f) — QP · 2022 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                          NATIONAL
                     SENIOR CERTIFICATE

                        KEREITE YA 12

                          LOETSE 2022

    SESOTHO PUO YA LAPENG – PAMPIRI YA 3
           TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO:    100

            Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 10.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                                 SESOTHO PUO YA LAPENG P3                  (EC/LOETSE 2022)

 KAROLO YA A: MOQOQO

 POTSO YA 1

 Dintlha tsa tataiso ya meqoqo

 1.1 Thuto ha e tsofallwe.

       Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho re qoqela ka dintlha tse
       netefatsang hore thuto ha e tsofallwe. E ka ba thuto ya sekolong kapa thuto
       e fumanwang bathong ba nang le boiphihlelo ka bophelo.

       Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
       • Mohlahlobuwa a bontshe ka moo ho leng bohlokwa ka teng ho ithuta le
           ha o se o le moholo.
       • Mohlahlobuwa a ka bua ka bophelo bo phelwang ke batho ba
           rutehileng.
       • Mohlahlobuwa a ka bontsha hore thuto ha se ya sekolo/dibuka feela le
           thuto e fumanwang bathong ba baholo le yona ha e tsofallwe.                [50]

 1.2 Boitshepo le tlhompho ke tsona tse atlehisang motho.

       Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho re hlalosetsa ka boitshepo le
       tlhompho hore di atlehisa motho jwang.

       Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
       • Mohlahlobuwa a qoqe ka moo boitshepo ba nnete bo leng bohlokwa ka
          teng mme bo etsa hore motho a hahamalle pele ka dinako tsohle.
       • Mohlahlobuwa a boele a hlalose katleho eo motho a e unang ha a
          hlompha batho bao a phelang le bona mmoho le setjhaba ka kakaretso.         [50]

 1.3 Bosiung boo ha ke a robala ke ho tshoha.

       Mohlahlobuwa o lokela ho qoqa kapa a hlalose se ileng sa etsahala bosiung
       boo.

       Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
       • Mohlahlobuwa a ka qoqa ka se ileng sa mo hlahela ha a tla bua
           mantswe ana a reng: Bosiung boo ha ke a robala ke ho tshoha.               [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2022)                  SESOTHO PUO YA LAPENG P3                                3

 1.4     Le ha baithuti dikolong ba tshwanela ho phenyekollwa, ka
         lehlakoreng le leng ho etsa jwalo ke ho ba hobosa le ho hatikela
         ditokelo tsa bona. Sekaseka sehlooho sena mme o hlahise mahlakore
         a mabedi a kgang.

         Moqoqong ona mohlahlobuwa o hlahisa mahlakore a mabedi a taba mme
         o a tshehetsa ka dintlha.

         Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
         • Mohlahlobuwa a ka qoqa ka melemo ya ho phenyekollwa ha baithuti, jk
            ho fumana dibetsa, dithethefatsi jj. Ba hlekefetse mesuwe,
            mesuwetsana le baithutimmoho le bona.
         • A boele a hlahise hape hore ho phenyekollwa hoo, ho ka ba hobosa le
            ho hatikela ditokelo tsa bona ka hore, ha tsena tsohle tse mpe di se di
            fumanehile ho bona ba tla tshaba ho kena sekolo. Baithuti ba bang ba
            sebedisa bana ba banyane ho ba etsetsa mosebetsi oo o mobe ka ha
            ba a ba tshaba mme ba a ba hlekefetsa.
         • Mohlahlobuwa a hlahise ntlhakemo ya hae mabapi le ho phenyekollwa
            ha baithuti dikolong.                                                     [50]

 1.5     E be batjha ha ba ka kgutlela mehleng ya kgale ya ho ithabisa le ho
         itlosa bodutu, botlokotsebe le tshebediso empe ya dithethefatsi di ka
         fela?
         Moqoqong ona mohlahlobuwa o kgetha lehlakore la hae mme a le
         tshehetse ka dintlha tse utlwahalang.

         Dikahare:
         • Mohlahlobuwa a hlalose ka botlalo dintlha tsa lehlakore leo a le
           kgethileng, e ka ba la ho kgutlela mehleng ya kgale kapa tjhee.            [50]

 1.6     Setshwantsho sa 1.6.1, 1.6.2 le 1.6.3

         Mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme a iqapele sehlooho a
         itshetlehile ka mohopolo wa sehlooho o qholotswang ke setshwantsho seo
         a se kgethileng.

