# Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2018, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2018-memo/93e765b2-e648-40ba-9d85-bedcc1f970e7
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2018-memo/93e765b2-e648-40ba-9d85-bedcc1f970e7)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · setswana. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2018/e4609af3-e341-4b14-8bc1-118ee22f2c0b) — QP · 2018 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                             SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                                            2018

                                    MEMORANTAMO

                                                                     MADUO: 70

                           Memorantamo o, o na le ditsebe di le 7.

Kwalololo e ileditswe                                                    Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                     2                                  DBE/2018
                                        SCE – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo
•     Motlhatlhojwa a se sokelwe dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o fosagetseng
      le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso tseo di fetola bokao gonne go tobilwe go
      tlhaloganya. (Diphoso di nne di supiwe.)
•     Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo e sele, ikgatholose mafoko ao, mme fa
      karabo e santse e tlhaloganyega, o se ka wa mo jela maduo. Fela, lefoko le le
      tswang mo puong e sele le a amogelesega fa le dirisitswe mo setlhangweng e
      bile le tlhokega mo karabong.
•     Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA kgotsa KE A DUMELA/
      GA KE DUMELANE di se abelwe maduo. Lebaka/Tshegetso ke yona e e
      tshwanetseng go tsewa tsia.
•     NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
      Lebaka/Tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
•     Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe, mme motlhatlhojwa a neetse polelo
      yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le thaletswe/
      le ntshofaditswe.
•     Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo, mme go tlhagisitswe tse dintsi, go
      tshwaiwe fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
•     Amogela dipharologano tsa diteme.
•     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1
1.1       1.1.1          B/mosadi tshwene o jewa mabogo.                                       (1)
          1.1.2          Nako ya go tlhokafala e atametse.                                     (2)
          1.1.3          O ne a utlwisiwa botlhoko ke gore Dikeledi o tlaa latlhegelwa ke
                         isago e e phatsimang.                                                 (2)
          1.1.4          Go nna morutabana.                                                    (1)
          1.1.5          Gabedi.                                                               (1)
                         O tlogetse sekolo se segolwane le sa bagolo.                          (2)
          1.1.6          Nnyaya. E ne e le seithati sa mosadi a utlwisiwa botlhoko ke go
                         palelwa ke go iphepafaletsa.
                         Ee. O ne a rutile Dikeledi go dira tiro ya mo gae a na le
                         maikarabelo.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)       (2)
          1.1.7          Go tlhatswa sejana se a jelang mo go sona.                            (1)
                         Go phepafatsa phaposi ya gagwe.                                       (1)
          1.1.8          Go siamisetsa bomonnawe go ya sekolong.
                         Go direla mmaagwe motogo.
                         Go phepafatsa phaposi ya gagwe.
                         (Di le PEDI fela.)                                                    (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                       3                                   DBE/2018
                                          SCE – Memorantamo

          1.1.9          Ke ntlha. O ne a oka mmaagwe./O ne a tlhokomela bomonnawe.                 (2)

          1.1.10         Mmaagwe o ne a ka isiwa bookelong/kwa mafelong a a thusang
                         balwetse./O ne a ka batlelwa mongwe wa losika kgotsa baithaopi
                         go tla go mo thusa.
                         (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)            (2)

          1.1.11         Moruti Tau                                                                 (1)

          1.1.12         Tsa booki                                                                  (2)

          1.1.13         Ke ne ke tlaa ba gakolola gore ba ithute maikarabelo./Ke ne ke tlaa
                         ba ikgatholosa fela.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)            (2)

1.2       1.2.1          Mo go SETLHANGWA A, Dikeledi o oka mmaagwe√ fa mo go
                         SETLHANGWA B baoki ba oka molwetse. √
                         Mo go SETLHANGWA A, go okelwa kwa gae√ fa mo go
                         SETLHANGWA B go okelwa kwa bookelong. √                                    (4)

          1.2.2          O tshwanetse go nna pelotelele/pelotlhomogi.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)            (2)

                                                       PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                   30

Kwalololo e ileditswe                                                                      Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                    4                             DBE/2018
                                       SCE – Memorantamo

KAROLO YA B: TSHOBOKANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tshobokanyo:

Go tshwaiwa ga tshobokanyo go ikaegile ka tsenyeletso ya sediriswa se se
amogelesegang.

Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:

•   Kabo ya maduo
    o Maduo a le 7 a dintlha di le 7
    o Maduo a le 3 a puo
    o Palogotlhe: 10

•   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1–3
    o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4–5
    o Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6–7

•   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 1–5.
    o Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 6–7.

ELA TLHOKO:

•   Palo ya mafoko
    o Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
    o A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng kgotsa
      fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya mafoko a a
      lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang morago ga
      tekanyetso, mme o ikgatholose karolo e e setseng ya tshobokanyo.
    o Ditshobokanyo tse dikhutshwane, mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse di
      tlhokegang di se ka tsa sokelwa dirope.

