# Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2016-memo/dfa47044-d2e6-4c83-b1a4-d2763e8d00ba
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2016-memo/dfa47044-d2e6-4c83-b1a4-d2763e8d00ba)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · setswana. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2016/f282f44e-38a3-41ab-ad53-139c710dc9a6) — QP · 2016 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                       MOPHATO 12

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                              TLHAKOLE/MOPITLWE 2016

                                    MEMORANTAMO

MADUO: 70

                           Memorantamo o, o na le ditsebe di le 7.

Kwalololo e ileditswe                                                Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                      2                     DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                         NSC – Memorantamo

KAROLO YA A

TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo
•     Motlhatlhojwa a se sokelwe dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o fosagetseng
      le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso tseo di fetola bokao gonne go totilwe go
      tlhaloganya. (Diphoso di nne di supiwe.)
•     Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo esele mo go e e tlhatlhobiwang,
      ikgatholose mafoko ao, mme fa karabo e santse e tlhaloganyega, o se ke wa mo
      jela maduo. Fela, lefoko le le tswang mo puong esele le a amogelesega fa le
      dirisitswe mo setlhangweng e bile le tlhokega mo karabong.
•     Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA kgotsa KE A DUMELA/
      GA KE DUMELANE di se abelwe maduo. Lebaka/Tshegetso ke yona e e
      tshwanetseng go tsewa tsia.
•     NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
      Lebaka/Tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
•     Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe, mme motlhatlhojwa a neetse polelo
      yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le thaletswe/
      le ntshofaditswe.
•     Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo, mme go tlhagisitswe tse dintsi, go tshwaiwe
      fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
•     Amogela dipharologano tsa diteme.
•     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1

1.1        1.1.1         A re o boikobo/O tlhogo (o botlhale)/O maitseo/O kgona tiro ya
                         diatla.
                         (Di le PEDI fela)                                                          (2)

           1.1.2         Bolemisi/Boruti/Borutisi/Boagi/Go betla.
                         (Di le PEDI fela)                                                          (2)

           1.1.3         O tshositswe ke ntlha ya gore o tlile mabapi le Moipolai.                  (1)

           1.1.4         O kaya gore batho ba bangwe ba a tsiediwa, mme ga ba lemoge.               (2)

           1.1.5         O reile rraagwe a re monna yo o mo setshwantshong o bolailwe ke
                         bona.                                                                      (2)

           1.1.6         B/Bakeresete                                                               (1)

           1.1.7         Go mo kopa go isa Moipolai kwa sekolong go tsweletsa dithuto.              (2)

           1.1.8         Nnyaya. O ne a go refosanya le go ya kwa kerekeng.                         (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                     Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                      3                   DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                         NSC – Memorantamo

          1.1.9          Nnyaya. Ga a ke a dumelana le mogokgo fa a ne a mo rotloetsa go
                         isa ngwana sekolong./O buile fa ena e le morui.                          (2)

          1.1.10         Ee. Kwa sekolong o ithuta mekgwa, malepa, dithekeniki tsa go
                         simolola, go godisa, go sireletsa le go atisa leruo la gago.
                         Nnyaya. Fa o godile o disa o tlaa itse go simolola, go godisa, go
                         sireletsa le go atisa leruo la gago/Kitso ya borui e fetisetswa mo
                         losikeng lo lošwa go tswa go lo logologolo.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko).          (2)

          1.1.11         Nnyaya. O bona go rua dikgomo go le molemo go feta thuto ya
                         dibuka.                                                                  (2)

          1.1.12         Ke ntlha. O nna a tsaya maemo a ntlha mo ditekong.                       (2)

1.2       1.2.1          Dirutwa tsa saense le dipalo.                                            (2)

          1.2.2          1 le 4 (go aga/bolemisi)                                                 (2)

          1.2.3          Mo temeng go buiwa thuto le ditiro tse mosimane Moipolai a ka di
                         dirang, fa mo setshwantshong, go tlhagisitswe banna le basadi ba
                         ba tsweletseng ka dithuto le ditiro tse di farologaneng.                 (2)

          1.2.4          Ke a dumela, go a tshwanela gore motho a ithutele ditiro gore a
                         nne le bokgoni jwa go di dira e bile e nne mankge wa tsona.

                         Ga ke dumele, tse dingwe tsa tsona motho a ka di ithuta kwa gae
                         jaaka tsa dipapetlana 1 le 4.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko)           (2)

                                                         PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:               30

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  4                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                     NSC – Memorantamo

KAROLO YA B

TSHOBOKANYO

Mokgwa wa go tshwaya:
Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:

•     Kabo ya maduo
      o Maduo a le 7 a dintlha di le 7
      o Maduo a le 3 a puo
      o Palogotlhe: 10

•     Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:
      o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1–3
      o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4–5
      o Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6–7

•     Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse:
      o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 1–5.
      o Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 6–7.

ELA TLHOKO:

•     Palo ya mafoko
      o Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
      o A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng
        kgotsa fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya
        mafoko a a lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang
        morago ga tekanyetso, mme o ikgatholose karolo e e setseng ya tshobokanyo.
      o Ditshobokanyo tse dikhutshwane, mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse di
        tlhokegang di se ke tsa sokelwa dirope.