         Dikahare:
         Moqoqo ona o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe, ho latela
         moelelo oo a o fumaneng ka setshwantsho.                                     [50]

                                                  MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:          50

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                                                                                                                 SESOTHO PUO YA LAPENG – PAMPIRI YA 3                                                                                       (EC/LOETSE 2022)

RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 50]
Makgetha a ho                                                           Phihlello e babatsehang                      Phihlello e supang bokgoni                  Phihlello e mahareng                  Phihlello ya motheo feela            Phihlello e haellang
lekanyetsa
DIKAHARE LE MORALO                                                                28–30                                           22–24                                   16–18                                   10–12                                4–6
                                                               - Nehelano e bontshang kutlwisiso e              - Nehelano e ralehileng hantle haholo;    - Nehelano ke e kgotsofatsang            - Nehelano e momahane mona le         - Nehelano e tswile
(Tshekatsheko ya                                                 babatsehang ya sehlooho e supang               - Mehopolo e tsamaellana le sehlooho        ditlhokeho                               mane                                  lekoteng ho hang
sehlooho) tlhophiso ya                                           bokgoni bo ikgethang                             ka botlalo, e a kgahlisa mme e na le    - Mehopolo e momahane ka tsela e         - Mehopolo ke e seng ya               - Mehopolo ke e sa

                              Boemo bo hodimo
mehopolo le dintlha,                                           - Mehopolo e bontsha boqhetseke, e                 bopaki ba mehopolo e sutsitseng;          kgotsofatsang le e kgodisang             boiqapelo mme e sa hlakang            tsepamang e dubakaneng
kelohloko ya baamohedi                                           phephetsa monahano mme ke e                    - e hlophisitswe hantle haholo ka tsela   - e hlophisitswe ka tsela e              - Ho na le bopaki bo seng bokae       - Ha e utlwahale mme
ba ditaba, maikemisetso                                          sutsitseng;                                      e ikgethang mme e momahane ka             utlwisisehang mme e momahane             ba tlhophiso le momahano ya           dintlha di a phetakakwa
le maemo                                                       - e hlophisitswe hantle ka tsela e                 tshwanelo ho kenyeditswe selelekela,      ka tshwanelo ho kenyeditswe              mosebetsi                           - Ha e a hlophiswa ka
                                                                 ikgethang/babatsehang mme e                      mmele le qetelo                           selelekela, mmele le qetelo                                                    tshwanelo le momahano
MATSHWAO A 30                                                    momahane ka tshwanelo ho kenyeditswe                                                                                                                                      ha e yo
                                                                 selelekela, mmele le qetelo
                                                                                  25–27                                          19–21                                     13–15                                   7–8                               0–3
                                                               - Nehelano e tswileng matsoho le ha e            - Nehelano e radilweng hantle             - Nehelano e a kgotsofatsa le ha e       - Nehelano boholo e tswile            - Boiteko ha bo yo ba ho
                                                                 haellwa ke dintlha tse ikgethang tsa           - Mehopolo ke e loketseng mme e             sa hlaka mona le mane                    lekoteng                              arabela sehlooho
                                                                 moqoqo o babatsehang                             thahasellisang                          - Mehopolo e momahane le ho              - Mehopolo ha e a momahana ka         - Mehopolo e tswile