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  5                                     DBE/2018
                                     SCE – Memorantamo

POTSO 2

                        Dinopolo                             Mafoko a a tshikintsweng
1    'Tsela nngwe ya tharabololo ya kutlobotlhoko      1   Dumelana le maikutlo mme o
     ke go inyalanya le maikutlo a a farologaneng          amogele tatlhegelo.
     a tatlhegelo o bo o amogela tatlhegelo'.
2    'Motho a ka rarabolola kutlobotlhoko ka go        2   Buisana le mongwe yo o mo
     bua ka ga tatlhegelo ya gagwe le mongwe yo            ikanyang ka ga seemo sa gago.
     a mo tshepang'.
3    'Go tsholola dikeledi go ka neelana ka            3   Go lela go golola kutlobotlhoko
     khunulogo mo kutlobotlhokong'.
4    'Go maikutlo a a farologaneng a mangwe a a        4   Amogela maikutlo a a
     tshepisa fa a mangwe a kgoba marapo, o                solofetsang mmogo le a a
     tshwanetse go amogela maikutlo ao otlhe               nyemisang mooko.
     gore o gololosege'.
5    'Tsela ya kutlobotlhoko ke ya botlhe, buisana     5   Bua le ba ba fetileng mo
     le ba ba setseng e le moenyana o pele mo              maemong ao.
     tseleng e'.
6    'Maikutlo mo seemong a dubakane ka jalo           6   Itetle go nna le metsotso ya
     motho o tshwanetse go letlelela gore a nne le         boitumelo le go tshega.
     dinako tsa boitumelo le setshego'.
7    'Ka dinako dingwe batho ba o tshelang le          7   Tsenela meletlo ya ditsala o
     bona ba na le tse di ba itumedisang, tsenela          itumelele matsalo a gago.
     nako ya go itumela le ditsala, o keteke malatsi
     a gago a botsalo le a boikhutso'.

Dumelana le maikutlo mme o amogele tatlhegelo.√ Buisana le mongwe yo o mo
ikanyang ka ga seemo sa gago.√ Go lela go golola kutlobotlhoko.√ Amogela maikutlo a
a solofetsang mmogo le a a nyemisang mooko.√ Bua le ba ba fetileng mo maemong
ao.√ Itetle go nna le metsotso ya boitumelo le go tshega.√ Tsenela meletlo ya ditsala o
itumelele matsalo a gago√.
                                                                [Palo ya mafoko = 62]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                  10

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  6                                DBE/2018
                                     SCE – Memorantamo

KAROLO YA C: TIRISO YA PUO

Mokgwa wa go tshwaya Karolo C

•     Mopeleto:
      o Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o fosagetse ntle
          fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
      o Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng o sokelwe
          dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e tlhatlhobiwang.
      o Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le matshwao
          a puiso a a nepagetseng.
•     Dipopego tsa polelo di tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo ka
      nepagalo e be e tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
•     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 3

3.1       C/Nike                                                                           (1)

3.2       Kgololosego ya dinao tsa gago/go taboga go go gololesegileng                     (1)

3.3       Di a temeka/Di bofefo                                                            (1)

3.4       Tlhotlhwa
          Aterese
          Dinomoro tsa mogala
          Dinako tsa mabentlele (Di le THARO fela.)                                        (3)

3.5       Modirisogo                                                                       (1)

3.6       Kgatelelo                                                                        (1)

3.7       Ee. Ga di a tlhaolelwa bong kgotsa batho bangwe ba ba rileng.
          Nnyaya. Ga se batho botlhe ba ba tabogang kgotsa ba kgona go dirisa
          ditlhako tsa mofuta o.
          (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)                  (2)
                                                                                           [10]

POTSO 4

4.1       A/Kgwele ya dinao                                                                (1)

4.2       Tšhakgalo/Kgalefo. Ba rototse matlho e bile ba bonala ba goa.
          (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)                  (2)

4.3       Ba mo kolopa ka dilo/Ba a mo lelekisa                                            (2)

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  7                               DBE/2018
                                     SCE – Memorantamo

4.4       Go tlhagelela ngwana, bagolo ba ba mo magareng le monnamogolo                 (3)

4.5       Ke ne ke tlaa itlhoboga ke ema fela/ke ne ke tlaa tsholetsa matsogo go
          ineela/ke ne ke tlaa ba neela kgwele e e fa pele ga me.
          (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)               (2)
                                                                                        [10]

POTSO 5

5.1       Fa o sena go ja legapu, go sala kgari ya lona.                                (1)

5.2       Le ka tlhobolwa la ntshiwa moroko mme la apewa setampo sa letšhotlho.         (1)

5.3       Sedirwa                                                                       (1)

5.4       Podi le yona e batla go gaiwa.                                                (1)

5.5       Gwetla                                                                        (1)

5.6       Rre o tsamaile le mme go ya mabentleleng.                                     (2)

5.7       Thata/ ka iketlo                                                              (1)

5.8       Letlhaodi                                                                     (1)

5.9       Thui                                                                          (1)
                                                                                        [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:           30
                                                   PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:            70

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2018-memo/8cea3090-762e-404d-9cab-9f8f3764ec25) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-may-june-2018-memo/879f1208-961c-4751-ba5a-3d2ef1d9ffc3) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2018-final-memo/c5b8d438-a2da-481a-aaa7-247414d6c782) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2018-memo/1df1b582-168a-44c2-9abe-dc8082e929ed) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2023-mg/ccea2147-f24f-4909-8005-bc6ba6f8285b) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P1 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2021-mg/b6aa764b-82d4-4686-8a6a-06b1616ab457) — Setswana HL · Memo · 2021 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
