# Sesotho HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 Sesotho HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2023-mg/4233633d-72d7-43bd-9518-5d3b183c7336
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sesotho HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-hl) › [Sesotho HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2023-mg/4233633d-72d7-43bd-9518-5d3b183c7336)

## About this document

Sesotho Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · sesotho. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2023/f393b846-7e4e-4cde-a978-f56cc918126a) — QP · 2023 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                            KEREITI YA 12

                             SESOTHO PUO YA LAPENG (HL)

                                       PAMPIRI YA 3 (P3)

                                      PUDUNGWANA 2023

                                 TATAISO YA HO TSHWAYA

MATSHWAO: 100

                     Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 11.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello            Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                      2                  DBE/Pudungwana 2023
                                      NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA A: MOQOQO

Dintlha tsa tataiso tsa moqoqo

1.1       Nako ya phomolo le boikgutso ya fetoha masisapelo!
          Mofuteng ona wa moqoqo, mongodi o pheta pale kapa o pheta diketsahalo
          tse etsahetseng nakong ya phomolo le boikgutso tse fetohileng masisapelo.
          Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
           Mohlahlobuwa a qoqe mme a bontshe diketsahalo tse neng di etsahala
            nakong ya phomolo, tse tlisitseng masisapelo.                                     [50]
1.2       Batswadi ba lokela ho tseba bahlankana/dikgarebe tsa bana ba bona.
          Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho fana ka mabaka ao ka ona a
          dumelang hore batswadi ba lokela ho tseba bahlankana/dikgarebe tsa bana
          ba bona. Ka lehlakoreng le leng mohlahlobuwa a ka nna a hanana le
          sehlooho sena.

          Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
           Mohlahlobuwa a qoqe ka kamoo ho tseba mohlankana/kgarebe ya
            ngwana wa hao ho ka bang molemo kateng.
           Mohlahlobuwa a ka kgodisa mmadi ka mabaka a hore na hobaneng ha
            batswadi ba sa lokela ho tseba bahlankana/dikgarebe tsa bana ba bona.             [50]
1.3       Lekgetlo la ka la pele la ho iswa sepetlele ka lebaka la ho kula.
          Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho re qoqela ka ho hlaka mme a
          bolele se ileng sa etsahala ha a tla iphumana a le sepetlele lekgetlong leo la
          pele.
          Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
           Mohlahlobuwa a qolle ketsahalo e le nngwe e ileng ya mo etsahalla hore
            a iphumane a le sepetlele;
           Mohlahlobuwa a ka bua ka kamoo a ileng a ikutlwa kateng ha a qala ho
            kena moahong wa sepetlele.                                                        [50]

1.4       Ho lokile hape ha ho a loka hore baithuti ba etse dithuto tsa bona ka
          marangrang a ithanete.
          Moqoqong ona mohlahlobuwa o hlahisa mahlakore a mabedi a taba mme o a
          tshehetsa ka dintlha tse lekanang.
          Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
           Mohlahlobuwa a ka qoqa ka dintlha tse ka atlehisang moithuti ha a
             sebedisa marangrang a inthanete ho ithuta.
           A boele a hlahise mathata a ka bakwang ke tshebediso ya marangrang a
             inthanete ho ithuta.                                                             [50]
1.5       Ebe kolobetso ya nokeng e lokile kapa tjhe?
          Moqoqong ona mohlahlobuwa o kgetha lehlakore la hae mme a le tshehetse
          ka dintlha tse utlwahalang.
          Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
           Mohlahlobuwa ya dumellanang le sehlooho a qoqe ka bohlokwa ba ho
            kolobetswa nokeng.
           Ya hananang le sehlooho sena a bontshe kotsi ya ho kolobetswa nokeng.             [50]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                      3                 DBE/Pudungwana 2023
                                      NSC – Tataiso ya ho tshwaya

1.6 –     Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho mme o iqapela
1.8       sehlooho ka mohopolo wa sehlooho o qholotswang maikutlong a hae.

          Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:
             Moqoqo ona o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe, ho latela
              moelelo oo mohlahlobuwa a o fumanang ka setshwantsho.                         [50]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:          50

Ho tshwaya tema ya boiqapelo

Moqoqo o lokela hore o bonahale hore o tshwauwe wa ba wa abelwa matshwao ka
tshwanelo. Matshwao a abilweng bakeng sa moqoqo, a lokela a be a le bopaki ba hore
o tshwauwe ka nepo.

Ho fapana le kgutsufatso, moo ho nang le dipehelo tsa mantswe tse notlehileng,
moqoqo wona ke mosebetsi wa boiqapelo. Haeba moqoqo o phalla malebana le
boiqapelo ebile o hapa mmadi, ha se toka ho tsepamisa maikutlo ho bolelele feela ho
sa tsotellwe dikahare. Molao o ka sehloohong ke wa hore:
Ha ho na dikotlo tse ding tse ka eketswang kaha ruburiki ka boyona e na le dikotlo tsa
yona.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
        Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                        4                                              DBE/Pudungwana 2023
                                                                NSC – Tataiso ya ho tshwaya

                                                                 MEFUTA YA MEQOQO
Mefuta ya        Ditema tsa Phetelo/o hlalosang             Ditema tsa Dinnete           Ngangisano/ o sa nkeng lehlakore (Ditema tse susumetsang)
Ditema
Sebopeho sa ka        Sehlooho                                   Sehlooho                   Sehlooho
ntle                  Selelekela                                 Dihloohwana                Selelekela
                      Mmele                                      Selelekela                 Mmele
                      Phethelo                                   Mmele                      Phethelo
                                                                  Phethelo
Sebopeho sa      Mohato/Setepe                              Ketane                       Mokolokotwane
seratswana       Moralo wa mantlha o hatellang hodima       Dipolelo tse hlahang di      Mathathama a dingangisano/dinnete tse phaelletsweng ho tshehetsa
                 ditsela tse itseng tsa ho etsa dintho le   latelana di hokahantswe ke   ntlha e itseng.
                 tsa phetelo tse itshetlehileng hodima      polelo e tlang pele.
                 tlhahlamano ya diketsahalo ho latela          Polelo ya mohopolo wa    Botsitso
                 nako.                                             sehlooho              Ho tshehetsa mahlakore ka bobedi ka dingangisano tse lekalekanang
                    Polelo ya mohopolo wa sehlooho            Dipolelo tsa tlatsetso   mabapi/kgahlanong le ntlhakgolo, e le ho fana ka tekatekano lehlakoreng
                    Dipolelo tsa tlatsetso ho bontsha                                   ka leng.
                        tlhahlamano ya diketsahalo.
                                                                                         Ngangisano:
                                                                                         Selelekela – ntlhakemo e hlake
                                                                                         Mmele:
                                                                                           Polelo ya mohopolo wa sehlooho
                                                                                           Dingangisano tse latelwang ke ditlhaloso

                                                                                         Phethelo:
                                                                                             Dikgothaletso
                                                                                             Kgutsufatso/phethelo
                                                                                             Ntlhakemo e hlahelle

                                                                                         O sa nkeng lehlakore:
                                                                                         Selelekela – ntlhakemo e hlake
                                                                                         Mmele:
                                                                                           Polelo ya mohopolo wa sehlooho
                                                                                           Dipolelo tse tshehetsang
                                                                                           Dintlha tse kgahlanong le sehlooho hammoho le mabaka.
                                                                                         Phethelo:
                                                                                           Dikgothaletso
                                                                                           Kgutsufatso/phethelo
                                                                                           Ntlhakemo e hlahelle
Makgetha              Di re qoqela ka pale e mabapi le         Fana ka tsebo kapa           Di ikemiseditse ho hohela/ho okaoketsa maikutlo kapa diketso
(Matswao)              motho/batho, sebaka le nako ya            tlhahisoleseding ya           tsa mmadi.
                       diketsahalo.                              nnete.
                      Di na le mopheti kapa mongodi
                       wa pale.
Makgetha a puo        Puo ya semmuso kapa eo e seng            Puo ya semmuso               Puo e tobang taba e a sebediswa.
                       ya semmuso                               Lekgathe lejwale le a        Puo ya bonono, e kang ya mekgabisopuo.
                      Lekgathe lefetile le sebediswa            sebediswa.                   E hlaha eka e tseba matswalo le ditabatabelo tsa rona kahoo
                       haholo.                                  Puo e sa bontsheng            di sebedisa monyetla oo ho okaoketsa maikutlo a babadi.
                      Mahokedi a kang kamora, yaba,             maikutlo a mongodi           E hlahisa dikgopolotaba eka ke taba.
                       pele ho moo, pele, kahoo, jj.            Jakone (puo e                ditshwantsho & tshebediso ya mmala.
                                                                 sebediswang lekaleng         Dingangisano tse sekametseng lehlakoreng le le leng.
                                                                 le ikgethileng la tsa
                                                                 mosebetsi.)
                                                                Sehalo sa semmuso