                              Boemo bo tlase
                                                               - Mehopolo ke e sutsitseng mme e                 - e hlophisitswe hantle ka tsela e          kgodisa ka tsela e mahareng; ho na       tshwanelo mme e a lahlehisa           lekoteng ka ho
                                                                 bontsha boqhetseke;                              ikgethang mme e momahane ka               le tlhophiso le momahano e itseng      - Nehelano ha e na bopaki ba            phethahala, ha e a
                                                               - e hlophisitswe hantle ka tsela e                 tshwanelo ho kenyeditswe selelekela,      ho kenyeditswe le selelekela,            tlhophiso le momahano                 nepahala nehelano ha e a
                                                                 bontshang bokgoni mme e momahane ka              mmele le qetelo                           mmele le qetelo.                                                               tsepama sehloohong,
                                                                 tshwanelo ho kenyeditswe selelekela,                                                                                                                                      mme e dubakane
                                                                 mmele le qetelo
Makgetha a ho
                                                                        Phihlello e babatsehang                      Phihlello e supang bokgoni                  Phihlello e mahareng                  Phihlello ya motheo feela            Phihlello e haellang
lekanyetsa
PUO,SETAELE LE                                                                     14–15                                          11–12                                     8–9                                     5–6                                0–3
TOKISO YA DIPHOSO                                               - Sehalo, rejisetara, setaele le, tlotlontswe   - Sehalo, rejisetara, setaele le          - Sehalo, rejisetara, setaele le         - Sehalo, rejisetara, setaele le      - Puo e sebedisitsweng ha
Sehalo, rejisetara,                                            di loketse sepheo ka tsela e babatsehang,        tlotlontswe di loketse sepheo,            tlotlontswe di loketse sepheo,           tlotlontswe ha di a lokela sepheo,    se e utlwisisehang;
setaele, tlotlontswe ke tse                                    baamohedi ba ditaba mmoho le maemo;              baamohedi ba ditaba mmoho le maemo        baamohedi ba ditaba mmoho le             baamohedi ba ditaba mmoho le          - sehalo, rejisetara, setaele
lokelang sepheo/                                               - tshebediso ya hae ya puo e a ikgetha,          haholo;                                   maemo;                                   maemo;                                le tlotlontswe ha di a lokela

                              Boemo bo tlase Boemo bo hodimo
tshusumetso le maemo,                                          mme e bontsha boitshepo ka tsela e               - tshebediso ya puo e matla mme ho        - tshebediso ya puo ke e loketseng,      - puo e sebedisitswe feela ka tsela   baamohedi ba ditaba,
kgetho ya mantswe,                                             tsotehang                                        sebedisitswe sehalo se loketseng ka       mme e fetisa moelelo ka tshwanelo        ya motheo;                            sepheo le maemo;
tshebediso ya puo le                                           - o sebedisitse ehalo se matla mme se            nako tsohle;                              - puo ya bonono ke e loketseng mme       - sehalo mmoho le moelelo o           - tshebediso ya tlotlontswe e
tlwaelo, matshwao a ho                                         susumetsang ka tsela e ikgethang                 - boholo ba mosebetsi ha o na diphoso     e sebedisitswe ka tshwanelo              hlahiswang ke tema ke tse sa          haellang haholo hoo
bala le mopeleto                                               - o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa         tsa tshebediso ya puo le mopeleto         - O radilwe ka tsela e mahareng feela    lokelang;                             nehelano e sa utlwisiseheng
                                                               mopeleto                                         - o radilwe hantle ka tshwanelo                                                    - ho sebedisitswe tlotlontswe ya
MATSHWAO A 15                                                  - o radilwe ka bokgoni bo tsotehang                                                                                                 motheo feela
                                                                                     13                                            10                                       7                                        4
                                                               - Tshebediso ya puo ke e nepahetseng             - Tshebediso ya puo ke e sefutho mme      - Tshebediso ya puo ke e                 - Puo ke ya motheo feela mme e
                                                               mme e susumetsang sehalo sa tema                 e loketseng maemo                         kgotsofatsang le ha ho na le ho sa       sebedisitswe ka tsela e haellang
                                                               - e batla e hloka diphoso tsa puo le tsa         - sehalo ke se matla mme se loketseng     tsamaelane mona le mane                  - popeho ya dipolelo ke e
                                                               mopeleto                                         - ho na le diphoso tse seng kae tsa puo   - kakaretso sehalo ke se loketseng le    tshwanang e se nang motswako
                                                               - e radilwe ka bokgoni bo tsotehang              le tsa mopeleto                           ha puo ya bonono e le e haellang         - tlotlontswe e haella haholo feela
                                                                                                                - e radilwe hantle
SEBOPEHO                                                                             5                                              4                                       3                                       2                                0–1
                                                               - Kgodiso ya sehlooho ke e babatsehang           - Dintlha ke tse loketseng mme tse        - Dintlha tse loketseng di hodisa        - Tse ding tsa dintlha ke tse         - Dintlha tsa bohlokwa di a
Makgetha a tema:                                               - katoloso ya dintlha ke e ikgethang             hodisang sehlooho                         sehlooho ka tsela e mahareng             utlwahalang                           haella
Popeho ya dipolelo le                                          - dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela     - momahano e bopilweng ke e supang        - dipolelo le diratswana di bopilwe ka   - dipolelo le diratswana di na le     - dipolelo le diratswana tse
kgodiso ya diratswana le
                                                               e ikgethang                                      bokgoni                                   tsela e mahareng                         diphoso                               hlahisitsweng ke tse
bolelele bo hlokehang
                                                                                                                - dipolelo le diratswana di loketse       - moqoqo o ntse o hlahisa moelelo        - Moqoqo o a utlwisiseha le ha o le   fosahetseng
                                                                                                                nehelano mme di fapafapanngwa ka                                                   diphoso                               - moqoqo ha o na moelelo o
MATSHWAO A 5
                                                                                                                tshwanelo                                                                                                                lebelletsweng
MATSHWAO                                                                          40–50                                            30–39                                  20–29                                  10–19                                 0–9

