# Sesotho FAL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2019, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-free-state/fe3a355d-1d51-46ea-bb19-47b251848d5f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-free-state/fe3a355d-1d51-46ea-bb19-47b251848d5f)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · sesotho. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho SAL P1 Nov 2019 Memo Gauteng](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-memo-gauteng/7d1f4e70-18ae-43ae-8023-0cd023b685b1) — Memo · 2019 · Sesotho
- [Sesotho SAL P1 Nov 2019 Memo Free State](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-memo-free-state/f1b398d0-4b63-4c66-956f-0d35a541a640) — Memo · 2019 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2019-memo/70e05706-068e-4c58-b512-3a887ec240bf) — Memo · 2019 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                         KEREITE YA 12

                SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL)

                                    PAMPIRI YA PELE (P1)

                                     PUDUNGWANA 2019

                                          (FREE STATE)

MATSHWAO: 120

NAKO: Dihora tse 2½

                               Pampiri ena e na le maqephe a 13.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello        Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1              2            DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

DITAELO LE DIKELETSO HO MOHLAHLOBUWA

1.        Pampiri ena e arotswe DIKAROLO TSE NNE, e leng:

          KAROLO YA A:          Tekokutlwisiso                                    (30)
          KAROLO YA B:          Kgutsufatso                                       (10)
          KAROLO YA C:          Dibopeho tsa puo le Melao ya Tshebediso ya puo    (40)
          KAROLO YA D:          Dingolwa                                          (40)

2.        Araba dipotso TSOHLE karolong ya A–C. Karolong ya D teng, o arabe potso
          E LE NNGWE feela ya kgetho ya hao.

3.        Qala KAROLO ka NNGWE leqepheng LE LETJHA.

4.        Seha mola qetellong ya KAROLO ka NNGWE.

5.        Nomora dikarabo tsa hao jwalo feela kaha dipotso di nomorilwe pampiring
          ya dipotso.

6.        Tlola mola dipakeng tsa dikarabo tsa hao.

7.        Tsepamisa maikutlo haholo mopeletong le popong ya dipolelo tse
          nepahetseng.

8.        O eletswa ho sebedisa nako ya hao tjena:

          KAROLO YA A: Metsotso e 50
          KAROLO YA B: Metsotso e 20
          KAROLO YA C: Metsotso e 40
          KAROLO YA D: Metsotso e 40