    ELA TLHOKO:

     Sebedisa ruburiki ena e latelang ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo.
     Matshwao a 0–50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso tsa phihlello.
     Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya phihlello e arotswe
      habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le
      tlhaloso ya bona.
     Lekgetha la Sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo
      tlase.
        Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                    Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
        Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                                                                           5                                                                                               DBE/Pudungwana 2023
                                                                                                                   NSC – Tataiso ya ho tshwaya

        KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50) SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) – SLKT
   Makgetha a ho
                                                      Phihlello e babatsehang                       Phihlello e supang bokgoni                          Phihlello e mahareng                         Phihlello ya motheo feela                 Phihlello e haellang
    lekanyetsa
DIKAHARE LE                                                     28–30                                           22–24                                            16–18                                          10–12                                  4–6
MORALO
                                            -nehelano e bontshang kutlwisiso e              -nehelano e ralehileng hantle haholo              - nehelano ke e kgotsofatsang ditlhokeho;        -nehelano e momahane mona le mane;         -nehelano e tswile lekoteng

                          Boemo bo hodimo
Nehelano ya                                 babatsehang ya sehlooho e supang bokgoni        -mehopolo e tsamaellana le sehlooho ka            - mehopolo e momahane ka tsela e                 -mehopolo ke e seng ya boiqapelo,          hohang;
sehlooho: tlhophiso ya
                                            bo ikgethang                                    botlalo, e a kgahlisa, mme e na le bopaki ba      kgotsofatsang le e kgodisang;                    mme e sa hlakang;                          -mehopolo ke e sa tsepamang
mehopolo le dintlha,                        -mehopolo e bontsha boqhetseke, e               mehopolo e sutsitseng                             - o hlophisitswe ka tsela e utlwisisehang        -ho na le bopaki bo seng bokae ba          e dubakaneng;
kelohloko ya                                phephetsa monahano, mme ke e sutsitseng         -o hlophisitswe hantle haholo, mme o              mme o momahane ka tshwanelo ho                   tlhophiso le momahano ya nehelano          -ha e utlwahale, mme dintlha di
baamohedi ba ditaba,
                                            -e hlophisitswe ka tsela e                      momahane ka tshwanelo ho kenyelleditswe           kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo                                                     a phetakakwa;
maikemisetso le
                                            ikgethang/babatsehang, mme e momahane           selelekela, mmele le qetelo                                                                                                                   -ha e a hlophiswa ka tshwanelo
maemo                                       ka tshwanelo ho kenyelleditswe selelekela,                                                                                                                                                    le momahano ha e yo.
                                            mmele le qetelo
                                                                25–27                                           19–21                                            13–15                                           7–9                                   0–3
                                            - mosebetsi o tswileng matsoho leha o           - Nehelano e radilweng hantle;                    -nehelano e a kgotsofatsa leha e sa hlaka        -nehelano boholo e tswile lekoteng         -boiteko ha bo yo ba ho arabela