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                                                                                   Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2022)                                                      SESOTHO PUO YA LAPENG P3                                                   5

KAROLO YA A: MOQOQO

MATSHWAO A SEBEDISWANG HO BONTSHA DIPHOSO HA HO TSHWAUWA MOQOQO
SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:
SEKALA SA HO TSHWAYA MOQOQO
MATSHWAO: {50}

Makgetha a Tekanyetso                      Matshwao              Senotlolo / dikgutsufatso
Dikahare le Moralo                         30                    DM =
Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso          15                    PST =

Sebopeho                                   5                     Seb =
Matshwao ohle                              50

Ditaelo ho motshwai:

    •   Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho se le SENG feela karolong ya A.
    •   Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.
    •   Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.
    •   Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang:
        ⎯ Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho ya ka kgato ya pele feela.
        ⎯ Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela.
        ⎯ Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a sebopeho ho fella kgatong ya pele feela.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema

Batshwai ba etse tse latelang ha ba tshwaya:
Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka hodima lentswe/polelo ka tshebediso ya matshwao a latelang:
       o /        bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arohana;
       o -,+ bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane;
       o Mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng;
       o Mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
       o Mt bakeng sa tshebediso e fosahetseng ya matshwao a puo, kapa ho ngotswe letshwao moo le sa hlokeheng teng;
       o P bakeng sa tshebediso ya puo ka tsela e fosahetseng/e sa amoheleheng kapa eo e seng ya setlwaedi;
       o  bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe le/e siilweng pakeng tsa mantswe a mang;
       o //             bakeng sa ho qala seratswana se setjha/ho arola diratswana

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                           Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                              SESOTHO PUO YA LAPENG – PAMPIRI YA 3            (EC/LOETSE 2022)

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO

POTSO YA 2

2.1    LENGOLO LA SETLWAEDI/SETSWALLE

       Sebopeho
       • Aterese e nngwe, ya mongodi, mme e ngolwa e qala hodimo bohareng
          ba leqephe ho tloha letsohong le letshehadi ho ya ho le letona. Ha
          mohlahlobuwa a ngotse aterese le letsatsi/mohla di arohane kapa di
          kopane, ho se be le kotlo eo a e fuwang;
       • Aterese e ngolwa ka mokgwa wa boloko; ha ho ngolwe matshwao a
          puo, ntle le ha ho sebedisitswe aterese ya lebokoso la poso.
       • Aterese ya moamohedi ha e hlahiswe mofuteng ona wa lengolo;
       • Kamora mohla ho tlolwa mola, ebe ho tla tumediso; yona e ngolwa ka
          letsohong le letshehadi, haufi le moo leqephe le qalang. Hlokomela hore
          ha ho ngolwe letshwao la puo kamora tumediso;
       • Seratswana sa selelekela se lokela ho ba sekgutshwane, mme se omele
          ditaba kapa se totobatse sepheo sa lengolo;
       • Mmele wa lengolo o ahwe ka diratswana tse seng kae; di ka ba tharo
          kapa ho feta, mme mona ke moo ya ngolang a nontshang taba tsa hae
          tse mabapi le sehlooho sa lengolo;
       • Qetelo ya lengolo ke e kgutshwane ka tlwaelo, mme e phethela ditaba;
       • Lengolong la setlwaedi ha ho hlokehe hore o ngole fane ya hao, mme
          ha o ngolla motswalle o ka nna wa qetella ha monatjana ka tsela eo le
          bitsanang ka yona mohlala: motswalao, ntjamme jj.