9.        Ngola ka mongolo o makgethe mme o balehang.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                        Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1              3           DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO
POTSO YA 1
Potsong ena o nehilwe mefuta e mmedi ya ditema. Bala tema E NNGWE le E NNGWE
ka hloko, o nto araba dipotso tsohle tse botsitsweng temeng ka nngwe.
Araba ka lentswe LE LE LENG feela moo ho hlokehang, ntle le haeba potso e hloka
tlhaloso kapa karabo e teletsana.
TEMA YA A
                                 MAFUMAHADI A KGASONG
1         Radiyo e dula e le o mong wa mehlodi ya kgaso e kgolo ya ditaba Afrika-
          Borwa, e ikgantshang ka dimiliyone tsa bamamedi ka letsatsi. Dudu Khoza,
          Lerato Khanyago, Zizo Tshwete, Nelly Moruri le Tholoana Moletsane ke ba
          bang ba dibohodi tse tsejwang diteisheneng tse tummeng haholo ka hara
          naha. Ba qoqa le Gugulethu Mhlungu ka mosebetsi wa bona jwalo ka 5
          mmadipale, a bolela hore e sa le a rata radiyo ka nako e telele.
2         'Ke qadile ka bo-2000 ha YFM e ne e qholotsa moya wa ka wa botjha wa
          manganga le ho ba maratahelele mosebetsing wa ka wa pele ke le moqolotsi
          wa East Coast Radiyo, Durban. Ho ka bonahala eka ha ho thata ho dula ka
          mora microphone le ho leka ho buisana le batho ba bangata, feela ho thata. 10
          Ha o na monyetla wa ho bontsha maikutlo ka sefahleho, matsoho kapa
          mmele. Ka lentswe la hao, o lokela ho loha pale e tla kenyeletsa momamedi
          wa hao, e tla bopa setshwantsho se tla etsa hore ba nne ba buisane le wena',
          ke Gugulethu eo.
3         O tswela pele, 'le ka ho mamela papadi ya bolo radiyong, ke moo o tla tseba 15
          mohlolo oo ke buang ka ona. Ke ka lebaka leo radiyo e ntseng e le mohlodi o
          matla, ho sa natswe kgolo ya thelevishene le dikanale tse ding tsa dijithale.
          Kahoo, re entse qeto ya kgatiso ya rona ya Motsheanong e keteke radiyo
          hammoho le basadi ba kgasong ba tummeng diteisheneng tse hlano tse
          tsebahalang ka hara naha.'                                                    20
4         'Ke ratile radiyo ke le dilemo tse 17, mme qalong ke ile ka sebeletsa
          seteishene sa khempase Yunivesithing ya Rhodes hobane ke ne ke batla ho
          ba hlwahlwa jwalo ka di-DJ tse ding. Feela eitse hang ha ke qala ho ba
          mmadi wa ditaba, mohlophisi, lerato la ka le tlhompho ya radiyo di ile tsa
          fetoha. E ne e se feela monyaka; e ne e le taba ya ho ruta, ho thabisa le ho 25
          thusa batho ho utlwisisa lefatshe. Indasteri ya lehae e bohale, e a thabisa le
          ho dula e fetoha.'
5         Leha mosebetsi wa radiyo o ntse o tletse banna, basadi ba itseka ka mantswe
          a hlokwang haholo. Hara bona ke mokaubere Dudu Khoza, ka bamamedi ba
          fetang dimiliyone tse 7 seteisheneng se seholo, Ukhozi FM. Lerato Khanyago 30
          o bua le batho ba fetang dimiliyone tse 4 ho Metro FM, Zizo Tswete o
          kopanetse lenaneo la thapama le leholo ho Umhlobo Wenene FM ka
          bamamedi ba fetang dimiliyone tse 5, Nelly Moruri a na le bamamedi ba
          Motsweding FM ba dimiliyone tse 2.8 ha Tholoana Moletsane wa Lesidi FM a
          ena le bamamedi ba fetang dimiliyone tse 2 feela naha ka bophara. Yena o 35
          bua ka dikeletso tsa ka malapeng ka kakaretso. Re buile le bona ka maeto a
          bona, le hore hobaneng ba rata seyalemoya.

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                       Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1              4                   DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

6         Re qoqa le dikgalala tse hlano mabapi le seo ba ithutileng sona ka
          dikamano tsa mosebetsing tse jwalo ka matla le phahamelo jwalo ka
          bomme. Hape re shebana le o mong wa meqoqo e thata haholo eo 40
          batswadi ba ka ba le yona le bana jwalo ka thobalano. Dr. Cindi o fana ka
          dikeletso tsa bohlokwa tsa thobalano e le hore bana ba tle ba di utlwisise,
          mme ba tsebe ka tsona ha ba ntse ba hola. Eba le letsatsi la bomme le
          tletseng thabo le lerato haholo lona dikgalala tsa kgasong.
                    [E qotsitswe le ho lokiswa ho tswa makasineng wa Bona, 14 Motsheanong 2019]

1.1       Gugulethu o qadile a sebetsa mosebetsi ofe?                                                 (1)

1.2       Ke eng se etsang hore ho be thata ho dula ka mora microphone?                               (1)

1.3       Ntle le radiyo ke kgaso dife tse ntseng di hola? Bolela E LE NNGWE feela.                   (1)

1.4       Hobaneng ha Gugulethu a ile a sebeletsa seteishene sa khempase
          Yunibesithing ya Rhodes? (Sheba mola wa 21–23)                                              (1)

1.5       Ke eng se ileng sa fetola lerato la radiyo ho Gugulethu? (Sheba seratswana
          sa 4)                                                                                       (1)

1.6       Ke lentswe lefe moleng wa 8 le re tsebisang hore Gugulethu ke motho ya
          ratang ditaba?                                                                              (1)

1.7       Kgetha karabo e nepahetseng ho tse latelang. Ngola tlhaku (A–D) ya karabo
          e nepahetseng pela nomoro.

          Polelong ena, 'e ne e qholotsa moya wa ka wa botjha wa manganga', e na le re fa
          moelelo ofe? (Sheba mela ya 7–8)

