# Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

> Grade 12 Sesotho FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2019, 12 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-memo-gauteng/7d1f4e70-18ae-43ae-8023-0cd023b685b1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sesotho FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sesotho
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sesotho FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sesotho-fal) › [Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-memo-gauteng/7d1f4e70-18ae-43ae-8023-0cd023b685b1)

## About this document

Sesotho Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · sesotho. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sesotho FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2019/b91a77a6-d460-4dcf-a2ec-e601121e8d6d) — QP · 2019 · Sesotho
- [Sesotho SAL P1 Nov 2019 Free State](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-free-state/fe3a355d-1d51-46ea-bb19-47b251848d5f) — QP · 2019 · Sesotho
- [Sesotho SAL P1 Nov 2019 Gauteng](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-gauteng/8f351005-edf8-4d35-9752-5cbf84af8522) — QP · 2019 · Sesotho

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                          KEREITE YA 12

               SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL)

                                    PAMPIRI YA PELE (P1)

                                     PUDUNGWANA 2019

                                TATAISO YA HO TSHWAYA

                                             GAUTENG

MATSHWAO: 120

                     Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 12.

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello   Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      2                           DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO

POTSO YA 1

TEMA YA A

TATAISO YA HO TSHWAYA TEKOKUTLWISISO

•      Kaha sepheo e le ho lekola kutlwisiso ya moithuti, mopeleto o fosahetseng le
       diphoso tsa puo karabong di se ke tsa nkelwa matshwao ntle le ha diphoso tseo di
       nyotobetsa moelelo/kutlwisiso. (Diphoso di nne di bontshwe.)
•      Ha mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe a tswang puong e nngwe e seng ena a
       hlahlojwang ka yona, mantswe ao a se natswe, hape a se ke a nkelwa matshwao
       ha karabo e ntse e na le moelelo o utlwahalang. Le ha ho le jwalo haeba lentswe
       le hlahang puong e nngwe le sebedisitswe temeng ebile le hlahella e le karabo e
       nepahetseng le fuwe matshwao.
•     Bakeng sa potso e bulehileng, mohlahlobuwa a se ke a abelwa matshwao bakeng
      sa karabo ya E/TJHE kapa KE A DUMELA/HA KE DUMELE. Lebaka/Tshehetso ke
      yona e lokelang ho abelwa matshwao.
•     Ho se fanwe ka matshwao bakeng sa NNETE/MAFOSI kapa NTLHA/MOHOPOLO.
      Lebaka/Tshehetso ke yona e lokelang ho abelwa matshwao.
•     Ha karabo e hloka lentswe le le leng empa mohlahlobuwa a fane ka polelo e
      felletseng; a ka abelwa matshwao ha feela lentswe le nepahetseng le sehelletswe
      mola/qatsohisitswe.
•     Ha potso e batla dintlha tse pedi/tharo, mohlahlobuwa yena a fane ka dintlha tse
      fetang tse boletsweng, ho tshwauwe tse pedi/tharo tse qalang.
•     Amohela mantswe a hlahang dipuong tse sebediswang mabatoweng a fapaneng.
•     Bakeng sa dipotso tse nang le kgetho, ananela tlhaku e emetseng karabo e
      nepahetseng kapa karabo e ngotsweng ka botlalo.

1.1        Moqolotsi wa East Coast Radio.                                                         (1)

1.2        Ha ho na monyetla wa ho bontsha maikutlo ka sefahleho/matsoho/mmele.                   (1)

1.3        Ke thelevishene/dikanale tsa dijithale.                                                (1)

1.4        Hobane o ne a batla ho ba hlwahlwa jwalo ka di-DJ tse ding.                            (1)

1.5        Ho ba mmadi wa ditaba le mohlophisi.                                                   (1)

1.6        Maratahelele.                                                                          (1)

1.7        A/phephetsa.                                                                           (1)

1.8        Mafosi, hobane dipalopalo di supa hore ke Dudu Khoza.                                 (2)

1.9        Ho loha pale ka lentswe la hao e tla kenyeletsa momamedi wa hao hore a
           ipopela setshwantsho se tla etsa hore a nne a buisane le wena.                        (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                 Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      3                           DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

1.10      Ke ho bopa setshwantsho se tla etsa hore bamamedi ba nne ba buisane le
          yena.                                                                                  (2)