       Dikahare tse ka lebellwang:
       • Mohlahlobuwa a ka hlahisa sepheo sa lengolo, a tshedise rakgadi wa
           hae kaha o ile a hlokahallwa ke moradi.                                       [25]

2.2    INTHAVIU E NGOLWANG

       Sebopeho
       • E ngolwa kamehla e le ho puo ya mmui, empa matshwao a di-a-bulwa le
         di-a kwalwa ha a sebediswe;
       • Lebitso la sebui le ngolwa ka letsohong le letshehadi la leqephe, le bile le
         latelwa ke letshwao la kgutlopedi;
       • Selelekeleng mmotsi o nehelana ka tlhahisoleseding e amanang le
         sepheo sa inthaviu;
       • Mmeleng mmotsi o botsa mmotsuwa dipotso tse tsamaellanang le
         sehlooho sa ditaba e leng;
       • Sehalo le rejisetara e be tse loketseng kopano ena.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2022)                   SESOTHO PUO YA LAPENG P3                               7

       Dikahare tse ka lebellwang:
       • Mohlahlobuwa a qale inthaviu ka tumediso mahlokoreng a mabedi;
       • A hlalose maemo ao inthaviu e etsahalang tlasa ona, e leng moqolotsi wa
          ditaba wa lesedinyana la selehae le mosuwehlooho wa sekolo mabapi le
          tlhekefetso ya baithuti ba fihlang sekolong sa hae.                          [25]

2.3    ATIKELE E YANG LESEDINYANENG

       Sebopeho
       • Atikele e ba le sehlooho se matla se bileng se hohelang mahlo;
       • Lebitso la moqolotsi wa ditaba le sebaka seo atikele e ngoletsweng ho
         sona di ngolwa ka hodima seratswana sa pele;
       • E arolwa ka dikholomo tse bopilweng ka diratswana tse kgutshwanyane;
       • Ditaba di hlahiswe ka tsela ya phiramiti.

       Dikahare tse ka lebellwang:
       • Mohlahlobuwa a hlalose mathata a motseng wa habo a batho ba sa
          sebetseng ka lebaka la ho hloka mosebetsi, a be a hlahise ditsela tse ka
          thusang batho bao ho iphedisa.                                               [25]

2.4    LENGOLO LA SEMMUSO

       Sebopeho
       • Aterese di pedi. Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha
         mahareng a leqephe ho leba letsohong le letona, e nto latelwa ke letsatsi,
         kgwedi le selemo;
       • Aterese ya ya ngollwang e ngolwa ka letsohong le letshehadi. E qala ka
         maemo a tshebetso a ya ngollwang ebe ho latela aterese ya hae ka
         botlalo;
       • Tlasa aterese ho ngolwa tumediso (Monghadi, mofumahadi kapa
         mofumahatsana) kapa e ka ngolwa e le dikgusufatso (Mong/Mof)
       • Tlasa tumediso ho ngolwa mola wa sehlooho – o totobatsang sepheo sa
         lengolo, e nto ba selelekela;
       • Qetelo ke ya semmuso, mme e ngolwa e le “Ka botshepehi, Ka
         boikokobetso”jj;
       • Ya ngolang o lokela ho saena pele, a nto ngola lebitso la hae ka botlalo
         ka tlase.

       Dikahare tse ka lebellwang:
       • Mohlahlobuwa a kope Lefapha ho thusa batho ba wetsweng ke matlo ka
           lebaka la dipula tse neleng haholo mme tsa diha matlo a bona.               [25]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                           Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                                 SESOTHO PUO YA LAPENG P3                (EC/LOETSE 2022)

2.5     PUO

        Sebopeho
        • Pulo e ka ba polelo kapa polediso ya bohlale, e tla hohela le ho
          qahamisa ditsebe tsa bamamedi.
        • Dintlha di hlophiswe ka boqhetseke hore puo e phalle.
        • Dipolelo e be tse kgutshwane, tse kenyelleditseng bonono ho natefisa.
        • Dintlha e be tse kgolwehang.

        Dikahare:
        • Mohlahlobuwa o ngola puo eo a tla e etsa ho amohela baeti ba tswang
           Masepaleng wa motse wa habo, ba tlisang dimpho tseo ba di fang
           baithuti.                                                                  [25]

2.6     TSA BOPHELO BA MOFU

        Ena ke tokomane eo ho yona ho ngolwang ditaba tse amanang le mofu.