POTSO 2

     Dinopolo                                         Mafoko a a tshitshintsweng
1    'Gakologelwa gore bobedi bo bolaya           1   O se ka wa tshela o le esi, nna le
     noga; se nne mophelanosi.'                       ditsala.
2    'O se ka wa amogela go ka tsholediwa         2   Se palame koloi ya motho o sa mo
     dinao ke ope yo o sa mo itseng kgotsa            itse kgotsa o mmelaela.
     pelo ya gago e sa weleng ka ena.'
3    'Se utswane ka matlho le motho yo o          3   Se lebane thata le motho o sa batle
     itseng gore ga o batle go nkgisana               go tsalana le ena.
     magwafe nae.'
4    'Se abele ope dinomoro tsa gago tsa          4   Se fe ope dinomoro tsa mogala wa
     mogala yo o sa batleng le go lora a go           gago kgotsa wa tsala ya gago.
     leleditse le fa e le dinomoro tsa mogala
     tsa tsala ya gago ntle le tetla ya gagwe.'

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                 5                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                    NSC – Memorantamo

5    'Se otlololele dino, dineo kgotsa 5            Se amogele sepe go tswa mo
     ditsholofetso tsa motho yo o sa mo             mothong yo o sa mo itumeleleng.
     kgoreng letsogo.'
6    'Se dire maitemogelo a gago a tshotlako 6      Se lobe maitemogelo ape a tshotlo.
     ya thobalano pipinapipe.'
7    'Tila go itewa ke phefo le borrabodipa ba 7    Iphapose go tsamaya le diganana tsa
     kwa sekolong.'                                 kwa sekolong.

     O se ka wa tshela o le esi, nna le ditsala.√ Se palame koloi ya motho o sa mo itse
     kgotsa o mmelaela.√ Se lebane thata le motho o sa batle go tsalana le ena.√ Se
     amogele sepe go tswa mo mothong yo o sa mo itumeleleng.√ Se lobe
     maitemogelo ape a tshotlo.√ Iphapose go tsamaya le diganana tsa kwa
     sekolong.√
                                                                  Palo ya mafoko [61]         [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                 10

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  6                   DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                     NSC – Memorantamo

KAROLO YA C

TIRISO YA PUO

Mokgwa wa go tshwaya Karolo C
•      Mopeleto:
       o Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o fosagetse ntle
           fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
       o Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng o sokelwe
           dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e tlhatlhobiwang.
       o Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le
           matshwao a puiso a a nepagetseng.
•      Dipopego tsa polelo di tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo ka
       nepagalo di be di tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
•      Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
       tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
       kwadilweng ka botlalo.

POTSO 3

3.1       B/Diatla                                                                            (1)

3.2.      Puo e e digelang/e e tlhotlheletsang.                                               (2)

3.3       Peresente                                                                           (1)

3.4       Metsotswaneng                                                                       (1)

3.5       Jo bo fetisang.                                                                     (1)

3.6       Go bontsha kgotsa go gatelela bonako jo ditwatsi di tswang ka bona fa o
          tlhapa diatla ka sesepa se.                                                         (2)

3.7       Ee, papatso e tlhagisa gore selekano se sesepa se ntshang ditwatsi ka sona
          ke 99.9% e seng 100%.
          Nnyaya, fa ditwatsi di tswa di le 99.9% mo metsotswaneng, go raya gore di ka
          tswa fa metsotswana ya go tlhapa e oketsega.
          (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko).                     (2)
                                                                                              [10]

POTSO 4

4.1       B/Ga ba kgatlhegele moaparo wa sekolo                                               (1)

4.2       Se se potlana                                                                       (1)

4.3       Pakapheti                                                                           (1)

4.4       Kae?                                                                                (1)

4.5       E kaya tšhakgalo/Go gakgamala go go feteletseng.                                    (2)

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                   7                  DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                      NSC – Memorantamo

4.6       Ee, fa e le nako e ba letleletsweng go apara moaparo o e seng wa sekolo.
          Nnyaya, moaparo o ga se wa sekolo ka jalo ga o a dumelesega.
          (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko).                     (2)

4.7       Go swaba/Go tlhabiwa ke ditlhong ka ba nyatsa moaparo wa sekolo o o
          tlisang tolamo.                                                                     (2)
                                                                                              [10]

POTSO 5

5.1       Fii!                                                                                (1)

5.2       Setoto - Rremogolo o bone setoto sa nakedi fa thoko ga ntlo ya gagwe.
          (Dikarabo tsa barutwana di elwe tlhoko)                                             (2)

5.3       Apese/Tswale                                                                        (1)

5.4       Leina + letlhalosi (pelo+thata)                                                     (2)

5.5       Ba ba lesego ba ba neng ba tle ba falole ditlhaselo ba tlaa siela mo
          dikgageng.                                                                          (1)

5.6       Ba ba lesego ba ne ba siela mo dikgageng.                                           (1)

5.7       Polelotswako                                                                        (1)

5.8       Thunya                                                                              (1)
                                                                                              [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:                 30
                                                                 PALOGOTLHE:                  70

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2016-memo/75b5eaff-c7c6-472f-afbe-ce58f01122cd) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-feb-march-2016-memo/8f5f7539-d980-4e22-b5fa-b09800b44216) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2016-memo/20bc9468-eede-46d1-a3e7-d14edcb84f23) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2016-memo/5182bf38-3345-442c-990a-446fdfdf0a9d) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2018-memo/1df1b582-168a-44c2-9abe-dc8082e929ed) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2017-memo/24a6ea32-9f78-4e19-a389-c3b4e27ae308) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