1.11      Ke ntlha, hobane Tholoana Moletsane o fana ka dikeletso tsa malapa. /
          Dr. Cindi o fana ka dikeletso ho batjha ka tsa thobalano.
          (E LE NNGWE feela)                                                                       (2)

1.12      -Radiyong o kgona ho mamela feela empa ha o kgone ho bona se
          etsahalang.                                                                            (2)

1.13      Basadi ba itseka ka mantswe a hlokwang haholo.                                          (1)

1.14      Tjhe, radiyo e mamelwa ke batho bohle ho kenyelletswa le bana hobane Dr.
          Cindi o fana ka keletso ho bana ka tsa thobalano.                                      (2)

1.15      Maikutlo a ho makala hobane mmadi o tlwaetse lentswe leo le sebediswa ho
          bontate.                                                                               (2)

1.16      Ha se bontate feela ba kgonang ho hasa mananeong a radiyo empa le
          bomme ba na le bokgoni. 
          Tema e totobatsa bomme ba tsebahalang ka ho hasa mananeong a radiyo le
          dipalopalo tse hodimo tsa bomamedi.
          (E LE NNGWE feela)                                                                       (2)

1.17      E, e amohelehile hobane bomme le bona ba na le ditokelo tsa ho kgetha
          mosebetsi ofe kapa ofe. 
          (Ho elwe dikarabo tsa bahlahlobuwa hloko).                                               (2)

1.18      Ha o bontshe kgethollo hobane ke mosebetsi o sebetswang ke batho bohle/
          bomme le bontate.                                                                      (2)

1.19      Ke hore mosebetsi wa ho aha o ka etswa ke motho wa bong bofe kapa bofe.
                                                                                                 (2)

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A:                 30

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                 Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      4                           DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

Mehopolo e lebelletsweng.

                    QOTSO                                      DINTLHA
1.    'Letshwao la hore o phela hantle ke 1. Nwa metsi ka nako tsohle hore o dule
      ho dula o nwa metsi.'                      o phetse hantle.
2.    'Mabaka a ho nwa metsi a mangata 2. Metsi a thusa ka phallo e
      jwalo ka ho thusa ka phallo e              nepahetseng ya madi.
      nepahetseng ya madi.'
3.    'Metsi ke 60% ya boima ba mmele 3. Mmele wa motho o nka 60% ya metsi,
      wa motho e moholo. Kamehla                 mme o hloka dilitara tse 2 ka letsatsi.
      mmele ya rona e lahlehelwa ke
      dilitara tse 2 tsa metsi!'
4.    'Nwa metsi a dilitara tse 2 ka letsatsi 4. Ho nwa metsi ho thibela mafu.
      ho thibela mafu a mangata a
      fapaneng'.
5.    'Ha ho ntho e ka thusang ho bula 5. Metsi a bohlokwa bakeng sa ho bula
      masoba a letlalo jwalo ka metsi ha a       masoba a letlalo.
      nowa ka nepo'
6.    'Di-herbal tea di ka nowa jwalo ka 6. Metsi a hlatswa diphiyo.
      metsi empa ha di hlatswe diphiyo
      jwalo ka metsi.'
7.    'Ho nwa metsi a lekaneng ho ka o 7. Ho nwa metsi ka tshwanelo ho
      thusa ka dintho tse jwalo ka ho o fa       ntlafatsa mmele.
      matla le ho ntlafatsa tshebetso ya
      mmele'
      Ho elwe hloko dipolelo tsa baithuti tse fupereng moelelo wa sehlooho.
                                                                   (Palo ya mantswe 64)
                                                                   Matshwao bakeng sa dintlha:      (7)

                                                     Matshwao bakeng sa tshebediso ya puo:          (3)

                                                      MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B:                  10

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                  Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      5                           DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

KAROLO YA B: KGUTSUFATSO
POTSO YA 2
TEMA YA C

Ho tshwauwa ha kgutsufatso, ho itshetlehile ho kenngweng ha dintlha tsa bohlokwa ho
latela ditlhoko tsa potso le ho ntshuweng ha tse sa amaneng le potso ho hang.

Kgutsofatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang:
Ho tshwaya kgutsufatso:

Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa tjena:

•    Kabo ya mantswe a puo:
     o Matshwao a 7 bakeng sa dintlha tse 7 (letshwao le leng bakeng sa ntlha).
     o Matshwao a 3 bakeng sa tshebediso ya puo.
     o Matshwao kaofela:10.