        Matshwao a ikgethang a sebopeho sa tema ena:
        • Mofu ke mang, wa ha mang;
        • Tlhaho ya hae: Sebaka moo a hlahetseng teng, letsatsi la tswalo le
          selemo;
        • Tsa kgolo ya mofu; dithuto, mosebetsi, lenyalo, jj;
        • Tsa lefu la hae: letsatsi le mokgwa oo a hlokahetseng ka wona;
        • Maballo: bao a ba siyang;
        • Theneketso ya seboko sa hae.                                                [25]

                                         MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B (25 x 2):        [50]
                                               MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:           100

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2022)                                         SESOTHO PUO YA LAPENG – PAMPIRI YA 3                                                                         9

 RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25]

 Makgetha a ho              Phihlello e                  Phihlello e supang            Phihlello e mahareng        Phihlello ya motheo         Phihlello e haellang
 lekanyetsa                 babatsehang                  bokgoni                                                   feela
 DIKAHARE, MORALO                      13–15                       10–12                           7–9                        4–6                          0–3
 LE SEBOPEHO                - Nehelano e                 - Nehelano e ntle haholo      - Nehelano e lekaneng e     - Nehelano ya motheo e      - Nehelano e totobatsa
                            babatsehang ya                 e bontshang tsebo e         bontshang tsebo ya          bontshang tsebo ya            kgaello ya tsebo ya
 Tshekatsheko ya            sehlooho e supang              ntle ya makgetha a          makgetha a mofuta ona       makgetha a itseng feala       makgetha a mofuta ona
 sehlooho le mehopolo       bokgoni bo ikgethang           mofuta ona wa tema          wa tema                     a mofuta ona wa tema          wa tema
 Tlhophiso ya mehopolo      - Mehopolo e matla e         - Nehelano ha e kgere e       - Nehelano ha e a           - Nehelano e na le          - moelelo o nyotobetswa
 Kelohloko ya               butswitseng                    tsepame sehloohong          tsepama sehloohong ka       tsepamo e itseng feela        ke ho kgera ho hoholo
 maikemisetso,              - Tsebo e batsi ya           - Mehopolo le dikahare        ho phethahala ho na le      sehloohong empa e a         - Mehopolo le dikahare
 baamohedi ba ditaba, le    makgetha a mofuta ona          ke tse momahaneng,          ho kgera ho itseng          kgera                       ha di na momahano
 maemo                      wa tema                        tse hlalositsweng ka        - Mehopolo le dikahare di   - Mehopolo le dikahare      - Ke dintlha tse mmalwa
                            - Nehelano ha e kgere e        botebo, mme dintlha di      na le momahano e            ha se ka mehla di             haholo tse tshehetsang
 MATSHWAO A 15              tsepame sehloohong             tshehetsa sehlooho          amohelehang                 momahaneng                    sehlooho
                            - Mehopolo le dikahare       - Sebopeho ke se              - Ke dintlha tse itseng     - Sehlooho se               - Ha ho na boiteko bo
                            ke tse momahaneng              loketseng se nang le        feela tse tshehetsang       tshehetswa ke dintlha tse     entsweng ho sebedisa
                            - Dintlha tsohle di            diphoso tse mmalwa          sehlooho                    itseng feela                  sebopeho se
                            tshehetsa sehlooho mme                                     - Ka kakaretso sebopeho     - Sebopeho se foofo           nepahetseng
                            di hlalositswe ka botebo                                   ke se loketseng empa se     feela, mme se na le
                            - Sebopeho ke se                                           nang le diphoso tse         bohlotsa bo boholo
                            nepahetseng                                                itseng
 PUO, SETAELE LE HO                     9–10                         7–8                           5–6                         3–4                         0–2
 HLAOLA DIPHOSO             - Sehalo, rejistara,         - Sehalo, rejistara           - Sehalo, rejistara,        - Sehalo, rejistara,        - Sehalo, rejistara,
                            setaele, le tlotlontswe di    setaele, le tlotlontswe di   setaele le tlotlontswe di   setaele le tlotlontswe ha     setaele le tlotlontswe
 Sehalo, rejisetara,        loketse ka ho fetisisa        loketse ka ho fetisisa       loketse maikemisetso,       di a lokela maikemisetso,     ha di dumellane le
 setaele, maikemisetso,     maikemisetso,                 maikemisetso,                baamohedi ba ditaba le      baamohedi ba ditaba le        maikemisetso,
 baamohedi ba ditaba le     baamohedi ba ditaba le        baamohedi ba ditaba le       maemo                       maemo hantle                  baamohedi ba ditaba le
 maemo.                     maemo                         maemo                        - Nehelano e na le          - Tshebediso ya puo e         maemo
 Tshebediso ya puo,         - Tshebedisano ya puo e      - Ka kakaretso                diphoso tse itseng tsa      fosahetse e bile e tletse   - Nehelano e tletse
 tlwaelo ya tshebediso ya   nepahetse e bile e            tshebediso ya puo ke e       tshebediso ya puo           diphoso tse ngata           diphoso e dubakane
 puo, kgetho ya mantswe,    bopehile hantle               nepahetseng e bileng e       - Tshebediso ya             - Tshebediso e seng kae     - Tlotlontswe ha e
 matshwao a ho bala le      - Nehelano ha e na            bopehile hantle              tlotlontswe ke e lekaneng   ya tlotlontswe              dumellane le maemo
 mopeleto                   diphoso                      - Tshebediso ya               - Diphoso ha se tse         - Moelelo o nyotobetse      - Moelelo o nyotobetse
                                                         tlotlontswe e ntle haholo     nyotobetsang moelelo                                    haholo
 MATSHWAO A 10                                           - Nehelano boholo ha e
                                                         na diphoso
 MATSHWAO                            20–25                          15–19                       10–14                        5–9                         0–4

