# Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2017-memo/24a6ea32-9f78-4e19-a389-c3b4e27ae308
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2017-memo/24a6ea32-9f78-4e19-a389-c3b4e27ae308)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · setswana. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2017/6c3e071a-b81f-45c4-a2f0-548cdafb495d) — QP · 2017 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                     MOPHATO 12

                             SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                              TLHAKOLE/MOPITWE 2017

                                    MEMORANTAMO

MADUO: 70

                           Memorantamo o, o na le ditsebe di le 7.

Kwalololo e ileditswe                                                Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
                                                  2
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                    NSC – Memorantamo     DBE/Tlhakole-Mopitlwe 2017

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo
     Motlhatlhojwa a se sokelwe dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o fosagetseng
      le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso tseo di fetola bokao gonne go tobilwe go
      tlhaloganya. (Diphoso di nne di supiwe.)
     Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo esele, ikgatholose mafoko ao, mme fa
      karabo e santse e tlhaloganyega, o se ka wa mo jela maduo. Fela, lefoko le le
      tswang mo puong esele le a amogelesega fa le dirisitswe mo setlhangweng e bile
      le tlhokega mo karabong.
     Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA kgotsa KE A DUMELA/
      GA KE DUMELANE di se abelwe maduo. Lebaka/Tshegetso ke yona e e
      tshwanetseng go tsewa tsia.
     NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
      Lebaka/Tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
     Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe, mme motlhatlhojwa a neetse polelo
      yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le thaletswe/
      le ntshofaditswe.
     Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo, mme go tlhagisitswe tse dintsi, go
      tshwaiwe fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
     Amogela dipharologano tsa diteme.
     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1

1.1        1.1.1         A/lefapha la thuto.                                                      (1)

           1.1.2         Mogokgo. Ke ena yo a ka tlhaeletsanang le ba kantoro ya dituelo
                         ka a rwele maikarabelo a tsamaiso ya sekolo./Lefapha la thuto.
                         Ke lona mothapi ka jalo le rwele maikarabelo a go duela
                         barutabana ka nako.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)          (2)

           1.1.3         Ga ba na boitshoko,/ba kgelogela dikano tsa bona bonolo ka
                         bonako,/e bile ke batho ba ba rekwang bonolo ka bonako jaaka
                         Jutase.                                                                  (2)

           1.1.4         A botse motlatsamogokgo gore a o phuthile madi a dikgaisano tsa
                         mmino mo baneng.                                                         (1)
                         A bee pelo/A kgotlelele.                                                 (1)

           1.1.5         Setlhotšhwana sa basetsana se se neng se swa ka ditshego fa a
                         feta fa go bona./Go sa duelwe./Tshotlego e a leng mo go yona
                         ntswa a dira.                                                            (2)

           1.1.6         Go sa bone tuelo morago ga dikgwedi di le tharo.                         (2)

           1.1.7         Phaposiborutelong.                                                       (1)

Kwalololo e ileditswe                                                                    Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
                                                 3
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                   NSC – Memorantamo        DBE/Tlhakole-Mopitlwe 2017

           1.1.8         Nnyaya. Mothapiwa mongwe le mongwe o tshwanetse go duelwa
                         kgwedi nngwe le nngwe./Ga go na motho yo a tshwanetseng go
                         dira ntle le tuelo.                                                        (2)

           1.1.9         A ka bo a ikgolagantse le ofisi ya sedika sa thuto go batlisisa ka ga
                         tuelo ya gagwe.                                                            (2)

           1.1.10        Ke ntlha. Ditlhako tsa gagwe di ne di sokame le onoroko ya gagwe
                         e le leratha.
                         Ke kakanyo. E ne e le kakanyo ya gagwe fela ka ntlha ya maemo
                         ao a neng a iphitlhela a le mo go ona.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)            (2)

           1.1.11        Mogokgo yo o sa rekegeleng bathapiwa le go sa dire tiro ya gagwe
                         ka manontlhotlho.                                                          (2)

1.2        1.2.1         Morutabana wa SETLHANGWA A ga a itumela/o kwa kantorong
                         ya mogokgo.                                                                (1)

                         Morutabana wa SETLHANGWA B o itumetse/o mo
                         phaposiborutelong.                                                         (1)

           1.2.2         Barutabana ba ditlhangwa ka bobedi ke basadi.
                         Ditiragalo tsotlhe di diragalela mo sekolong/di amana le lefapha
                         la thuto.                                                                  (2)

           1.2.3         Bangwe ba reeditse ka tlhoafalo./Go na le yo o tsholeditseng
                         letsogo a ka tswa a batla go tshwaela/go botsa potso.                      (2)

           1.2.4         Ke ditlhangwa tsa setso/Dikwalo tsa setso.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)            (2)

           1.2.5         Go neelwa ditlhokego tsotlhe tse di maleba tsa thuto./Go duela
                         barutabana ka tshwanelo.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)            (2)

                                                        PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                  30

Kwalololo e ileditswe                                                                      Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
                                           4
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1             NSC – Memorantamo        DBE/Tlhakole-Mopitlwe 2017

KAROLO YA B: TSHOBOKANYO

POTSO 2

Mokgwa wa go tshwaya Tshobokanyo:

Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:

   Kabo ya maduo:
    o Maduo a le 7 a dintlha di le 7
    o Maduo a le 3 a puo
    o Palogotlhe: 10

   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1–3
    o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4–5
    o Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6–7

   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 1–5.
    o Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 6–7.

ELA TLHOKO:

   Palo ya mafoko
    o Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
    o A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng kgotsa
      fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya mafoko
      a a lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang morago
      ga tekanyetso, mme o ikgatholose karolo e e setseng ya tshobokanyo.
    o Ditshobokanyo tse dikhutshwane, mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse
      di tlhokegang di se ke tsa sokelwa dirope.