                          Boemo bo tlase
                                            haellwa ke dintlha tse ikgethang tsa moqoqo     - mehopolo ke e loketseng mme ke e                mona le mane                                     -mehopolo ha e a momahana ka               sehlooho
                                            o babatsehang;                                  thahasellisang                                    -mehopolo e momahane le ho kgodisa ka            tshwanelo, mme e a lahlehisa               -mehopolo e tswile lekoteng ka
                                            - mehopolo ke e sutsitseng mme e bontsha        - o hlophisitswe hantle ka tsela e bontshang      tsela e mahareng                                 -nehelano e na le bopaki bo fokolang       ho phethahala, ha e a nepahala
                                            boqhetseke;                                     bokgoni, mme o momahane ka tshwanelo              -ho na le tlhopiso le momahano e itseng          haholo ba tlhophiso le momahano            -nehelano ha e a tsepama
                                            - o hlophisitswe hantle haholo ka tsela e       ho kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo.       ho kenyelleditswe selelekela, mmele le                                                      sehloohong, mme e dubakane
                                            ikgethang, mme o momahane ka tshwanelo                                                            qetelo
MATSHWAO A: 30                              ho kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo.
PUO, SETAELE LE                                                   14–15                                          11–12                                             8–9                                            5–6                                    0–3
TOKISO YA                                   - sehalo, rejisetara, setaele tlotlontswe di    - sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di   -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di   -sehalo, rejisetara, setaele le            -puo e sebedisitsweng ha se e
DIPHOSO                                     loketse sepheo ka tsela e babatsehang,          loketse sepheo, baamohedi ba ditaba               loketse sepheo, baamohedi ba ditaba              tlotlontswe ha di a lokela sepheo,         utlwisisehang

                          Boemo bo hodimo
Sehalo, rejisetara,                         baamohedi ba ditaba mmoho le maemo;             mmoho le maemo haholo;                            mmoho le maemo                                   baamohedii ba ditaba mmoho le              -sehalo, rejisetara, setaele le
setaele, tlotlontswe ke                     - tshebediso ya hae ya puo e a ikgetha, mme     - tshebediso ya puo e matla mme ho                -tshebediso ya puo ke e loketseng, mme e         maemo                                      tlotlontswe ha di a lokela
tse lokelang                                e bontsha boitshepo ka tsela e tsotehang        sebedisitswe sehalo se loketseng ka nako          fetisa moelelo ka tshwanelo                      -puo e sebedisitswe feela ka tsela ya      baamohedi ba ditaba, sepheo le
sepheo/tshusumetso                          - o sebedisitse sehalo se sefutho mme se        tsohle;                                           -puo ya bonono ke e loketseng, mme e             motheo                                     maemo
le maemo                                    susumetsang ka tsela e ikgethang                - boholo ba mosebetsi ha o na diphoso tsa         sebedisitswe ka tshwanelo                        -sehalo mmoho le moelelo o                 -tshebediso ya tlotlontswe e
Kgetho ya mantswe                           - o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa        tshebediso ya puo le mopeleto;                    -sehalo se sebedisitswe ka tshwanelo:            hlahiswang ke tema ke tse sa lokelang      haellang haholo hoo nehelano e
Tshebediso ya puo le                        mopeleto;                                       - o radilwe hantle haholo.                        -o radilwe ka tsela e mahareng feela             -ho sebedisitswe tlotlontswe ya motheo     sa utlwisiseheng
tlwaelo, matshwao a                         - o radilwe ka bokgoni bo tsotehang haholo.                                                                                                        feela
ho bala le mopeleto                                                 13                                            10                                               7                                                4