          A    Phepetsa
          B    Kgothalletsa
          C    Hohela
          D    Hlohlelletsa                                                                           (1)

1.8       Bolela hore polelo e latelang ke Nnete kapa Mafosi, o be o fane ka lebaka la
          karabo ya hao.

          Tholoana Moletsane ke yena kgalala e fetang dikgalala tse ding tsa basadi ba
          kgasong ya radiyo.                                                                          (2)

1.9       Ke leqheka lefe le ileng la sebeletsa Gugulethu hore a hohele bamamedi?
          (Sheba mola wa 12–14)                                                                       (2)

1.10      Ke eng se ka thusang leqheka le boletsweng ho 1.9 hore bamamedi ba
          utlwisise se haswang?                                                                       (2)

1.11      Polelo ee ke ntlha kapa mohopolo? 'Radiyo e fana ka dikeletso.' Tshehetsa
          karabo ya hao ka lebaka. (Sheba mola wa 36 le 37)                                           (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                  Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1              5                     DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

1.12      Ntle le bofokodi ba radiyo bo boletsweng meleng ya 12–14, ke bofe bo bong
          boo e nang le bona?                                                                            (2)

1.13      Ke polelo efe e bontshang hore bomme ba na le bokgoni ba ho hasa
          mananeo a radiyo? (Sheba seratswana sa 5)                                                      (1)

1.14      Na radiyo e etseditswe ho mamelwa ke batho ba baholo feela? Fana lebaka o
          ikamahatse le tema. (Sheba seratswana sa 4–6)                                                  (2)

1.15      Tshusumetso ya lentswe 'mokaubere' le sebedisitsweng ho Dudu Khoza le
          qholotsa maikutlo a jwang ho mmadi? (Sheba mola wa 29)                                         (2)

1.16      Ke thuto efe eo tema e fanang ka yona? Fana ka lebaka la karabo ya hao.                        (2)

TEMA YA B: BOKGONI BA HO BOHA

Boha tema ena, ebe o araba dipotso tse e latelang.

                         1                                                 2

                         3                                                 4

                                       [Se qotsitswe le ho lokiswa ho tswa:www.buildersimages.com]

1.17      Ke ntho e amohelehileng ha motho wa mme a sebetsa mosebetsi ona o
          hlahang temeng ya B? Fana ka lebaka la karabo ya hao.                                          (2)

1.18      Na mosebetsi o temeng ya B o bontsha kgethollo? Fana ka lebaka la karabo
          ya hao.                                                                                        (2)

1.19      Fana ka molaetsa wa ditshwantsho tse ka hodimo.                                                (2)
                                                                                                         [30]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                     Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1              6                    DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO

POTSO YA 2

Bala tema ena ebe o e kgutsufatsa ka ho hlahisa dintlha TSE SUPILENG tsa sehlooho
tseo o lokelang ho di latela ka ho bontsha bohlokwa ba ho nwa metsi.

HLOKOMELA:

1.     Kgutsufatsa bohlokwa ba ho nwa metsi ka dintlha TSE SUPILENG ka mantswe
       a sa feteng a 60.
2.     Nomora dipolelo tsa hao ho tloha ho 1 ho isa ho 7.
3.     Ngola polelo e nngwe le e nngwe moleng wa yona o motjha.
4.     Bontsha PALO YA MANTSWE qetellong.

TEMA YA C

                              BOHLOKWA BA HO NWA METSI

Letshwao la hore o phela hantle ke ho dula o nwa metsi. Mabaka a ho nwa metsi a
mangata jwalo ka ho thusa ka phallo e nepahetseng ya madi.

Metsi ke 60% ya boima ba mmele wa motho e moholo. Hore mmele ya rona e sebetse
hantle le ho ba le botsitso, re tshwanela ho kwala sekgeo seo ka ho nwa metsi a
dilitara tse 2 ka letsatsi ho thibela mafu a mangata a fapaneng. Ho nwa metsi ka mehla
ho thusa ka phallo e nepahetseng ya madi.

Ha ho ntho e ka thusang ho bula masoba a letlalo jwalo ka metsi ha a nowa ka nepo.
Di-herbal tea di ka nowa jwalo ka metsi empa ha di hlatswe diphiyo jwalo ka metsi. Ho
nwa metsi a lekaneng ho ka o thusa ka dintho tse jwalo ka ho o fa matla le ho ntlafatsa
tshebetso ya mmele.