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
                                              5
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                NSC – Memorantamo        DBE/Tlhakole-Mopitlwe 2017

                       DINOPOLO                            MAFOKO A A TSHIKINTSWENG
1    'Tlhokomela gore o bona dipampiri tsotlhe         1   Buisa dipampiri tsa koloi ka
     tsa koloi.'                                           botlalo.
2    'Fitlhelela tshedimosetso yotlhe ka seemo         2   Batla dintlha ka seemo sa koloi.
     sa koloi le thekiso ya yona.'
3    'Moreki a tlogele bongame, mme a duelele          3   Batla batho ba ba ka sekasekang
     gore koloi e tlholwe dikarolo tsa yona yotlhe.'       dikarolwana tsa koloi.
4    'Batla tshedimosetso ya botlalo ka barekisi       4   Tlhomamisa gore lefelo le koloi
     o totobatse gore aterese e koloi e                    e leng kwa go lona le tshwana le
     kwadisitsweng ka yona e tshwana le ya kwa             la phasalatso.
     o boneng koloi gona.'
5    'Se rekele mo kgetseng, mme o totobatse           5   Tlhomamisa mofuta wa koloi o bo
     mofuta wa koloi e o e rekang e bile o e bone          o e bone.
     sentle mo motshegareng.'
6    'Gakologelwa gore ngwana yo o sa leleng o         6   Se tshabe go kopa phokoletso.
     swela tharing, mme o se duele fela tlhotlhwa
     e o e boleletsweng ntle le gore o kope
     phokoletso ya mokgwa mongwe.'
7    'Bathusi ba matlole ba aname mo nageng            7   Batla bathusi ba ba siameng ba
     ya rona fela o tlhoka go itse seemo sa                matlole.
     matlotlo a gago pele o tswa letsholo la go
     batla bathusi ba mmakgonthe.'

Buisa dipampiri tsa koloi ka botlalo.√ Batla dintlha ka seemo sa koloi.√ Batla batho ba
ba ka sekasekang dikarolwana tsa koloi.√ Tlhomamisa gore lefelo le koloi e leng kwa
go lona le tshwana le la phasalatso.√ Tlhomamisa mofuta wa koloi o bo o e bone.√ Se
tshabe go kopa phokoletso.√ Batla bathusi ba ba siameng ba matlole.√
                                                                  Palo ya mafoko = 56

                                                       PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                10

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
                                              6
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                NSC – Memorantamo       DBE/Tlhakole-Mopitlwe 2017

KAROLO YA C: TIRISO YA PUO

Mokgwa wa go tshwaya KAROLO C.

     Mopeleto:
      o Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o fosagetse ntle
           fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
      o Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng o sokelwe
           dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e tlhatlhobiwang.
      o Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le matshwao
           a puiso a a nepagetseng.
     Dipopego tsa polelo di tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo ka
      nepagalo e bo e tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 3

3.1        Go kwalwa ka ditlhaka tse dikgolo go feta tse dingwe.                                (2)

3.2        Dirisega.                                                                            (1)
           Lediregi.                                                                            (1)

3.3        A/Gore a ngoke badirisi go lemoga botlhokwa jwa go dirisa 'Huletts'.                 (2)

3.4        Tlhagiso e e reng: Botshe jo bo bonako.                                              (2)

3.5        Ee, ga e dirisiwe e le ntsi/e botshe jo bo bonako/e dirisega bonolo/e na le
           dipholo tse di gaisang/mmamoratwa wa Aforikaborwa.
           Nnyaya, Sukiri e tshweu e botshe jo bo feteletseng.
           (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)                      (2)
                                                                                                [10]

POTSO 4

4.1        B/go tingwa ga motlakase.                                                            (1)

4.2        Go nyema moko/go kgobega marapo/go ineela, gobo a bona gore ga go sepe
           gape se a ka se dirang.                                                              (2)

4.3        Ba gotetsa ka motlakase.                                                             (2)

4.4        Ledirisi.                                                                            (1)

4.5        Ga go motho yo o ka lwang le setheo sa Eskom./Eskom ke setheo se segolo
           se modirisi a sa lekaneng le sona.
           (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)                      (2)

4.6        Tirisano magareng ga Eskom le modirisi/Tshomarelo ya motlakase.                      (2)
                                                                                                [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
                                              7
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1           NSC – Memorantamo            DBE/Tlhakole-Mopitlwe 2017

POTSO 5

5.1        Lediri + leina.                                                                      (2)

5.2        A bo a se na leoto le le babang thata ka nako ya fa e le mmaditsela.                 (1)

5.3        Bona. Ke tlaa tsamaya le bona mo mosong.                                             (2)

5.4        Kefentse o dira kwa lebenkeleng la diaparo.                                          (2)

5.5        Tirwa.                                                                               (1)

5.6        Lekopanyi.                                                                           (1)

5.7        Fela o ne a tle a nne bonya.                                                         (1)
                                                                                                [10]

                                                    PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:                  30
                                                    PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:                   70

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2017-memo/dc24617c-67e5-42f1-beaf-a6ff858f9af1) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-feb-march-2017-memo/66a734b6-68d0-4428-8781-04c6fda39247) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2017-memo/bd2b8aed-4294-43d8-a757-491f3456769d) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2017-memo/00b2bd3e-ab15-4b6a-bd7e-7e9e9ba58f4c) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2018-memo/1df1b582-168a-44c2-9abe-dc8082e929ed) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2016-memo/dfa47044-d2e6-4c83-b1a4-d2763e8d00ba) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