                          Boemo bo tlase
                                            - tshebediso ya puo ke e matla mme e            - tshebediso ya puo ke e nepahetseng, mme         -tshebediso ya puo ke e kgotsofatsang            -puo ke ya motheo feela, mme e
                                            loketseng maemo                                 e susumetsang sehalo sa tema                      leha ho na le ho se tsamaellane mona le          sebedisitswe ka tsela e haellang
                                            - o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa        - sehalo ke se matla mme se loketseng;            mane                                             -popeho ya dipolelo ke e tshwanang e
                                            mopeleto;                                       - ho na le diphoso tse seng kae tsa puo le        -Ka kakaretso sehalo ke se loketseng leha        se nang motswako
                                            - o radilwe ka bokgoni bo tsotehang.            tsa mopeleto;                                     puo ya bonono e le e haellang                    -tlotlontswe e haella haholo feela
MATSHWAO A: 15                                                                              - o radilwe hantle.
SEBOPEHO                                                          5                                                4                                                3                                             2                                    0–1
Makgetha a tema:                            -kgodiso ya sehlooho ke e babatsehang           - mehopolo ke e hodisang sehlooho ka              - mehopolo ke e loketseng e                      -e meng ya mehopolo ke e utlwahalang       - mehopolo ya bohlokwa e a
popeho ya dipolelo le                       -katoloso ya mehopolo ya sehlooho ke e          tshwanelo                                         hodisangsehlooho ka tsela e mahareng             -dipolelo le diratswana di na le diphoso   haella
kgodiso ya                                  ikgethang                                       - momahano e bopilweng ke e supang                - dipolelo le diratswana di bopilwe hantle;      -moqoqo o a utlwisiseha leha o le          -dipolelo le diratswana tse
diratswana.                                 -dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e   bokgoni;                                          - moqoqo o ntse o hlahisa moelelo.               diphoso tse itseng                         hlahisitsweng ke tse
                                            ikgethang                                       - dipolelo le diratswana di bopilwe hantle                                                                                                    fosahetseng
MATSHWAO A: 5                                                                               haholo                                                                                                                                        -moqoqo ha o na moelelo o
                                                                                                                                                                                                                                          lebeletsweng

        Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                                                                     Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                      6                      DBE/Pudungwana 2023
                                      NSC – Tataiso ya ho tshwaya

SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:

 Makgetha a tekanyetso                           Matshwao     Senotlolo
 Dikahare le Moralo                                 30        DM =
 Puo le Setaele le Tokiso ya diphoso                15        PST =
 Sebopeho                                           05        Seb =
 Matshwao ohle                                      50

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                            Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                      7                DBE/Pudungwana 2023
                                      NSC – Tataiso ya ho tshwaya

KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO

Ho tshwaya tema ya boiqapelo

Tema ya kgokahano e lokela hore e bonahale hore e badilwe le ho tshwauwa ya ba ya
abelwa matshwao ka tshwanelo.

Ho fapana le kgutsufatso, moo ho nang le dipehelo tsa mantswe tse notlehileng, tema
ya kgokahano yona ke mosebetsi wa boiqapelo. Haeba tema e phalla malebana le
boiqapelo ebile e hapa mmadi, ha se toka ho tsepamisa maikutlo ho bolelele feela ho
sa tsotellwe dikahare. Molao o ka sehloohong ke wa hore:
Ha ho na dikotlo tse ding tse ka eketswang kaha ruburiki ka boyona e na le dikotlo tsa
yona.

POTSO YA 2

2.1       Lengolo la setswalle

          Sebopeho
           Aterese e nngwe, ya mongodi, mme e ngolwa e qala hodimo bohareng
             ba leqephe ho tloha tsohong le letshehadi ho ya ho le letona;
           Aterese e ngolwa ka mokgwa wa boloko; ha ho ngolwe matshwao a puo,
             ntle le ha ho sebedisitswe aterese ya lebokoso la poso;
           Aterese ya moamohedi (ya ngollwang) ha e hlahiswe mofuteng ona wa
             lengolo;
           Kamora mohla ho tlolwa mola, ebe ho tla tumediso;
           Seratswana sa selelekela se lokela ho ba sekgutshwanyane;
           Mmele wa lengolo o ahwe ka diratswana tse seng kae;
           Qetelo ya lengolo ke e kgutshwane ka tlwaelo, mme e phethela ditaba;
           Lengolong la setlwaedi ha ho hlokehe hore o ngole fane ya hao.