                            [E qotsitswe le ho lokiswa ho tswa makasineng wa Bona, Tlhakubele 2019]

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:                      10

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                    Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1              7                      DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

KAROLO YA C: DIBOPEHO TSA PUO LE MELAO YA TSHEBEDISO YA PUO

POTSO YA 3: MANOLLO YA PAPATSO

Bala le ho boha tema ena e latelang ka hloko o nto araba dipotso tse thehilweng
hodima manollo ya papatso le tshebediso ya puo.

TEMA YA D

                                            Lerato bakeng sa letlalo la hao.

                                            Setlolo sa Clere se ratwang haholo sa Cocoa
                                            Butter se matlafaditswe ka NutriMoist, e
                                            entsweng ka Glycerine e menahaneng hararo
                                            bakeng sa letlalo le hantle ho isa ho
                                            le omelletseng, ho nolofatsa letlalo la hao
                                            ho isa dihoreng tse 48.

                                                                     Vanilla Honey Cream 250ml

                                                      Rata      letlalo la hao le letle.

                         [E qotsitswe le ho lokiswa ho tswa makasineng wa Bona,Phupu 2019:leq. 31]

3.1       Ke eng e bontshang hore mosadi ya setshwantshong o kgotsofaditswe ke
          sehlahiswa se bapatswang?                                                                       (2)
3.2       Fana ka lepetjo la sehlahiswa se bapatswang.                                                    (1)
3.3       Tshebediso ya sehlahiswa see e ka ba le bohlokwa bofe letlalong la motho?                       (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                      Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1              8                     DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

3.4       Sepheo sa mmapatsi sa ho sebedisa ditshelwa tse fapaneng ke sefe?                              (2)

3.5       Hlalosa seabo sa tshebediso ya mongolo o ntshofaditsweng papatsong.                            (2)

3.6       Fana ka lewa LE LE LENG la bobapatsi le sebedisitsweng.                                        (1)
                                                                                                         [10]

POTSO 4: MANOLLO YA KHATHUNU

Boha tema ena e latelang ka hloko, o nto araba dipotso tse thehilweng ho manollo ya
khathunu le tshebediso ya puo.

                                           [E qotsitswe le ho lokiswa ho tswa ho www.theverge.com]

4.1       Polelo ena ya titjhere, 'Dibeheng pele le …' e re senolela sehalo se jwang sa
          titjhere? Tiisa karabo ya hao ka lebaka.                                                       (2)

4.2       Ke ngwana ofe ya bonahalang a mametse titjhere? Hobaneng o realo?                              (2)

4.3       Na mongodi o kgonne ho hlahisa phoqo khathunung ee? Fana ka lebaka la
          karabo ya hao.                                                                                 (2)

4.4       Na baithuti ba hlahellang khathunung ba bonahala ba na le kgahleho ho seo
          titjhere e se buuwang? Tshehetsa karabo ya hao ka lebaka.                                      (2)

4.5       Fana ka molaetsa wa khathunu ena.                                                              (2)
                                                                                                         [10]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                     Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1              9                      DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

POTSO YA 5: PROSA – TLOTLONTSWE LE DIBOPEHO TSA DIPOLELO

5.1       Bala tema e latelang mme o ngole dinomoro 5.1.1 ho isa ho 5.1.8. Ithuse ka
          lenane la mantswe ao o a fuweng hore dipolelo di nepahale.

                   iphepha, sefateng, e thusang, o motelele, tsona, wena, sefate,
                                         wa hao, nyametse

          TEMA YA F

                               MOTSWALLE WA RONA KE MANG?