•     Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse
      mantswe a hae:

     o Dintlha tse 1-3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng
     o Dintlha tse 4-5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi
     o Dintlha tse 6-7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo

•    Kabo ya matshwao ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha di le jwalo ho tswa
     temeng:
     o Ha a qotsitse ntlha tse 6-7 a se abelwe matshwao a puo
     o Ha a qotsitse ntlha tse 1-5 a se abelwe letshwao le le leng la puo

ELA HLOKO:
• Palo ya mantswe:
   o Batshwayi ba lokela ho nnetefatsa palo ya mantswe a sebedisitsweng ke
     bahlahlobuwa.
   o O se ke wa tlosa letshwao ha mohlahlobuwa a sa bontsha palo ya mantswe,
     kapa ha palo ya mantswe e fosahetse.
   o Ha palo ya mantswe e feta palo e behilweng, bala ho fihlela ho mantswe a 5,
     mme o tlohelle tse ding.

MOHLALA:

    Puo                                  Polelo                     Palo ya mantswe
    Sesotho            Ke            a            pheha             3

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      6                           DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

KAROLO YA C: DIBOPEHO LE MELAO YA TSHEBEDISO YA PUO
POTSO YA 3: MANOLLO YA PAPATSO

TEMA YA D
3.1       Ke letlalo la hae le letle, mme posesolo e sefahlehong sa hae e
          nnetefatsa seo.                                                                   (2)
3.2       Rata letlalo la hao le letle.                                                      (1)
3.3       E thusa ka hore letlalo la motho le dule le sa ommella/le le bonojana/le
          dule le le mongobo/le be boreledi.                                                (2)
3.4       Ke ho fa moreki monyetla wa ho reka sehlahiswa sa boholo ba kgetho ya
          hae.                                                                              (2)
3.5       Ho totobatsa bohlokwa ba sesebediswa/ho hohela bareki.                            (2)
3.6       Mengolo e fapaneng. 
          Puo e hohelang.
          Ditshwantsho.
          (E LE NNGWE feela.)                                                                 (1)
                                                                                              [10]

POTSO YA 4: MANOLLO YA KHATHUNU
TEMA YA E
4.1       A kgalefo/teneha. 
          • Tsela eo a ahlameng ka yona. 
          • Tsela eo a supang ka yona.
          • Tsela eo a itshwereng thekeng ka yona.                                            (2)
4.2       Ke ngwana ya nomorilweng A. Sefahleho sa hae se bonahala se shebile
          titjhere. 
                                                 KAPA
          Ha ho ngwana ya mametseng titjhere hobane bohle ba tshwere
          dithabolete.                                                                        (2)
4.3       E, ho bonahala titjhere a ntse a sebedisa mokgwa wa kgale wa ho ruta ka
          bukakgakollo le tlapangollo bakeng sa ho ikamahanya le thekenoloji moo
          ho sebediswang dithabolete. 
          (Ho elwe hloko dikarabo tsa bahlahlobuwa.)                                           (2)
4.4       Tjhe, hobane ba ipapalla ka dithabolete tsa bona titjhere e ba file
          mosebetsi.                                                                         (2)
4.5       Titjhere a tsebe mekgwa e metjha ya theknoloji ya ho ruta hore a tlise
          thahasello baithuting ba hae.
          (Ho elwe hloko dikarabo tsa bahlahlobuwa).                                           (2)
                                                                                               [10]

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                 Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      7                           DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

POTSO YA 5: TLOTLONTSWE LE DIBOPEHO TSA DIPOLELO

TEMA YA F

5.1       5.1.1      e thusang                                                                (1)

          5.1.2      wena                                                                     (1)

          5.1.3      wa hao                                                                   (1)

          5.1.4      nyametse                                                                 (1)

          5.1.5      iphepa                                                                   (1)

          5.1.6      sefateng                                                                 (1)

          5.1.7      o motelele                                                               (1)

          5.1.8      tsona                                                                    (1)