          Dikahare tse ka lebellwang:
              Mohlahlobuwa o ngola lengolo ho tshedisa ngwanabo ya nketsweng
               mokotlana wa diphahlo le tjhelete ke dinokwane.                              [25]

2.2       Lengolo le yang koranteng

          Sebopeho
           Diaterese di pedi;
           Ka hodima aterese ya mongodi ho ngolwa lebitso la mongodi. Le ntano
             latelwa ke aterese ya mongodi. Ho nto latela letsatsi, kgwedi le selemo,
             feela jwalo ka lengolo la setlwaedi;
           Aterese ya ya ngollwang (moamohedi) e ngolwa ka letsohong le
             letshehadi. Aterese ya moamohedi e etellwe pele ke maemo a
             tshebetso a ya ngollwang, ebe ho latela aterese ya hae ka botlalo.
           Tlasa aterese ho ngolwe tumediso.
           Tlasa tumediso ho ngolwa mola wa sehlooho – o totobatsang sepheo sa
             lengolo leo

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                      8                  DBE/Pudungwana 2023
                                      NSC – Tataiso ya ho tshwaya

              Kamora mola wa sehlooho ho ngolwa seratswana sa selelekela seo e
               leng ntshetsopelo ya ditaba.
              Ho feta mona seratswana se seng le se seng ke se matlafatsang
               mahlakore a fapaneng a taba eo ho buuwang ka yona. Ho siuwe mola
               pakeng tsa diratswana.
              Qetellong mongodi a ka nna a sebedisa lebitso la boikgakanyo mohl. ya
               kgathatsehileng jj.
              Ya ngolang lengolo o lokela ho saena pele, a nto ngola lebitso la hae ka
               botlalo ka tlase.

          Dikahare tse ka lebellwang:
           Mohlahlobuwa a totobatse maikutlo a hae ka tlhokeho ya mosebetsi ho
              batjha ba naha ena.
           A ka boela a fana ka tharollo mabapi le qaka ena.                                 [25]

2.3       Atikele e yang makasineng
          Ena ke tokomane ya dikgokahano e yang makasineng.

          Sebopeho
           Atikele e ba le sehlooho se matla se bileng se hohelang mahlo a mmadi;
           Lebitso la moqolotsi wa ditaba le ngolwa ka hodima seratswana sa pele;
           E arolwa ka dikholomo tse bopilweng ka diratswana tse kgutshwane;
           Ditaba di hlahiswa ka sebopeho sa phiramiti/fanele.

          Dikahare tse ka lebellwang:
          Mohlahlobuwa a hlahise ngongoreho ya hae ka bana ba emang ditsheng tsa
          mabenkele le ho kopa tjhelete matlong.                                              [25]

2.4       Nalane ya bophelo ba mofu (Obitjhuari)
          Ena ke tema eo ho yona ho ngolwang ditaba tse amanang le mofu.

          Sebopeho
           Mabitso a mofu : Mofu ke mang le batswadi ba hae.
           Tlhaho ya hae: Letsatsi, kgwedi, selemo le sebaka sa tswalo.
           Tsa kgolo: Dithuto, mosebetsi, lenyalo le bana.
           Tsa Lefu: Sesosa, letsatsi, kgwedi le selemo sa ho hlokahala.
           Maballo: Bao a ba siyang.
           Seboko sa habo                                                                    [25]

2.5       Raporoto ya semmuso
          Raporoto ke tokomane e ngolwang ha ho tlalehwa ketsahalo e itseng.

          Sebopeho
          Dihloohwana tse ka sebediswang ho ngola raporoto e ka ba tse latelang:
           Motho kapa batho bao raporoto e lebisitsweng ho bona.
           Sehlooho sa raporoto.
           Ditaba kapa dintlha tseo ho tlalehwang ka tsona.
           Mokgwa wa tshebetso.
           Ditlhahiso/ditshisinyo, mohla le sikenetjhara.                                    [25]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                          Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                      9                  DBE/Pudungwana 2023
                                      NSC – Tataiso ya ho tshwaya

2.6       Inthaviu e ngolwang
          Ke tsela e nngwe ya puisano. Ke puisano e ikgethang dipakeng tsa batho ba
          babedi kapa ho feta. E mong o tla botsa dipotso mme e mong a mo arabe ka
          ho fana ka tlhahisoleseding e itseng.

