# Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2016, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2016-memo/20bc9468-eede-46d1-a3e7-d14edcb84f23
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2016-memo/20bc9468-eede-46d1-a3e7-d14edcb84f23)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · setswana. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2016/f39feee3-2a36-4398-97bb-76d85b5f100f) — QP · 2016 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                             SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                                            2016

                                    MEMORANTAMO

                                                                     MADUO: 70

                           Memorantamo o, o na le ditsebe di le 7.

Kwalololo e ileditswe                                                    Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                      2                                 DBE/2016
                                         SCE – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo
•     Motlhatlhojwa a se sokelwe dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o fosagetseng
      le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso tseo di fetola bokao gonne go tobilwe go
      tlhaloganya. (Diphoso di nne di supiwe.)
•     Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo e sele mo go e e tlhatlhobiwang,
      ikgatholose mafoko ao, mme fa karabo e sa ntse e tlhaloganyega, o se ka wa mo
      jela maduo. Fela, lefoko le le tswang mo puong e sele le a amogelesega fa le
      dirisitswe mo setlhangweng e bile le tlhokega mo karabong.
•     Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA kgotsa KE A DUMELA/
      GA KE DUMELANE di se abelwe maduo. Lebaka/Tshegetso ke yona e e
      tshwanetseng go tsewa tsia.
•     NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
      Lebaka/Tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
•     Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe, mme motlhatlhojwa a neetse polelo
      yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le thaletswe/
      le ntshofaditswe.
•     Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo, mme go tlhagisitswe tse dintsi, go tshwaiwe
      fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
•     Amogela dipharologano tsa diteme/ditengwana.
•     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1

1.1        1.1.1       D/Motlholagadi.                                                           (1)

           1.1.2       Go na le ba ba iphaposang ditiro, ba ipaya baeng fa go fepiwa.            (1)
                       Yo o tlhokometseng bana o ne a se na mothusi.                             (1)

           1.1.3       Mofeti Matlapeng/Moswi Matlapeng.                                         (1)

           1.1.4       Thakadu.                                                                  (1)

           1.1.5       O lelela mogatsa morwadie.                                                (2)

           1.1.6       Ke dikgang tse go seng bonolo go di bua.                                  (2)

           1.1.7       O sa le monnye/monaana.                                                   (2)

           1.1.8       Ke go reka lekase la tlhotlhwagodimo.                                     (2)

           1.1.9       Go fitlha ka lekase.                                                      (1)
                       Go bitiela setopo/Dijo/Malomo.                                            (1)

Kwalolo e ileditswe                                                                     Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                    3                                    DBE/2016
                                       SCE – Memorantamo

          1.1.10       Ditshenyegelo tse di bonagetseng fano malatsi a matlhano a a
                       fetileng di ka roba tlou mokwatla/Tšhelete e gosomane
                       magosomane a sa tswa go gosomana sa pula ya matlakadibe.                 (2)

          1.1.11       Ee. Mabaka a ba a ntshang a sekametse mo letlhakoreng le le
                       lengwe la gore ba lebelela basadi ka leitlho la gore ga ba akanye fa
                       ba bua.                                                                  (2)

          1.1.12       Ee. Ke mokgwa o o bolokegileng wa setso go bona motho yo
                       batsadi ba itseng gore o tla tshedisana le bona/O tlaa tlhokomela
                       lelapa le bana ba ga mogoloe.

                       Nnyaya. Ka nako ya segompieno motho o itlhophela yo a mo
                       ratang.
                       (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)          (2)

          1.1.13       Ke ntlha. Ba bona go le botoka go itlhaganela pele go tla mongwe
                       a tla go senya.                                                          (2)

1.2       1.2.1        Mo go setlhangwa A go loso le khutsafalo√; lenyalo le a reriwa√.         (2)
                       Mo go setlhangwa B go lenyalo le boitumelo√; lenyalo le setse le
                       dirilwe√./                                                               (2)
                       Mo Setlhangwa A go buiwa ka lenyalo la setso / bogologolo√.
                       Mo go setlhangwa B ke lengalo la seeng / segompieno√.

          1.2.2        Wa seeng.                                                                (1)
                       Ka ntlha ya gore monyadiwa o apere mosese o mosweu wa
                       lenyalo e bile go bontsha ba tswa mo kerekeng.                           (2)

                                                     PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                 30

Kwalolo e ileditswe                                                                    Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                   4                                   DBE/2016
                                      SCE – Memorantamo

KAROLO YA B: TSHOBOKANYO

Mokgwa wa go tshwaya:

Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:

•   Kabo ya maduo

    o    Maduo a le 7 a dintlha di le 7
    o    Maduo a le 3 a puo
    o    Palogotlhe: 10

•   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:

    o    Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1–3
    o    Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4–5
    o    Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6–7

•   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse:

    o    Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 6–7.
    o    Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 1–5.

ELA TLHOKO:

•   Palo ya mafoko

    o    Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
    o    A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng
         kgotsa fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya
         mafoko a a lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang
         morago ga tekanyetso, mme o ikgatholose karolo e e setseng ya tshobokanyo.
    o    Ditshobokanyo tse dikhutshwane, mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse di
         tlhokegang di se ke tsa sokelwa dirope.