TEMA YA G

          5.1.9     Motho e mong le e mong o na le semelo sa hae.                            (2)

          5.1.10    B/ho sheba motho hampe.                                                  (2)

          5.1.11    Ngwana o hlokomelwa ke motswadi wa hae.                                  (2)

TOKISO YA DIPHOSO

TEMA YA H

5.2       5.2.1       Nna  Nelson, ke ithatela  wena mohatsaka.                                  (2)

          5.2.2       Ho tiisa seo sebui se se bolelang.                                         (2)

          5.2.3       Dineo dula fatshe.                                                         (2)
                                                                                                   [20]

                                                  MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C:                 40

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                 Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      8                           DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

KAROLO YA D: DINGOLWA

POTSO YA 6: BOKGELEKE BA BASOTHO – R Moeketsi

6.1       'MMUTLANYANA'

          6.1.1       Ba re e ne e re. 
                      Baphetwa 
                      Taba e sa kgolweheng                                                         (1)
                      (Tshwaya TSE PEDI feela)                                                     (1)

          6.1.2       Sebaka/Baphetwa.                                                            (1)

          6.1.3       Mmutlanyana, mme o ikgetha ka ho qhekanyelletsa baphetwa ba
                      bang ba kang Sehohwana le Hlolo ka ho ba nkela diphala tsa bona.           (3)

          6.1.4       A ko nkadime ke a o rapela hle mokane, nkadime, mme ke tla letsa
                      hanyenyane feela ke o nee.                                                  (1)

          6.1.5       C/kgopo
                      Hobane e tletse boiphetetso ka mehla ka ho:
                      • tjhesa Hlolo ho fihlela a shwa. 
                      • tlotsa sehohwana ka bokwadi hore se se kgone ho ithoma le
                          ho ntsha metsi
                      • kgona ho qhekella sehohwana ka phalana ya sona
                      • sebedisa leqheka la ho kenyana mollong le Hlolo ka sepheo
                          sa ho fumana diphala tsa hae.                                            (2)

          6.1.6       Kgohlano eo ke ya ka ntle Ho na le qwaketsano pakeng tsa
                      Sehohwana le Mmutlanyana, moo Sehohwana se hanetseng
                      Mmutlanyana ho letsa diphala tsa sona.                                      (2)

          6.1.7       Mmutlanyana o ile a tlotsa Hlolo ka bokwadi nakong eo a
                      robetseng, mme a kgona ho nka diphala tsa hae. Yaba Hlolo ha a
                      sa kgona ho ithusa le ho ntsha metsi.                                       (2)

          6.1.8       Sehohwana se ile sa itjhwella.                                              (1)

          6.1.9       E ne e le ho fumana diphala tsa Hlolo.                                     (2)

          6.1.10      Mongodi o kgonne ho bopela mmadi setshwantsho ka ho sebedisa
                      karaburetso ya pono moo a bonang se etsahalang ka hare ho
                      tshomo ka tshebediso ya diketsahalo tse fumanehang ka hare ho
                      yona.                                                                      (2)

          6.1.11      Tjhe ha se ntho e amohelehang, hobane motho a ke ke a bolaya
                      motho ka baka la ho mo tsekisa diphala tsa hae.                            (2)
                                                                                                   [20]

                                                  LE

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                 Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      9                           DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

6.2       'PHOKOJWE LE BERE'

          6.2.1       •   Ka tshebediso ya sebaka, diphoofolo tseo e leng dira di
                          tsamaya mmoho. 
                      •   O boela a sebedisa mophetwa eo e leng motho ka ho mmeha
                          ka hara moru oo diphoofolo di phelang teng e le setsomi.                 (2)