          Paleng ena ya bana ba ba banyenyane, diphoofolo tse ding tse hlaha di
          buisana ka hore motswalle wa tsona wa hlooho ya kgomo ke mang? Di re
          motswalle wa tsona ke phoofolo (5.1.1) e nngwe le e nngwe ya tsona ka
          tsela e fapaneng! Thuso ena e etsa hore diphoofolo di elellwe bohlokwa ba
          setswalle. Di tsebe hore ho thusa phoofolo ke ho ithusa hobane hosane le 5
          (5.1.2) o tla hloka thuso. Ona ke ona mokgwa wa ho qala setswalle le ho
          tseba hore motswalle (5.1.3) ke mang.
          'Ke a ipotsa hore ebe molala wa thuhlo o (5.1.4) kae? E be o thusa
          phoofolo e nngwe moo a le teng? E be o sirilwe ke difate kapa dihlahla
          tseo a ntse a (5.1.5) ka makala a tsona? Motswalle o lehlohonolo la ho 10
          fumana dijo hodimo (5.1.6) ka baka la molala wa hae (5.1.7). O fumana
          (5.1.8) dijo tse monate kaha di fumane mahlasedi a letsatsi le lekaneng'.
                             [E qotsitswe le ho hlophiswa ho tswa bukeng ya Khanya. Kereiti ya 10]        (8)

          Boela o bala tema e latelang, e be o araba dipotso tse tla latela.

          TEMA YA G

                            NA DITLHONG DI SITISA NGWANAHAO?

          Boholo ba rona re kile ra ba maemong moo ngwana a ipatang ha ho na le
          baeti kapa a nyemotse batho mahlong ha ba mo dumedisa. Ba bang ha ba
          shebe batho mahlong le ho se bue. Batswadi ba potlaka ba re ngwana o
          dihlong, mme ba kope tshwarelo ka boitshwaro ba bona. 'Hopola hore
          namane e nyekwa ke mma yona'. Ke dula ke ipotsa haeba sena ha se etse 5
          hore ngwana a nahane hore o etsa ntho e mpe.' Ho realo Psycologist,
          Tracy Smith.

          Bana ba a fapana, mme ba lokela ho amohelwa kamoo ba le kateng.
          Motho e mong le e mong o na le semelo sa hae. Boitsebelo ba ho phela le
          botho ha se ba tlhaho, mme bo lokela bo rutwe. Psycologist, Tracy Smith o 10
          dumela hore dihlong tsa ngwana wa hao di supa kamoo a ikutlwang ka
          teng.

               [E qotsitswe le ho hlophiswa ho tswa makasineng wa Bona ya Tlhakola 2019:leq. 69]

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                      Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1             10                    DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

          5.1.9       Qolla polelo temeng e re nnetefalletsang hore batho ha
                      ba tshwane.                                                                       (2)
          5.1.10      Kgetha karabo e nepahetseng ho tse latelang. Ngola tlhaku (A–D)
                      feela.
                      Mongodi o sebedisitse kgetho ya polelo ena, '... kapa o nyemotsa
                      batho mahlong ha ba mo dumedisa,' ho re hlakisetsa moelelo o
                      latelang. Ho sheba motho ...
                      A    mahlong.
                      B    hampe
                      C    haholo.
                      D    nako e telele.                                                               (2)
          5.1.11      Polelo ena, 'Hopola namane e nyekwa ke mmayona,' e
                      sebedisitswe ka moelelo o patehileng. E hlalose ka moelelo o
                      otlolohileng.                                                                     (2)

TOKISO YA DIPHOSO
5.2       Bala le ho boha tema e latelang ebe o araba dipotso tse tla latela.
          TEMA YA H

            nna Nelson,
            ke iratela
            wena
            mohatsa ka.

                              Ka nnete? Ke thabiswa
                              ke mantswe ao. Ke tla
                              dula ke o hlompha.

                                        [Se qotsitswe le ho lokiswa ho tswa www.blackandwhiteimages]

          5.2.1       Lokisa diphoso tsa mongolo tse hlahella polelong e latelang.
                      'nna Nelson ke iratela wena mohatsaka.'                                           (2)
          5.2.2       Hobaneng ha ho sebedisitswe (?) polelong ee, 'Ka nnete?'                          (2)
          5.2.3       Sebedisa lentswe 'dula' polelong ka moelelo o sa tshwaneng le oo
                      le sebedisitsweng temeng.                                                         (2)
                                                                                                        [20]
                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:                      40

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                    Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1             11                    DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