 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                   Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                                                      SESOTHO PUO YA LAPENG P3                                                  (EC/LOETSE 2022)

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE
SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:
SEKALA SA HO TSHWAYA DITEMA TSA KGOKAHANO
MATSHWAO: [25]

Makgetha a Tekanyetso                     Matshwao                                Senotlolo
Dikahare le Moralo ke Sebopeho            15                                      DMS =
Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso
                                          10                                      PST =
Matshwao ohle                             25

Ditaelo ho motshwayi:

     •   Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka dihlooho tse PEDI karolong ena.
     •   Karolo e nngwe le e nngwe e na le ruburiki ya yona.
     •   Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng ho tshwaya tema e nngwe le e nngwe.
     •   Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang:
         ⎯ Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho ya ka kgato ya pele feela.
         ⎯ Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela.
         ⎯ Mohlahlobuwa a abelwe matshwao a sebopeho ho fella kgatong ya pele feela.

Tataiso bakeng sa ho tshwaya ditema

     Batshwayi ba etse tse latelang ha ba tshwaya:

Ho sehellwe lentswe kapa polelo e fosahetseng mola ho be ho bontshwe mofuta wa phoso ka thoko ka tshebediso ya matshwao a latelang:

     o   /      bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa;
     o   -,+    bakeng sa ho kopanya mantswe a arotsweng empa a ngolwa a kopane;
     o   Mn     bakeng sa mongolo (0rthography) o fosahetseng;
     o   Mp     bakeng sa mopeleto o fosahetseng;
     o   Mt     bakeng sa tshebediso e fosahetseng ya matshwao a puo, kapa ho ngotswe letshwao moo le sa hlokeheng teng;
     o   P      bakeng sa tshebediso ya puo ka tsela e fosahetseng / e sa amoheleheng kapa eo e seng ya setlwaedi;
     o         bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe le / e siilweng pakeng tsa mantswe a mang.
     o   //     bakeng sa ho qala seratswana se setjha.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                     Phetla

## Related documents

- [SESOTHO HL P1 GR12 MEMO SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-memo-sept2022/81dcf2f0-0619-4e93-904b-2587b4213a49) — Sesotho HL · Memo · 2022 · Sesotho
- [SESOTHO HL P2 GR12 MEMO SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p2-gr12-memo-sept2022/bc53b832-236c-4de3-8b72-f07049345432) — Sesotho HL · Memo · 2022 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2023/870cb566-5ebd-47d8-8561-5de7a9b471df) — Sesotho HL · Memo · 2023 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2020/c9740bf5-4d17-4ec3-8b97-2ec9cd91b9aa) — Sesotho HL · Memo · 2020 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept-2016/e8f1d3c2-61ce-4569-839f-65f9ed4247af) — Sesotho HL · Memo · 2016 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 MEMO SEPT2014](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-sept2014/812894bd-6744-4060-b056-13fff31be18c) — Sesotho HL · Memo · 2014 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