          6.2.2       Wa lenyatso                                                                (2)
          6.2.3       •   Ka sepheo sa ho re hlakisetsa hore Bere ho ntse ho na le
                          diphoofolo tseo e di tshabang.
                      •   Ka hobane Tau le Tlou ke tsona diphoofolo tse tshajwang
                          morung.                                                                  (2)
          6.2.4       Ke ya diphoofolo le batho.  Mongodi o kgonne ho pheta tshomo
                      ya hae ka ho sebedisa motho le diphoofolo e le baphetwa.                    (2)
          6.2.5       Kgohlano ya ka ntle,  hobane qwaketsano e bileng teng pakeng
                      tsa Bere le ntja tsa setsomi e ne e bohilwe ke Phokojwe.                    (2)
          6.2.6       Mafosi, mongodi o hlahisitse mothipoloho wa tshomo ena ka ho
                      totobatsa ntwa e neng e le pakeng tsa Bere le motho, mme motho
                      a e hlola.                                                                 (2)
          6.2.7       Mongodi o atlehile ho re bontsha mehla ya tshomo ena ka ho
                      sebedisa setsumi le dintja tsa sona le ho hlahisa diphoofolo di bua
                      e le ho re nnetefalletsa hore mehla ya tshomo ena ke ya
                      sekgalekgale.                                                              (2)
          6.2.8       Maikutlo a ho itshola, hobane motho eo a neng a mo nyatsa o mo
                      lemaditse hampe haholo ka ha ha a ka a mamela dikeletso tsa
                      Phokojwe ka bohlale ba motho.                                              (2)
          6.2.9       Bere o ile a nyatsa le ho halala motho a eso mmone le ho mmona.
                      Le bophelong ba nnete ho jwalo feela. Ho na le batho ba nyatsang
                      ba bang ba sa tsebe hore ba ka ba le tshusumetso ho bona
                      bophelong.                                                                 (2)
          6.2.10      Mongodi o leka ho ruta babadi hore lefatsheng re a hlokana, mme
                      re se nyatsane hobane ha re lekane re se meno.                             (2)
                                                                                                   [20]
                                                KAPA

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                 Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      10                          DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

POTSO YA 7: PELONG YA KA – S Machabe Mofokeng

7.1       'METSWALLE'

          7.1.1       Ntata Tlala.                                                                (1)

          7.1.2       Ho mo ngolla mangolo.                                                       (1)

          7.1.3       Ba apare ka makgethe a ma holoka ha e le bana ba tswang
                      dikolong tse kgolo, O itshetlehile ka lebota, mme le moketjaneng
                      ona ha a kene,
                      Eo, o tshohela hodimo ha a bona morwetsana eo.                              (1)

          7.1.4       Paseka.                                                                     (1)

          7.1.5       • ne a batla ho ya buisana le yena. 
                      • ne a batla ho ya mmotsa dipotso.
                      (E LE NNGWE FEELA)                                                           (1)

          7.1.6       Ho mo hlalosetsa hore o ne a sa arabe mangolo a hae hobane a
                      ne a hlokahalletswe ke ntatae.                                             (2)

          7.1.7       Ho ameha ha maikutlo a baphetwa.                                            (1)

          7.1.8       D/boithabiso ba bana ba tswang dikolong tse kgolo hobane qotso e
                      re bolella ka bahlankana le barwetsana ba neng ba tlile ka bongata
                      mokete o moholo oo.                                                        (2)

          7.1.9       •     Sebaka sa ditoropong,
                            Ho ne ho le teng metjeko ya moo banana le bashemane ba
                            neng ba ithabisa teng.
                      •     Meaparo eo ba neng ba tla ka yona metjekong.                          (2)

          7.1.10      Ke kgohlano ya ka hare hobane o ne a toutiswa ke lefu la ntatae,
                      mme o ne a nahana hore ha a ke ke a hlola a fumana motho ya ka
                      mo thusang ka ditjhelete tsa sekolong.                                      (2)

          7.1.11      E ne e le baratani/metswalle. 
                      • hobane e mong o bolella e mong hore e ne e se motswalle wa
                          hae feela ha ba sa le sekolong.
                      • hobane e mong o bolella e mong hore o ne a sa nahane hore
                          a ka mo nyedisa ka tsela e jwalo.
                      • hobane e mong o bolella e mong hore se jwalo setswalle ha se
                          seo a se kgathallang.
                      (TSE PEDI FEELA)                                                             (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                 Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      11                          DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

          7.1.12      Maikutlo a ho qeka/boikokobetso/ho ipona phoso.                            (2)

          7.1.13       • Ke ithutile hore ho molemo ho toba motho mahlong ha a o
                         foseditse. 
                      • Ke ithutile hore batho ba babedi e le metswalle ya nnete, ba
                         lokela ho buisana ha ho ena le se utlwisitseng e mong
                         bohloko.
                      • Batho ba babedi ba ratanang ba lokela ho jarelana mefokolo,
                         mme ho se be le lekunutu pakeng tsa bona.
                      (TSE PEDI FEELA)                                                             (2)
                                                                                                   [20]