KAROLO YA D: DINGOLWA
POTSO YA 6: MAKUMANE A THATA A BOPHELO – JM Maqubela
6.1      'HOBANENG MME?'
          Bala qotso ena ebe o araba dipotso tse itshetlehileng hodima palekgutshwe
          kaofela.
          TEMA YA I
          Molahlehi a dula fatshe haufi le monyako. A boela a tonela lemati mahlo. A
          hlahloba hempe eo a neng a e apere. Letsoho le letshehadi a le atametsa
          haufi le sefahleho sa hae. A tadima letshwao la ente e hlabilweng letsohong
          lena. E ne e le letheba le kang leqeba la kgale. Leqeba lena le ne le bonahala
          eka ke leihlo le shebileng hore na Molahlehi enwa o nahanang ka lona.          5
          Ka lehlakoreng le leng Molahlehi a le tadimetse bora. A nahana le ho kgaola
          letsoho lena. A ipotsa le hore na hobaneng ha a ile a amohela sepeiti sena se
          mo kentseng ka hara tebetebe ena. Kajeno o nketswe ditokelo tsa hae tsa
          boahi naheng ya habo. O bitswa letswantle. A ye kae jwale?
                            [E qotsitswe bukeng ya Makumane a thata a bophelo, Maqubela, 1997: 31]

          6.1.1      Mongodi o sebedisitse eng ho bontsha hore Molahlehi ha se moahi
                     wa Afrika-Borwa?                                                                  (1)
          6.1.2      Mophetwa wa sehlooho ke ofe ho ba hlahellang ka masakaneng?
                     Tshehetsa karabo ya hao.
                     (Mmamolahlehi, Motjhotjhisi, Molahlehi, Moahlodi)                                 (2)
          6.1.3      Ngola diketsahalo tse ka masakaneng ho ya ka tatellano ya kamoo
                     di ileng tsa etsahala kateng.
                     (Ka tsatsi le latelang Molahlehi Ponto o ne a le kgotla hape; Ka moo
                     ka kgotla ho ne ho dutse bamamedi ba bangata; Batho ba neng ba
                     mametse mona kgotla ba nna ba re, ' Ao batho, ke sono.')                          (1)
          6.1.4      Hobaneng ha Molahlehi a ne a tadimetse letsoho la hae bora?                       (2)
          6.1.5      Mehleng ya kgale le mehleng ya kajeno bana ba hlajwa ente. Ebe
                     lebaka ke lefe le etsang hore ho etswe ketso eo?                                  (2)
          6.1.6      Manolla semelo sa Molahlehi.                                                      (2)
          6.1.7      Ketsahalo e qotsong ena e etsahalla sebakeng sefe? Fana ka
                     lebaka la karabo ya hao.                                                          (2)
          6.1.8      Kgohlano e hlahang qotsong e ka hodimo ke ya ka ntle kapa ya ka
                     hare? Qolla mohlala ho tiisa kgetho ya hao.                                       (1)
          6.1.9      Ditaba tsa qotso e ka hodimo di o ama maikutlo ka tsela e jwang?
                     Hlalosa.                                                                          (2)
          6.1.10     A ko hlalose pherekano e ka bakwang ke mophetwa wa sehlooho
                     ya nang le mabitso le difane tse pedi ka dintlha TSE THARO.                       (3)
          6.1.11     Taba ya Molahlehi ya hore a ka ikgaola letsoho ka lebaka la ente
                     feela, na e a kgolweha? Fana ka lebaka la karabo ya hao.                          (2)
                                                  LE
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                   Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1             12                     DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

6.2       ꞌSELLO LE BOPHELOꞌ

          Bala qotso ena ebe o araba dipotso tse itshetlehileng hodima palekgutshwe
          kaofela ha yona.

          TEMA YA J

          Bana ba Sello ba kgutlisetswa lapeng ho thwe ba tlo lata tjhelete tsa ditefelle
          tsa sekolo. Mosadi le yena a lokela ho iswa ngakeng kgafetsa. Tjhe, Sello le
          yena a nna a tsoha hoseng ho ya batla mosebetsi. Hangata mesebetsi eo a
          neng a kopana le yona e le e batlang mangolo a thuto. Motho enwa wa batho
          e le hona a bonang molemo wa ho ruteha.                                         5
          Ke kgwedi tse robedi Sello a lelekilwe mosebetsing. Le kajeno o ne a eso ka
          a fumana mosebetsi.