     Dinopolo                                             Mafoko a a tshitshintsweng
1    'Basimane ba ne ba dira ditiro tse di bokete'   1    Basimane ba dira ditiro tse di
                                                          batlang maatla.
2    'Ba ne ba tshwanetse go disa dikgomo. Ba 2           Ba tshwanetse go dira le go
     ithute go tsoma gore ba tle ba kgone go              bapalela malapa a bona.
     tsoga ba tlhokomela malapa a bona.'
3    'Ba ne gape ba thusa borre go dira ditiro tse 3      Ba thusa borraabona ka ditiro tse
     dingwe jaaka go suga matlalo, go ya                  di diriwang ke banna le go nna
     kgonnye, go betla, go aga masaka le go nna           batlhabani.
     batlhabani.'
4    'Basimane ka ba ne ba tsewa jaaka             4      Ba tshwanetse go simolola go
     bajaboswa ba ne ba rutiwa go tsaya                   tsaya ditshwetso ba sa le bannye.
     ditshwetso ka di ngwaga tse di kwa tlase.'

Kwalolo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                5                                    DBE/2016
                                   SCE – Memorantamo

5    'Basetsana ba ne ba dira ditiro tse di 5          Basetsana ba dira ditiro tse di
     motlhofo mo gae ka go thusa bomme.'               seng bokete mo gae.
6    'Tiro ya basetsana e ne e le go apaya, go 6       Basetsana ba dira ditiro tse di
     tlhatswa, go thuga le go sila mabele, go          diriwang ke bomme fa lapeng.
     duba mmu wa go kgapa lelapa, go roka, go
     loga le tse dingwe.'
7    'Basimane ba dira ditiro tsa go roka le go 7      Basimane ba dira ditiro tse di
     apaya tse di neng di tlwaelegile e le tsa         diriwang ke basetsana.
     basetsana.'

Basimane ba dira ditiro tse di batlang maatla.√ Ba tshwanetse go dira le go bapalela
malapa a bona.√ Ba thusa borraabona ka ditiro tse di diriwang ke banna le go nna
batlhabani.√ Ba tshwanetse go simolola go tsaya ditshwetso ba sa le bannye.√
Basetsana ba dira ditiro tse di seng bokete mo gae.√ Basetsana ba dira ditiro tse di
diriwang ke bomme fa lapeng.√ Basimane ba dira ditiro tse di diriwang ke basetsana.√
                                                                   [Palo ya mafoko 83]

                                                 PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                  10

Kwalolo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  6                                    DBE/2016
                                     SCE – Memorantamo

KAROLO YA C: TIRISO YA PUO

Mokgwa wa go tshwaya Karolo C
• Mopeleto:
   o Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o fosagetse ntle
       fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
   o Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng o sokelwe
       dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e tlhatlhobiwang.
   o Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le matshwao
       a puiso a a nepagetseng.
• Dipopego tsa polelo di tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo ka
   nepagalo e be e tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
• Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
   tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
   kwadilweng ka botlalo.

3.1       B/Molemo wa kgotlholo le mofikela.                                                  (1)

3.2       Ke leina la lebentlele la melemo/Go ngoka kgatlhego ya badirisi.                    (2)

3.3       Tlhalosi ya kopanelo.                                                               (1)

3.4       Molemo.                                                                             (1)

3.5       Mofikela.                                                                           (1)

3.6       Maitseboa/Maabanyane/Lotlatlana                                                     (2)

3.7       Ee, Balwetse ba tlaa kgona go bona melemo e e ka ba thusang.
          Nnyaya. Fa mongwe a ka lwala go le mo mosong a tlhoka melemo, o
          tshwanetse go leta go fitlha maitseboa./Fa molwetse a nna kgakala le
          lebentlele, o tshwanetse go ralala lefifi.
          (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)                     (2)
                                                                                              [10]

POTSO 4

4.1       C/Kwa lebentleleng la bojelo.                                                       (1)

4.2       Yole motho, ke la bofelo a nteba maswe jaana.                                       (1)

4.3       Maswe/Jaana.                                                                        (1)

4.4       Tlhalosi ya sediriso.                                                               (1)

4.5       A tšhakgalo/A ntwa.                                                                 (1)
          Ka fa a le mo maikutlong a go tlhasela motho.                                       (1)

4.6       Kgatelelo gore bokao jwa se se buiwang le gore yo o bidiwang a utlwe.               (2)

Kwalolo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                    7                                 DBE/2016
                                       SCE – Memorantamo

4.7       Nnyaya, ke kwa go jewang go iketlilwe gona/ga se kwa lefelong le go
          lwelwang teng.                                                                    (2)
                                                                                            [10]

POTSO 5

5.1       Ga o kitla o mphitlhela gona fa, ke tlaa bo ke ise ke boe kwa ga Malome.          (1)

5.2       'Ke tlaa kgona,' Rathekesi a mo tshepisa.                                         (1)

5.3       Tlhalosi ya felo.                                                                 (1)

5.4       Polelwanakalaina.                                                                 (1)

5.5       Ipatlele sesana o itulele fa fatshe.                                              (1)

5.6       Sedirwa.                                                                          (1)

5.7       Boelana.                                                                          (1)
          Letsatsi la 16 Sedimonthole le thusa batho ba le bantsi go boelana.               (1)

5.8       Nkwe a fitlha diaparo tsa gagwe mo sekhung.                                       (2)
                                                                                            [10]

                                                      PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:            30
                                                      PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:             70

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2016-memo/c30385ee-517a-4860-8133-ddfdca7f9a75) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-may-june-2016-memo/beed25fb-6099-4a92-8fa6-04809e2dad6d) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2016-memo/5182bf38-3345-442c-990a-446fdfdf0a9d) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2016-memo/dfa47044-d2e6-4c83-b1a4-d2763e8d00ba) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2023-mg/ccea2147-f24f-4909-8005-bc6ba6f8285b) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P1 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2021-mg/b6aa764b-82d4-4686-8a6a-06b1616ab457) — Setswana HL · Memo · 2021 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