7.2       ΄PHETOHO΄

          7.2.1       Hae/lapeng.                                                                 (1)

          7.2.2       Lebitso la seteishene.                                                      (1)

          7.2.3        •  Batswadi ba fetohile, moriri o se o le moputswa.
                       •  Bana ba motse wa habo ha a sa ba tseba ka baka la ho
                          hola. 
                      • Matlo e ka re a matjha, ha a sa tshwana le pele.
                      • Metswalle motseng e se e qhalane – e se e le banna le
                          basadi.
                      (E LE NNGWE FEELA)                                                           (1)

          7.2.4       Sebaka sa ditoropong- mofuta wa sepalangwang e leng terene.                (2)

          7.2.5       Karaburetso ya kutlo – terene e a lla, medumo ya dinonyana
                      difateng./
                      Karaburetso ya pono – Mophetwa pelong ya hae o bona lebitso la
                      seteishene.                                                                  (2)

          7.2.6       O tsamaile ba sa le banyane, jwale ka bana bona ba a mo hopola
                      empa yena tjhe.                                                            (2)

          7.2.7       Ya se nang kutlwelobohloko hobane ke enwa o hladile mosadi wa
                      hae a mo siya le bana.                                                     (2)

          7.2.8       Ke nnete. Vereeniging ke e nngwe ya ditoropo tsa provense ya
                      Gauteng                                                                     (2)

          7.2.9       •     Mesebetsi e fapaneng eo ba e fumaneng dibakeng tse
                            fapaneng.
                      •     Ho nyala kapa ho nyalwa, mme e be ba ya dibakeng tse ding
                            bakeng sa bodulo. 
                      •     Ho hlokahala.
                      •     Ba bang ba ka tshwarwa ba ya ntlwanatshwana.                           (2)

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello                 Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P1      12                        DBE/Pudungwana 2019
                                     NSC – Tataiso ya ho tshwaya (Gauteng)

          7.2.10      Ya ka hare, hobane mohlankana o ferekane menahano.                       (2)

          7.2.11      Ke ne ke dutse ka tereneng ke etla mona Kgauteng, Mmalehlwa a
                      tholathola, a ntjheba ka monyemonyana. Ka mehla re ntse re leka
                      ho etsa mesebetsi e phethehileng.                                         (1)

          7.2.12      A pelo e bohloko kapa ho sarelwa.                                        (2)
                                                                                                 [20]

                                                            MATSHWAO A KAROLO YA D:              40
                                                        MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA:             120

Difuperweng tsa tataiso ena ya ho tshwaya di se sebediswe ntle ho tumello

## Related documents

- [Sesotho SAL P1 Nov 2019 Memo Free State](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-sal-p1-nov-2019-memo-free-state/f1b398d0-4b63-4c66-956f-0d35a541a640) — Sesotho FAL · Memo · 2019 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2019-memo/70e05706-068e-4c58-b512-3a887ec240bf) — Sesotho FAL · Memo · 2019 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2019-memo/7bdf25b2-470b-4234-b4e3-afb5e6b641f0) — Sesotho FAL · Memo · 2019 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2023-mg/0471e94c-65c9-4bb6-a9d7-836ded06b2b2) — Sesotho FAL · Memo · 2023 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2022-mg/7cf9ef1b-7376-4452-8c84-fe528b711ddb) — Sesotho FAL · Memo · 2022 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2021-mg/a8fe3495-bbfc-4bda-a376-ade34f260a5c) — Sesotho FAL · Memo · 2021 · Sesotho

## More from Grade 12 Sesotho FAL

- [Gr 12 Sesotho FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sesotho-fal-atp-2023-24/4a5a6b42-02a8-4c54-8c2b-ae1be2aa474d) — ATP
- [Sesotho FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sesotho/93eec60d-a98f-4bfd-bf9d-37d2d154b93c) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sesotho/9234194a-3198-4d44-838f-0e7192fba573) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sesotho-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sesotho/05b1b86e-3ee3-464a-838a-1a315a5539f4) — QP · 2025 · Sesotho
- [Sesotho FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p1-nov-2024/cde87c37-0744-4fbe-be5f-84751860ae2e) — QP · 2024 · Sesotho
- [Sesotho FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/sesotho-fal-p2-nov-2024/bbfb7e1f-e76b-4463-984d-6ada07ed9fff) — QP · 2024 · Sesotho

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