          E sa le ka meso yena, mosadi le bana ho sa robetswe, ba tsoswa ke ho
          kokota monyako le difensetereng. E ne e le mapolesa a neng a tsamaya le
          moromuwa wa lekgotla la mmuso. Lepolesa lena le ne le tlisitse lengolo le 10
          ntshang Sello mona tlong ena. Banka eo a neng a rekile ntlo ena ho yona e
          ne e mo amoha yona.

                         [E qotsitswe bukeng ya Makumane a thata a bophelo, Maqubela, 1997:leq. 43]

          6.2.1      Qolla dintlha TSE PEDI qotsong tse totobatsang kgolo ya ditaba ka
                     lehlakoreng la mophetwa wa Sello.                                                  (2)

          6.2.2      Na batho bao e leng baokamedi jwalo ka Sello ba lokela ho lelekwa
                     ha ba fihla morao mosebetsing? Tshehetsa karabo ya hao ka                          (2)
                     lebaka.

          6.2.3      Kamano ke efe eo ntata Sello a neng a na le yona le faboriki eo
                     Sello a lelekilweng ho yona?                                                       (2)

          6.2.4      Lebaka le entseng hore Sello a ipitse Molahluwa ke lefe?                           (2)

          6.2.5      Ditaba tsa qotso ena di totobatsa kgohlano ya ka ntle. Qotsa
                     mohlala O LE MONG temeng ho dumellana le polelo ena.                               (2)

          6.2.6      Ditaba tsa palekgutshwe ena di totobatsa mofuta ofe wa sebaka?
                     Fana ka lebaka ho tiisa karabo ya hao.                                             (2)

          6.2.7      Kgetha karabo e nepahetseng ho tse latelang. Ngola tlhaku (A – D)
                     feela pela nomoro e nepahetseng.
                     Polelo ena 'Hoena le hore ramosebetsi a utlwele Sello bohloko, a
                     mmolella hore a kgethe ho ka lelekwa mosebetsing kapa kgalemo
                     ya ho qetela,' e totobatsa …
                     A tharahano.
                     B. sehlohlolo.
                     C. mothipoloho.
                     D phethelo.                                                                        (2)

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello                                    Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1             13            DBE/Pudungwana 2019
                                                  NSC (Free State)

          6.2.8      Bolela hore polelo e latelang ke Nnete kapa Mafosi. Fana ka lebaka
                     karabo ya hao.

                     'Ditaba tsa palekgutshwe ena di totobatsa nako ya mehleng ya           (2)
                     sejwalejwale.'

          6.2.9      Ke eng seo o boneng moahisane wa Sello le moruti Ntjhabeng ba
                     tshwana ka sona ka ketso ya ho thusa Sello?                            (2)

          6.2.10     Ntho e etsahalletseng Sello ya ho fellwa ke mosebetsi, a boela a
                     iphumane hape ke ntho e ka etsahallang mang kapa mang
                     lefatsheng. Nnetefatsa polelo ena ka lebaka.                           (2)

                                                       MATSHWAO OHLE A KAROLO ENA:          40
                                                       MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:         120

Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2019/b91a77a6-d460-4dcf-a2ec-e601121e8d6d) — Sesotho FAL · QP · 2019 · Sesotho
- [Sesotho SAL P1 Nov 2019 Gauteng](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-gauteng/8f351005-edf8-4d35-9752-5cbf84af8522) — Sesotho FAL · QP · 2019 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2019/d92e0ae9-9c84-4607-8e24-269efde91644) — Sesotho FAL · QP · 2019 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p3-nov-2019/a65900eb-38f4-49d8-a83c-77d50535aa5b) — Sesotho FAL · QP · 2019 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2023/41fe929a-eee1-4350-9dbf-3e1c6f300ed1) — Sesotho FAL · QP · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2022/4666a02f-4f60-4c2d-a3b0-d533138a28ee) — Sesotho FAL · QP · 2022 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/1e766205-6592-4800-a474-2490cb1c1ff7) — Memo · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9e9887ae-3191-4ae1-8c3f-3dec9dd8137d) — Memo · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/70b20cb8-1297-4295-928a-149a9d8a15c4) — Memo · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024-mg/6885488d-3ea1-4521-bc08-9b8b47535837) — Memo · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024-mg/42ba44d7-3b6e-4630-aba1-48748872a0d8) — Memo · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