          Sebopeho
           Lebitso la sebui le ngolwa ka letsohong le letshehadi la leqephe mme le
            latelwe ke letshwao la kgutlopedi.
           Mmotsi o nehelana ka tlhahisoleseding e amanang le sepheo sa puisano.
           Mmeleng mmotsi o botsa mmotsuwa dipotso tse itshetlehileng ka ho
            hatjwa ha makoloi ka dikgoka ho seng ho jele setsi mme mmotsuwa o
            araba dipotso tsena.

          Dikahare tse ka lebellwang:
           Mohlahlobuwa a fane ka sepheo sa inthaviu e leng ho botsa letona la
             sepolesa ka boshodu bo jeleng setsi ba makoloi.
           A hlahise maikutlo a hae ka ketsahalo ena.                                      [25]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:          50
                                                       MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:         100

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
  Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                                                           10                                                                              DBE/Pudungwana 2023
                                                                              NSC – Tataiso ya ho tshwaya

  KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO

  ELA TLHOKO:

 Sebedisa ruburiki ena e latelang ka nako tsohle ha o lekanyetsa ditema tsa kgokahano.
  Matshwao a 0–25 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso tsa phihlello.

  RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25]
    Makgetha a ho lekanyetsa         Phihlello e babatsehang        Phihlello e supang bokgoni          Phihlello e mahareng             Phihlello ya motheo feela             Phihlello e haellang
  DIKAHARE, MORALO LE                          13–15                           10–12                              7–9                                4–6                               0–3
  SEBOPEHO                        -Nehelano e babatsehang ya       -Nehelano e ntle haholo e        -Nehelano e lekaneng e             -Nehelano ya motheo e              -Nehelano e totobatsa kgaello
                                  sehlooho e supang bokgoni bo     bontshang tsebo e ntle ya        bontshang tsebo ya makgetha        bontshang tsebo ya makgetha        ya tsebo ya makgetha a mofuta
  (Nehelano le mehopolo)          ikgethang                        makgetha a mofuta ona wa         a mofuta ona wa tema               a itseng feela a mofuta ona wa     ona wa tema
                                  -Mehopolo e matla e sutsitseng   tema                             -Nehelano e na le tsepamo e        tema                               -Moelelo o nyotobetswa ke ho
  Ho rala, ho hlophisa mehopolo   -Tsebo e batsi ya makgetha a     -Nehelano ha e kgere e           itseng feela sehloohong mme        -Nehelano ha e a tsepama           kgera ho hoholo
                                  mofuta ona wa tema               tsepame sehloohong               ho na le ho kgera ho itseng        sehloohong ka ho phethahala        -Mehopolo le dikahare ha di na
  Kelohloko ya maikemisetso,      -Nehelano ha e kgere e           -Mehopolo le dikahare ke tse     -Mehopolo le dikahare di na le     mme e a kgera                      momahano
  baamohedi ba ditaba le          tsepame sehloohong               momahaneng, tse                  momahano e amohelehang             -Mehopolo le dikahare ha se ka     -Ke dintlha tse mmalwa haholo
  matshwao/makgetha a tema le     -Mehopolo le dikahare ke tse     hlalositsweng ka botebo, mme     -Ke dintlha tse itseng feela tse   mehla di momahaneng                tse tshehetsang sehlooho
  maemo                           momahaneng                       dintlha di tshehetsa sehlooho    tshehetsang sehlooho               -Sehlooho se tshehetswa ke         -Ha ho na boiteko bo entsweng
                                  -Dintlha tsohle di tshehetsa     -Sebopeho ke se loketseng se     -Ka kakaretso sebopeho ke se       dintlha tse itseng feela           ho sebedisa sebopeho se
                                  sehlooho, mme di hlalositswe     nang le diphoso tse itseng       loketseng empa se nang le          -Sebopeho se foofo feela, mme      nepahetseng
  MATSHWAO A: 15                  ka botebo                                                         diphoso tse mmalwa                 se na le bohlotsa bo boholo
                                  -Sebopeho ke se nepahetseng
  PUO, SETAELE LE TOKISO                        9–10                            7–8                               5–6                                3–4                               0–2
  YA DIPHOSO                      -Sehalo, rejistara, setaele le   -Sehalo, rejistara, setaele le   -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le     -Sehalo, rejistara, setaele le
                                  tlotlontswe di loketse           tlotlontswe di loketse           tlotlontswe di loketse             tlotlontswe di loketse             tlotlontswe ha di dumellane le
  Sehalo, rejistara, setaele,     maikemisetso, baamohedi ba       maikemisetso, baamohedi ba       maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba         maikemisetso, baamohedi ba
  maikemisetso, baamohedi ba      ditaba le maemo ka tsela e       ditaba le maemo hantle           ditaba le maemo                    ditaba le maemo hanyane            ditaba le maemo
  ditaba le maemo.                babatsehang                      -Ka kakaretso tshebediso ya      -Nehelano e na le diphoso tse      -Tshebediso ya puo e               -Nehelano e tletse diphoso e
                                  -Tshebediso ya puo e             puo ke e nepahetseng e bileng    itseng tsa tshebediso ya puo       fosahetse ebile e tletse diphoso   dubakane
  Tshebediso ya puo, tlwaelo ya   nepahetse ebile e bopehile       e bopehile hantle                -Tshebediso ya tlotlontswe ke e    tse ngata                          -Tlotlontswe ha e dumellane le
  tshebediso ya puo, kgetho ya    hantle haholo                    -Tshebediso ya tlotlontswe e     lekaneng                           -Tshebediso e seng kae ya          maemo
  mantswe, matshwao a puo le      -Nehelano ha e na diphoso        ntle haholo                      -Diphoso ha se tse                 tlotlontswe                        -Moelelo o nyotobeditswe
  mopeleto.                                                        -Nehelano boholo ha e na         nyotobetsang moelelo               -Moelelo o nyotobeditswe           haholo
                                                                   diphoso
  MATSHWAO A: 10

  Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                                                                                                                 Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3                     11                     DBE/Pudungwana 2023
                                      NSC – Tataiso ya ho tshwaya

SENOTLOLO SA HO TSHWAYA:

              Makgetha a Tekanyetso                       Matshwao   Senotlolo
             Dikahare, Moralo le Sebopeho                    15      DMS =
             Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso                10     PST =
             Matshwao                                         25
             ohle

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumelloPhetla

## Related documents

- [SESOTHO HL P3 MEMO GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-memo-gr12-sept-2023/870cb566-5ebd-47d8-8561-5de7a9b471df) — Sesotho HL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-2018-final-memo/3d741bb7-9547-4ac0-b430-3b31d01fb217) — Sesotho HL · Memo · 2018 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2014-memo/c8618d0e-0722-4de3-b848-1ed734c21e82) — Sesotho HL · Memo · 2014 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2023/ead222b6-911b-4bc7-94ec-564ef7460372) — Sesotho HL · QP · 2023 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/44a31934-9c44-479d-812c-e5d13917eed7) — Sesotho HL · QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2022/b24d1ca7-7eed-4366-8930-0d208132a5ce) — Sesotho HL · QP · 2022 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho HL

- [Sesotho P1(HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-p1-hl-june-2025-question-paper/ecc59bd2-a93c-4e3c-b7f1-96d1f0b6c43c) — QP · 2025 · Sesotho
- [SESOTHO HL P1 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-gr12-qp-sept2024/959f31af-7884-4335-9863-010e8abbbf72) — QP · 2024 · Sesotho
- [SESOTHO HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/d2b93201-81bd-49ab-8264-505fead4132d) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p1-nov-2024/7ce368a4-d941-4b42-b669-3fdc5ce85779) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-hl-p3-nov-2024/9fd7ee63-7427-41f8-b7e1-7e23853d8504) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sesotho/373f0429-3833-44e2-9ecc-decdf530b9f4) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
